Nghiên Cứu Bệnh Viêm Phổi Màng Phổi Do Vi Khuẩn Actinobacillus Pleuropneumoniae Trên Lợn Rừng

Bệnh viêm phổi màng phổi do Actinobacillus pleuropneumoniae (APP) là một bệnh hô hấp nguy hiểm ở lợn, đặc biệt là lợn… 65 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Văn Chiến
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Phùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Viêm Phổi - Màng Phổi Do Vi Khuẩn Actinobacillus Pleuropneumoniae Trên Lợn Rừng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và cơ sở thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan tài liệu
• 2.2. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.3. Vai trò và chức năng sinh lý của bộ máy hô hấp của lợn
• 2.4. Hiểu biết về bệnh viêm phổi - màng phổi ở lợn
• 2.5. Nguyên tắc và phương pháp phòng, điều trị bệnh viêm phổi - màng phổi ở lợn
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước
• 2.6.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.6.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 2.7. Giới thiệu một số thuốc sử dụng trong thí nghiệm
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp xác định tỷ lệ nhiễm bệnh viêm phổi - màng phổi trên đàn lợn rừng từ sơ sinh đến 8 tháng tuổi nuôi tại trại chăn nuôi động vật bán hoang dã - Chi nhánh NC&PT động thực vật bản địa
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả điều trị viêm phổi - màng phổi bằng hai phác đồ điều trị
• 3.4.3. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HỆ THỐNG BẢNG BIỂU
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăm sóc nuôi dưỡng đàn lợn
• 4.3. Kết quả nghiên cứu khoa học
• 4.4. Kết quả điều tra tình hình lợn mắc viêm phổi - màng phổi tại Chi nhánh nghiên cứu & phát triển động thực vật bản địa
• 4.5. Kết quả điều tra tình hình mắc bệnh viêm phổi - màng phổi của lợn theo lứa tuổi
• 4.6. Kết quả điều tra tình hình mắc viêm phổi - màng phổi của lợn theo tháng trong năm
• 4.7. Biểu hiện lâm sàng của lợn mắc viêm phổi - màng phổi
• 4.8. Kết quả theo dõi hai phác đồ điều trị ở lợn rừng mắc bệnh viêm phổi - màng phổi
• 4.9. Kết quả theo dõi tỷ lệ tái nhiễm viêm phổi - màng phổi ở lợn và hiệu quả điều trị lần 2
• 4.10. Chi phí thuốc điều trị bệnh viêm phổi - màng phổi
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Viêm Phổi Màng Phổi APP ở Lợn Rừng

Bệnh viêm phổi màng phổi do Actinobacillus pleuropneumoniae (APP) là một bệnh hô hấp nguy hiểm ở lợn, đặc biệt là lợn rừng. Bệnh gây thiệt hại kinh tế lớn do tỷ lệ chết cao, giảm tăng trọng và tăng chi phí điều trị. APP là một vi khuẩn gram âm, không di động, không sinh nha bào. Bệnh thường xảy ra ở giai đoạn sau của quá trình tăng trưởng của lợn, gây ra thiệt hại nặng nề cho người chăn nuôi. Việc nghiên cứu về APP và khả năng gây bệnh của chúng là rất cần thiết để có các biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tỷ lệ mắc bệnh và thử nghiệm các phác đồ điều trị trên lợn rừng.

1.1. Tác Nhân Gây Bệnh Viêm Phổi Dính Sườn ở Lợn Rừng

Tác nhân chính gây bệnh là vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae (APP). Vi khuẩn này thuộc họ Pasteurellae, giống Actinobacillus. Trước đây, nó còn có tên là Haemophilus parahaemolyticus hay H. pleuropneumoniae. APP có thể chia thành 2 biotype dựa trên nhu cầu sử dụng NAD của vi khuẩn. Biotype 1 phụ thuộc vào NAD và có độc lực cao hơn biotype 2. Hiện nay, có 12 serotype đã được xác định, phân loại theo type huyết thanh từ 1-12.

1.2. Dịch Tễ Học Bệnh Viêm Phổi Màng Phổi APP ở Lợn Rừng

Bệnh viêm phổi màng phổi do APP xảy ra ở hầu hết các nước có nền công nghiệp chăn nuôi lợn tiên tiến, đặc biệt là hình thức chăn nuôi tập trung. Bệnh gây thiệt hại lớn do gây chết lợn, giảm tăng trọng, giảm năng suất và tăng chi phí thuốc men. Tỷ lệ chết có thể lên đến 15% khi dịch bệnh nổ ra. Bệnh thường xảy ra ở nửa giai đoạn sau của quá trình tăng trưởng của lợn.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán và Điều Trị APP ở Lợn Rừng

Việc chẩn đoán APP ở lợn rừng gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và sự hiện diện của các bệnh hô hấp khác. Điều trị APP cũng là một thách thức do sự kháng kháng sinh của một số chủng vi khuẩn. Việc lựa chọn kháng sinh điều trị APP phù hợp và phác đồ điều trị hiệu quả là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Ngoài ra, việc quản lý sức khỏe lợn rừng và cải thiện điều kiện chăn nuôi cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh.

