Luận văn tốt nghiệp: Phân chia lập địa trồng rừng tại huyện Bát Xát, Lào Cai

Luận văn phân tích lập địa thích hợp cho trồng rừng tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, góp phần phát triển bền vững tài nguyên rừng.

• Tác giả: Hoàng Trung Quang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hoàn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Xác Định Và Phân Chia Lập Địa Thích Hợp Cho Trồng Rừng Tại Huyện Bát Xát, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2. Ý nghĩa thực tiễn, khoa học
• 0.2.1. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.2.2. Ý nghĩa khoa học
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.1.1. Cơ sở lý thuyết về lập địa
• 1.1.1.1. Khái niệm về lập địa
• 1.1.2. Một số nguyên tắc trong phân chia lập địa lâm nghiệp
• 1.1.2.1. Nguyên tắc khách quan
• 1.1.2.2. Nguyên tắc chung lãnh thổ
• 1.1.2.3. Nguyên tắc đồng nhất tương đối
• 1.1.2.4. Nguyên tắc tổng hợp
• 1.1.2.5. Nguyên tắc đặt và gọi tên
• 1.1.3. Tình hình nghiên cứu lập địa trên thế giới
• 1.1.3.1. Tình nghiên cứu lập địa trên thế giới
• 1.1.4. Những nghiên cứu về lập địa cho trồng rừng ở Việt Nam
• 1.1.4.1. Phân chia lập địa cấp vĩ mô và trung gian
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.1. Kết quả các yếu tố cấu thành dạng lập địa
• 2.1.1. Dạng khí hậu
• 2.1.2. Dạng ẩm lập địa
• 2.1.3. Dạng địa hình - địa thế
• 2.1.4. Dạng đất và nền vật chất tạo đất
• 2.1.5. Kết quả về trạng thái thực vật
• 2.2. Kết quả phân chia điều kiện lập địa phục vụ cho việc trồng rừng
• 2.2.1. Tổng hợp các dạng lập địa tại thị trấn Bát Xát
• 2.2.2. Đánh giá mức độ thích hợp cây trồng
• 2.2.3. Đề xuất hướng sử dụng các dạng lập địa
• 2.2.3.1. Một số giải pháp nhằm thực hiện
• 2.2.4. Thuận lợi, khó khăn nhằm đề xuất những giải pháp trong sử dụng lập địa trồng rừng đạt hiệu quả
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• appendix.1. Tài liệu tiếng Việt
• appendix.2. Tài liệu nước ngoài

Tóm tắt

I. Giới thiệu về lập địa trồng rừng

Lập địa là một yếu tố quan trọng trong việc trồng rừng. Nó bao gồm các yếu tố như khí hậu, địa hình và đất, ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của cây trồng. Tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, việc xác định và phân chia lập địa thích hợp cho trồng rừng là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Theo nghiên cứu, việc phân chia lập địa không chỉ giúp xác định loại cây trồng phù hợp mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng. "Đất nào cây ấy" là nguyên tắc cơ bản trong việc lựa chọn cây trồng, giúp tối ưu hóa hiệu quả sản xuất lâm nghiệp.

1.1. Khái niệm lập địa

Lập địa được hiểu là điều kiện nơi sinh trưởng của cây, bao gồm các yếu tố ngoại cảnh như khí hậu, địa hình và đất. Các nhà khoa học đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về lập địa, nhưng đều thống nhất rằng lập địa ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của thực vật. Việc phân chia lập địa theo các tiêu chí như độ phì và độ ẩm của đất là rất quan trọng. Điều này giúp xác định các kiểu rừng và loại cây trồng phù hợp với từng điều kiện cụ thể.

