Nghiên Cứu Đặc Điểm Sân Chim Tại Trường Đại Học Nông - Lâm Bắc Giang

Khám phá nội dung bài viết '2018 59 qltntn nguyen anh tuan' với những thông tin nổi bật và phân tích sâu sắc về sự kiện quan trọng này.

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: Thầy Giáo Đỗ Quang Huy - Bộ Môn Động Vật Rừng
• Trường học: Trường Đại Học Nông - Lâm Bắc Giang
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Sân Chim Trong Khuôn Viên Trường Đại Học Nông - Lâm, Bắc Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Bắc Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Ở Việt Nam
• 1.3. Lịch sử hình thành và các nghiên cứu về khu hệ chim nước trong khuôn viên trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang
• 2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Công tác chuẩn bị
• 2.4.2. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.4.3. Phương pháp điều tra thực địa
• 2.4.4. Phương pháp phỏng vấn
• 2.4.5. Phương pháp phân tích lấy mẫu vật
• 2.4.6. Phương pháp chuyên gia
• 3. ĐIỀU KIỆN CƠ BẢN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Các nguồn tài nguyên
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Dân số, lao động, việc làm và thu nhập
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm sinh cảnh, nơi cư trú của các loài chim trong khuôn viên Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang
• 4.2. Thành phần các loài chim cư trú tại khuôn viên trường
• 4.2.1. Đa dạng các thành phần loài chim
• 4.2.2. Thành phần các loài chim nước
• 4.2.3. Đặc điểm sinh thái học của một số loài chim nước trong khuôn viên nhà trường
• 4.2.4. Số lượng cá thể các loài chim nước chính trong khuôn viên
• 4.3. Đánh giá một số ảnh hưởng tới sân chim và đề xuất một số giải pháp bảo tồn các loài chim nước trong khuôn viên Trường ĐHNL Bắc Giang
• 4.3.1. Hiện trạng các yếu tố ảnh hưởng đến các loài chim nước trong khuôn viên trường Nông - Lâm Bắc Giang
• 4.3.2. Đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn các loài chim nước trong khuôn viên trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đặc Điểm Sân Chim Tại Bắc Giang

Nghiên cứu đặc điểm sân chim tại Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang là một chủ đề quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Khuôn viên trường với diện tích 60 ha, trong đó 40% là mặt nước, tạo điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của các loài chim nước. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sân chim mà còn góp phần vào việc bảo tồn động vật hoang dã trong khu vực.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Đặc Điểm Sân Chim

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng và đặc điểm sinh thái của các loài chim trong khuôn viên trường. Điều này bao gồm việc xác định thành phần loài, số lượng cá thể và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của chúng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Đặc Điểm Sân Chim

Nghiên cứu không chỉ mang lại thông tin về hệ sinh thái sân chim mà còn giúp nâng cao nhận thức về bảo tồn động vật hoang dã. Điều này có thể thúc đẩy các hoạt động bảo tồn và phát triển bền vững trong khu vực.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Đối Với Sân Chim Tại Trường Đại Học Nông Lâm

Mặc dù khuôn viên trường có nhiều điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài chim, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các yếu tố như ô nhiễm môi trường, sự xâm lấn của con người và biến đổi khí hậu đang đe dọa đến sự tồn tại của các loài chim nước. Việc nhận diện và giải quyết những vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sân Chim

Các yếu tố như ô nhiễm nước, mất môi trường sống và sự can thiệp của con người đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sân chim. Việc nghiên cứu và đánh giá các yếu tố này là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

2.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Sân Chim

Biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi môi trường sống của các loài chim, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và sự tồn tại của chúng. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác động này để có những biện pháp ứng phó kịp thời.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sân Chim Tại Bắc Giang

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng bao gồm điều tra thực địa, phỏng vấn và phân tích số liệu. Việc sử dụng các công cụ hiện đại như GPS và ống nhòm giúp thu thập thông tin chính xác về các loài chim và môi trường sống của chúng.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Thực Địa

Điều tra thực địa được thực hiện để xác định các loài chim và môi trường sống của chúng. Các điểm quan sát được thiết lập tại những vị trí thuận lợi để không làm ảnh hưởng đến hoạt động của chim.

3.2. Phương Pháp Phỏng Vấn Để Thu Thập Dữ Liệu

Phỏng vấn các chuyên gia và người dân địa phương giúp thu thập thông tin về đặc điểm sinh thái và hành vi của các loài chim. Điều này cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình hiện tại của sân chim.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Sân Chim Tại Trường Đại Học Nông Lâm

Kết quả nghiên cứu cho thấy có 13 loài chim nước cưu trú trong khuôn viên trường, với tổng số từ 5000 đến 7000 cá thể. Các loài chủ yếu bao gồm Cò ngàng nhỏ, Cò bợ và Vạc. Những thông tin này rất quan trọng cho việc bảo tồn và phát triển các loài chim nước.

4.1. Thành Phần Các Loài Chim Nước Tại Khuôn Viên

Nghiên cứu đã xác định được thành phần các loài chim nước, giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh thái của chúng. Điều này cũng hỗ trợ trong việc bảo tồn và phát triển các loài chim nước trong khu vực.

4.2. Đánh Giá Số Lượng Cá Thể Các Loài Chim

Số lượng cá thể của các loài chim nước được ghi nhận là rất đa dạng. Việc theo dõi số lượng này là cần thiết để đánh giá tình trạng bảo tồn và đưa ra các biện pháp phù hợp.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Sân Chim Tại Trường Đại Học Nông Lâm

Để bảo tồn sân chim, cần có các giải pháp cụ thể như cải thiện chất lượng môi trường sống, tăng cường quản lý và bảo vệ các loài chim nước. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo tồn mà còn nâng cao giá trị sinh thái của khu vực.

5.1. Cải Thiện Chất Lượng Môi Trường Sống

Cải thiện chất lượng nước và môi trường sống là rất cần thiết để duy trì sự tồn tại của các loài chim nước. Các biện pháp như giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước cần được thực hiện.