2.1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Bệnh APP ở Lợn Rừng

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh APP ở lợn rừng, bao gồm: mật độ nuôi cao, thông khí kém, stress do vận chuyển hoặc thay đổi môi trường, và sự hiện diện của các bệnh hô hấp khác. Dinh dưỡng cho lợn rừng không đầy đủ cũng có thể làm suy yếu hệ miễn dịch và tăng tính cảm nhiễm với bệnh. Tác động của môi trường đến APP cũng cần được xem xét, đặc biệt là nhiệt độ và độ ẩm.

2.2. Phân Biệt APP Với Các Bệnh Hô Hấp Khác ở Lợn Rừng

Việc phân biệt APP với các bệnh hô hấp khác như bệnh hô hấp ở lợn do Mycoplasma hyopneumoniae, hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS), và viêm phổi do Pasteurella multocida là rất quan trọng để có phác đồ điều trị phù hợp. Các xét nghiệm chẩn đoán như PCR APP và ELISA APP có thể giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh.

2.3. Sự Kháng Kháng Sinh Của APP và Hậu Quả

Sự kháng kháng sinh của APP đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng chi phí. Việc sử dụng kháng sinh điều trị APP cần được thực hiện một cách hợp lý và có kiểm soát để hạn chế sự phát triển của các chủng vi khuẩn kháng thuốc. Cần có các nghiên cứu về tình hình bệnh APP ở lợn rừng để đưa ra các khuyến cáo sử dụng kháng sinh phù hợp.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán và Nghiên Cứu APP Trên Lợn Rừng

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp chẩn đoán APP hiện đại như phân lập vi khuẩn, PCR và ELISA để xác định tỷ lệ nhiễm bệnh trên đàn lợn rừng. Các biện pháp kiểm soát APP cũng được đánh giá, bao gồm vệ sinh chuồng trại, quản lý đàn và sử dụng vaccine. Giải phẫu bệnh viêm phổi cũng được thực hiện để xác định các tổn thương đặc trưng do APP gây ra. Mục tiêu là tìm ra các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác, cũng như các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

3.1. Phân Lập và Định Danh Vi Khuẩn APP từ Lợn Rừng

Việc phân lập APP từ mẫu bệnh phẩm (phổi, màng phổi) là một phương pháp chẩn đoán quan trọng. Vi khuẩn được nuôi cấy trên môi trường thạch máu có bổ sung NAD và được định danh bằng các xét nghiệm sinh hóa. Các chủng APP phân lập được sẽ được xác định serotype để phục vụ cho công tác phòng bệnh.

3.2. Xét Nghiệm PCR và ELISA để Phát Hiện APP

Xét nghiệm PCR APP là một phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác, cho phép phát hiện DNA của vi khuẩn trong mẫu bệnh phẩm. Xét nghiệm ELISA APP được sử dụng để phát hiện kháng thể APP trong huyết thanh, giúp đánh giá tình trạng miễn dịch của đàn lợn.

3.3. Đánh Giá Bệnh Tích Viêm Phổi do APP Gây Ra

Bệnh tích viêm phổi do APP thường đặc trưng bởi các vùng viêm phổi xuất huyết, hoại tử và dính sườn. Giải phẫu bệnh viêm phổi giúp xác định mức độ tổn thương và phân biệt với các bệnh hô hấp khác.

IV. Thử Nghiệm Phác Đồ Điều Trị Viêm Phổi APP Hiệu Quả

Nghiên cứu này thử nghiệm một số phác đồ điều trị APP hiệu quả trên lợn rừng bằng cách sử dụng các loại kháng sinh điều trị APP khác nhau. Hiệu quả điều trị được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu lâm sàng, tỷ lệ khỏi bệnh và tỷ lệ tái nhiễm. Mục tiêu là tìm ra phác đồ điều trị APP hiệu quả nhất, giảm thiểu chi phí điều trị APP và hạn chế sự kháng kháng sinh của APP.

4.1. Lựa Chọn Kháng Sinh Điều Trị APP Phù Hợp

Việc lựa chọn kháng sinh điều trị APP cần dựa trên kết quả kháng sinh đồ để đảm bảo hiệu quả điều trị. Một số loại kháng sinh thường được sử dụng bao gồm: ampicillin, ceftiofur, enrofloxacin và florfenicol.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị và Tỷ Lệ Tái Nhiễm

Hiệu quả điều trị được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu lâm sàng như giảm ho, giảm khó thở và cải thiện thể trạng. Tỷ lệ tái nhiễm được theo dõi để đánh giá hiệu quả lâu dài của phác đồ điều trị.

4.3. Phác Đồ Điều Trị APP Hiệu Quả và Chi Phí

Nghiên cứu sẽ so sánh chi phí điều trị APP giữa các phác đồ khác nhau để tìm ra phác đồ hiệu quả và kinh tế nhất. Phác đồ điều trị APP hiệu quả cần cân bằng giữa hiệu quả điều trị và chi phí để đảm bảo tính khả thi trong thực tế.

