CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE PHÁT TRIÊN KINH TE ‘TRANG TRẠI. Khái niệm và ban chất của kinh tế trang Trên thể giới, trang trại đã có quá trình hình thành và phát triển trên 200 năm. Nhiễu công trình nghiên cứu cho rằng trang trail loại hình sản xuất chuyển từ tự cắp tự túc khép kin của hộ tiêu nông vươn lên sản xuất hing hoá, tiếp cận với thị trường, từng bước thích nghỉ với kinh tế thị trường cạnh tranh. Sự hình thành kinh.
18 trang trai gắn liễn với quá hình thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá nông nghiệp. À 6 hình kinh tế trang trại được coi là phù hợp va đạt hiệu quả kinh tế cao. trong sản xuất nông nghiệp Kinh tế trang trại là vấn dé không còn mới mẻ với các nước tư bản phát triển và đang. Song đối với nước ta đây vẫn còn là vấn đề rit mới, do nước ta mới chuyển sang nền kinh t thị trường nên việc nhận thức chưa đầy đủ về kinh ổ trang tại là điều không thể tránh khỏi Cho tới nay ở mỗi quốc gia, mỗi ving, mỗi địa phương hay đứng trên các phương.
diện khác nhau các nhà khoa học đưa ra các khái niệm khác nhau về kinh tế trang. trại Trong thời gian qua những vin để lý luận về kinh tế thị trường đã được các nhà khoa học và các nha hoạt động thực tiễn nghiên cứu trao đổi trên các diễn đản và các phương tiện thông tin đại chúng. Có nhiều quan điểm vỀ kinh tế trang trại như sau Quan điểm 1: "kinh tế trang trai (hay kinh tế nông tra, lâm tri, ngư tr.) là hình thức tổ chức kinh tế co sở của nỀn sàn xuất xã hội, dựa trên cơ sở hợp tác và phân sông lao động xã hội bao gồm một số người lao động nhất định được chủ trung tạ tổ chức trang bị những tư liệu sản xuất nhất định để tiến hành hoạt động kinh doanh phủ hợp với yêu cầu của nên kính tế thị trường và được nhà nước bảo hộ” ‘Quan điểm trên khẳng định trang trại là một đơn vị sản xuất hàng hoá cho nên kinh tế thị trường và vai trở của người chủ nông trại trong quá trình sản xuất kinh doanh nhưng chưa thấy được vai rò của các hộ gia đình trong các hoạt động kính tẾ và sự phân biệt giữa người chủ v người lao động khác. Quan điểm 2 Cho rằng: kinh vang trại là kinh tế hộ nông dân sẵn xuất hing hoá ở mức độ cao”.
Quan điểm này cho thấy đặc trưng cơ bản quyết định của kinh tế trang tai là sản xuất hàng hod nhưng chưa thấy được vị trí, vai trò quan trọng của kinh tẾ trang trại trong nỀn kinh (hi trường và chi thấy được vai Hồ của người chủ trang trong quá trình sản xuất kinh doanh. Quan điểm 3 cho rằng: "kinh tế trang trại lã hình thức tổ chức sin xuất hing hoá trong nông lâm, ngư nghiệp của các thành phần kinh tế khác ở nông thôn, có sức đầu tư lớn, có năng lực quản lý trực tiếp quá trình phát triển sản xuất kinh doanh, có phương thức tạo ra ty suất sinh lời cao trên đồng vốn bô ra, có trình độ đưa thành tựu khoa học công nghệ mới kết tỉnh trong hàng hoá tạo ra sức cạnh tranh trên thi trường, mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cao". (Quan điểm trên khing định nên kinh tế thị trường là tiền đề chủ yếu cho việc phát triển kinh t trang tri. Đẳng thời khẳng định vị tr vai trò của chủ trang trị rong quá trình quản lý kinh doanb của tang trại Trong Nghỉ quyết TW số 06/NQ -TW 10/11/1998 đã khẳng định "trang trai gia đình, thực chất là kinh tế sản xuất hàng hoá với quy mô lớn hơn, sử dụng lao động, tiền vốn của gia đình chủ yếu là dé sản suất kinh doanh có hiệu quả.
