CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan tài liệu nước ngoài: Nhiều nhà nghiên cứu trên thé giới rat quan tâm tới HST RNM và vai trò của nó trong phát triển sinh kế và ứng phó với biến đổi khí hậu. Tạp chi Ocean & Coastal Management có bài viết về: “Vai trò của hệ sinh thái rừng ngập mặn đối với bảo vệ bờ biển: Thích ứng với khí hậu thay đổi và các hiểm họa ven biển” (năm 2014) [tr 50-57], nhóm tác giả Mark D. Spalding cho rằng các hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển, đặc biệt là đất ngập nước vùng triều đóng một vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tinh dé bi tốn thương của các cộng đồng ven biển trước nước biển dâng và các hiểm hoa ven biển, thông qua nhiều vai trò trong việc giảm sóng, thu giữ trầm tích, bồi tụ, giảm xói mòn và giảm nhẹ triều cường, duy trì và tăng cường các hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển cũng sẽ hỗ trợ việc tiếp tục cung cấp các dịch vụ ven biển khác, bao gồm cả việc cung cấp thực pham và duy trì sinh kế phụ thuộc vào tài nguyên ven biển.
Nghiên cứu về hệ sinh thái rừng ngập mặn tại đồng bằng sông Orinoco của Pannier, F. (1979) đã cho thấy rằng Rừng ngập mặn là đại diện cho hệ sinh thái điển hình được tìm thấy dọc trên các bờ biển nhiệt đới và cửa sông Orinoco và chúng có tầm quan trọng đặc biệt về mặt sinh học. Rừng ngập mặn là một bộ lọc dinh dưỡng và tong hợp các chất hữu cơ, rừng ngập mặn giúp tạo ra một vùng đệm sống giữa biển và đất liền giúp bảo vệ cho khu vực đất liền. Sự phát triển của RNM phụ thuộc nhiều vào các chất dinh dưỡng vô cơ mà sông mang lại.
Dựa trên mô tả về các đặc điểm sinh lý của Đồng bằng sông Orinoco - nơi đã cho phép phát triển rừng ngập mặn rộng lớn nói riêng, và dựa trên thảo luận về các yếu tố sinh thái quan trọng đối với sự phát triển của RNM nơi cửa sông nói chung nên nghiên cứu đã đưa ra các giải thích cho những xáo trộn mà nhóm nghiên cứu quan sát được trong hệ sinh thái này. Nhóm nghiên cứu chỉ ra răng những xáo trộn này là do sự phát triển của nông nghiệp và lâm nghiệp trong khu vực. Và nghiên cứu đưa ra giải pháp đó là cần thiết phải phát triển các chương trình kiểm soát môi trường ở đồng bằng để ngăn chặn sự suy thoái ngày càng lớn của cau trúc và chức năng điều tiết của hệ sinh thái RNM mỏng manh ở đồng băng. Trong nghiên cứu về giá trị dịch vụ hệ sinh thái cho rừng ngập mặn ở Đông Nam A của Brander, L.M (2012) đã tính toán giá tri của các dịch vu hệ sinh thai do rừng ngập mặn cung cấp ở khu vực Đông Nam Á bằng dữ liệu chứa 130 giá trị.
Giá trị tính được sẽ được tiêu chuẩn hóa thành Đô la Mỹ trên mỗi ha theo giá của năm 2007. Theo nghiên cứu thì giá trị trung bình của các dich vụ RNM ở khu vực nay là 4185$/ha/nam và giá trị trung vi là 239$/ha/nam. Giá tri của các dich vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn tại các địa điểm nghiên cứu khác nhau thì sẽ có giá trị khác nhau, điều này là do sự khác nhau giữa các đặc điểm sinh lý của địa điểm và các đặc điểm kinh tế - xã hội của những người được hưởng lợi từ các dịch vụ hệ sinh thái. Hàm giá trị phân tích tổng hợp được nhóm nghiên cứu sử dụng để ước tính sự thay đôi giá trị của các dịch vụ hệ sinh thái RNM ở Đông Nam A theo kịch ban cơ bản về mat rừng ngập mặn trong giai đoạn từ 2000-2050.