V. Biện Pháp Phòng Ngừa Bệnh Viêm Phổi APP Cho Lợn Rừng

Phòng ngừa bệnh viêm phổi APP là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe lợn rừng và giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Các biện pháp phòng ngừa APP cho lợn rừng bao gồm: tiêm phòng vaccine APP, cải thiện vệ sinh chuồng trại, quản lý dinh dưỡng cho lợn rừng và giảm thiểu stress và APP. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này sẽ giúp tăng cường phản ứng miễn dịch với APP và giảm nguy cơ mắc bệnh.

5.1. Sử Dụng Vaccine APP để Tăng Cường Miễn Dịch

Tiêm phòng vaccine APP là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả, giúp kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể bảo vệ. Cần lựa chọn vaccine phù hợp với serotype APP phổ biến trong khu vực.

5.2. Vệ Sinh Chuồng Trại và Quản Lý Đàn Lợn Rừng

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên, đảm bảo thông thoáng và khô ráo, giúp giảm thiểu mầm bệnh trong môi trường. Quản lý mật độ nuôi hợp lý và tránh stress cho lợn rừng.

5.3. Dinh Dưỡng Hợp Lý và Giảm Stress cho Lợn Rừng

Dinh dưỡng cho lợn rừng cần đầy đủ và cân đối, giúp tăng cường hệ miễn dịch. Giảm thiểu stress bằng cách cung cấp môi trường sống thoải mái và tránh các tác động tiêu cực từ bên ngoài.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về APP Trên Lợn Rừng

Nghiên cứu về bệnh viêm phổi APP trên lợn rừng vẫn còn nhiều thách thức và cần tiếp tục được quan tâm. Các nghiên cứu về APP ở Việt Nam cần tập trung vào việc xác định các serotype phổ biến, đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị và phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học, nhà chăn nuôi và cơ quan quản lý là rất quan trọng để kiểm soát bệnh viêm phổi APP và bảo vệ ngành chăn nuôi lợn.

6.1. Tình Hình Bệnh APP ở Lợn Rừng Tại Việt Nam

Cần có các nghiên cứu sâu rộng về tình hình bệnh APP ở lợn rừng tại các vùng chăn nuôi khác nhau ở Việt Nam để có cái nhìn tổng quan và đưa ra các giải pháp phù hợp.

6.2. Nghiên Cứu Về Sự Lây Lan Của APP và Các Yếu Tố Liên Quan

Nghiên cứu về sự lây lan của APP và các yếu tố liên quan như đường lây truyền, vai trò của các vật chủ trung gian và ảnh hưởng của môi trường là rất quan trọng để kiểm soát dịch bệnh.

6.3. Phát Triển Các Phương Pháp Chẩn Đoán và Phòng Ngừa APP Mới

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp chẩn đoán APP nhanh chóng, chính xác và chi phí thấp, cũng như các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn như vaccine thế hệ mới và các biện pháp tăng cường miễn dịch tự nhiên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi là ngành kinh tế quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp Việt Nam, đóng vai trò chủ lực trong việc cung cấp nguồn thực phẩm thiết yếu, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động. Cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm chăn nuôi có giá trị kinh tế cao và các sản phẩm đặc sản ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, sự phát sinh và lây lan của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn vật nuôi đang là thách thức lớn, làm suy giảm năng suất chăn nuôi và gây thiệt hại kinh tế đáng kể. Trong số các bệnh đường hô hấp ở lợn, bệnh viêm phổi - màng phổi do vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây tỷ lệ tử vong cao (có thể lên tới 15% khi dịch bùng phát), làm giảm tốc độ tăng trọng và tăng hệ số tiêu tốn thức ăn, đặc biệt ở giai đoạn nuôi thịt.

Bên cạnh chăn nuôi lợn thông thường, mô hình nuôi lợn rừng và lợn rừng lai theo phương thức bán hoang dã đang phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu thực phẩm đặc sản. Mặc dù lợn rừng có sức đề kháng tự nhiên tốt, việc thay đổi môi trường nuôi nhốt tập trung bán chăn thả, điều kiện thời tiết biến động và mật độ nuôi cao khiến đàn lợn rừng vẫn có nguy cơ mắc bệnh viêm phổi - màng phổi. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm kiểm soát dịch bệnh và nâng cao hiệu quả chăn nuôi tại cơ sở, đề tài "Nghiên cứu bệnh viêm phổi - màng phổi do vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae trên đàn lợn rừng nuôi tại Chi nhánh công ty nghiên cứu & phát triển động thực vật bản địa và thử nghiệm một số phác đồ điều trị" đã được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm hai nội dung:

1. Xác định tỷ lệ lợn rừng bị mắc bệnh viêm phổi - màng phổi tại trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc Chi nhánh Công ty Nghiên cứu & Phát triển Động thực vật bản địa.
2. Thử nghiệm hiệu quả của một số phác đồ điều trị làm cơ sở cho việc điều trị bệnh viêm phổi - màng phổi tại trại.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn rừng (lợn rừng lai) từ giai đoạn sơ sinh đến 8 tháng tuổi và bệnh lý viêm phổi - màng phổi do vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae gây ra.
• Phạm vi không gian: Trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc Chi nhánh Công ty Nghiên cứu & Phát triển Động thực vật bản địa, địa chỉ tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu và theo dõi thực địa được tiến hành từ ngày 25 tháng 05 năm 2015 đến ngày 18 tháng 11 năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài dựa trên các kiến thức chuyên ngành về sinh lý bộ máy hô hấp của gia súc, vi sinh vật học thú y, dịch tễ học và bệnh lý học truyền nhiễm. Vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae (trước đây có tên là Haemophilus parahaemolyticus hoặc Haemophilus pleuropneumoniae) thuộc họ Pasteurellae, giống Actinobacillus. Vi khuẩn là cầu trực khuẩn nhỏ Gram âm, kích thước 0,3 - 0,5 × 0,6 - 1,4 µm, không di động, không sinh nha bào, có giáp mô và có pili. Vi khuẩn có yêu cầu môi trường nuôi cấy khắt khe, đòi hỏi yếu tố V (NAD) và điều kiện 5 - 10% CO2, có khả năng tạo vùng dung huyết hoàn toàn trên thạch máu cừu khi cấy kèm tụ cầu khuẩn Staphylococcus aureus (hiện tượng CAMP test dương tính). Vi khuẩn được chia thành 2 biotype: Biotype 1 (phụ thuộc NAD, gồm các serotype từ 1 đến 12, có độc lực cao) và Biotype 2 (không phụ thuộc NAD, gồm các serotype 2, 4, 7, 9, 13, 14). Độc lực của vi khuẩn được quyết định bởi lớp vỏ polysaccarit, hệ thống ngoại độc tố Apx (Apx I, Apx II, Apx III, Apx IV) và nội độc tố Lipopolysaccarit (LPS) ở màng ngoài.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai bao gồm:

• Phương pháp điều tra dịch tễ học lâm sàng: Theo dõi toàn bộ đàn lợn rừng tại trại bằng phương pháp ghi chép sổ sách hàng ngày vào buổi sáng sớm và chiều tối. Phát hiện các cá thể có triệu chứng hô hấp điển hình (ho, khó thở thể bụng, tăng tần số hô hấp, sốt) thông qua số tai để theo dõi và tính toán tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi và theo thời gian.
• Phương pháp chẩn đoán bệnh tích đại thể: Quan sát tổn thương đại thể ở phổi và màng phổi của lợn chết hoặc lợn bệnh (phổi gan hóa, xuất huyết hoại tử có fibrin, màng phổi viêm dính chặt vào thành ngực, áp xe thùy phổi).
• Phương pháp bố trí thí nghiệm phân lô so sánh: Thử nghiệm lâm sàng so sánh hiệu quả của 2 phác đồ điều trị trên 108 con lợn rừng mắc bệnh, chia đều thành 2 lô thí nghiệm (54 con/lô), đảm bảo sự đồng đều về lứa tuổi, tính biệt, mức độ bệnh và điều kiện chăm sóc:
  • Lô 1 (Phác đồ 1): Sử dụng kháng sinh Marphamox-LA (thành phần Amoxicillin trihydrate 15.000 mg kết hợp tá dược Acid Clavulanic) tiêm bắp liều 1 ml/8-10 kg thể trọng, mỗi mũi cách nhau 48 giờ; kết hợp tiêm Bromhexine 0,3% liều 1 ml/5-7 kg thể trọng/ngày để long đờm, giãn phế quản.
  • Lô 2 (Phác đồ 2): Buổi sáng tiêm bắp Pneumotic (thành phần gồm Tylosin tartrate 5 g, Oxytetracyclin HCl 5 g, Bromhexin HCl 150 mg/100 ml) liều 1 ml/5-7 kg thể trọng; buổi chiều tiêm bắp Kanatialin (thành phần gồm Tiamulin HF 4 g, Kanamycin 8 g/100 ml) liều 1 ml/5-7 kg thể trọng; kết hợp tiêm hạ sốt Anagin C liều 1 ml/10-12 kg thể trọng (2 lần/ngày).
• Phương pháp xử lý số liệu: Ứng dụng các công thức tính tỷ lệ phần trăm dịch tễ học và phương pháp thống kê sinh vật học trong chăn nuôi thú y theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện (2000).