5.2. Tăng Cường Quản Lý Và Bảo Vệ Các Loài Chim

Cần có các chính sách và biện pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ các loài chim nước. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn cũng rất quan trọng trong việc thực hiện các giải pháp này.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Sân Chim Tại Bắc Giang

Nghiên cứu về đặc điểm sân chim tại Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang không chỉ mang lại thông tin quý giá về các loài chim nước mà còn góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học. Tương lai của nghiên cứu này cần tiếp tục được mở rộng để đảm bảo sự tồn tại bền vững của các loài chim trong khu vực.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Đặc Điểm Sân Chim

Nghiên cứu cần được tiếp tục để theo dõi sự thay đổi của các loài chim và môi trường sống của chúng. Điều này sẽ giúp đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Mới

Các hướng nghiên cứu mới có thể bao gồm việc nghiên cứu sâu hơn về hành vi sinh sản và tương tác giữa các loài chim trong khuôn viên. Điều này sẽ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái sân chim.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Anh Tuấn thuộc ngành Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường (Khoa Quản lý tài nguyên rừng & Môi trường – Trường Đại học Lâm nghiệp), thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy giáo Đỗ Quang Huy (Bộ môn Động vật rừng) vào tháng 05 năm 2018. Đề tài tập trung vào loại hình nghiên cứu điều tra thực địa, sinh thái học quần xã và bảo tồn đa dạng sinh học động vật hoang dã.

Bối cảnh thực tiễn được tác giả nêu rõ xuất phát từ hiện trạng đa dạng sinh học tại Việt Nam. Dù nước ta sở hữu hệ động vật phong phú (với ít nhất 82 loài ếch nhái, 260 loài bò sát, 830 loài chim, 228 loài thú cùng hàng nghìn loài động vật không xương sống theo số liệu giai đoạn 2001–2010), nguy cơ đe dọa tuyệt chủng và suy thoái nguồn gen đang gia tăng nhanh chóng do nạn săn bắt quá mức và thu hẹp sinh cảnh. Tại Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang (tọa lạc tại xã Bích Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang), tổng khuôn viên rộng khoảng 60 ha với gần 40% diện tích mặt nước (khoảng 29 ha) kết hợp các khu trồng cây lâm nghiệp tập trung đã tạo nên môi trường sống thuận lợi cho các loài chim nước. Từ cuối năm 1996, các đàn chim nước đầu tiên (chủ yếu là cò trắng) đã di cư đến và định cư. Các nghiên cứu sơ khởi trước đó ghi nhận khoảng 12 đến 13 loài chim nước với số lượng ước tính từ 5.000 đến 7.000 cá thể, tập trung ở các loài như Cò ngàng nhỏ, Cò bợ và Vạc. Tuy nhiên, chất lượng sinh cảnh cây lâm nghiệp trong trường đang suy giảm, cây bị già cỗi hoặc chặt hạ, trong khi sinh hoạt của con người và nạn săn bắn trái phép bằng súng hơi tự chế ở các vùng kiếm ăn lân cận bên ngoài khuôn viên đang đe dọa nghiêm trọng đàn chim. Do đó, việc nghiên cứu có hệ thống về sinh cảnh, thành phần loài và các yếu tố ảnh hưởng là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ công tác quản lý và bảo tồn.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể trong văn bản gồm:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá hiện trạng sân chim và đề xuất một số giải pháp bảo tồn sân chim tại Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sân chim:
     • Đánh giá thành phần loài chim nói chung trong khuôn viên;
     • Đánh giá thành phần các loài chim nước của khu vực;
     • Xác định trữ lượng (số lượng cá thể) một số loài chim nước chính;
   • Đánh giá một số ảnh hưởng tới sân chim và đề xuất các giải pháp bảo tồn.

Nội dung và nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Xác định đặc điểm sinh cảnh, nơi cư trú của các loài chim nước trong khuôn viên Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang.
2. Nghiên cứu đặc điểm sân chim:
   • 2.a. Nghiên cứu bổ sung thành phần loài chim khu vực và thành phần loài chim nước;
   • 2.b. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái học của một số loài chim nước quan trọng;
   • 2.c. Xác định số lượng cá thể các loài chim chính trong khuôn viên.
3. Đánh giá một số ảnh hưởng tới sân chim và đề xuất một số giải pháp bảo tồn các loài chim nước trong khuôn viên trường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các loài chim phân bố trong phạm vi Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang (đặc biệt chú trọng các loài chim nước).
• Phạm vi không gian: Khuôn viên Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang và các vùng sinh cảnh kiếm ăn phụ cận thuộc xã Bích Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.
• Phạm vi thời gian: Điều tra, khảo sát thực tế từ tháng 01/2018 đến tháng 05/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết phân loại học và các văn bản quy chuẩn: Tác giả sử dụng hệ thống khóa phân loại trong công trình Chim Việt Nam của Võ Quý và Nguyễn Cử (1995), công trình Chim Việt Nam của Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải và Karen Phillipps (2000), cùng chuyên khảo Động vật chí Việt Nam (Tập 18 – Chim nước và chim di cư) của Lê Đình Thủy (2007). Về tiêu chuẩn đánh giá cấp độ bảo tồn, khóa luận đối chiếu trực tiếp với:

• Sách đỏ Việt Nam năm 2007 (phần Động vật);
• Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm;
• Danh lục đỏ các loài bị đe dọa của Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN Red List, 2006);
• Phụ lục Công ước quốc tế về buôn bán các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES, 2005).