Và theo nhóm nghiên cứu thì lợi ích hàng năm ước tính bi bỏ qua tính đến năm 2050 sẽ lên đến 2,2 tỷ đôla Mỹ, với khoảng dự đoán là 1,6-2,8 tỷ đôla My. Năm 2015, Tổ chức Nông lương thé giới FAO đã tiến hành nghiên cứu dé tai Tiếp cận Hệ sinh thái đối với nghề cá tại các quốc gia đang phát triển vùng nhiệt đới nhằm chỉ ra những tác hại mà nghề nuôi trồng và đánh bắt thủy sản gây ra đối với môi trường và hệ sinh thái ven bién, trong đó bao gồm của hệ sinh thái RNM. Nghiên cứu chỉ ra rằng ở các vùng ven biển, vùng có rừng ngập mặn thì các hoạt động phá RNM dé lay đất vây thành đầm nhằm nuôi trồng thủy sản như tôm, cua, cá. là một hoạt động thường xuyên diễn ra.
Theo FAO ước tính trên toàn thế giới năm 1997 trên thế giới có khoảng 181.000 km? diện tích rừng ngập mặn nhưng đến năm 2003 lại chỉ còn khoảng dưới 150.000 km? rừng ngập năm, trong vòng 6 năm trên thế giới đã mat 17,13% điện tích RNM. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng nguyên nhân chính của việc suy giảm diện tích RNM tại các nước đang phát triển vùng nhiệt đới là do các hoạt động sinh kế của người dân, chủ yếu là hoạt động nuôi trồng thủy sản. Theo nghiên cứu của Phạm Thu Thủy và các cộng sự (2013). Payments for forest environmental services in Vietnam: from policy to practice, của CIFOR đã chỉ ra rằng Chỉ trả dịch vụ môi trường rừng (PFES) ngay từ đầu đã nhận được sự quan tâm và hỗ trợ đáng ké từ Chính phủ, và các bộ ngành có liên quan.
Tính đến hết năm 2012 tong cộng đã có 20 văn bản pháp lý đã được ban hành dưới dạng Nghị định, Quyết định của Thủ tướng; Thông tư và Quyết định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, và từ đó đã tạo nên một cơ sở pháp lý quan trọng cho việc triển khai Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Việt Nam. Trong các loại dịch vụ môi trường rừng đã được quy định thì dịch vụ phòng hộ đầu nguồn (bảo vệ đất, hạn chế xói mòn và bồi lắng lòng hồ, lòng sông, lòng suối; điều tiết và duy trì nguồn nước cho sản xuất và xã hột) đã thu được nhiều thành tựu quan trọng. Và những thành tựu chính mà PFES đã đạt được từ 2008-2012 ở Việt Nam là đã xây dựng được cơ cấu tô chức, quản lý va quản lý từ các cấp tỉnh, đồng thời mức doanh thu do PFES mang lại là rất khả quan. Đồng thời trong bài nghiên cứu này cũng rút ra được các bài học kinh nghiệm cho việc hoàn thiện cơ cấu tô chức cho thực hiện PFES.
Tổng quan tài liệu trong nước: Năm 2012, hội thảo tập huấn báo chí về đầu tư cho các hệ sinh thái vùng bờ biển, được Trung tâm Dao tạo Truyền thông môi trường thuộc Tổng cục Môi trường cùng phối hợp với các đơn vị quốc tế khác tổ chức tại thành phố Đà Nẵng. Tại đây, các nhà khoa học Việt Nam đã công bố răng “Có đến 80% diện tích rừng ngập mặn ở Việt Nam đã mất trong thời gian qua”. Thực tế mat đến 80% RNM trong khoảng nửa thé kỷ qua của Việt Nam được các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu là do quá trình phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, đô thị hóa, và cụ thê là phong trào nuôi tôm. TS Mai Sỹ Tuan có nêu lại rằng nguyên nhân suy giảm hệ sinh thái RNM trong những năm qua của nước ta là do: Trong gia đạn chiến tranh một phần lớn RNM đã bị ném bom chết, nhưng sau chiến tranh thì khả năng phục hồi của RNM nước ta van khá tốt.