Nguồn dữ liệu của đề tài là số liệu điều tra trực tiếp, ghi chép thực tế từ đàn lợn rừng nuôi tại trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc Chi nhánh Công ty Nghiên cứu & Phát triển Động thực vật bản địa trong thời gian 6 tháng thực nghiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu nêu rõ tầm quan trọng của ngành chăn nuôi và nguy cơ từ dịch bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là bệnh viêm phổi - màng phổi do Actinobacillus pleuropneumoniae. Tác giả xác định tính cấp thiết của việc nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và tìm kiếm phác đồ điều trị hiệu quả cho đàn lợn rừng nuôi bán hoang dã tại địa phương. Chương này xác định 2 mục tiêu nghiên cứu cụ thể và khẳng định ý nghĩa khoa học, giá trị thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu giúp cơ sở chủ động kiểm soát bệnh.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương tổng quan hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan đến đề tài:

• Trình bày đặc điểm sinh lý hô hấp của lợn, cơ chế trao đổi khí và tần số hô hấp bình thường của lợn (10 - 20 lần/phút).
• Tổng quan vi khuẩn học về Actinobacillus pleuropneumoniae: hình thái học, đặc tính nuôi cấy trên thạch máu có tụ cầu khuẩn, sức đề kháng, phân loại 2 biotype và các serotype. Phân tích chi tiết cơ chế tác động của các yếu tố độc lực gồm vỏ polysaccarit, độc tố Apx (Apx I gây dung huyết mạnh; Apx II dung huyết yếu; Apx III độc tế bào mạnh; Apx IV) và thành phần Lipopolysaccarit (LPS).
• Mô tả bệnh lý học, đặc điểm dịch tễ học, các thể bệnh lâm sàng (quá cấp tính với sốt 41,5°C, chảy bọt máu mũi mồm, chết sau 24-36 giờ; cấp tính với sốt 40,5-41°C, khó thở, ho; mãn tính với áp xe phổi, giảm tăng trọng).
• Tổng hợp các phương pháp chẩn đoán (lâm sàng, vi khuẩn học, phản ứng kết hợp bổ thể CFT, ngưng kết hồng cầu gián tiếp IHA, ELISA, PCR) và nguyên tắc phòng trị bệnh bằng vắc xin, vệ sinh an toàn sinh học và sử dụng kháng sinh.
• Điểm luận tình hình nghiên cứu trong nước (các công bố của Cù Hữu Phú, Nguyễn Ngọc Nhiên, Trịnh Quang Hiệp, Nguyễn Xuân Bình về sự lưu hành của các serotype 1, 2, 5 tại Việt Nam) và ngoài nước (các nghiên cứu của Shope, Pattison, Kilian, Nielsen). Đồng thời giới thiệu thông tin dược lý của các biệt dược sử dụng trong thí nghiệm (Pneumotic, Kanatialin, Marphamox-LA).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày chi tiết về:

• Đối tượng nghiên cứu là đàn lợn rừng từ sơ sinh đến 8 tháng tuổi tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2015.
• Quy trình điều tra dịch tễ học lâm sàng theo dõi theo đàn theo phương pháp của Laval.
• Phương pháp phân lô thí nghiệm so sánh (Lô 1 dùng Marphamox-LA + Bromhexine 0,3%; Lô 2 dùng Pneumotic + Kanatialin + Anagin C) với quy mô 54 con/lô.
• Các công thức toán học tính toán tỷ lệ mắc theo nhóm tuổi (chia thành 7 nhóm: sơ sinh - 2 tháng, 2 - 3 tháng, 3 - 4 tháng, 4 - 5 tháng, 5 - 6 tháng, 6 - 7 tháng, 7 - 8 tháng), tỷ lệ mắc theo tháng, tỷ lệ khỏi bệnh, tỷ lệ tái nhiễm và chi phí thuốc điều trị.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và hệ thống bảng biểu

Chương này phản ánh toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu được qua hai nhóm nội dung:

• Công tác phục vụ sản xuất và thú y tại trại:
  • Thực hiện quản lý phối giống cho 13 lợn nái (đạt thụ thai lần 1 là 11 con, tỷ lệ 84,61%); tuyển chọn 10 đực giống và 20 nái hậu bị; chăm sóc 3 đực giống, 10 nái hậu bị, 20 nái chửa, 14 nái đẻ, 14 nái nuôi con và 5 đàn lợn thịt với 130 con.
  • Thực hiện tiêm phòng vắc xin cho đàn lợn: Dịch tả lợn (135 con), Lở mồm long móng (122 con), PRRS (132 con), Leptospirosis (114 con), Phó thương hàn (65 con).
  • Điều trị bệnh lâm sàng thông thường: Bệnh phân trắng lợn con điều trị 70 con (khỏi 92,85%); điều trị bệnh tiêu chảy 40 con (khỏi 82,50%); điều trị viêm phổi lợn chung 108 con (khỏi 100 con, tỷ lệ khỏi 92,59%).
• Kết quả nghiên cứu khoa học chuyên đề:
  • Tình hình mắc bệnh chung: Qua theo dõi 694 lượt con trong 6 tháng, ghi nhận 108 lượt con mắc bệnh viêm phổi - màng phổi, chiếm tỷ lệ 15,56%.
  • Tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi: Bệnh xuất hiện ở tất cả các lứa tuổi nhưng tập trung cao nhất ở giai đoạn 4 - 6 tháng tuổi. Nhóm tuổi 5 - 6 tháng tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất (29,79%), tiếp theo là nhóm 4 - 5 tháng tuổi (26,04%) và nhóm 3 - 4 tháng tuổi (18,68%). Nhóm lợn sơ sinh đến 2 tháng tuổi có tỷ lệ mắc thấp nhất (3,81%).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khái quát các kết luận khoa học rút ra từ quá trình điều tra dịch tễ và kết quả phục vụ sản xuất tại trại; đề xuất các biện pháp cải thiện chuồng trại (bố trí bóng cây, che chắn gió rét, kiểm soát mật độ đàn) và duy trì nghiêm ngặt quy trình vệ sinh phòng dịch, tiêm phòng vắc xin định kỳ để khống chế bệnh viêm phổi - màng phổi trên đàn lợn rừng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Số liệu dịch tễ học bệnh viêm phổi - màng phổi trên đàn lợn rừng:
   • Tỷ lệ mắc bệnh chung: Trong tổng số 694 lượt con theo dõi từ tháng 6 đến tháng 11/2015, có 108 con mắc bệnh, chiếm tỷ lệ 15,56%.
   • Tỷ lệ mắc theo các giai đoạn lứa tuổi được thể hiện chi tiết qua bảng số liệu sau:

Lứa tuổi (Tháng tuổi)	Số lượt kiểm tra (Con)	Số lượt mắc (Con)	Tỷ lệ mắc (%)
Sơ sinh - 2 tháng	105	4	3,81
2 - 3 tháng	97	8	8,25
3 - 4 tháng	91	17	18,68
4 - 5 tháng	96	25	26,04
5 - 6 tháng	94	28	29,79
6 - 7 tháng	116	16	13,79
7 - 8 tháng	95	10	10,53
Tính chung	694	108	15,56

2. Kết quả công tác tiêm phòng và điều trị bệnh tại trại:

Nội dung công việc	Số lượng thực hiện (Con)	Tỷ lệ khỏi (%)
Công tác tiêm phòng vắc xin
Vắc xin Dịch tả lợn	135	-
Vắc xin Lở mồm long móng	122	-
Vắc xin PRRS (Tai xanh)	132	-
Vắc xin Leptospira	114	-
Vắc xin Phó thương hàn	65	-
Công tác điều trị bệnh
Bệnh phân trắng lợn con	70	92,85
Bệnh ỉa chảy (lợn >2 tháng tuổi)	40	82,50
Bệnh viêm phổi lợn	108	92,59

3. Mô hình bố trí thí nghiệm phác đồ điều trị:

Yếu tố theo dõi	Lô thí nghiệm 1	Lô thí nghiệm 2
Số lượng lợn theo dõi	54 con	54 con
Đối tượng lợn	Lợn rừng lai	Lợn rừng lai
Lứa tuổi	Sơ sinh - 8 tháng tuổi	Sơ sinh - 8 tháng tuổi
Thuốc sử dụng	Marphamox-LA (tiêm cách 48h) + Bromhexine 0,3%	Pneumotic (sáng) + Kanatialin (chiều) + Anagin C

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Quản lý bãi thả và mật độ nuôi: Không nuôi nhốt với mật độ quá dày (khuyến nghị duy trì mật độ hợp lý, tránh nuôi dồn 20 - 30 con/đàn trong không gian hẹp); khu vực bãi chăn thả bán hoang dã cần trồng thêm cây che bóng mát hoặc làm phên che mưa nắng, tránh để lợn tiếp xúc trực tiếp với thời tiết bất lợi đột ngột.
• Biện pháp vệ sinh thú y: Định kỳ tiêu độc khử trùng chuồng trại bằng vôi bột hoặc dung dịch sát trùng; thực hiện nghiêm ngặt quy trình cách ly lợn mới nhập đàn và lợn có biểu hiện ốm.
• Can thiệp điều trị: Cần phát hiện bệnh sớm vào các thời điểm sáng sớm và chiều tối khi triệu chứng ho, thở dốc biểu hiện rõ; sử dụng phác đồ kháng sinh đặc hiệu có phổ tác dụng tốt trên vi khuẩn đường hô hấp kết hợp với thuốc giảm đau, hạ sốt và thuốc trợ sức, long đờm.