Phương pháp nghiên cứu thực địa và thu thập số liệu:

• Phương pháp kế thừa số liệu: Tiếp nhận các tư liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Bích Sơn; kế thừa tài liệu chuyên khảo về khu hệ chim miền Bắc và các kết quả nghiên cứu sân chim tại trường của Nguyễn Chí Thành và cộng sự (2014), nghiên cứu của sinh viên Bùi Đình Tiến (2017).
• Phương pháp điều tra sinh cảnh thực vật: Dùng máy định vị GPS cầm tay để định vị ranh giới. Thiết lập 4 ô tiêu chuẩn (OTC) diện tích 500 m² tại các khu lâm nghiệp trên cạn (Vườn thì thầm, Rừng muồng, Nhà thi đấu, Đồi tên lửa) và điều tra toàn diện trên 2 đảo hồ nước gồm Đảo Dưới (271,7 m²) và Đảo Trên (376,2 m²). Thu thập các chỉ tiêu: đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), đường kính tán ($D_{tán}$), độ che phủ tán cây, mật độ cây/ha và phân cấp phẩm chất sinh trưởng thành 3 mức (Tốt, Trung bình, Xấu).
• Phương pháp điều tra thành phần loài chim: Quan sát trực tiếp bằng mắt thường và ống nhòm, kết hợp chụp ảnh nhận dạng qua tài liệu định loại. Tác giả thiết lập 8 điểm quan sát cố định hướng vào hai đảo và đầu nhà hiệu bộ. Tần suất điều tra tối thiểu 4 lần/điểm, tập trung vào hai khung giờ hoạt động cao điểm trong ngày: từ 6h00 – 9h00 sáng và từ 14h00 – 18h00 chiều.
• Phương pháp xác định số lượng cá thể chim nước: Thực hiện phương pháp đếm toàn bộ tại các điểm cố định, ghi nhận biến động số cá thể bay đi và bay về từ sáng sớm đến chiều tối; kết hợp chụp ảnh các đàn chim bay để kiểm đếm chính xác. Điều tra tập trung trong 6 ngày đại diện (các ngày 26, 27, 28/01/2018 và 16, 17, 18/03/2018).
• Phương pháp phỏng vấn: Sử dụng phiếu phỏng vấn bán cấu trúc đối với cán bộ quản lý của trường, bảo vệ, chính quyền địa phương, người dân sinh sống quanh trường và thợ săn tại các xã có hồ nước và ruộng đồng nơi chim kiếm ăn.
• Phương pháp thu thập và phân tích mẫu vật: Thu thập lông, cánh, chân, mỏ từ các sản phẩm lưu giữ của thợ săn và nhặt các mẫu cá thể chim bị chết rơi trong các đợt khảo sát thực địa.
• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến của các nhà khoa học bộ môn Động vật rừng và các cán bộ chuyên môn về bảo tồn sinh học.

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Tác giả hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu điểu học trên thế giới và tại Việt Nam:

• Nghiên cứu trên thế giới tại khu vực Đông Dương: Điểm lại các công trình của Oustalet (1874–1903), Butan, Boden Klox và Robinson (1918 thu thập 1.525 tiêu bản, ghi nhận 235 loài và phân loài), Kuroda, Delacour và Greenway (thu thập 23.000 tiêu bản trong 7 cuộc sưu tầm), hoàn thiện danh sách chim Đông Dương năm 1951 với 1.085 loài và phân loài.
• Nghiên cứu tại Việt Nam qua hai thời kỳ: Giai đoạn trước năm 1975 ghi nhận loài gà rừng (Gallus gallus) được Linnaeus mô tả giữa thế kỷ XVIII tại Côn Đảo; các công trình của Delacour và Jabouille (1931); các nghiên cứu sau năm 1954 ở miền Bắc của Võ Quý, Trần Gia Huấn, Đỗ Ngọc Quang, Lê Diên Dực và cuốn sách về đời sống chim phổ biến miền Bắc (Võ Quý, 1971). Giai đoạn sau 1975 đánh dấu các bộ sách Chim Việt Nam tập 1 và 2 của Võ Quý (1975, 1981) mô tả 1.010 loài và loài phụ, Danh lục chim Việt Nam (Võ Quý, Nguyễn Cử, 1995) gồm 828 loài, sách định loại thực địa của Nguyễn Cử và cộng sự (2000), cùng Động vật chí Việt Nam tập 18 (2007) thống kê 164 loài chim nước và di cư.
• Lịch sử hình thành sân chim Đại học Nông – Lâm Bắc Giang: Đàn chim nước bắt đầu tụ tập từ cuối năm 1996. Năm 2014, Nguyễn Chí Thành và cộng sự ghi nhận 12 loài chim nước; năm 2017, Bùi Đình Tiến phát hiện bổ sung thêm 01 loài chim nước và khảo sát bước đầu về 3 loài ưu thế. Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về đặc điểm sinh sản và biến động sinh cảnh chưa được khảo sát chi tiết.

Phần II: Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Phần này thiết lập toàn bộ quy trình khoa học của đề tài: xác định rõ mục tiêu tổng quát, 2 mục tiêu cụ thể, 3 nhóm nội dung nghiên cứu lớn, phạm vi không gian và thời gian từ tháng 01 đến tháng 05/2018. Tác giả mô tả chi tiết các bước chuẩn bị trang thiết bị (ống nhòm, máy ảnh, thước kẹp kính, thước dây, máy định vị GPS, địa bàn), thiết kế 3 mẫu biểu điều tra chuẩn hóa gồm:

• Mẫu biểu 01: Điều tra thực vật tại khu vực cư trú của chim nước (tọa độ OTC, đường kính, chiều cao, đường kính tán, phẩm chất);
• Mẫu biểu 02: Biểu điều tra thành phần loài và số lượng cá thể chim nước theo thời gian, điểm quan sát, số lượng bay đến và bay đi;
• Mẫu biểu 03: Phiếu phân tích mẫu vật và phiếu phỏng vấn cộng đồng.

Phần III: Điều kiện cơ bản khu vực nghiên cứu

Tác giả tổng hợp điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Bích Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang:

• Điều kiện tự nhiên: Xã có diện tích tự nhiên 670,85 ha, tọa độ 21°16’40’’ B và 106°05’38’’ Đ. Địa hình đồng bằng lượn sóng, độ cao trung bình 2,5 – 5 m, nghiêng theo hướng Bắc - Nam và Tây Bắc - Đông Đông Nam. Khí hậu nhiệt đới gió mùa: nhiệt độ trung bình năm 23°C (cao nhất 35°C, thấp nhất 13°C), lượng mưa trung bình năm 1.600 mm (tập trung 85% vào mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10), độ ẩm không khí 81%. Thủy văn có ngòi Cầu Sim dài khoảng 3 km và mạng lưới ao hồ dày đặc. Đất đai chủ yếu là đất bạc màu trên phù sa cổ ($pH_{KCl} = 4,5 - 5$), nghèo mùn và đạm nhưng giàu kali.
• Điều kiện kinh tế - xã hội: Dân số xã đạt 6.982 người (1.995 hộ), 100% dân tộc Kinh; lực lượng lao động chiếm 65,12% (3.923 người). Tỷ trọng nông nghiệp chiếm 72,5%, công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm 27,5% (năm 2010). Diện tích đất có mặt nước nuôi trồng thủy sản là 34,03 ha. Xã có Quốc lộ 37 (dài 1,5 km qua xã) và Tỉnh lộ 298 (dài 2 km).

