Nghiên cứu về bệnh tụ huyết trùng ở lợn do vi khuẩn Pasteurella multocida

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và sinh vật học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở lợn tại Phú Thọ và biện pháp phòng ngừa.

• Tác giả: Vũ Phạm Thái
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quang Tuyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu về bệnh tụ huyết trùng ở lợn do vi khuẩn Pasteurella multocida
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC ẢNH CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình bệnh tụ huyết trùng gia súc
• 1.2. Trên thế giới
• 1.3. Đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng lợn
• 1.4. Nguồn bệnh, đường xâm nhiễm của mầm bệnh và cơ chế gây bệnh tụ huyết trùng
• 1.5. Chất chứa và độc tố của vi khuẩn P.
• 1.6. Tuổi mắc bệnh của gia súc
• 1.7. Mùa vụ phát bệnh
• 1.8. Vùng phát dịch
• 1.9. Hiện tượng mang vi khuẩn P. multocida ở đường hô hấp trên của động vật khỏe
• 1.10. Nguồn lây lan bệnh tạo các ổ dịch tụ huyết trùng
• 1.11. Đặc tính sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng
• 1.12. Đặc điểm nuôi cấy
• 1.13. Đặc tính sinh hoá của vi khuẩn P.
• 1.14. Cấu trúc kháng nguyên P. multocida và type huyết thanh
• 1.15. Sức đề kháng của vi khuẩn P.
• 1.16. Tính gây bệnh của vi khuẩn P.
• 1.17. Chẩn đoán bệnh tụ huyết trùng lợn
• 1.18. Biện pháp phòng và trị bệnh tụ huyết trùng
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, địa điểm
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Mẫu bệnh phẩm dùng phân lập vi khuẩn
• 2.5. Động vật thí nghiệm: Chuột bạch có trọng lượng từ 18 - 20gam/con
• 2.6. Giống vi khuẩn: Các chủng P. multocida phân lập được để xác định các đặc tính sinh vật, hóa học được đông khô giữ giống
• 2.7. Các hệ mồi (Primer): Dùng để xác định serotype vi khuẩn P.multocida bằng phương pháp PCR
• 2.8. Các loại đường dùng cho phản ứng lên men đường
• 2.9. Máy móc, thiết bị, dụng cụ phòng thí nghiệm
• 2.10. Các loại hóa chất dùng cho nghiên cứu
• 2.11. Môi trường sử dụng và nuôi cấy vi khuẩn
• 2.12. Phương pháp nghiên cứu
• 2.13. Phương pháp điều tra dịch tễ bệnh THT lợn
• 2.14. Phương pháp lấy mẫu
• 2.15. Phương pháp nuôi cấy, phân lập vi khuẩn
• 2.16. Phương pháp xác định một số đặc tính sinh vật, hoá học của vi khuẩn P.
• 2.17. Phương pháp kiểm tra độc lực của vi khuẩn P. multocida phân lập được
• 2.18. Phương pháp xác định type kháng nguyên của P.
• 2.19. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả điều tra tình hình dịch bệnh tụ huyết trùng lợn tại các huyện nghiên cứu ở tỉnh Phú Thọ
• 3.2. Kết quả điều tra bệnh tụ huyết trùng ở lợn tại tỉnh Phú Thọ qua các năm 2006 - 2008
• 3.3. Kết quả điều tra số lượng lợn mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng tại tỉnh Phú Thọ ở các mùa vụ
• 3.4. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc bệnh tụ huyết trùng ở các lứa tuổi
• 3.5. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng ở tỉnh Phú Thọ theo phương thức chăn nuôi
• 3.6. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc bệnh và chết do bệnh tụ huyết trùng tại tỉnh Phú Thọ theo giống lợn
• 3.7. Kết quả theo dõi các triệu chứng ở lợn bệnh nghi mắc tụ huyết trùng
• 3.8. Kết quả kiểm tra bệnh tích của lợn ốm nghi mắc bệnh tụ huyết trùng
• 3.9. Kết quả phân lập vi khuẩn Pasteurella từ bệnh phẩm của lợn chết nghi mắc bệnh tụ huyết trùng
• 3.10. Kết quả phân lập Pasteurella từ dịch ngoáy mũi của lợn khoẻ
• 3.11. Kết quả xác định đặc tính sinh hoá của vi khuẩn Pasteurella phân lập được
• 3.12. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng lợn
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh tụ huyết trùng ở lợn do vi khuẩn Pasteurella multocida

Bệnh tụ huyết trùng ở lợn do vi khuẩn Pasteurella multocida là một trong những bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Bệnh này thường xảy ra ở lợn con và có thể dẫn đến tỷ lệ tử vong cao. Vi khuẩn Pasteurella multocida có khả năng gây bệnh cho nhiều loài động vật khác nhau, nhưng lợn là loài dễ bị tổn thương nhất. Việc hiểu rõ về bệnh này là rất cần thiết để có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của vi khuẩn Pasteurella multocida

