MỞ ĐẦU 1. Rừng là tài nguyên quý báu của đất nƣớc, nó đóng vai trò rất quan trọng đối với đời sống của con ngƣời cũng nhƣ tất cả mọi sinh vật sống trên trái đất. Rừng có khả năng tái tạo, là bộ phận quan trọng của môi trƣờng sinh thái đồng thời là một trong những thế mạnh của vùng trung du, miền núi. Rừng đóng vai trò to lớn đối với an ninh – quốc phòng, có giá trị trong nền kinh tế quốc dân.
Ngoài những chức năng trên rừng còn có khả năng để nghiên cứu khoa học, chức năng về văn hóa xã hội, cũng nhƣ một vị trí quan trọng đối với sự tồn tại, phát triển bền vững của đất nƣớc. Ở Việt Nam có diện tích rừng và đất rừng chiếm ¾ tổng diện tích lãnh thổ quốc gia. Nhƣng trong những năm gần đây cùng với xu thế phát triển của kinh tế đất nƣớc, diện tích rừng ở các nƣớc trên thế giới nói chung và ở việt Nam nói riêng đã và đang bị tàn phá rất nghiêm trọng. Qua hai cuộc chiến tranh kéo dài cộng với sự bùng nổ dân số, tài nguyên rừng nƣớc ta đã bị giảm sút nghiêm trọng liên tục, Theo số liệu thống kê sau chiến tranh diện tích rừng chỉ còn lại khoảng 9,5 triệu ha chiếm 29% diện tích rừng cả nƣớc, từ năm 1979 – 1981 rừng chỉ còn 7,8 triệu ha chiếm 24% diện tích rừng cả nƣớc, năm 1987 là 9,7 triệu ha chiếm 28% diện tích rừng cả nƣớc, năm 1993 diện tích rừng cả nƣớc là 14,3 triệu ha với độ che phủ đạt 43,6%.
Theo ƣớc tính mới của Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì hàng năm rừng ở Việt Nam rừng mất đi khoảng 110.000 ha rừng, diện tích rừng đƣợc trồng lại hàng năm khoảng 130.000 ha, nhiều loại động vật, thực vật quý hiếm có nguy cơ bị tuyệt chủng, diện tích đất rừng ngày càng bị thu hẹp, vì vậy hiện tƣợng thiên tai, hạn hán, lũ lụt, xói mòn, sạt lở đất liên tục xảy ra làm ảnh hƣởng đến cuộc 2 sống của ngƣời dân trong cả nƣớc, từ đó gây khó khăn trong công tác sản xuất nông – lâm nghiệp và sự phát triển của nền kinh tế nƣớc ta. Tuy nhiên, nhờ có những nỗ lực trong việc thực hiện các chủ trƣơng chính sách của Nhà nƣớc về bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng" phủ xanh đất trống đồi núi trọc" nên nhiều năm gần đây nên diện tích rừng ở nƣớc ta đã tăng lên so với năm 1995,. Sự suy giảm tài nguyên rừng không những làm giảm tính đa dạng sinh học mà còn mất đi nguồn gen sinh vật quý và mất cân bằng sinh thái ảnh hƣởng trực tiếp đến môi trƣờng sống của con ngƣời. Mặt khác, sinh vật và hệ sinh thái là nguồn cung cấp lƣơng thực, thực phẩm, công cụ và nhiên liệu.
Do vậy hệ sinh thái bi suy giảm thì con ngƣời ta phải đối mặt với nguy cơ đói nghèo, suy giảm nguồn gen, đặc biệt là biến đổi khí hậu dẫn đến các thảm họa thiên nhiên đe dọa cuộc sống của con ngƣời và thiên nhiên. (Phùng Ngọc Lan, 1997) [9] Phình Sáng là xã khó khăn thuộc huyện Tuần Giáo tỉnh Điện Biên cách trung huyện 25km và cách thành Phố Điện Biên 105km với tổng diện tích rừng và đất rừng là 12717,92 ha. Cuộc sống của ngƣời dân ở đây còn nhiều khó khăn, đa số ngƣời dân ở đây sống chủ yếu dựa vào rừng tự cung tự cấp, trình độ dân trí thấp và không đồng đều, phong tục tập quán còn lạc hậu, tình trạng thiếu việc làm còn khá phổ biến và lao động chủ yếu là thuần nông. Do áp lực cuộc sống nên khiến ngƣời dân tác động xấu đến tài nguyên rừng và giảm chất lƣợng rừng.