Phần IV: Kết quả nghiên cứu

Đây là chương nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn bộ dữ liệu thực địa thu thập được:

1. Đặc điểm sinh cảnh nơi cư trú: Toàn trường có 60 ha, gồm 29 ha mặt nước và 10 ha đất lâm nghiệp. Quá trình điều tra thực vật ghi nhận 5 loài cây chính gồm: Bạch đàn, Keo, Muồng, Nhãn và Keo tai tượng. Trong đó, Keo là loài cây chiếm ưu thế tuyệt đối làm nơi trú ngụ và làm tổ của chim nước tại hai đảo hồ và khu vực đầu nhà hiệu bộ (rừng muồng).

STT	Tên sinh cảnh	$\sum D_{1.3tb}$ (cm)	$\sum H_{vn}$ (m)	Độ che phủ tán (%)	Tốt (%)	Trung bình (%)	Xấu (%)	Mật độ (cây/ha)
1	Vườn thì thầm	16,3	15,8	127,8	48,8	46,5	4,7	860
2	Rừng muồng	15,4	13,3	143,6	13,3	42,2	40,0	900
3	Nhà thi đấu	16,0	16,2	173,1	73,8	18,0	8,2	1.220
4	Đồi tên lửa	20,8	14,3	145,3	43,6	43,6	12,8	780
5	Đảo dưới	17,9	14,2	226,1	45,0	38,3	16,7	2.245
6	Đảo trên	17,9	10,9	224,3	4,6	55,5	40,4	2.897

Tác giả nhấn mạnh thực trạng Đảo Trên có mật độ cây rất cao (2.897 cây/ha) nhưng phẩm chất kém với tỷ lệ cây xấu lên tới 40,4% và cây tốt chỉ đạt 4,6%; nhiều cây đã già cỗi, gãy đổ hoặc cụt ngọn, không bảo đảm không gian làm tổ an toàn.

2. Cấu trúc thành phần khu hệ chim:

• Tổng số loài chim: Ghi nhận 27 loài thuộc 16 họ và 7 bộ. Cấu trúc bộ gồm: bộ Sẻ (Passeriformes) chiếm ưu thế nhất với 11 loài (41%); bộ Hạc (Ciconiiformes) 8 loài (29%); bộ Sả (Coraciiformes) 3 loài (11%); bộ Rẽ (Charadriiformes) 2 loài (7%); các bộ Sếu (Gruiformes), Bồ câu (Columbiformes) và Chim lặn (Podicipediformes) mỗi bộ có 1 loài (chiếm 4% mỗi bộ).
• Thành phần các loài chim nước: Có 13 loài chim nước thuộc 5 bộ và 5 họ, gồm: Bộ Hạc (họ Diệc: Cò lùn hung, Diệc xám, Cò ngàng lớn, Cò ngàng nhỡ, Cò ngàng nhỏ, Cò bợ, Cò ruồi, Vạc - chiếm 61%); Bộ Sếu (họ Gà nước: Cuốc ngực trắng - 8%); Bộ Rẽ (họ Gà lôi nước: Gà lôi nước - 8%); Bộ Sả (họ Bói cá: Bồng chanh, Bói cá nhỏ - 15%); Bộ Chim lặn (họ Chim lặn: Le hôi - 8%).

3. Đặc điểm sinh thái học của 3 loài chim nước quan trọng:

• Cò ngàng nhỏ (Egretta garzetta): Dài thân 560 – 720 mm, trọng lượng khoảng 400 g. Kiếm ăn ban ngày theo đàn tại đầm lầy, ruộng lúa (khu Đồn Lương, thị trấn Bích Động, Làng Vàng), ăn tôm, cá nhỏ, ếch nhái. Sinh sản từ tháng 3 đến tháng 9, cao điểm tháng 5 – 7; làm tổ sơ sài bằng cành cây khô trên cây Keo, Bạch đàn, Xoan ta, Nhãn; đẻ 2 – 3 trứng/lứa.
• Cò bợ (Ardeola bacchus): Dài thân 450 mm, mỏ dài 55 – 67 mm. Kiếm ăn ban ngày quanh các ao bèo, ruộng lúa gần khu trại lợn của trường; thức ăn là côn trùng, cá nhỏ và giáp xác. Sinh sản từ tháng 6 đến tháng 9; làm tổ sơ sài trên Keo, Bạch đàn, Xoan; đẻ 2 – 3 trứng/lứa.
• Vạc (Nycticorax nycticorax): Dài thân 560 – 650 mm, trọng lượng cơ thể từ 525 – 825 g. Ban ngày đậu nghỉ trên cây lâm nghiệp ngoài đảo và ven hồ, bắt đầu bay đi kiếm ăn đêm từ khoảng 18h00 – 18h30. Mùa sinh sản từ đầu tháng 4 đến tháng 8; đẻ 3 – 4 trứng/lứa.