Vi khuẩn Pasteurella multocida là một loại vi khuẩn Gram âm, không di động, có hình dạng cầu trực khuẩn. Chúng có khả năng sinh sản nhanh chóng trong môi trường nuôi cấy và có thể tồn tại trong nhiều điều kiện khác nhau. Vi khuẩn này thường gây ra các triệu chứng như sốt cao, khó thở và có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

1.2. Triệu chứng bệnh tụ huyết trùng ở lợn

Triệu chứng của bệnh tụ huyết trùng ở lợn bao gồm sốt cao, khó thở, ho, và có thể có dấu hiệu xuất huyết. Lợn mắc bệnh thường có biểu hiện chán ăn, yếu ớt và có thể chết đột ngột. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng ngừa bệnh tụ huyết trùng

Bệnh tụ huyết trùng ở lợn gây ra nhiều thách thức cho người chăn nuôi. Việc lây lan nhanh chóng của Pasteurella multocida trong đàn lợn có thể dẫn đến dịch bệnh nghiêm trọng. Các yếu tố như điều kiện chăn nuôi không đảm bảo, vệ sinh kém và stress ở lợn là những nguyên nhân chính làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Do đó, việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả là rất cần thiết.

2.1. Nguyên nhân lây lan bệnh tụ huyết trùng

Bệnh tụ huyết trùng lây lan qua nhiều con đường khác nhau, bao gồm tiếp xúc trực tiếp giữa các con lợn, qua thức ăn và nước uống bị nhiễm khuẩn. Vi khuẩn có thể tồn tại trong môi trường và xâm nhập vào cơ thể lợn qua các vết thương hoặc niêm mạc hô hấp.

2.2. Thách thức trong việc kiểm soát dịch bệnh

Việc kiểm soát dịch bệnh tụ huyết trùng gặp nhiều khó khăn do tính chất lây lan nhanh của vi khuẩn. Ngoài ra, việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời cũng là một thách thức lớn, đặc biệt trong các trang trại có quy mô lớn.

III. Phương pháp điều trị bệnh tụ huyết trùng ở lợn hiệu quả

Để điều trị bệnh tụ huyết trùng ở lợn, việc sử dụng kháng sinh là phương pháp phổ biến nhất. Tuy nhiên, việc lựa chọn kháng sinh phù hợp và thời gian điều trị cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo hiệu quả. Ngoài ra, việc kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe cũng rất quan trọng.

3.1. Sử dụng kháng sinh trong điều trị

Kháng sinh như penicillin và tetracycline thường được sử dụng để điều trị bệnh tụ huyết trùng. Tuy nhiên, việc lạm dụng kháng sinh có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, do đó cần phải có sự chỉ định của bác sĩ thú y.

3.2. Biện pháp hỗ trợ trong điều trị

Ngoài việc sử dụng kháng sinh, việc cung cấp dinh dưỡng hợp lý và chăm sóc sức khỏe cho lợn cũng rất quan trọng. Các biện pháp như tiêm vaccine phòng ngừa và duy trì vệ sinh chuồng trại sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bệnh tụ huyết trùng

Nghiên cứu về bệnh tụ huyết trùng ở lợn đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả có thể giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng việc tiêm vaccine cho lợn có thể giúp tăng cường sức đề kháng và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

4.1. Kết quả nghiên cứu về vaccine phòng bệnh

Nghiên cứu cho thấy rằng việc tiêm vaccine cho lợn có thể giảm tỷ lệ mắc bệnh tụ huyết trùng lên đến 70%. Vaccine giúp kích thích hệ miễn dịch của lợn, từ đó tăng cường khả năng chống lại vi khuẩn Pasteurella multocida.

4.2. Ứng dụng các biện pháp phòng ngừa

Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa như vệ sinh chuồng trại, quản lý dinh dưỡng và tiêm vaccine đã giúp nhiều trang trại giảm thiểu thiệt hại do bệnh tụ huyết trùng gây ra. Các biện pháp này cần được thực hiện đồng bộ để đạt hiệu quả cao nhất.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về bệnh tụ huyết trùng

Bệnh tụ huyết trùng ở lợn do vi khuẩn Pasteurella multocida là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng ngừa, điều trị hiệu quả là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe đàn lợn và giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Tương lai của nghiên cứu này cần tập trung vào việc phát triển các loại vaccine mới và cải thiện các phương pháp điều trị.