Đóng góp của nghiên cứu

• Cung cấp dẫn liệu thực tế về tỷ lệ nhiễm bệnh viêm phổi - màng phổi trên đối tượng lợn rừng nuôi bán hoang dã tại địa bàn tỉnh Thái Nguyên, làm rõ mối liên quan giữa lứa tuổi và nguy cơ mắc bệnh (đặc biệt là giai đoạn 4 - 6 tháng tuổi).
• Đưa ra cơ sở thực nghiệm so sánh hai phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh và thuốc bổ trợ, phục vụ trực tiếp cho công tác phòng trị bệnh hô hấp tại các cơ sở chăn nuôi động vật hoang dã và bán hoang dã.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Đề tài được thực hiện trong phạm vi một trang trại cụ thể (Chi nhánh Công ty Nghiên cứu & Phát triển Động thực vật bản địa tại huyện Phú Lương, Thái Nguyên) trong khoảng thời gian 6 tháng (tháng 5 đến tháng 11 năm 2015), do đó các chỉ số dịch tễ phản ánh đặc thù của phương thức bán chăn thả tại cơ sở này.
  • Việc theo dõi và chẩn đoán ca bệnh tại trại chủ yếu dựa trên quan sát dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng và mổ khám bệnh tích đại thể, chưa đi sâu vào việc phân lập vi khuẩn, nuôi cấy định danh và xác định serotype bằng các kỹ thuật sinh học phân tử chuyên sâu (như PCR) trên từng cá thể nghiên cứu.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi điều tra dịch tễ học bệnh viêm phổi - màng phổi trên đàn lợn rừng ở nhiều vùng sinh thái và các mô hình chăn nuôi khác nhau.
  • Ứng dụng kỹ thuật PCR và xét nghiệm huyết thanh học (ELISA) để giám sát chính xác các serotype của Actinobacillus pleuropneumoniae lưu hành trên đàn lợn rừng tại Việt Nam, từ đó nghiên cứu chế tạo hoặc lựa chọn vắc xin phòng bệnh đặc hiệu phù hợp.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y, các bác sĩ thú y thực hành và kỹ thuật viên quản lý trang trại chăn nuôi lợn rừng, lợn đặc sản.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Tổng quan chi tiết về vi khuẩn học, các yếu tố độc lực Apx và cơ chế sinh bệnh của Actinobacillus pleuropneumoniae.
  • Phương pháp tổ chức điều tra dịch tễ học lâm sàng trên đàn lợn nuôi bán tự nhiên.
  • Quy trình kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng từng đối tượng lợn rừng (đực giống, nái hậu bị, nái chửa, nái đẻ, lợn con, lợn thịt) và phác đồ phối hợp thuốc thú y trong kiểm soát bệnh hô hấp và tiêu hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae có những đặc tính nuôi cấy và yếu tố độc lực quan trọng nào? Vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae là cầu trực khuẩn Gram âm, không di động, không sinh nha bào, có giáp mô. Vi khuẩn đòi hỏi yếu tố V (NAD) và phát triển tốt khi có 5 - 10% CO2, tạo hiện tượng dung huyết hoàn toàn quanh đường cấy tụ cầu khuẩn trên thạch máu cừu (CAMP test dương tính). Độc lực của vi khuẩn do 3 yếu tố chính quyết định: lớp vỏ polysaccarit mang điện tích âm, hệ thống ngoại độc tố Apx (gồm Apx I, Apx II, Apx III, Apx IV) gây độc tế bào/dung huyết, và nội độc tố Lipopolysaccarit (LPS) ở màng ngoài giúp vi khuẩn bám dính vào niêm mạc đường hô hấp.

2. Tỷ lệ mắc bệnh viêm phổi - màng phổi trên đàn lợn rừng tại cơ sở nghiên cứu là bao nhiêu và lứa tuổi nào mắc cao nhất? Qua theo dõi 694 lượt con lợn rừng nuôi từ tháng 6 đến tháng 11/2015, có 108 con mắc bệnh, tương ứng tỷ lệ mắc trung bình là 15,56%. Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng cao nhất ở nhóm lợn 5 - 6 tháng tuổi (tỷ lệ 29,79%) và nhóm 4 - 5 tháng tuổi (tỷ lệ 26,04%). Nhóm lợn sơ sinh đến 2 tháng tuổi có tỷ lệ mắc thấp nhất (3,81%).

3. Đề tài đã thiết kế và thử nghiệm hai phác đồ điều trị viêm phổi - màng phổi như thế nào? Tác giả bố trí thí nghiệm trên 108 con lợn rừng mắc bệnh, chia thành 2 lô (54 con/lô):

• Phác đồ 1: Tiêm bắp Marphamox-LA (Amoxicillin + Acid Clavulanic) liều 1 ml/8-10 kg thể trọng cách nhau 48 giờ, kết hợp Bromhexine 0,3% (1 ml/5-7 kg thể trọng/ngày).
• Phác đồ 2: Buổi sáng tiêm Pneumotic (Tylosin + Oxytetracyclin + Bromhexin) liều 1 ml/5-7 kg thể trọng; buổi chiều tiêm Kanatialin (Tiamulin + Kanamycin) liều 1 ml/5-7 kg thể trọng; kết hợp Anagin C (1 ml/10-12 kg thể trọng, 2 lần/ngày).

4. Những nguyên nhân thực tế nào khiến đàn lợn rừng nuôi bán hoang dã dễ mắc bệnh đường hô hấp theo phân tích của tác giả? Tác giả chỉ ra hai nguyên nhân thực tế chính tại trại: thứ nhất là việc nuôi nhốt với mật độ cao (khoảng 20 - 30 con/đàn); thứ hai là bãi chăn thả bán hoang dã thiếu bóng cây che chắn, khiến đàn lợn thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với các biến động thời tiết bất lợi như nắng gắt, mưa gió rét và độ ẩm không khí thay đổi đột ngột.

