Đặt vấn đề Theo đánh giá của các chuyên gia nước ngoài, Việt Nam có tốc độ tăng trưởng cao và là một trong những quốc gia có thế mạnh rất lớn về xuất khẩu gỗ và mặt hàng thủ công mỹ nghệ. Điều đó cho thấy vai trò quan trọng của nghành Lâm nghiệp trong nền kinh tế nước ta, dẫn đến nhu cầu các sản phẩm từ gỗ và lâm sản ngoài gỗ ngày càng tăng về chất lượng cũng như số lượng. Ngành công nghiệp chế biến lâm sản đang đứng trước những thách thức thiếu nguyên liệu phục vụ sản xuất và xuất khẩu, vì vậy chuyển đổi sang sử dụng những lâm sản có thời gian sinh trưởng nhanh, tuổi thành thục công nghệ ngắn để quy hoạch thành vùng rừng nguyên liệu với việc sử dụng hợp lý và có hiệu quả tài nguyên rừng là vấn đề được quan tâm hiện nay trong chế biến lâm sản. Nước ta đã có chủ trương phát triển rừng trồng, đặc biệt là các loài cây sinh trưởng nhanh như: Mỡ, Tre trúc, Keo lai,… Keo lai là các loài cây trồng rừng chủ lực của nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Keo lai mang lại giá trị kinh tế khá cao, thích nghi tốt với mọi đại hình, khí hậu nước ta. Sau khi thu hoạch, gỗ keo được sủ dụng trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp gỗ, chế tạo giấy hay sử dụng đồ nội thất trong gia đình, văn phòng. Trong quá trình gây trồng và sử dụng keo bị rất nhiều loài côn trùng gây hại và độ bền tự nhiên kém dễ bị sâu, nấm phá hoại dẫn đến hạn chế khả năng và phạm vi sử dụng của chúng. Nước ta nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, hầu hết các loại gỗ rừng trồng đều bị côn trùng và nấm gây hại sau khi khai thác, trong quá trình chế biến và sử dụng.
Nhằm giải quyết vấn đề đó ngành chế biến lâm sản đã và đang không ngừng nghiên cứu quy trình công nghệ bảo quản gỗ. Những cách diệt mối đất hay mối gỗ luôn là vấn đề mà rất nhiều người quan tâm, bởi lẽ với khí hậu của nước ta thì tình trạng mối tấn công và gây ảnh h 2 hưởng, tổn thất đến cuộc sống của con người là điều không tránh khỏi. Thời tiết nóng và ẩm tạo điều kiện cho mối sinh sôi và phát triển, gỗ và giấy chính là những mục tiêu tất công hàng đầu của mối, không chỉ vậy, các công trình xây dựng của chúng ta cũng rất dễ bị ảnh hưởng bởi sự tấn công của mối. Nhưng đối với môi trường nhà ở thì sử dụng những cách diệt mối không dùng thuốc được lựa chọn nhiều hơn vì chúng ta vẫn lo lắng về thuốc diệt mối có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe của con người.
Nhất là khi sử dụng thuốc diệt mối thì thuốc sẽ còn bám trên tường, các khe rảnh cũng như bề mặt của tủ, bàn ghế,… do đó rất dễ dẫn đến tình trạng ngộ độc những thành viên trong nhà. Và vấn đề khử mùi thuốc diệt mối sau khi tiến hành cũng hết sức nan giải cho người sử dụng. Đặc biệt nhất, một số sản phẩm thuốc diệt mối không mùi đang rất được ưa chuộng vì nó giải quyết được điều mà nhiều người quan tâm, đó chính là tình trạng mùi hôi sau khi phun thuốc làm ảnh hưởng đến sinh hoạt cá nhân và sức khỏe của chúng ta. Agenda là một trong những thương hiệu thuốc diệt mối tốt nhất hiện nay được nhiều người tin tưởng và sử dụng.