Công tác QLBVR những năm gần đây đã đƣợc cấp Ủy chính quyền quan tâm và đầu tƣ song vẫn còn nhiều khó khăn và thách thức. Xuất phát từ những vấn đề trên tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng công tác quản lý bảo vệ rừng tại xã Phình Sáng - huyện Tuần Giáo - tỉnh Điện Biên”. Mục đích và mục tiêu của đề tài. - Đánh giá thực trạng QLBVR tại xã Phình Sáng, huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên.
Xác định những thuận lợi, khó khăn từ đó đề xuất một số giải pháp phù hợp góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác QLBVR của địa phƣơng trong thời gian tới. Mục tiêu - Đánh giá đƣợc hiện trạng tài nguyên rừng của xã. - Đánh giá đƣợc thực trang công tác bảo vệ và phát triển rừng tại địa phƣơng. - Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của những thuận lợi, khó khăn trong công tác QLBVR.
- Đề xuất một số giải pháp phù hợp nâng cao hiệu quả công tác QLBVR. Ý nghĩa trong học tập - Giúp sinh viên hiệu đƣợc sâu hơn về công tác tổ chức chỉ đạo trong công tác quản lý bảo vệ rừng của nhà nƣớc. - Giúp sinh viên có khả năng lập kế hoạch nghiên cứu phân tích và đánh giá kết quả cũng nhƣ viết báo cáo cho sinh viên sau khi ra trƣờng. - Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho nhƣng ngƣời quan tâm tới công tác tình hình công tác quản lý bảo vệ rừng tại xã Phình Sáng.
Ý nghĩa thực tiễn - Thấy đƣợc những thuận lợi khó khăn trong công tác quản lý bảo vệ rừng tại địa phƣơng. - Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý bảo vệ rừng tại địa phƣơng. 4 PHẦN II: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học 2.
Cơ sở khoa học trong quản lý bảo vệ rừng Quản lý bảo vệ rừng và phát triển là hệ thống các biện pháp quan trọng hiệu quả nhất tác động vào rừng và đất rừng, con ngƣời sống gắn bố rừng và tài nguyên rừng nhằm duy trì mối quan hệ hợp lý giữa con ngƣời với tài nguyên rừng, để giữ gìn và phục hồi sự giàu có của nó đảm bảo năng xuất của hệ sinh thái, sử dụng đầy đủ nguồn tài nguyên thiên nhiên giảm đến mức thấp nhất nhƣng ảnh hƣởng bất lợi của con ngƣời và các yếu tố tự nhiên tác động vào rừng và đất rừng (Dƣơng Văn Thảo, 2006) [5] Quản lý bảo vệ sử dụng rừng và đất rừng là một lĩnh vực tƣơng đối rộng, nó bao gồm QLBVR, sử dụng rừng và đất rừng, thực tế quản lý sử dụng rừng và đất rừng là hai mặt của một vấn đề, quản lý sử dụng rừng và phát triển rừng nó luôn đi kèm với nhau muốn sử dụng thì phải quản lý phát triển để sử dụng bền vững (Lê Sỹ Trung, 2008) [7] Nguyên Văn Mạn(2002) [8] QLBVR nói chung và sử dụng đất rừng nói riêng trong quản lý sử dụng phải đứng trên gốc độ sử dụng lâu bền, nghĩa là phát triển đảm bảo các lợi ích lâu dài cho ngƣời dân, tài nguyên sinh vật và môi trƣờng cần phải giữ gìn cho các thế hệ sau, thể hiện trên ba mặt đó là: - Bảo vệ môi trƣờng sinh thái: Phải duy hệ thông sinh vật bảo vệ tính đa dạng sinh học và tính hoàn chỉnh ổn định của hệ sinh thái. - Bền vững về mặt xã hội: Phải thỏa mãn nhu cầu đa dạng về tài nguyên rừng của thế hệ này, đồng thời không làm tổn hại đến thế hệ tƣơng lai. - Bền vững về kinh tế: Phải cho hiệu quả và năng suất, thu nhập ổn định và đƣợc thị trƣờng chấp nhận. 5 Điện Biên là tỉnh với nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sống ở nơi vùng sâu, vùng xa, vì vậy việc gắn kết với quy ƣớc của cộng đồng dân cƣ thôn bản với pháp luật của nhà nƣớc càng có ý nghĩa quan trọng, nhằm cho quá trình QLBVR đƣợc thực hiện hiệu quả cao, có sử tham gia tích cực của ngƣời dân, trong điều kiện còn nhiều hạn chế về nhiều mặt của đời sống.