5.1. Tương lai của vaccine phòng bệnh

Nghiên cứu và phát triển vaccine mới có thể giúp tăng cường hiệu quả phòng ngừa bệnh tụ huyết trùng. Các loại vaccine thế hệ mới cần được nghiên cứu để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả cao hơn.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc hiểu rõ hơn về cơ chế gây bệnh của Pasteurella multocida và phát triển các phương pháp điều trị mới. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc kiểm soát bệnh tụ huyết trùng ở lợn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh tụ huyết trùng do vi khuẩn Pasteurella multocida gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu trong chăn nuôi gia súc, gây tổn thất kinh tế nặng nề cho ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam. Tại tỉnh Phú Thọ, quá trình chuyển dịch từ phương thức chăn nuôi phân tán sang tập trung đối mặt với nhiều nguy cơ bùng phát dịch bệnh, trong đó bệnh tụ huyết trùng thường phát sinh đột ngột với tỷ lệ chết cao nếu không được can thiệp kịp thời. Nghiên cứu được triển khai nhằm điều tra toàn diện các đặc điểm dịch tễ học của bệnh tụ huyết trùng trên đàn lợn, phân lập và giám định đặc tính sinh vật học, xác định serotype kháng nguyên bằng sinh học phân tử, đồng thời đánh giá mức độ mẫn cảm kháng sinh để xây dựng phác đồ điều trị tối ưu.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 3 địa bàn trọng điểm của tỉnh Phú Thọ bao gồm huyện Lâm Thao, huyện Phù Ninh và Thị xã Phú Thọ trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2008, với tổng quy mô khảo sát lên đến 36.513 cá thể lợn. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống dữ liệu dịch tễ học chuẩn xác, chỉ ra tỷ lệ lợn chết trung bình do bệnh chiếm 0,15% trên tổng đàn điều tra. Đồng thời, công trình đã xác định chính xác cấu trúc serotype gây bệnh và kiểm chứng phác đồ điều trị đặc hiệu giúp nâng tỷ lệ hồi phục của lợn mắc bệnh lên 94,23%, tạo tiền đề vững chắc cho việc kiểm soát dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch tễ học thú y truyền nhiễm và bệnh học vi sinh vật của vi khuẩn Pasteurella multocida. Về mặt phân loại học, vi khuẩn thuộc chi Pasteurella, họ Pasteurellaceae, là cầu trực khuẩn Gram âm, không di động, không sinh nha bào và có giáp mô bao bọc. Cấu trúc kháng nguyên của vi khuẩn được phân tích dựa trên hệ thống định type vỏ (K) của Carter với các nhóm A, B, D, E, F và hệ thống kháng nguyên thân (O) của Namioka, Murata gồm 16 serotype khác nhau. Trong đó, các chủng mang serotype A và B được chứng minh là nguyên nhân chủ yếu gây thể nhiễm trùng huyết cấp tính và viêm phổi tiến triển ở lợn.

Bên cạnh đó, lý thuyết về cơ chế sinh bệnh học chỉ ra rằng Pasteurella multocida tồn tại như một vi sinh vật hội sinh ở đường hô hấp trên của động vật khỏe mạnh với tỷ lệ mang trùng tự nhiên dao động từ 4,1% đến 10,0%. Khi cá thể lợn chịu tác động bất lợi từ các yếu tố môi trường (stress nhiệt, độ ẩm cao, thay đổi thời tiết đột ngột hoặc chuồng trại kém vệ sinh), sức đề kháng suy giảm sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn tăng sinh độc lực, phá vỡ hàng rào miễn dịch cục bộ, xâm nhập vào hệ tuần hoàn gây nhiễm trùng máu và xuất huyết phủ tạng. Độc lực của vi khuẩn gắn liền với sự hiện diện của giáp mô polysaccarit và hình thái khuẩn lạc dạng S (Smooth) có khả năng chống lại hiện tượng thực bào của vật chủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp điều tra dịch tễ học mô tả cắt ngang kết hợp theo dõi hồi cứu trên tổng cỡ mẫu 36.513 cá thể lợn tại 9 xã thuộc 3 vùng sinh thái nông nghiệp của tỉnh Phú Thọ. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được sử dụng để phân loại dữ liệu theo mùa vụ, lứa tuổi, giống lợn và 3 phương thức chăn nuôi (công nghiệp, bán công nghiệp và truyền thống). Mẫu bệnh phẩm thu thập gồm 30 mẫu phủ tạng (phổi, tim, gan, lách) từ lợn chết nghi mắc bệnh và 60 mẫu dịch ngoáy mũi từ lợn khỏe mạnh để tiến hành phân lập vi sinh vật.

Quy trình giám định vi sinh vật học được thực hiện bằng cách nuôi cấy thuần khiết trên môi trường thạch máu 5% và canh thang BHI ở nhiệt độ 37°C trong 24 giờ, kết hợp nhuộm soi kính hiển vi và thử các phản ứng sinh hóa đặc trưng (lên men glucose, saccarose, mannit; không lên men lactose, maltose). Để xác định serotype giáp mô, kỹ thuật sinh học phân tử PCR được lựa chọn với các cặp mồi chuyên biệt CAPA-F/R (khuếch đại đoạn gen kích thước 1044 bp) và CAPB-F/R (khuếch đại đoạn gen kích thước 760 bp). Độc lực in vivo được kiểm tra bằng phương pháp tiêm truyền phúc mạc trên chuột bạch thuần chủng trọng lượng 18-20g với liều 0,2 ml canh trùng. Khả năng mẫn cảm kháng sinh được thử nghiệm bằng phương pháp khuếch tán khoanh giấy kháng sinh trên thạch Mueller-Hinton theo tiêu chuẩn của Ủy ban Quốc gia về Tiêu chuẩn Lâm sàng Phòng thí nghiệm Hoa Kỳ. Việc lựa chọn kỹ thuật PCR và kiểm tra độc lực trên động vật thí nghiệm đảm bảo tính chính xác tuyệt đối trong chẩn đoán phân tử và phản ánh đúng bản chất gây bệnh của mầm bệnh thực địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, bệnh tụ huyết trùng trên đàn lợn tại tỉnh Phú Thọ mang tính chất mùa vụ rõ rệt. Trong tổng số 18.593 lợn điều tra ở vụ Hè - Thu, có 442 con mắc bệnh (tỷ lệ 2,38%) và 34 con chết (tỷ lệ chết trên số mắc là 7,69%). Trong khi đó, ở vụ Đông - Xuân, khảo sát trên 17.926 lợn chỉ ghi nhận 304 con mắc bệnh (tỷ lệ 1,70%) và 20 con chết (tỷ lệ chết 6,57%). Sự khác biệt về tỷ lệ mắc giữa hai mùa vụ có ý nghĩa thống kê rõ rệt với P < 0,05.

