ĐẶT VẤN ĐỀ. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.2 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.
Tình hình bệnh tụ huyết trùng gia súc. Trên thế giới. Đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng lợn. Nguồn bệnh, đường xâm nhiễm của mầm bệnh và cơ chế gây bệnh tụ huyết trùng.
Chất chứa và độc tố của vi khuẩn P. Tuổi mắc bệnh của gia súc. Mùa vụ phát bệnh. Vùng phát dịch.
Hiện tượng mang vi khuẩn P. multocida ở đường hô hấp trên của động vật khỏe. Nguồn lây lan bệnh tạo các ổ dịch tụ huyết trùng. Đặc tính sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng.
Đặc điểm nuôi cấy. Đặc tính sinh hoá của vi khuẩn P. Cấu trúc kháng nguyên P. multocida và type huyết thanh.
Sức đề kháng của vi khuẩn P.Tính gây bệnh của vi khuẩn P. Chẩn đoán bệnh tụ huyết trùng lợn. Biện pháp phòng và trị bệnh tụ huyết trùng. 36 CHƢƠNG 2: NỘI DUNG, ĐỐI TƢỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Nội dung nghiên cứu. Đối tượng, địa điểm. Đối tượng nghiên cứu. Mẫu bệnh phẩm dùng phân lập vi khuẩn.
Động vật thí nghiệm: Chuột bạch có trọng lượng từ 18 - 20gam/con. Giống vi khuẩn: Các chủng P. multocida phân lập được để xác định các đặc tính sinh vật, hóa học được đông khô giữ giống. Các hệ mồi (Primer): Dùng để xác định serotype vi khuẩn P.multocida bằng phương pháp PCR.
Các loại đường dùng cho phản ứng lên men đường. Máy móc, thiết bị, dụng cụ phòng thí nghiệm. Các loại hóa chất dùng cho nghiên cứu. Môi trường sử dụng và nuôi cấy vi khuẩn.
Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra dịch tễ bệnh THT lợn. Phương pháp lấy mẫu. Phương pháp nuôi cấy, phân lập vi khuẩn.
Phương pháp xác định một số đặc tính sinh vật, hoá học của vi khuẩn P. Phương pháp kiểm tra độc lực của vi khuẩn P. multocida phân lập được. Phương pháp xác định type kháng nguyên của P.
Phương pháp xử lý số liệu. 51 vi i CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Kết quả điều tra tình hình dịch bệnh tụ huyết trùng lợn tại các huyện nghiên cứu ở tỉnh Phú Thọ. Kết quả điều tra bệnh tụ huyết trùng ở lợn tại tỉnh Phú Thọ qua các năm 2006 - 2008.
Kết quả điều tra số lượng lợn mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng tại tỉnh Phú Thọ ở các mùa vụ. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc bệnh tụ huyết trùng ở các lứa tuổi. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng ở tỉnh Phú Thọ theo phương thức chăn nuôi. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc bệnh và chết do bệnh tụ huyết trùng tại tỉnh Phú Thọ theo giống lợn.
Kết quả theo dõi các triệu chứng ở lợn bệnh nghi mắc tụ huyết trùng. Kết quả kiểm tra bệnh tích của lợn ốm nghi mắc bệnh tụ huyết trùng. Kết quả phân lập vi khuẩn Pasteurella từ bệnh phẩm của lợn chết nghi mắc bệnh tụ huyết trùng. Kết quả phân lập Pasteurella từ dịch ngoáy mũi của lợn khoẻ.