Xuất phá từ những quan điểm tên, theo khii niệm chưng nhất về kính tế tang tril: Kính tế trang trại là một hình thúc tổ chức sản xuất nông- lâm - ngư nghiệp có mục đích chính là sin xuất hành hoá, có triệu sn xuất thuộc quyển sở hữu hoặc quyén sử dụng của một chủ trang ti độc lip, sin xuất được iến hành trên quy mô mộng, ất và ác yếu tổ sản xuất khác tập trung đủ lớn với phương thức tổ chức quản lý sản xuất tiến bộ và trình độ kỹ thuật sao, kế hoạch sin xuất ánh doanh tự chủ luôn gắn với thị tường L2 — Vaitròvà ý nghĩa của kinh ế trang trại Trang tr là hình thức tổ chức sin xuất quan trong trong nỀn nông nghiệp thể giới, ngày nay trang trại gia đình là loại bình trang trại chủ yêu trong nền nông nghiệp ở các nước dang phát tiễn, trung trai gia đình cố vai tr to lớn quyết định trong sản xuất nông nghiệp, ở đây tuyệt đại bộ phận nông sin cung cắp cho xã hội được sản xuất ra từ các trang trại gia đình. Nước ta, kinh tế trang trại mặc dù mới phát triển trong những. năm gần đây, Song vai tr tích cực và quan trong của kính té trang trại đã thể hiện khả rõ nết cả về mat kinh tế cũng như về mặt xã hội và môi trường, - Về mặt nh tế, các trang ti góp phần chuyỂn dich cơ edu kinh từ phát tiễn các loại cây trồng, vật môi cỏ giá tị hàng hoá thấp sang hàng hoá cao, khắc phục dẫn tỉnh trang phan tán, tạo nên những vùng chuyên môn hoá cao. Mặt khác qua thúc diy chuyển dich sơ cấu kinh tế trang ti góp phần thúc đây phát tiển công nghiệp, đặc biệt công nghiệp chế biển và dịch vụ sản xuất ở nông thôn.
Thực tế cho thấy việc phát triển kinh tế trang tr ở những nơi có điều kiện bao git càng phát iển đi iễn với việc khai thúc và sử dụng một cách đầy đủ và hiệu quả các loại nguồn lực trong nông nghiệp nông thôn so với kinh. VỆ nông hộ. Do vậy, phat tiễn kinh tế rung tại gốp phn ch cực vào thie đẩy sự ng trưởng và hát tiễn của nông nghiệp và kinh tổ nông thôn ~ VỀ mặt xã hội, phát iển kinh tế trang tr gp phần quan trọng lim tăng số hộ giàu trong nông thôn, tạo thêm việc làm, tang thêm thu nhập cho lao động. Điều này rit có nghĩa trong vấn dé lao động và việc làm, một trong những vấn dé bức xúc của nông.
"nghiệp nông thôn nước ta hiện nay. Mặt khác phát tiễn kinh t trang trại còn gp phần thúc diy phát triển kết cầu hạ ting trong nông thôn và tạo tắm gương cho các hộ nông dân về cách tổ chức vi quản lý sin xuất kinh doanh. do đó phát triển kinh tế trang trại là 26p phần ích cực vào việc tăng giá tỉ các vẫn đề xã hội và đổi mới bộ mặt xã hội nông thôn nước ta - Về mặt môi trường: Do sản xuất kinh doanh tự chủ và vì lợi ích thiết thực và lâu dai ‘cia mình ma các chủ trang trại luôn có ý thức khai thác hợp Ì vi quan tâm bảo vệ các you t5 mỗi trường, trước hết là trong phạm vĩ không gia sinh thai trang ti và sau nữa là trong phạm ví từng vi 1g. Các trang tri ở trừng du, miễn núi đã góp phần quan trong vào vige trồng rừng, bảo về rùng, phủ xanh đất trồng đồi núi trọc và sử dụng hiệu quả tải nguyên đất đai, những việc làm này đã góp phần ích cực cả tạo và bảo vỆ môi trường sinh thải trên cả nước.3 Đặc trưng cia kinh tẾ trang Kinh tẾ trang trại thực chất là một cắp độ trong quá trình phát triển của kinh tế hộ từ.