Thứ hai, phương thức chăn nuôi có mối liên hệ mật thiết đến nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Tỷ lệ lợn mắc bệnh tụ huyết trùng ở phương thức chăn nuôi truyền thống nông hộ đạt mức cao nhất là 3,41% (301/8.822 con) với tỷ lệ chết 8,97% (27 con). Ở phương thức chăn nuôi bán công nghiệp, tỷ lệ mắc giảm xuống 2,30% (269/11.691 con) và tỷ lệ chết là 6,31% (17 con). Phương thức chăn nuôi công nghiệp kiểm soát dịch bệnh tốt nhất với tỷ lệ mắc chỉ 1,10% (176/16.000 con) và tỷ lệ chết 5,68% (10 con).

Thứ ba, nghiên cứu đã phân lập thành công các chủng vi khuẩn Pasteurella multocida từ bệnh phẩm và định type phân tử bằng phản ứng PCR, xác định sự lưu hành của cả 2 serotype A (sản phẩm 1044 bp) và serotype B (sản phẩm 760 bp). Thử nghiệm độc lực trên chuột bạch cho thấy 100% số chủng phân lập (15/15 chủng) có khả năng gây chết động vật thí nghiệm trong vòng 20-48 giờ. Đáng chú ý, có 73,33% số chủng (11/15 chủng) thuộc nhóm cường độc, làm chết 100% chuột thí nghiệm chỉ sau 20-35 giờ tiêm truyền.

Thứ tư, thử nghiệm lâm sàng các phác đồ điều trị trên 92 cá thể lợn mắc bệnh thực tế cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về hiệu quả: Phác đồ I sử dụng kháng sinh có độ mẫn cảm cao kết hợp thuốc trợ sức (Cafein, Vitamin C, Vitamin B1) đạt tỷ lệ khỏi bệnh 94,23% (49/52 con), vượt trội hơn hẳn so với Phác đồ II chỉ đạt tỷ lệ khỏi bệnh 85,00% (34/40 con).

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng tỷ lệ mắc bệnh trong vụ Hè - Thu hoàn toàn phù hợp với quy luật dịch tễ học thú y tại miền Bắc Việt Nam. Mùa mưa ẩm kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 làm thay đổi ẩm độ và nhiệt độ chuồng nuôi, kết hợp với hiện tượng stress môi trường đã làm suy giảm sức đề kháng của lợn, kích thích các chủng vi khuẩn mang sẵn ở đường hô hấp trên nhân lên mạnh mẽ. Dữ liệu này có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cột kép biểu diễn sự tương quan giữa lượng mưa theo mùa và tỷ lệ ca bệnh phát sinh.

So sánh theo phương thức chăn nuôi, mô hình truyền thống có tỷ lệ mắc cao gấp 3,1 lần so với mô hình công nghiệp. Bảng đối chiếu các chỉ số an toàn sinh học cho thấy chăn nuôi nhỏ lẻ thiếu quy trình tiêu độc định kỳ và tỷ lệ tiêm phòng vắc xin chỉ đạt dưới 40%, trong khi các trang trại công nghiệp duy trì chế độ tiêm phòng trên 90% và cách ly nghiêm ngặt. Kết quả định type PCR và thử độc lực khẳng định serotype B giữ vai trò chính trong các ca nhiễm trùng huyết cấp tính tử vong nhanh, trong khi serotype A gắn liền với các tổn thương viêm phổi dính sườn mãn tính. Điều này tương đồng với các công bố dịch tễ học tại khu vực Tây Nguyên và đồng bằng Bắc Bộ, chứng minh tính ổn định về độc lực và tính chất gây bệnh của Pasteurella multocida nội địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tổ chức tiêm phòng vắc xin tụ huyết trùng định kỳ và đồng loạt cho 100% đàn lợn thịt và lợn nái tại các vùng có nguy cơ cao. Chi cục Thú y tỉnh Phú Thọ cùng Trạm Thú y các huyện Lâm Thao, Phù Ninh và Thị xã Phú Thọ cần triển khai 2 đợt tiêm phòng chính trong năm vào tháng 3 - tháng 4 và tháng 8 - tháng 9 (trước các thời điểm giao mùa và mùa mưa), ưu tiên sử dụng vắc xin nhược độc hoặc vắc xin vô hoạt nhũ dầu đa giá chứa kháng nguyên serotype A và B để đạt tỷ lệ bảo hộ đàn trên 85%.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu chăn nuôi từ hình thức phân tán sang mô hình gia trại bán công nghiệp và trang trại khép kín an toàn sinh học. Ủy ban nhân dân các cấp và Hội Nông dân cần hướng dẫn người chăn nuôi cải tạo hệ thống chuồng trại, đảm bảo mật độ nuôi hợp lý, duy trì thông thoáng mùa hè và giữ ấm mùa đông, phấn đấu giảm tỷ lệ mắc bệnh tụ huyết trùng toàn tỉnh xuống dưới mức 1,0% trong giai đoạn 2010-2015.

