PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quế Phong là huyện miền núi cao, biên giới của tỉnh Nghệ An, có 73,31 km đường biên giới tiếp giáp với huyện Xăm Tảy, huyện Mường Quắn - tỉnh Hủa Phăn, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào; diện tích tự nhiên 189.086,45ha, dân số 15.445 nhân khẩu, bao gồm 6 dân tộc anh em cùng sinh sống trên địa bàn của 13 xã, 01 thị trấn, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 95% dân số. Là một trong 62 huyện nghèo nhất của cả nước theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 45.3% số hộ toàn huyện, đời sống của Nhân dân còn gặp nhiều khó khăn; sản xuất chủ yếu nông- lâm nghiệp còn mang tính chất nhỏ lẻ, manh mún. Tổng số lao động trên địa bàn huyện là 43.063 người, trong đó số lao động nông thôn tham gia vào các hoạt động kinh tế tại địa phương (chủ yếu là sản xuất nông nghiệp) là 37.485 người; phần lớn số lao động chưa qua đào tạo, tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo tính đến hết 31/12/2016 là 22% tổng số lao động trên địa bàn huyện, số lao động có việc làm sau đào tạo nghề còn thấp.
Hiện nay, chất lượng nguồn lực lao động nông thôn trên địa bàn huyện còn thấp, trình độ nhận thức của người dân, trình độ canh tác, sản xuất, chăn nuôn còn nhiều mặt hạn chế như: Thiếu các kiến thức kỹ thuật về chăn nuôi, trồng trọt; thiếu các thông tin thị trường, khả năng tiếp cận các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước còn hạn chế; thiếu các kỹ năng cần thiết trong tổ chức sản xuất, kinh doanh, quản lý. Mặt khác, hiện nay vẫn còn tồn tại các phong tục tập quán, phương thức sản xuất truyền thống lạc hậu của đồng bào đã ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả trong sản xuất, phát triển kinh tế của người dân trên địa bàn huyện. Trong những năm qua công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn nói chung trên địa bàn huyện Quế Phong đạt được những kết quả quan trọng; công tác đào tạo nghề được cấp ủy, chính quyền từ huyện đến cơ sở quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, bước đầu đã thu hút được một số học viên tham gia, các ngành nghề đào tạo ngày càng đa dạng, đáp ứng một phần nhu cầu của người học. Tuy nhiên, việc tổ 2 chức thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An trong thời gian qua còn có những tồn tại, hạn chế cơ bản đó là: Việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị còn hạn chế, chất lượng của một số nghề được đạo tào còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động; chưa có sự gắn kết giữa doanh nghiệp sử dụng lao động với công tác đào tạo nghề, một số ngành nghề đào tạo chưa sát với tình hình thực tế của địa phương, chưa thu hút được nhiều lao động tham gia, giải quyết việc làm sau đào tạo còn nhiều bất cập, đào tạo nghề chưa gắn với giải quyết việc làm cho người lao động; công tác tuyên truyền trong đào tạo nghề cho lao động còn nhiều hạn chế, nội dung còn chung chung, sự vào cuộc của các cấp, các tổ chức chưa thật sự thường xuyên, thiếu đồng bộ; cấp ủy, chính quyền một số địa phương trong huyện chưa thật sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo; tính thụ động, trông chờ ỷ lại, ngại đổi mới của một bộ phân Nhân dân đang là thách thức lớn, người dân chưa thật sự xem việc học nghề là cơ hội để tạo việc làm, tăng thu nhập ổn định cho bản thân và gia đình.
Bên cạnh đó, việc bố trí nguồn lực để thực hiện chính sách thường chậm và còn mang tính dài trải, đội ngũ làm công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện thiếu cả về số lượng và chất lượng, chủ yếu phụ thuộc vào việc liên kết với các trường cao đẳng, đại học trong tỉnh; đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp thường có tính rủi ro cao, trong khi đó sự liên kết để tạo ra chuối giá trị hàng hóa giữa doanh nghiệp - người nông dân còn hạn chế. điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả thực hiện chính sách đào tạo nghề nói chung và chính sách đối với người học nghề là lao động nông thôn nói riêng trên địa bàn huyện. Từ những tồn tại và hạn chế nêu trên, việc nghiên cứu để tìm ra các biện pháp, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng trong việc tổ chức thực thi chính sách đối với người học nghề là lao động nông thôn là hết sức cần thiết. Chính vì lý do đó mà tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu: “Tổ chức thực thi chính sách đối với người học nghề là lao động nông thôn của chính quyền huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An” 3 2.