Trong những năm qua lực lƣợng kiểm lâm Tuần giáo đã tích cực hƣớng dẫn các thôn bản trên địa bàn huyện xây dựng quy ƣớc bảo vệ rừng theo hƣớng dẫn Thông tƣ 70/2007/ của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn. Tình hình quản lý bảo vệ rừng trên thế giới Trên thế giới trƣớc đây có 17,6 tỷ ha rừng tự nhiên nhƣng hiện nay chỉ còn 4,1 tỷ ha, cứ mỗi năm tính trung bình diện tích rừng nhiệt đới bị thu hẹp 11 triêu ha, trong khi đó diện tích rừng trồng chỉ bằng1/10 diện tích mất đi, đó còn chƣa kể tính đa dạng của rừng trồng, việc phát huy vai trò của nó còn rất nhiều hạn chế, riêng Châu Á – Thái Bình Dƣơng trong thời gian 1976 – 1980 mất đi 9 triệu ha rừng, cũng trong thời gian này Châu Phi mất đi 37 triệu ha rừng, cũng trong thời gian này ở Châu mỹ mất đi 18,4 triệu ha rừng, nạn phá rừng diễn ra trầm trọng ở 56 nƣớc nhiệt đới. Ngân hàng thế giới cho rừngvới tốc độ phá rừng nhƣ hiện nay thì thế giới mất đi 225 triệu ha rừng, đất rừng trồng trọt, do nạn phá rừng nên tình trạng xói mòn đất đai, bạc màu, xa mạc hóa ngày càng nhiều, càng diễn ra nghiêm trọng. Hiện nay phải có 87 triệu ha ngƣời phải sống ở vùng sa mạc.
Hàng năm trên thế giới mất đi 12 tỷ tấn đất, giá trị sản phẩm xói mòn với số lƣợng này có thể sản xuất ra 50 triệu tấn lƣơng thực mỗi năm, hàng ngàn hồ chứa nƣớc ở các vùng nhiệt đới đang bị cạn dần, các dòng suối, lòng sông cũng bị bồi lắng, tuổi thọ của nhiều công trình bị rút ngắn. - Thập kỷ của thế kỷ XX con ngƣời đã đƣợc chứng kiến những hậu quả của việc mất rừng nên sự thay đổi khí hậu, thiên tai, hạn hán, lũ lụt tăng nhanh 6 không theo quy luật đã thống kê trƣớc đây, sự nóng lên của nhiệt độ không khí, sự xâm hại vào tầng ôzôn bảo vệ cuộc sống trên bề mặt trái đất. Không còn sự cảnh báo của nhà khoa học mà thực tiễn đang đến gần và tác dụng đến từng vùng, từng nơi trên bề mặt trái đất. Chính vì vậy một loạt các công ƣớc quốc tế, chƣơng trình hành động về môi trƣờng, về rừng đƣợc ra đời.
- Theo thống kê của tổ chức FAO (1999) những năm của thế kỷ XX tỷ lệ mất rừng xảy ra liên tục và đặc biệt các nƣớc đang phát triển, các nƣớc thuộc vùng nhiệt đới. Nếu tính trên cả thế giới trong những năm qua đã mất đi hơn 56 triệu ha rừng (mỗi năm dự tính mất khoảng 11 triệu ha), 3 – 3,6 triệu ha tỷ lệ mất rừng hàng năm đạt kỷ lục 0,6 – 0,7% trên toàn thế giới.