4. Biến động số lượng cá thể 3 loài chim nước chủ yếu: Dữ liệu kiểm đếm qua 6 đợt khảo sát thực tế vào tháng 1 và tháng 3 năm 2018 được tổng hợp như sau:

STT	Ngày điều tra	Cò ngàng nhỏ (cá thể)	Cò bợ (cá thể)	Vạc (cá thể)
1	26/01/2018	961	202	135
2	27/01/2018	941	193	90
3	28/01/2018	862	147	109
4	16/03/2018	1.201	119	116
5	17/03/2018	982	116	81
6	18/03/2018	1.084	166	155
Trung bình		1.005	157	114

5. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp bảo tồn:

• Yếu tố ảnh hưởng:
  • Tác động con người: Nạn săn bắn trái phép bằng súng hơi tự chế vào sáng sớm và chiều tối tại các khu đồng kiếm ăn bên ngoài trường; tiếng ồn từ xe cộ và hoạt động sinh hoạt, học tập của sinh viên.
  • Thời tiết: Mùa sinh sản trùng mùa mưa bão lớn, kết cấu tổ sơ sài khiến trứng vỡ và chim non rơi chết nhiều.
  • Sinh cảnh sống suy thoái: Cây gỗ lớn đầu nhà hành chính và thư viện bị khai thác, cây trồng mới chưa đủ kích thước; cây trên 2 đảo bị già cỗi, cụt ngọn; cơ cấu loài cây thuần loại (chủ yếu là Keo).
• 7 nhóm giải pháp quản lý, bảo tồn:
  1. Xác lập nhận thức toàn trường xem đàn chim là tài sản đa dạng sinh học vô giá để có cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt.
  2. Tăng cường tổ chức tuần tra của lực lượng bảo vệ trường, đặc biệt vào ban đêm nhằm ngăn chặn triệt để người lạ xâm nhập săn bắt.
  3. Đẩy mạnh tuyên truyền trực quan bằng băng rôn, khẩu hiệu giáo dục ý thức bảo vệ chim cho cán bộ, sinh viên và nhân dân địa phương.
  4. Quy hoạch mở rộng không gian cư trú, giảm bớt các công trình hạ tầng xây dựng xâm lấn, làm hàng rào cách ly và thực hiện trồng cải tạo, thay thế cây già cỗi tại Đảo Trên.
  5. Xây dựng chính sách huy động các nguồn vốn tài trợ trong và ngoài nước, thực hiện các đề tài nghiên cứu hỗ trợ sinh sản.
  6. Xây dựng bộ tiêu bản các loài chim nước phục vụ công tác trưng bày và nghiên cứu giảng dạy.
  7. Kiến nghị UBND tỉnh Bắc Giang chỉ đạo xử lý triệt để các nhà hàng kinh doanh thịt chim hoang dã và xử lý nghiêm các đối tượng săn bắn, buôn bán chim trái phép.

Phần V: Kết luận, tồn tại, kiến nghị

• Kết luận: Tổng hợp toàn bộ các kết quả đạt được về sinh cảnh (2 đảo, 4 khu đất lâm nghiệp), danh lục 27 loài chim (13 loài chim nước), số lượng cá thể trung bình của 3 loài chủ yếu (1.005 Cò ngàng nhỏ, 157 Cò bợ, 114 Vạc), 3 nhóm nguyên nhân gây đe dọa và 7 giải pháp đề xuất.
• Tồn tại: Thời gian nghiên cứu ngắn (5 tháng) nên chưa khảo sát hết đặc điểm sinh thái của toàn bộ các loài; thời tiết đợt khảo sát không thuận lợi; trang thiết bị quan sát, chụp ảnh chuyên dụng còn thiếu thốn; các giải pháp đề xuất mới ở mức định hướng, chưa được kiểm chứng thực nghiệm.
• Kiến nghị: Nhà trường và các cơ quan chuyên môn cần tiếp tục triển khai các chương trình giám sát định kỳ biến động số lượng cá thể và diễn thế quần xã chim nước; đẩy sâu các nghiên cứu sinh học sinh sản để nâng cao hiệu quả bảo tồn.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã cung cấp hệ thống số liệu định lượng về sân chim tại Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang trong đợt khảo sát đầu năm 2018:

• Đã đo đạc, lập hồ sơ cấu trúc lâm học cho 6 sinh cảnh cư trú (diện tích OTC từ 271,7 m² đến 500 m²), chỉ ra thông số sinh trưởng thực tế: mật độ cây dao động từ 780 đến 2.897 cây/ha, đường kính ngang ngực bình quân từ 15,4 đến 20,8 cm, chiều cao vút ngọn từ 10,9 đến 16,2 m; phát hiện tỷ lệ cây phẩm chất xấu tại Đảo Trên lên tới 40,4%.
• Xác lập danh lục cập nhật gồm 27 loài chim thuộc 16 họ và 7 bộ, trong đó xác định riêng phân nhóm chim nước gồm 13 loài thuộc 5 họ và 5 bộ (bộ Hạc chiếm 61%).
• Cung cấp số liệu kiểm đếm mật độ thực tế của 3 loài chim nước đông nhất tại trường qua 6 ngày quan sát: Cò ngàng nhỏ đạt trung bình 1.005 cá thể/ngày (dao động từ 862 đến 1.201 cá thể); Cò bợ đạt trung bình 157 cá thể/ngày (dao động từ 116 đến 202 cá thể); Vạc đạt trung bình 114 cá thể/ngày (dao động từ 81 đến 155 cá thể).
• Đóng góp khoa học so với các công trình trước: Kế thừa nghiên cứu năm 2014 của Nguyễn Chí Thành (ghi nhận 12 loài chim nước) và nghiên cứu năm 2017 của Bùi Đình Tiến (bổ sung loài thứ 13), tác giả Nguyễn Anh Tuấn đã hoàn thiện dữ liệu đo đạc cụ thể về cấu trúc tầng tán sinh cảnh, làm rõ nhịp sinh học hoạt động kiếm ăn ngày - đêm và bước đầu mô tả đặc điểm sinh sản (thời gian làm tổ, giá thể làm tổ, số lượng trứng/ổ) của 3 loài ưu thế.
• Đề xuất được 7 nhóm giải pháp quản lý thực tế gắn kết giữa quy hoạch nội bộ nhà trường với sự phối hợp của chính quyền địa phương xã Bích Sơn và tỉnh Bắc Giang.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài được tác giả tự xác định bao gồm:

• Khung thời gian thực hiện ngắn (tháng 01/2018 – tháng 05/2018), chưa bao quát trọn vẹn chu kỳ sinh sản và biến động số lượng cá thể chim trong cả năm (đặc biệt các tháng mùa thu và đầu mùa đông).
• Điều kiện thời tiết trong đợt điều tra có nhiều ngày mưa gió, bất lợi cho việc quan sát ngoài thực địa.
• Dụng cụ khảo sát thực tập còn hạn chế và thiếu thốn, không đủ trang thiết bị chụp ảnh tele chuyên dụng tầm xa dẫn đến việc định loại và ghi hình một số cá thể chim còn khó khăn.
• Các giải pháp quản lý và bảo tồn dừng lại ở mức đề xuất định hướng chính sách, chưa có điều kiện triển khai thử nghiệm để đánh giá hiệu quả thực tế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Xây dựng mạng lưới giám sát định kỳ lâu dài về diễn thế sinh thái và biến động số lượng quần thể các loài chim nước tại khuôn viên trường.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu về các đặc tính sinh học, tập tính dinh dưỡng và sinh thái học sinh sản chi tiết của từng loài chim nước nhằm hoàn thiện cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn loài.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Khoa học môi trường và Sinh thái học động vật:

• Phần đáng tham khảo nhất là phương pháp luận kết hợp giữa điều tra lâm học (đo đạc OTC cây gỗ, tầng tán sinh cảnh cư trú) với phương pháp điều tra điểu học thực địa (thiết lập điểm quan sát cố định, đếm cá thể bay đi/bay về, lập biểu mẫu khảo sát).
• Danh lục 27 loài chim và các số liệu kiểm đếm thực tế 3 loài Cò ngàng nhỏ, Cò bợ, Vạc là bộ dữ liệu cơ sở phục vụ cho các nghiên cứu so sánh về diễn thế quần xã chim đô thị/trường học tại vùng đồng bằng Bắc Bộ.
• Cung cấp tài liệu tham khảo cho Ban giám hiệu và phòng Quản trị thiết bị Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang trong việc quy hoạch cảnh quan, cải tạo hệ thống cây xanh ở các đảo hồ và bảo vệ sân chim trong quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng.

Câu hỏi thường gặp

1. Khu hệ chim trong khuôn viên Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang có cấu trúc thành phần loài như thế nào? Khóa luận ghi nhận tổng cộng 27 loài chim thuộc 16 họ và 7 bộ. Trong đó, bộ Sẻ (Passeriformes) chiếm ưu thế lớn nhất với 11 loài (chiếm 41%), tiếp đến là bộ Hạc (Ciconiiformes) với 8 loài (29%), bộ Sả (Coraciiformes) có 3 loài (11%), bộ Rẽ (Charadriiformes) có 2 loài (7%), các bộ Sếu, Bồ câu và Chim lặn mỗi bộ có 1 loài (chiếm 4% mỗi bộ).

2. Riêng nhóm chim nước có bao nhiêu loài và những loài nào chiếm số lượng cá thể chủ yếu? Nhóm chim nước có 13 loài thuộc 5 họ và 5 bộ, trong đó bộ Hạc (họ Diệc) chiếm đa số với 8 loài (chiếm 61%). Ba loài có số lượng cá thể đông nhất được điều tra định lượng là: Cò ngàng nhỏ (Egretta garzetta) với trung bình 1.005 cá thể/ngày; Cò bợ (Ardeola bacchus) với trung bình 157 cá thể/ngày; và Vạc (Nycticorax nycticorax) với trung bình 114 cá thể/ngày.

3. Hiện trạng sinh cảnh thực vật tại hai đảo hồ trong trường có đặc điểm gì đáng lưu ý? Đảo Trên có diện tích 376,2 m², mật độ cây rất cao (2.897 cây/ha) nhưng chất lượng sinh trưởng rất kém: cây tốt chỉ chiếm 4,6%, cây trung bình chiếm 55,5% và cây xấu chiếm tới 40,4%; nhiều cây keo bị già cỗi, gãy gập hoặc cụt ngọn. Đảo Dưới có diện tích 271,7 m², mật độ 2.245 cây/ha, tỷ lệ cây tốt đạt 45,0%, cây trung bình 38,3% và cây xấu 16,7%. Cả hai đảo đều có độ che phủ tán cao (trên 224%) nhưng cơ cấu thực vật đơn điệu (chủ yếu là Keo).

4. Mùa sinh sản và ổ đẻ của ba loài chim nước ưu thế diễn ra vào thời gian nào? Cò ngàng nhỏ sinh sản từ tháng 3 đến tháng 9 (tập trung vào tháng 5, 6, 7), đẻ 2 – 3 trứng/lứa trên các cây Keo, Bạch đàn, Xoan ta, Nhãn. Cò bợ sinh sản từ tháng 6 đến tháng 9, đẻ 2 – 3 trứng/lứa trên Keo, Bạch đàn, Xoan. Vạc bắt đầu sinh sản từ đầu tháng 4 và kết thúc vào tháng 8, đẻ từ 3 – 4 trứng/lứa.

5. Những nguyên nhân chính nào đang đe dọa sự tồn tại của sân chim theo điều tra của tác giả? Ba nguyên nhân chính gồm: Nạn săn bắn trái phép bằng súng hơi tự chế của các thợ săn tại các vùng đồng ruộng kiếm ăn lân cận trường vào sáng sớm và chiều tối; Điều kiện thời tiết mưa bão vào mùa sinh sản làm đổ vỡ tổ sơ sài khiến chim non và trứng bị rơi chết; Sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do cây gỗ lớn bị khai thác, cây ở các đảo già cỗi chưa được trồng thay thế kịp thời.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Anh Tuấn đã phản ánh hiện trạng sinh thái sân chim tại Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang qua dữ liệu điều tra thực địa 6 sinh cảnh, ghi nhận 27 loài chim với 13 loài chim nước và xác định trữ lượng cụ thể của 3 loài chiếm ưu thế. Nghiên cứu đã chỉ rõ tình trạng xuống cấp sinh cảnh tại các đảo và nguy cơ săn bắt trái phép đe dọa quần thể chim. Các kết quả khảo sát cùng hệ thống 7 giải pháp bảo tồn được đề xuất là tài liệu khoa học xác thực, phục vụ thiết thực cho công tác quản lý tài nguyên đa dạng sinh học tại khuôn viên nhà trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Vị trí địa lý, khí hậu nhiệt đới ẩm, địa hình phức tạp đã tạo điều kiện thích hợp cho sự phát triển đa dạng sinh học ở Việt Nam. Việt Nam là quốc gia có tính đa dạng sinh học cao trên thế giới với hệ động vật phong phú. Số liệu thống kê chƣa đầy đủ cho thấy, ít nhất, Việt Nam hiện đã ghi nhận đƣợc 82 loài ếch nhái, 260 loài bò sát, 830 loài chim, 228 loài thú và hàng nghìn loài động vật không xƣơng sống khác (Kế hoạch nâng cao nhận thức đa dạng sinh học giai đoạn (2001 – 2010)). Mặc dù giá trị của đa dạng sinh học là rất lớn và không thể thay thế nhƣng nguy cơ đe dọa đến sự tồn tại của các loài vật thƣờng xuyên diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh.

Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến sự suy thoái đa dạng sinh học này mà chủ yếu do săn bắt quá mức mà nhiều loài động thực vật trở nên khan hiếm hoặc có nguy cơ bị tiêu diệt. Đây là một trong những mất mát không thể tính bằng tiền, chúng ta đã đánh mất một kho tàng nguồn gen động thực vật quý hiếm, đánh mất lá phổi xanh của nhân loại và đánh mất những cỗ máy giúp điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trƣờng sống cho tất cả các loài sinh vật trên trái đất. Trƣờng Đại học Nông – Lâm Bắc Giang có diện tích khoảng 60 ha, trong đó có 40% là diện tích mặt nƣớc. Trong khuôn viên nhà trƣờng cũng có nhiều khu vực trồng cây lâm nghiệp đã tạo ra một sinh cảnh thích hợp cho sự cƣ trú, kiếm ăn và sinh sản của nhiều loài chim nƣớc.

Đã xác định đƣợc 13 loài chim nƣớc có mặt và cƣ trú trong khuôn viên trƣờng Đại học Nông – Lâm Bắc Giang, với tổng số từ 5000 – 7000 cá thể, tập trung ở những loài chủ yếu nhƣ Cò ngàng nhỏ, Cò bợ và Vạc. Đây luôn đƣợc coi là nguồn tài nguyên đa dạng sinh học vô giá, khẳng định sự thích nghi của các loài chim này với môi trƣờng cƣ trú trong khuôn viên Nhà trƣờng. Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều thách thức cho sự tồn tại của chúng nhƣ việc không kiểm soát đƣợc những tác động ngoài khuôn viên nhà trƣờng, chất lƣợng sinh cảnh sống bị thu hẹp…Trong khi việc kiểm soát những tác động bên 1 ngoài vẫn là một vấn đề lớn, chƣa thể thực hiện ngay đƣợc do nhiều nguyên nhân nhƣ kinh phí thực hiện lớn, cần có sự hợp tác, chung tay của chính quyền các địa phƣơng…thì những nghiên cứu và thực hiện những giải pháp để mở rộng, nâng cao chất lƣợng môi trƣờng cƣ trú, hỗ trợ khả năng sinh sản của các loài chim nƣớc là hết sức cần thiết, mang tính khả thi cao với chi phí thấp. Để thực hiện điều này, những nghiên cứu chi tiết về môi trƣờng sống, đặc điểm sống của các loài chim nƣớc cần đƣợc thực hiện kịp thời.

Trên cơ sở đó, tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm sân chim trong khuôn viên Trƣờng Đại học Nông - Lâm, Bắc Giang ” Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện nghiên cứu về đặc điểm các loài chim nƣớc và mang lại ý nghĩa to lớn trong việc đề xuất những giải pháp để bảo vệ và phát triển các loài chim nƣớc trong khuôn viên trƣờng Đại học Nông – Lâm Bắc Giang một cách bền vững. 2 PHẦN I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Trên thế giới. Từ những năm 1874 đến 1903, M. Oustalet cho xuất bản công trình “Chim Cam Pu Chia, Lào, Nam bộ và Bắc Bộ Việt Nam” và từ năm 1905 đến 1907, Uxtale và Gecmanh cho sản xuất bản tập “Danh sách Chim miền Nam Bộ”.

vào thời gian đó, Bắc Việt Nam có Butan tổ chức sƣu tâm chim, kết quả đƣợc công bố trong tập “Mƣời năm nghiên cứu động vật”. Ông đã ghi nhận đƣợc 90 loài và một số dẫn liệu về sinh học của một số loài (Võ Quý 1975). Năm 1918 lần đầu tiên một cuộc sƣu tầm chim ở Đông Dƣơng đã đƣợc tổ chức dƣới sự chỉ đạo của Boden Klox, với kết quả thu đƣợc là 1525 tiêu bản. Kết quả này đƣợc Robinson và Klox thông báo trong tập “Chim Trung Bộ và Nam Bộ Việt Nam”.

Công trình này ghi nhận 235 loài và phân loài trong đó có 34 dạng mới cho khoa học. Trong khoảng thời gian đó nhà Điểu học ngƣời Nhật Kurôđa đã phân tích bộ sƣu tầm chim của S. Txikia và đã ghi nhận đƣợc 130 loài và phân loài (Võ Quý, 1975). Grinuây và đồng nghiệp đã tiến hành tất cả 7 cuộc sƣu tầm lớn ở nhiều vùng khác nhau trên lãnh thổ Dông Dƣơng, với 23.000 tiêu bản đã thu thập đƣa về Pháp giám định.

Các tiêu bản này sau đó phân chia cho các Viện Bảo tàng lớn ở Pháp, Anh và Mỹ. Delacour và Grinuây cho xuất bản danh sách chim thu thập đƣợc trong cuộc sƣu tầm chim lần thứ 7 gồm 224 loài và phân loài. Từ năm 1941 – 195, một bộ sƣu tầm chim lẻ tẻ thu thập ở Lào, Lạng Sơn cùng một số địa phƣơng khác ở miền Bắc Việt Nam đƣợc gửi về phòng nghiên cứu động vật tại Pháp giám định. Các sƣu tầm này đã đƣợc Buaret phân tích và công bố.