Kết quả xác định đặc tính sinh hoá của vi khuẩn Pasteurella phân lập được. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng lợn. 80 CHƢƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 83 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
84 vii i DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Kết quả điều tra bệnh tụ huyết trùng ở lợn tại tỉnh Phú Thọ .2: Kết quả điều tra bệnh tụ huyết trùng ở lợn tại tỉnh Phú Thọ qua các năm .3: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng ở các thời vụ .4: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết bệnh tụ huyết trùng ở các lứa tuổi .5: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết bệnh tụ huyết trùng ở tỉnh Phú Thọ theo phương thức chăn nuôi.6: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết bệnh tụ huyết trùng theo giống lợn .7: Kết quả theo dõi các triệu chứng ở lợn bệnh nghi mắc tụ huyết trùng .8: Kết quả kiểm tra bệnh tích của lợn ốm nghi mắc bệnh tụ huyết trùng.9: Kết quả phân lập vi khuẩn Pasteurella từ bệnh phẩm của lợn chết nghi mắc bệnh tụ huyết trùng .10: Kết quả phân lập Pasturella từ dịch ngoáy mũi của lợn khoẻ .11: Kết quả kiểm tra đặc tính sinh vật hoá học của vi khuẩn Pasteurella phân lập được .12: Kết quả kiểm tra khả năng lên men một số loại đường của các chủng Pasteurella phân lập được. Kết quả định type vi khuẩn P. multocida bằng phản ứng PCR .14: Kết quả xác định độc lực của các chủng P. multocida phân lập được .15: Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm với một số kháng sinh của các chủng P.
multocida phân lập được.16: Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng lợn. 80 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 4 Rosenbush và Merchant (1939) [87] đã đề nghị đặt tên cho vi khuẩn này là Pasteurella multocida (P. multocida) để chỉ khả năng gây bệnh cho nhiều loài vật của chúng, tên vi khuẩn này đã được công nhận chính thức trên thế giới và được sử dụng cho đến ngày nay. multocida gây ra thường ở hai thể chủ yếu là nhiễm trùng máu, xuất huyết Haemorrhagic Septicaemia (HS) và viêm phổi ở bò (Bovine Pneumonia).
Thể viêm phổi ở bò thấy tại các nước châu Âu và Bắc Mỹ (Frank, 1989)[62]. Bệnh tụ huyết trùng lợn gặp ở khắp các châu lục, xảy ra lẻ tẻ, ít khi thành dịch (Lê Minh Trí và cs, 1999)[37]. Thể nhiễm trùng máu, xuất huyết (HS) thấy ở trâu, bò các nước châu Á và châu Phi (Phan Thanh Phượng, 2000)[29]. Từ năm 1887 đến nay, bệnh THT đã được phát hiện ở nhiều nước trên thế giới, bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế cho nhiều nước , nhất là ở các nước nhiệt đới nóng ẩm thuộc châu Á, bệnh xảy ra tại các nước Đông Dương, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia.
Ở Nhật Bản, bệnh được phát hiện vào năm 1923, song không thấy gây thành dịch và không thể hiện dịch tễ. Bệnh cũng được phát hiện ở bò rừng Vườn thú quốc gia Mỹ vào các năm 1912, 1922, 1967 và chỉ thấy có một báo cáo cho biết bệnh có ở bò sữa vào năm 1969 (Cater, 1982)[53]. Năm 1984, Tổ chức dịch tễ thế giới OIE (Office International Epizooties) chính thức công bố bệnh THT trâu, bò trên thế giới (FAO, 1991)[61], OIE cũng phân loại bệnh (HS) vào bảng B trong danh mục các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở gia súc. Theo (De Alwis, 1992a De Alwis, 1992a[57]) bệnh cũng đã sảy ra ở châu Phi và gây thiệt hại nghiêm trọng cho đàn gia súc.