Thứ ba, chuẩn hóa phác đồ điều trị can thiệp sớm tại cơ sở bằng Phác đồ I. Thú y viên cơ sở và các chủ trang trại cần phát hiện sớm triệu chứng sốt cao 41-42°C để chỉ định ngay các loại kháng sinh mẫn cảm cao (như Ampicillin, Ceftiofur, Norfloxacin hoặc Gentamycin) với liều lượng chuẩn ngay từ mũi tiêm đầu tiên, kết hợp bắt buộc với các loại thuốc trợ tim, trợ sức (Cafein, Vitamin C) nhằm nâng tỷ lệ điều trị khỏi bệnh lên trên 94% và giảm thiểu nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc.

Thứ tư, thiết lập quy trình vệ sinh tiêu độc khử trùng nghiêm ngặt. Các cơ sở chăn nuôi cần thực hiện phun sát trùng chuồng trại định kỳ 1-2 lần/tuần bằng hóa chất chuyên dụng hoặc rắc vôi bột lối đi, đồng thời áp dụng công nghệ ủ phân sinh học hoặc xây dựng hầm biogas xử lý 100% chất thải chăn nuôi trước khi thải ra môi trường, nhằm triệt tiêu nguồn lây lan mầm bệnh tiềm tàng từ lợn khỏe mang trùng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, đội ngũ Bác sĩ thú y và cán bộ thú y tuyến cơ sở: Luận văn cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về chẩn đoán phân biệt bệnh tích lâm sàng, bảng kháng sinh đồ cập nhật và phác đồ điều trị thực nghiệm đạt tỷ lệ khỏi bệnh 94,23%, giúp xử lý nhanh chóng các ổ dịch phát sinh tại địa phương.

Thứ hai, chủ trang trại, gia trại và người chăn nuôi lợn: Tài liệu mang lại hệ thống kiến thức thực tế về quy luật phát sinh dịch bệnh theo mùa vụ và phương thức chăn nuôi, từ đó giúp người nuôi chủ động xây dựng lịch tiêm phòng trước vụ Hè - Thu và áp dụng các biện pháp an toàn sinh học để giảm thiểu tỷ lệ chết từ 8,97% xuống mức thấp nhất.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi: Công trình là tài liệu học thuật giá trị về phương pháp điều tra dịch tễ học thú y, kỹ thuật phân lập vi sinh vật chuẩn thức và quy trình ứng dụng kỹ thuật PCR trong định type vi khuẩn Pasteurella multocida với các kích thước đoạn gen đặc hiệu 1044 bp và 760 bp.

Thứ tư, các nhà quản lý dịch tễ học và cơ quan hoạch định chính sách thú y: Dữ liệu điều tra trên 36.513 cá thể lợn là cơ sở khoa học tin cậy giúp cơ quan quản lý nông nghiệp xây dựng bản đồ dịch tễ, hoạch định chiến lược giám sát dịch bệnh truyền nhiễm và phân bổ nguồn lực vắc xin hàng năm một cách hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh tụ huyết trùng lợn tại Phú Thọ thường bùng phát mạnh nhất vào khoảng thời gian nào?

Dịch bệnh tập trung cao điểm vào vụ Hè - Thu (từ tháng 4 đến tháng 10) với tỷ lệ mắc 2,38% và tỷ lệ chết 7,69%, cao hơn rõ rệt so với vụ Đông - Xuân (mắc 1,70%, chết 6,57%). Nguyên nhân do thời tiết mưa nhiều, nhiệt độ và độ ẩm không khí tăng cao làm suy giảm miễn dịch của lợn và tạo điều kiện cho vi khuẩn bùng phát.

Phương thức chăn nuôi nào ghi nhận nguy cơ mắc bệnh tụ huyết trùng cao nhất?

Phương thức chăn nuôi truyền thống trong nông hộ ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất đạt 3,41% và tỷ lệ chết 8,97%. Ngược lại, phương thức chăn nuôi công nghiệp có tỷ lệ mắc thấp nhất chỉ 1,10% và tỷ lệ chết 5,68% nhờ kiểm soát tốt điều kiện vệ sinh thú y và thực hiện tiêm phòng vắc xin nghiêm ngặt.