Đến hiện nay nguyên nhân chính dẫn đến việc mat RNM là do mâu thuẫn giữa khai thác phát triển kinh tế với việc bảo tồn và phát trién RNM. Điểm lớn nhất hiện nay là chuyên RNM sang nuôi trồng hải sản, nhất là nuôi tôm, ngao và một số loài khác. Tạp chí Khoa học kỹ thuật thủy lợi và môi trường có bài: “Nghiên cứu về chức năng và dịch vụ của rừng ngập mặn trồng tại xã Đại Hợp, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng” (tháng 3/2014), tác giả Nguyễn Thị Kim Cúc, Đỗ Văn Chính từ kết quả nghiên cứu đã có kết luận về ba ưu điểm của rừng ngập mặn : ” Một là, rừng ngập mặn có khả năng bảo vệ đê biển, cộng đông dân cư ven biển và tài sản nam bên ngoài đê, vi dụ như thuyén bè và dam tôm. Hai là, rừng ngập mặn mang đến những lợi ích kinh tế trực tiếp, đặc biệt đối với những hộ gia đình nghèo trong xã là những người thường sống dựa vào rừng ngập mặn.
Ba là, có thể khẳng định tương tự đối với chức năng tích lũy carbon của rừng ngập mặn”. Ở Việt Nam, rừng ngập mặn đã và đang bị đe dọa bởi áp lực từ phát triển kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu. Tác giả Phạm Thu Thủy và các cộng sự đã nghiên cứu, phân tích các Cơ hội và thách thức đối với quản lý rừng ngập mặn tại Việt Nam bài học từ các tỉnh Thanh Hóa, Thái Bình và Quảng Ninh (2019). Nghiên cứu đã cho thấy rằng người dân địa phương đánh giá cao các vai trò của rừng ngập mặn trong việc tạo thu nhập, tạo cảnh quan hấp dẫn và là lá chắn đối với các tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt là lũ lụt và bão.
Hiểu rõ điều nay nên nhiều cộng đồng đã tỏ ra sẵn sàng đóng góp từ 2 - 20 USD một năm vào một quỹ ủy thác để có thé bảo tồn và phát triển rừng ngập mặn của họ. Bên cạnh đó đã có rất nhiều chính sách và các dự án thúc đây các hoạt động bao tồn, phát triển rừng ngập mặn. Điều này giúp cải thiện thực thi pháp luật, nâng cao nhận thức của người dân địa phương về vai trò và tầm quan trọng trong việc duy trì và ngăn chặn chuyên đổi rừng ngập mặn sang sử dụng cho các hoạt động phát triển kinh tế khác. Các chính sách của nhà nước và các dự án phát triển cũng cung cấp xây dựng năng lực và cây giống cho các hoạt động tái trồng rừng ngập mặn tại các khu vực nghiên cứu.
Ngoài ra, các chính sách khuyến khích mới như chỉ trả dich vụ môi trường rừng đang trở thành nguồn tài chính tiềm năng hỗ trợ việc bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn trong tương lai. Trong khi đó PFES có thé liên quan đến việc thanh toán cho có định các bon và giảm KNK thông qua việc tránh mất rừng va suy thoái rừng, cũng như thanh toán cho việc áp dụng các biện pháp nuôi tôm hữu cơ. Việc phát triển và vận hành thị trường các bon nội địa có thé chi trả cho việc loại bỏ và giảm phát thải trong ngành lâm nghiệp.