Ở dạng nước, thuốc diệt mối Agenda 25EC là một trong những sản phẩm nổi tiếng nhất và được ưa chuộng nhiều nhất bởi tính hiệu quả cao. Đặc biệt, Agenda cũng là đại diện cho các loại thuốc diệt mối sinh học với cơ chế diệt mối bằng cách lan truyền mầm bệnh trong đàn mối, thuốc cũng không có mùi mang đến sự an toàn cao hơn cho môi trường cũng như cho người sử dụng. Thuốc diệt mối Agenda 25 EC là sản phẩm chuyên dùng phòng chống mối cho các công trình xây dựng, cầu đường, thủy điện, đê điều, được Hiệp hội Môi trường Mỹ (US EPA) khuyến cáo sử dụng. Xuất phát từ lý do trên, trong phạm vi khuôn khổ của một đề tài tốt nghiệp đại học chúng tôi chọn Keo lai là nguyên liệu để thử nghiệm và thực hiện “Nghiên cứu bảo quản gỗ Keo lai bằng thuốc Agenda 25EC” h 3 1.
Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài 1. Mục tiêu Đánh giá được hiệu lực của thuốc Agenda 25EC đến khả năng phòng trừ mối của gỗ Keo lai. Đánh giá được hiệu lực của thuốc Agenda 25EC đến khả năng phòng trừ nấm của gỗ Keo lai. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong công tác học tập và nghiên cứu khoa học: Thu thập được kinh nghiệm và kiến thức từ thực tế, củng cố lý thuyết đã học và biết cách thực hiện một đề tài.
Đề tài mở ra hướng nghiên cứu bảo quản gỗ Keo lai bằng thuốc Agenda 25EC nhằm để bảo quản, tẩy nấm mốc, biến màu gỗ. Ý nghĩa trong thực tế sản xuất: làm cơ sở khoa học cho việc áp dụng thuốc Agenda 25EC vào thực tiễn sản xuất góp phần bảo quản các sản phẩm làm từ gỗ nói riêng và phục vụ công tác bảo quản gỗ rừng trồng nói chung. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2.
Bảo quản gỗ và tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ 2. Bảo quản gỗ Bảo quản gỗ là biện pháp tổng hợp giữ gìn gỗ nhằm kéo dài thời gian sử dụng, chống sự xâm nhập phá hoại của mối mọt, nấm mốc, hạn chế tác động không tốt của môi trường. Bao gồm: 1) Bảo quản kĩ thuật: Là phương pháp bảo quản tác động vào gỗ làm cho gỗ kéo dài thời gian sử dụng, phương pháp này không dùng hóa chất như: Cách li gỗ với đất, nước, hơi ẩm, hong, phơi, sấy hoặc ngâm gỗ trong bùn ao. 2) Bảo quản bằng hoá chất: Là phương pháp dùng hóa chất để phun tẩm vào gỗ, quét, ngâm gỗ tẩm gỗ hoặc xông hơi, dùng hoá chất xử lí trực tiếp sinh vật hại gỗ.
3) Bảo quản bằng biện pháp sinh học: Dùng một số loài nấm, côn trùng để diệt sinh vật hại gỗ [7]. Tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ Việc áp dụng dung dịch bảo quản lâm sản nhằm mục tiêu: Công nghệ bảo quản nhằm mục đích kéo dài tuổi thọ sử dụng lâm sản ngoài gỗ và gỗ gấp hàng chục lần so với việc sử dụng theo độ bền tự nhiên. Nhằm tăng giá trị sử dụng, hạn chế các tổn thất nặng nề do các sinh vật gây hại như mối mọt, nấm mục, v.gây ra kể từ ngay sau khi chặt hạ đến suốt quá trình sử dụng. Bằng biện pháp kỹ thuật (có hoặc không sử dụng dung dịch bảo quản) phải kéo dài tuổi thọ sử dụng gỗ và lâm sản ngoài gỗ lên nhiều lần so với gỗ không được xử lý bảo quản, góp phần đảm bảo an toàn cho các sản phẩm và công trình sử dụng lâm sản.