Kỹ thuật PCR đã xác định được những serotype nào của vi khuẩn gây bệnh tại địa phương?

Phản ứng PCR với các cặp mồi đặc hiệu đã xác định 100% chủng vi khuẩn phân lập được tại Phú Thọ thuộc serotype A (cho sản phẩm khuếch đại 1044 bp) và serotype B (cho sản phẩm khuếch đại 760 bp). Đây là hai serotype nguy hiểm, trong đó type B gây bại huyết cấp tính và type A liên quan đến viêm đường hô hấp.

Mức độ độc lực của các chủng vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập được thể hiện ra sao?

Thử nghiệm trên chuột bạch cho thấy 100% chủng phân lập (15/15 chủng) làm chết động vật thí nghiệm trong 20-48 giờ. Trong đó, có tới 73,33% số chủng mang độc lực rất cao, làm chết toàn bộ chuột thí nghiệm chỉ sau 20-35 giờ, chứng minh tính chất nguy hiểm của mầm bệnh lưu hành tại thực địa.

Phác đồ điều trị nào được chứng minh đạt hiệu quả cao nhất đối với lợn mắc bệnh?

Phác đồ I kết hợp kháng sinh mẫn cảm cao cùng các thuốc trợ sức, trợ tim (Cafein, Vitamin C, Vitamin B1) đạt tỷ lệ khỏi bệnh cao nhất là 94,23% (49/52 con). Việc điều trị cần thực hiện ngay trong 24 giờ đầu khi lợn xuất hiện triệu chứng sốt 41-42°C để ngăn chặn tổn thương xuất huyết nội tạng.

Kết luận

• Khảo sát dịch tễ trên 36.513 cá thể lợn tại tỉnh Phú Thọ xác định tỷ lệ chết do bệnh tụ huyết trùng là 0,15%, phát sinh chủ yếu vào vụ Hè - Thu với tỷ lệ mắc 2,38% và tỷ lệ chết trên số mắc đạt 7,69%.
• Chứng minh phương thức chăn nuôi truyền thống có tỷ lệ lợn mắc bệnh (3,41%) cao gấp 3,1 lần so với chăn nuôi công nghiệp (1,10%), khẳng định vai trò quyết định của an toàn sinh học.
• Phân lập và giám định thành công các chủng vi khuẩn Pasteurella multocida mang đặc tính sinh hóa điển hình, xác định chính xác sự hiện diện của serotype A (1044 bp) và serotype B (760 bp) bằng kỹ thuật PCR.
• Xác định 100% chủng phân lập có độc lực gây chết chuột bạch thí nghiệm, trong đó 73,33% chủng đạt mức cường độc gây chết nhanh sau 20-35 giờ.
• Xây dựng thành công phác đồ điều trị đặc hiệu kết hợp kháng sinh nhạy cảm và thuốc trợ sức, nâng tỷ lệ chữa khỏi lợn bệnh lên 94,23%.

Luận văn đã đóng góp hệ thống dữ liệu khoa học toàn diện và các giải pháp kỹ thuật có giá trị thực tiễn cao cho ngành thú y địa phương. Trong thời gian tới, các cơ sở chăn nuôi cần khẩn trương hoàn thiện quy trình tiêm phòng vắc xin định kỳ 2 đợt/năm và áp dụng triệt để các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học để chủ động bảo vệ đàn vật nuôi, ngăn chặn nguy cơ tái phát dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.2 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Tình hình bệnh tụ huyết trùng gia súc. Trên thế giới. Đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng lợn. Nguồn bệnh, đường xâm nhiễm của mầm bệnh và cơ chế gây bệnh tụ huyết trùng.

Chất chứa và độc tố của vi khuẩn P. Tuổi mắc bệnh của gia súc. Mùa vụ phát bệnh. Vùng phát dịch.

Hiện tượng mang vi khuẩn P. multocida ở đường hô hấp trên của động vật khỏe. Nguồn lây lan bệnh tạo các ổ dịch tụ huyết trùng. Đặc tính sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng.

Đặc điểm nuôi cấy. Đặc tính sinh hoá của vi khuẩn P. Cấu trúc kháng nguyên P. multocida và type huyết thanh.

Sức đề kháng của vi khuẩn P.Tính gây bệnh của vi khuẩn P. Chẩn đoán bệnh tụ huyết trùng lợn. Biện pháp phòng và trị bệnh tụ huyết trùng. 36 CHƢƠNG 2: NỘI DUNG, ĐỐI TƢỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nội dung nghiên cứu. Đối tượng, địa điểm. Đối tượng nghiên cứu. Mẫu bệnh phẩm dùng phân lập vi khuẩn.

Động vật thí nghiệm: Chuột bạch có trọng lượng từ 18 - 20gam/con. Giống vi khuẩn: Các chủng P. multocida phân lập được để xác định các đặc tính sinh vật, hóa học được đông khô giữ giống. Các hệ mồi (Primer): Dùng để xác định serotype vi khuẩn P.multocida bằng phương pháp PCR.