Tình hình nghiên cứu đề tài Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước, của các cấp, các ngành và toàn xã hội nhằm nâng cao chất lượng lao động nông thôn, từng bước đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Trong những năm qua, nhà nước đã tăng cường đầu tư để phát triển đào tạo nghề cho lao động nông thôn, có nhiều chính sách bảo đảm thực hiện công bằng xã hội về cơ hội học nghề đối với mọi lao động nông thôn, khuyến khích, huy động và tạo điều kiện để toàn xã hội tham gia đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là đề tài đã được nhiều người quan tâm nghiên cứu; đã có nhiều luận án, luận văn nghiên cứu về công tác đào tạo nghề nói chung, có thể kể một số công trình trong nước trong thời gian gần đây như sau: Luận văn thạc sỹ Học viện Chính trị khu vực I của Hoàng Trọng Tuấn (2016) với đề tài " Đào tạo nghề cho lao đông nông thôn tỉnh Bắc Kạn". Đề tài đã mô tả, phân tích được bức tranh toàn cảnh về công tác đào tạo nghề của tỉnh Bắc Kạn; đặc biệt đề tài đã phân tích được những điểm mạnh, điểm yếu trong công tác đào tạo nghề của tỉnh Bắc Kạn và đề xuất được các giải pháp giúp cho chính quyền địa phương từng bước hoàn thiện công tác đào tạo nghề cho lao đông nông thôn tỉnh Bắc Kạn trong những năm tiếp theo.
Bài viết đăng trên tạp chí khoa học Trường Đại học Cần Thơ của tác giả Dương Ngọc Thanh và Nguyễn Minh Hiếu (2014) với đề tài "Thực trạng lao động và việc làm nông thôn Việt Nam". Đề tài đã nêu lên được đặc điểm của lao động nông thôn Việt Nam; thực trạng và việc làm của lao động nông thôn Việt Nam hiện nay; trên cơ sở đó đề tài đã đề xuất một số định hướng cơ bản nhằm giải quyết vấn đề lao động và việc làm nông thôn ở nước ta hiện nay. Bài viết đăng trên tạp chí Cộng sản của tác giả Nguyễn Việt Quân (2013) với đề tài“ Đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở nước ta hiện nay”. Tác giả đã nêu lên thực trạng về tình hình lao động ở nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa, 4 hiện đại hóa gắn với đô thị hóa ở nước ta hiện nay, dự báo về tình hình lao động và đưa ra một số giải pháp đào tạo nghề cho lao động nông thôn.
Luận văn thạc sỹ kinh tế Trường Đại học Kinh tế Quốc dân của Lê Thanh Hải (2013) với đề tài “Tổ chức thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn cho tỉnh Lai Châu”, nội dung nghiên cứu chủ yếu: Phân tích thực trạng tổ chức thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn của chính quyền tỉnh Lai Châu và đưa ra giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn của chính quyền tỉnh Lai Châu đến năm 2015. Luận án tiến sỹ kinh tế Trường Đại học Kinh tế Quốc dân của Nguyễn Văn Đại (2012) với đề tài “Đào tạo nghề cho người lao động nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa”. Luận án đã tập trung phân tích các vấn đề như nội dung và hình thức đào tạo nghề cho lao động nông thôn vùng đồng bằng sông hồng, đi sâu phân tích về lĩnh vực chuyên môn trong đào tạo, chương trình đạo tạo nghề, sự cần thiết phải đào tạo nghề cho lao động nông thôn trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Luận văn thạc sỹ kinh tế Trường Đại học Kinh tế Quốc dân của Nguyễn Thị Phương Yến (2012) với đề tài "Tổ chức thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn của chính quyền huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk".
Đề tài đã phân tích được thực trạng về công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn của chính quyền huyện Krông Ana; phân tích được những điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình tổ chức thực thi chính sách của chính quyền huyện, đồng thời đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong tổ chức thực thi chính sách của chính quyền huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk. Luận văn thạc sỹ kinh tế Trường Đại học Đã Nẵng của Lê Quang Hảo (2011) với đề tài “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam”. Đề tại tập trung phân tích, đánh giá thực trạng công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn của thành phố Tam Kỳ bao gồm về thực trạng lao động nông thôn, 5 thực trạng về mạng lưới cơ sở đào tạo nghề, về chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Bài viết đăng trên tạp chí Quốc phòng toàn dân của tác giả Nguyễn Văn Bảy (2011) với đề tài “ Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn - một đòi hỏi bức thiết hiện nay ”.
Tác giả đã nêu lên thực trạng về việc sử dụng lao động ở khu vực nông thôn ở nước ta hiện nay, phân tích rõ về vai trò của nông thôn và đưa ra một số giải pháp để giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Qua nghiên cứu bản thân tôi nhận thấy, có nhiều đề tài nghiên cứu liên quan đến lao động nông thôn, có một số đề tài nghiên cứu về công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn nói chung hoặc một vài đề tài nghiên cứu về tổ chức thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên cả địa phương cấp tỉnh và cấp huyện.