Đáng chú ý có công trình nghiên cứu về chim ở Lào và Bolier. Ông đã thu thập đƣợc 6.000 tiêu bản, của 505 loài và phân loài trong khoảng 10 năm cuối này, nhiều tác giả đã công bố nhiều công trình về chim thu thập đƣợc ở vùng Đông Nam Á, trong đó có 20 dạng mới sƣu tầm đƣợc trên lãnh thổ Đông 3 Dƣơng dựa vào các công trình mới này vào năm 1951,J Delacour lại bổ sung lần thứ 3 danh sách chim Đông Dƣơng (J. Lần này tác giả đã mở rộng thêm danh sách đến 1085 loài và phân loài trong dó có 2 loài mới (Võ Quý, 1981) 1. Ở Việt Nam Nhìn chung lịch sử nghiên cứu chim của Việt Nam có thể chia làm 2 giai đoạn, trƣớc năm 1975 và sau năm 1975 *Giai đoạn trƣớc năm 1975: Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn này là công trình nghiên cứu về chim đều do các nhà khoa học nƣớc ngoài thực hiện.

Loài gà rừng(Gallus gallus) là loài chim đầu tiên đƣợc nghiên cứu ở Việt Nam, tiêu bản chuẩn thu ở Côn Đảo và đƣợc nhà sinh vật học Linne mô tả giữa thế kỷ XVIII. Cuối thế kỉ XIX, các nhà tự nhiên học nƣớc ngoài có mặt ở Việt nam đã bắt đầu các cuộc nghiên cứu chim trên phạm vi rộng với quy mô lớn. Năm 1872, danh sách chim Nam bộ gồm có 192 loài đƣợc xuất bản đầu tiên với các mẫu vật do Piero, giám đốc sở thú Sài Gòn thời bấy giờ sƣu tầm và công bố (H.jouan,1972) Năm 1931, Delacouri và Jabuile đã xuất bản công trình nghiên cứu tổng hợp về “Chim Đông Dƣơng” gồm 4 tập 954 loài và phân loài (Delacouri T. Lesoiseaux de I’Indochine Francoise, I – IV.

Trong đó có các loài chim của Việt Nam. Năm 1951, danh lục chim Đông Dƣơng đƣợc Delacouri bổ sung, hoàn thành và xuất bản gồm 1085 loài và phân loài (J. Trong giai đoạn này, điểm chú ý là năm 1954 Miền Bắc hoàn toàn giải phóng. Đây là cột mốc quan trọng đánh dấu sự khởi đầu của lịch sử nghiên cứu chim của Việt Nam bƣớc sang 1 thời kỳ mới với các cuộc điều tra, khảo sát của các nhà nghiên cứu chim Việt Nam.

Các công trình nghiên cứu đáng chú ý có các công trình nghiên cứu của các tác giả Võ Quý, Trần Gia Huấn (1960, 1961); Võ Quý (1962, 1966); Võ Quý, Đỗ Ngọc Quang (1965), Võ Quý và Anorava N. Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu Fisơ và Lê Diên Dực (1966) về chim miền Bắc Việt Nam. 4 Nói chung các tác giả đều đi sâu nghiên cứu về mặt khu hệ và phân loại mà ít chú ý đến đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng. Năm 1971, Võ quý đã tổng hợp nghiên cứu trong hơn 7 năm trƣớc đó về đời sống và các loài chim phổ biến ở Miền Bắc Việt Nam”.

Trong sách, tác giả có dẫn đầy đủ các đặc điểm về nơi ở, thức ăn, sinh sản và 1 số tập tính khác của gần 200 loài chim ở Miền Bắc mà đã số là các loài chim có ý nghĩa về kinh tế. Đây là công trình nghiên cứu về chim đầy đủ, có hệ thống và sát thực nhất cho đến nay. Nhƣng do đối tƣợng nghiên cứu rộng nên tác giả không thể nghiên cứu về nơi ở của các loài chim. Đối với mỗi loài về nơi ở tác giả chỉ mới chỉ ra chúng ở sinh cả nào, đai cao nào mà chƣa chỉ ra cụ thể đặc điểm sinh cảnh sống của chim nhƣ tổ thành loài thực vật, vị trí tầng tán ƣu thích.

*Giai đoạn sau năm 1975: Sau chiến tranh giải phóng miền Nam thống nhất đất nƣớc, các công trình: “Chim Việt Nam hình thái và phân loại (Tập 1,2)” của Võ Quý (1975,1981) là công trình đầu tiên nghiên cứu chim trên toàn thể lãnh thổ Việt Nam về mặt sinh thái, phân loại và phân bố tự nhiên. Trong công trình này tác giả đã mô tả chi tiết 1010 loài và loài phụ chim phân bố trên lãnh thổ Việt Nam. Cũng trong giai đoạn này cuốn: “Danh lục chim Việt Nam” của Võ Quý, Nguyễn Cử nam 1995 ra đời. Bản danh lục gồm 19 bộ, 81 họ và 828 loài chim đã tìm thấy ở Việt Nam tính đến năm 1995.

Với mỗi tác giả đã dẫn ra các đặc điểm về hiện trạng và vùng phân bố. Cho đến những năm gần đây nhiều dự án bảo tồn đa dạng sinh học của nƣớc ngoài: Hà Lan, Đức, Úc, Anh, Mỹ đã tài trợ vào Việt Nam. Các tổ chức phi chính phủ: Tổ chức bảo tồn chim Quốc tế (Bird life Internationnal), Tổ chức Bảo tồn động vật Quốc tế (FFI), Hiệp hội Bảo tồn Thiên Nhiên Quốc tế (IUCN), Qũy Quốc tế bảo vệ thiên nhiên (WWF), Ngân hàng thế giới (WB) đầu tƣ vào Việt Nam và sau đó 1 loạt công trình nghiên cứu về thực vật hoang dã đƣợc xuất bản. Công trình nghiên cứu đầy đủ nhất về chim trong giai đoạn này là cuốn “Chim Việt Nam” do Nguyễn Cử, Lê Trọng Trái, 5 Karen Phillipps (2000) cuốn sách này đƣợc biên soạn dựa trên cuốn “Chim Hồng Kông và Nam Trung Quốc”,(1994), của các tác giả Clive Viney, Lan Chiu Ying,Karen Phillipps.

Trong sách tác giả đã giới thiệu hơn 500 loài trong tổng số hơn 850 loài chim hiện nay có mặt ở Việt Nam, mỗi loài trình bày các mục mô tả, phân bố, tình trạng nơi ở và có hình vẽ màu kèm theo.