Các loại đường dùng cho phản ứng lên men đường. Máy móc, thiết bị, dụng cụ phòng thí nghiệm. Các loại hóa chất dùng cho nghiên cứu. Môi trường sử dụng và nuôi cấy vi khuẩn.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra dịch tễ bệnh THT lợn. Phương pháp lấy mẫu. Phương pháp nuôi cấy, phân lập vi khuẩn.

Phương pháp xác định một số đặc tính sinh vật, hoá học của vi khuẩn P. Phương pháp kiểm tra độc lực của vi khuẩn P. multocida phân lập được. Phương pháp xác định type kháng nguyên của P.

Phương pháp xử lý số liệu. 51 vi i CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Kết quả điều tra tình hình dịch bệnh tụ huyết trùng lợn tại các huyện nghiên cứu ở tỉnh Phú Thọ. Kết quả điều tra bệnh tụ huyết trùng ở lợn tại tỉnh Phú Thọ qua các năm 2006 - 2008.

Kết quả điều tra số lượng lợn mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng tại tỉnh Phú Thọ ở các mùa vụ. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc bệnh tụ huyết trùng ở các lứa tuổi. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng ở tỉnh Phú Thọ theo phương thức chăn nuôi. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc bệnh và chết do bệnh tụ huyết trùng tại tỉnh Phú Thọ theo giống lợn.

Kết quả theo dõi các triệu chứng ở lợn bệnh nghi mắc tụ huyết trùng. Kết quả kiểm tra bệnh tích của lợn ốm nghi mắc bệnh tụ huyết trùng. Kết quả phân lập vi khuẩn Pasteurella từ bệnh phẩm của lợn chết nghi mắc bệnh tụ huyết trùng. Kết quả phân lập Pasteurella từ dịch ngoáy mũi của lợn khoẻ.

Kết quả xác định đặc tính sinh hoá của vi khuẩn Pasteurella phân lập được. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng lợn. 80 CHƢƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 83 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

84 vii i DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Kết quả điều tra bệnh tụ huyết trùng ở lợn tại tỉnh Phú Thọ .2: Kết quả điều tra bệnh tụ huyết trùng ở lợn tại tỉnh Phú Thọ qua các năm .3: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng ở các thời vụ .4: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết bệnh tụ huyết trùng ở các lứa tuổi .5: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết bệnh tụ huyết trùng ở tỉnh Phú Thọ theo phương thức chăn nuôi.6: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết bệnh tụ huyết trùng theo giống lợn .7: Kết quả theo dõi các triệu chứng ở lợn bệnh nghi mắc tụ huyết trùng .8: Kết quả kiểm tra bệnh tích của lợn ốm nghi mắc bệnh tụ huyết trùng.9: Kết quả phân lập vi khuẩn Pasteurella từ bệnh phẩm của lợn chết nghi mắc bệnh tụ huyết trùng .10: Kết quả phân lập Pasturella từ dịch ngoáy mũi của lợn khoẻ .11: Kết quả kiểm tra đặc tính sinh vật hoá học của vi khuẩn Pasteurella phân lập được .12: Kết quả kiểm tra khả năng lên men một số loại đường của các chủng Pasteurella phân lập được. Kết quả định type vi khuẩn P. multocida bằng phản ứng PCR .14: Kết quả xác định độc lực của các chủng P. multocida phân lập được .15: Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm với một số kháng sinh của các chủng P.

multocida phân lập được.16: Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng lợn. 80 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 4 Rosenbush và Merchant (1939) [87] đã đề nghị đặt tên cho vi khuẩn này là Pasteurella multocida (P. multocida) để chỉ khả năng gây bệnh cho nhiều loài vật của chúng, tên vi khuẩn này đã được công nhận chính thức trên thế giới và được sử dụng cho đến ngày nay. multocida gây ra thường ở hai thể chủ yếu là nhiễm trùng máu, xuất huyết Haemorrhagic Septicaemia (HS) và viêm phổi ở bò (Bovine Pneumonia).

Thể viêm phổi ở bò thấy tại các nước châu Âu và Bắc Mỹ (Frank, 1989)[62]. Bệnh tụ huyết trùng lợn gặp ở khắp các châu lục, xảy ra lẻ tẻ, ít khi thành dịch (Lê Minh Trí và cs, 1999)[37]. Thể nhiễm trùng máu, xuất huyết (HS) thấy ở trâu, bò các nước châu Á và châu Phi (Phan Thanh Phượng, 2000)[29]. Từ năm 1887 đến nay, bệnh THT đã được phát hiện ở nhiều nước trên thế giới, bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế cho nhiều nước , nhất là ở các nước nhiệt đới nóng ẩm thuộc châu Á, bệnh xảy ra tại các nước Đông Dương, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia.