h 5 Công nghệ bảo quản ra đời được đánh giá là một bộ phận của cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật của thế kỷ XX. Nó mang lại hiệu quả quả kinh tế lớn, tiết kiệm tài nguyên rừng, góp phần sử dụng tài nguyên hợp lý, chủ động, hiệu quả, do đó nó có vai trò trong chiến lược phát triển, bảo vệ tài nguyên rừng và trong nền kinh tế quốc dân[7]. Gỗ, tre, nứa là nguồn lâm sản được sử dụng phổ biến để làm nguyên liệu trong xây dựng, làm đồ nội thất và đồ gia dụng thiết yếu khác. Từ lâu đời nhân dân ta đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm và tìm ra các biện pháp hạn chế sự tấn công này như: Chặt tre, gỗ vào mùa đông để giảm lượng dinh dưỡng trong cây, ngâm tre gỗ dưới ao hồ để phá hủy một phần lượng dinh dưỡng đó, để gác bếp, hun khói,… Đặc điểm nổi bật là chúng ta sống trong môi trường nhiệt đới nóng ẩm.
Điều kiện này thuận lợi cho sự phát triển của sinh vật nói chung song đối với sinh vật gây hại cũng hoạt động mạnh quanh năm. Công nghệ bảo quản bằng các loại chế phẩm tự nhiên ra đời chính là đã kế thừa các thành tựu của việc nghiên cứu cơ bản về sinh vật học. Phương pháp bảo quản gỗ 2. Phương pháp ngâm thường Đặc điểm chung: Ngâm gỗ vào dung dịch bảo quản trong điều kiện bình thường là một trong những phương pháp cổ điển nhất.
Khi ngâm gỗ hoặc lâm sản khác trong một chất lỏng có hiện tượng sau: Sự chuyển động của các phần tử dung dịch bảo quản vào trong gỗ (lâm sản khác) nhờ hiện tượng thẩm thấu và sự chuyển động của dung dịch bảo quản vào gỗ nhờ áp lực mao quản. Các màng tế bào được coi là màng bán thấm, tạo ra sự thấm một chiều của các phần tử thuốc từ ngoài vào. Đồng thời với quá trình thấm thuốc vào gỗ thì có một số phần tử nước từ trong gỗ chuyển động ngược trở ra vào dung dịch thuốc. Tốc độ chuyển động của hai chiều ngược nhau này phụ thuộc vào ẩm độ gỗ, nồng độ dung dịch, loại gỗ [10].
Phương pháp khuyếch tán Đặc điểm chung:Nguyên lý cơ bản của phương pháp chính là quá trình khuyếch tán của ion hoặc phân tử từ dung dịchbảo quản vào gỗ. Khi gỗ có độ ẩm cao được ngâm vào dung dịch có nồng độ cao, hoặc quét cao xung quanh, do chênh lệch nồng độ các phân tử hoặc ion của chế phẩm từ dung dịch chuyển vào sâu trong gỗ. Ẩm độ gỗ ít nhất phải trên 50%, nồng độ dung dịch phải cao hơn gấp 2 - 3 lần so với nồng độ chế phẩm cùng loại khi tẩm bằng phương pháp khác [10]. Phương pháp nóng - lạnh Khi gỗ được làm nóng lên, không khí và hơi nước trong gỗ cũng bị nóng dần và dãn nở thể tích.
Song thể tích gỗ tăng không đáng kể, do vậy áp suất trong gỗ sẽ cao hơn áp suất bên ngoài, một phần không khí và hơi nước sẽ thoát ra khỏi gỗ. Khi gỗ bị chuyển sang trạng thái lạnh, không khí và hơi nước còn lại trong gỗ sẽ bị lạnh và trở về trạng thái ban đầu, thể tích không gian mà chúng chiếm chỗ sẽ nhỏ hơn. Kết quả làm cho áp suất trong khoang rỗng tế bào gỗ bị giảm, thấp hơn áp suất môi trường xung quanh. Do sự chênh lệch áp suất này, dung dịch chế phẩm lạnh sẽ dễ dàng thấm vào gỗ [10].
Phương pháp chân không áp lực Phương pháp này gồm hai quá trình: Tăng áp lực: Tạo ra sức ép để ép chế phẩm thấm vào gỗ, trị số áp lực thông thường 6 - 12.105pa Hút chân không:Độ sâu chân không thường là 600 – 650 mmHg.