Kể từ khi phát hiện đến nay, vi khuẩn P. multocida vẫn là nguyên nhân gây bệnh tụ huyết trùng cho nhiều loài gia súc và gia cầm. Tuy có tính thích nghi gây bệnh trên các loài vật khác nhau, nhưng P. multocida đều có đặc tính cơ bản giống nhau.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 truyền bệnh phổ biến trong đàn khi có lợn mắc bệnh tụ huyết trùng. Truyền bệnh gián tiếp khi vi khuẩn vào đường tiêu hóa qua thức ăn, nước uống bị nhiễm khuẩn hoặc qua các vết xước ở da, niêm mạc. Phương thức truyền bệnh ngang và truyền bệnh dọc đều có thể xảy ra nhưng chưa được chứng minh rõ ràng về cơ chế gây bệnh, nhiều tác giả cho rằng bệnh đường hô hấp ở lợn là kết quả tác động của nhiều yếu tố gây nên, chứ không phải duy nhất do cảm nhiễm vi khuẩn. Vì vậy, bệnh tụ huyết trùng lợn không phải chỉ là kết quả của cảm nhiễm xảy ra đột ngột, mà phải có một quá trình vi khuẩn có sẵn cư trú ở đường hô hấp sản sinh một lượng lớn, gây tổn thương phổi.
Kết quả này chỉ xảy ra khi sức đề kháng của vật chủ yếu đi. Mặc dù cơ chế sinh bệnh tụ huyết trùng lợn chưa được nghiên cứu đầy đủ, nhưng những dẫn chứng hiện có đã chỉ ra rằng vi khuẩn P. multocida gây bệnh tụ huyết trùng lợn bằng các yếu tố có sẵn. Theo Nguyễn Vĩnh Phước (1978b)[25] vi khuẩn P.
multocida phân lập từ bệnh phẩm lợn bị tụ huyết trùng thường có giáp mô mỏng thể hiện dung quang rõ. Nhưng khi cấy chuyển nhiều lần trên môi trường nhân tạo giáp mô biến mất, dung quang không rõ thì độc lực cũng giảm. Vì vậy, nhiều tác giả cho rằng giáp mô là yếu tố gây bệnh thông qua việc giúp cho vi khuẩn tránh được hiện tượng thực bào và các yếu tố phòng vệ không đặc hiệu của vật chủ. Mặt khác, hiện tượng bám dính, cơ chế gây bệnh của vi khuẩn này cũng đã được một số tác giả nghiên cứu như Trigo (1989)[92] đã xác định được yếu tố bám dính của P.
multocida type D và A phân lập từ lợn bị bệnh tụ huyết trùng và chứng minh chúng bám dính trên tế bào nuôi cấy, nhưng gây bệnh trong tự nhiên thì P. multocida type A chỉ bám dính trên tế bào biểu mô không có nhung mao. Vì vậy, mỗi type đều có vị trí bám trên các tổ chức có tế bào biểu mô khác nhau dẫn đến đường xâm nhập, thể bệnh gây ra cũng khác nhau. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 1 2 Theo Nguyễn Vĩnh Phước (1970)[23] trong đàn gà thường xuyên có mầm bệnh tụ huyết trùng, tỷ lệ gà khỏe mang trùng lên tới 20 - 30%, còn đàn gà không bị bệnh thì không có gà khỏe mang trùng.
Ảnh hưởng của đàn gà khỏe mang trùng đến đàn gà nuôi có xảy ra dịch hay không vẫn chưa được làm rõ và tác giả có nhận xét rằng khi gia súc mang vi trùng P. multocida đây cũng chính là nguồn reo rắc mầm bệnh ra môi trường, vi khuẩn Pasteurella xâm nhập vào các con khỏe gây nên các ổ dịch. Mustafa (1978)[74] đã tiến hành lấy dịch ngoáy mũi trâu, bò để phân lập P. multocida và có nhận xét thường ở nơi không có dịch tụ huyết trùng trâu bò, thì tỷ lệ trâu bò khỏe mạnh mang trùng là 3%, còn ở nơi có dịch tụ huyết trùng trâu bò tỷ lệ mang trùng là 44,4%.
Gupta (1980)[64] nghiên cứu bệnh THT ở Ấn Độ thấy tỷ lệ mang trùng ở trâu bò khỏe trong vùng không có dịch là 0%, ở vùng ít xảy ra dịch là 1,9%, còn ở vùng dịch hay xảy ra 5 - 6%.