Ở Nhật Bản, bệnh được phát hiện vào năm 1923, song không thấy gây thành dịch và không thể hiện dịch tễ. Bệnh cũng được phát hiện ở bò rừng Vườn thú quốc gia Mỹ vào các năm 1912, 1922, 1967 và chỉ thấy có một báo cáo cho biết bệnh có ở bò sữa vào năm 1969 (Cater, 1982)[53]. Năm 1984, Tổ chức dịch tễ thế giới OIE (Office International Epizooties) chính thức công bố bệnh THT trâu, bò trên thế giới (FAO, 1991)[61], OIE cũng phân loại bệnh (HS) vào bảng B trong danh mục các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở gia súc. Theo (De Alwis, 1992a De Alwis, 1992a[57]) bệnh cũng đã sảy ra ở châu Phi và gây thiệt hại nghiêm trọng cho đàn gia súc.

Kể từ khi phát hiện đến nay, vi khuẩn P. multocida vẫn là nguyên nhân gây bệnh tụ huyết trùng cho nhiều loài gia súc và gia cầm. Tuy có tính thích nghi gây bệnh trên các loài vật khác nhau, nhưng P. multocida đều có đặc tính cơ bản giống nhau.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 truyền bệnh phổ biến trong đàn khi có lợn mắc bệnh tụ huyết trùng. Truyền bệnh gián tiếp khi vi khuẩn vào đường tiêu hóa qua thức ăn, nước uống bị nhiễm khuẩn hoặc qua các vết xước ở da, niêm mạc. Phương thức truyền bệnh ngang và truyền bệnh dọc đều có thể xảy ra nhưng chưa được chứng minh rõ ràng về cơ chế gây bệnh, nhiều tác giả cho rằng bệnh đường hô hấp ở lợn là kết quả tác động của nhiều yếu tố gây nên, chứ không phải duy nhất do cảm nhiễm vi khuẩn. Vì vậy, bệnh tụ huyết trùng lợn không phải chỉ là kết quả của cảm nhiễm xảy ra đột ngột, mà phải có một quá trình vi khuẩn có sẵn cư trú ở đường hô hấp sản sinh một lượng lớn, gây tổn thương phổi.

Kết quả này chỉ xảy ra khi sức đề kháng của vật chủ yếu đi. Mặc dù cơ chế sinh bệnh tụ huyết trùng lợn chưa được nghiên cứu đầy đủ, nhưng những dẫn chứng hiện có đã chỉ ra rằng vi khuẩn P. multocida gây bệnh tụ huyết trùng lợn bằng các yếu tố có sẵn. Theo Nguyễn Vĩnh Phước (1978b)[25] vi khuẩn P.

multocida phân lập từ bệnh phẩm lợn bị tụ huyết trùng thường có giáp mô mỏng thể hiện dung quang rõ. Nhưng khi cấy chuyển nhiều lần trên môi trường nhân tạo giáp mô biến mất, dung quang không rõ thì độc lực cũng giảm. Vì vậy, nhiều tác giả cho rằng giáp mô là yếu tố gây bệnh thông qua việc giúp cho vi khuẩn tránh được hiện tượng thực bào và các yếu tố phòng vệ không đặc hiệu của vật chủ. Mặt khác, hiện tượng bám dính, cơ chế gây bệnh của vi khuẩn này cũng đã được một số tác giả nghiên cứu như Trigo (1989)[92] đã xác định được yếu tố bám dính của P.

multocida type D và A phân lập từ lợn bị bệnh tụ huyết trùng và chứng minh chúng bám dính trên tế bào nuôi cấy, nhưng gây bệnh trong tự nhiên thì P. multocida type A chỉ bám dính trên tế bào biểu mô không có nhung mao. Vì vậy, mỗi type đều có vị trí bám trên các tổ chức có tế bào biểu mô khác nhau dẫn đến đường xâm nhập, thể bệnh gây ra cũng khác nhau. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 1 2 Theo Nguyễn Vĩnh Phước (1970)[23] trong đàn gà thường xuyên có mầm bệnh tụ huyết trùng, tỷ lệ gà khỏe mang trùng lên tới 20 - 30%, còn đàn gà không bị bệnh thì không có gà khỏe mang trùng.

Ảnh hưởng của đàn gà khỏe mang trùng đến đàn gà nuôi có xảy ra dịch hay không vẫn chưa được làm rõ và tác giả có nhận xét rằng khi gia súc mang vi trùng P. multocida đây cũng chính là nguồn reo rắc mầm bệnh ra môi trường, vi khuẩn Pasteurella xâm nhập vào các con khỏe gây nên các ổ dịch. Mustafa (1978)[74] đã tiến hành lấy dịch ngoáy mũi trâu, bò để phân lập P. multocida và có nhận xét thường ở nơi không có dịch tụ huyết trùng trâu bò, thì tỷ lệ trâu bò khỏe mạnh mang trùng là 3%, còn ở nơi có dịch tụ huyết trùng trâu bò tỷ lệ mang trùng là 44,4%.

Gupta (1980)[64] nghiên cứu bệnh THT ở Ấn Độ thấy tỷ lệ mang trùng ở trâu bò khỏe trong vùng không có dịch là 0%, ở vùng ít xảy ra dịch là 1,9%, còn ở vùng dịch hay xảy ra 5 - 6%.