sản xuất tự cấp, tự túc sang sản xuất hàng hoá. Tuy vậy, giữa chúng có những đặc trưng cơ bản sau day.1 So sánh sự khác nhau về một số đặc trưng cơ bản giữa kinh tẾ trang trại và kinh tho tiểu nông tự ấp, ự túc Sự | Tigu thức Kinh tế trang trại Kinh tế tiểu nông A 5 Chủ yếu thoả mãn nhu 1 | Mục dich sản xuất. Chủ yếu sản xuất để bán. cầu tiêu dùng, Trên in tich tập trung di lớn.
| Manh min, phân tín 3| Quy mô vốn Yêu cầu tích luỹ vốn lớn. Yêu cầu vốn ít Cao, có kha năng áp dung. “Thấp, mang nặng tính. | Trinh độ sản xuất.
phương tiện máy móc, kỹ thuật. thủ công công nghệ hiện đại Khả năng chluỹ : 5 mm if sản xuất Vita sử dụng lao động vừa sử | Chủ yếu sử dụng lao 6 | Lao dong _. * s dung lao động thuê ngoài động gia đình C.Mác đã phân biệt chủ trang trại với tiểu nông: “Người chủ trang trại bán ra thị trường hầu hết sin phim làm ra, côn người chủ hộ gia định tiêu dùng đại bộ phận sin phẩm làm ra và mua bán cảng Ít cing tốt" Quy mô sản xuất hàng hoá được thể hiện qua tý suit hàng hoá là đặc trưng cơ bản nhất của kinh tế trang trại Đây là tiêu chuẩn hàng đầu và quan trong nhất dé phân biệt hộ nông dân sản xuất tiểu nông với hệ nông dân sản xuất theo kính tế trang tịi Từ sự phân tích trên, thấy inh rang tại có những đặc trừng sau ~ Mục dich sản xuất là tạo ra các sản phẩm hàng hoá cung cấp cho thị trường nhằm thu lợi nhuận cao. - Có sự tập trung tích tụ cao hơn rõ rệt so với mức bình quân của các hộ kinh tế gia đình trong vùng về các điều kiện sản xuất như đắt dai, von, lao động.
- Người chủ trong trang trại càng là người trực tiếp lao động sản xi Sản xuất đi vào chuyên môn hoá cao hơn, ấp dung nhiễu tiến bộ khoa học kỹ thuật ‘én giá trị sản phẩm chu nhập và giá trị sản phẩm hàng hoá ngày cảng ting. Một 6 tức giả cho ring: sở hữu ti sản gia đỉnh và quản lý điều hành trực tiếp của chủ trang trại cũng là đặc điểm chung của kính tẾ trang trại Những đặc điểm này có thé phần nào phi hợp với các mô hình kinh trang trai ở Việt nam hiện nay, Nhưng qua nghiên cứu cho thấy vẫn có những chủ trang trại hoàn toàn không có tư liệu sin xuất mà đi thuê toàn bộ các cơ sở của một trang tri khác để sin xuất, từ đắt dai, mặt nước rừng cây, kho ting, bến bai, máy móc, thiết bị. ở Mỹ, năm 1998 gi thuế hing năm toàn bộ trang tí bằng 0.5-0,8% tổng gi tị ải sin của trang trại theo giá thị trường). 14 chí nhận điện trang trại “Cho đến nay, iêu chuẩn để xác định thé nào là một trang trại vẫ là vẫn đề còn nhiều tranh cải, thiếu thống nhất.