5. Kết quả thực hiện công tác tiêm phòng dịch bệnh trên đàn lợn tại trại đạt quy mô như thế nào? Trong quá trình thực tập và nghiên cứu tại cơ sở, tác giả đã tham gia tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin cho đàn lợn gồm: 135 con tiêm vắc xin Dịch tả lợn, 122 con tiêm vắc xin Lở mồm long móng, 132 con tiêm vắc xin Tai xanh (PRRS), 114 con tiêm vắc xin Leptospira và 65 con tiêm vắc xin Phó thương hàn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Văn Chiến đã khảo sát toàn diện tình hình dịch tễ bệnh viêm phổi - màng phổi do vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae trên đàn lợn rừng nuôi bán hoang dã tại Chi nhánh Công ty Nghiên cứu & Phát triển Động thực vật bản địa (Thái Nguyên), xác định tỷ lệ mắc bệnh chung là 15,56% với đỉnh điểm nhiễm ở lứa tuổi 4 - 6 tháng. Đề tài đã xây dựng và thử nghiệm hai phác đồ điều trị kháng sinh kết hợp hộ lý chuồng trại, đồng thời hoàn thành khối lượng lớn công tác chăm sóc nuôi dưỡng và tiêm phòng thực tế. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn đối với công tác chẩn đoán, phòng ngừa và kiểm soát bệnh hô hấp trên đàn lợn rừng nuôi bán chăn thả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chăn nuôi là ngành kinh tế quan trọng của Việt Nam, là nguồn cung cấp thực phẩm chủ yếu cho ngƣời dân. Đây cũng là ngành kinh tế giúp cho nông dân tăng thu nhập, giải quyết đƣợc nhiều công ăn việc làm cho ngƣời lao động, là một trong hai ngành sản xuất chủ yếu của nông nghiệp, với đối tƣợng sản xuất là các loại động vật nuôi nhằm cung cấp các sản phẩm đáp ứng nhu cầu của con ngƣời. Ngành chăn nuôi cung cấp các sản phẩm có giá trị kinh tế cao nhƣ thịt, trứng, sữa, mật ong. nhằm đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng thiết yếu hàng ngày của ngƣời dân.

Một xu hƣớng tiêu dùng có tính qui luật chung là khi xã hội phát triển thì nhu cầu tiêu dùng về các sản phẩm chăn nuôi ngày càng tăng lên so với các sản phẩm nông nghiệp nói chung. Chăn nuôi là ngành cung cấp nhiều sản phẩm làm nguyên liệu quí giá cho các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và dƣợc liệu. Chăn nuôi là ngành ngày càng có vai trò quan trọng trong việc cung cấp các sản phẩm đặc sản tƣơi sống và sản phẩm chế biến có giá trị cho xuất khẩu. Tuy nhiên dịch bệnh xảy ra ngày một nhiều làm cho năng suất chăn nuôi giảm.

Đặc biệt là các bệnh truyền nhiễm nhƣ bệnh lở mồm long móng, tụ huyết trùng, đóng dấu. và một bệnh nguy hiểm đáng quan tâm là bệnh viêm phổi - màng phổi, ngoài việc thiệt hại về kinh tế còn ảnh hƣởng tới sức khỏe con ngƣời và đời sống xã hội của cả quốc gia. Bệnh viêm phổi - màng phổi ở lợn vẫn đang là một trong những bệnh hoành hành nhiều nhất ở một số nƣớc trên thế giới và có ảnh hƣởng đáng kể đến hiệu quả kinh tế của trại. Bệnh do vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae gây ra và đây luôn là mối hiểm họa nghiêm trọng đối với nhiều trại lợn vì tỉ lệ chết cao khi dịch bệnh nổ ra (lên đến 15%).

2 Bệnh thƣờng xảy ra ở nửa giai đoạn sau của quá trình tăng trƣởng của lợn nên gây ra thiệt hại nặng cho các nhà chăn nuôi, đòi hỏi phải có liệu pháp điều trị hợp lý và ảnh hƣởng không nhỏ đến hiệu suất của đàn lợn (tăng trọng thấp hơn nhƣng lại tăng tỉ số chuyển hóa thức ăn). Xuất phát từ tình hình dịch bệnh thực tế của các nƣớc trong khu vực và trên thế giới, tạo điều kiện cho ngành chăn nuôi lợn trong nƣớc ngày càng phát triển, việc nghiên cứu một cách đầy đủ về vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae và khả năng gây bệnh của chúng là một vấn đề cần thiết và cấp bách. Các kết quả có đƣợc từ nghiên cứu sẽ giúp hiểu rõ hơn về vai trò gây bệnh của vi khuẩn này, từ đó giúp các nhà chăn nuôi chủ động đƣợc các biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. Vì vậy, chúng em tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bệnh viêm phổi - màng phổi do vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae trên đàn lợn rừng nuôi tại Chi nhánh công ty nghiên cứu & phát triển động thực vật bản địa và thử nghiệm một số phác đồ điều trị”.

Mục tiêu nghiên cứu - Xác định tỷ lệ lợn rừng bị mắc bệnh viêm phổi - màng phổi tại trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc Chi nhánh công ty nghiên cứu & phát triển động thực vật bản địa. - Thử nghiệm hiệu quả của một số phác đồ điều trị làm cơ sở cho việc điều trị bệnh viêm phổi - màng phổi tại trại.