II. Tình hình nghiên cứu lập địa tại Bát Xát

Huyện Bát Xát có điều kiện tự nhiên đa dạng, bao gồm khí hậu, địa hình và thổ nhưỡng phong phú. Việc nghiên cứu lập địa tại đây giúp xác định các dạng lập địa khác nhau, từ đó đề xuất các giải pháp quy hoạch rừng hiệu quả. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, việc phân chia lập địa theo các yếu tố như độ ẩm, độ phì và điều kiện thoát nước là cần thiết. "Phân chia lập địa là bước đầu tiên trong việc phát triển rừng bền vững". Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

2.1. Điều kiện tự nhiên huyện Bát Xát

Huyện Bát Xát có khí hậu ôn đới, với độ ẩm cao và lượng mưa lớn. Địa hình đồi núi, với nhiều loại đất khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trồng rừng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc xác định đúng điều kiện lập địa sẽ giúp lựa chọn cây trồng phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất. "Điều kiện tự nhiên là yếu tố quyết định đến sự thành công của các dự án trồng rừng".

III. Phân tích và đánh giá lập địa

Việc phân tích lập địa tại huyện Bát Xát giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng. Các yếu tố như độ phì, độ ẩm và điều kiện thoát nước cần được xem xét kỹ lưỡng. "Đánh giá lập địa là một phần không thể thiếu trong quy trình quản lý rừng". Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc phân chia lập địa theo các tiêu chí khoa học sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên rừng, đồng thời bảo vệ biodiversity.

3.1. Đánh giá mức độ thích hợp của cây trồng

Đánh giá mức độ thích hợp của cây trồng trên các dạng lập địa là rất quan trọng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện lập địa sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. "Cây trồng phải phù hợp với đất đai và khí hậu để đạt hiệu quả cao nhất". Việc này không chỉ giúp tăng sản lượng mà còn bảo vệ môi trường sinh thái.

IV. Đề xuất giải pháp phát triển rừng

Dựa trên kết quả phân tích lập địa, các giải pháp phát triển rừng tại huyện Bát Xát được đề xuất. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh như chọn giống, cải thiện giống và chăm sóc rừng là cần thiết. "Giải pháp phát triển rừng bền vững cần phải dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn". Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Hướng sử dụng các dạng lập địa

Hướng sử dụng các dạng lập địa cần được xác định rõ ràng. Việc này bao gồm việc lựa chọn cây trồng phù hợp với từng dạng lập địa, từ đó tối ưu hóa hiệu quả sản xuất. "Sử dụng lập địa một cách hợp lý sẽ giúp phát triển rừng bền vững". Các giải pháp này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, nằm trong vùng núi cao phía Tây Bắc Việt Nam, có diện tích tự nhiên khoảng 105.000 ha với địa hình đa dạng, độ cao từ 88 m đến 2.945 m, khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình năm dao động từ 1.450 đến 2.940 mm và nhiệt độ trung bình năm khoảng 23,4 – 24,2°C. Nhu cầu phát triển ngành lâm nghiệp, đặc biệt là trồng rừng nguyên liệu, ngày càng tăng cao nhằm đáp ứng hơn 70% nhu cầu nguyên liệu gỗ trong nước. Tuy nhiên, hiệu quả trồng rừng còn hạn chế do chưa chú trọng đúng mức đến việc phân chia lập địa – yếu tố quyết định sự phù hợp của cây trồng với điều kiện đất đai và khí hậu.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định và phân chia lập địa thích hợp cho trồng rừng tại huyện Bát Xát, từ đó đề xuất hướng sử dụng lập địa phù hợp với các loài cây trồng phổ biến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 3 xã và thị trấn vùng thấp của huyện, với thời gian tiến hành từ tháng 10/2019 đến tháng 10/2020. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho chính quyền địa phương và các đơn vị sản xuất lâm nghiệp trong công tác quy hoạch, lựa chọn cây trồng và áp dụng kỹ thuật trồng rừng hiệu quả, góp phần phát triển bền vững ngành lâm nghiệp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về lập địa trong lâm nghiệp, bao gồm:

• Khái niệm lập địa: Lập địa được hiểu là tổng hợp các yếu tố ngoại cảnh như khí hậu, địa hình, đất đai và sinh vật ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây rừng. Lập địa có thể được phân chia theo các cấp độ từ vĩ mô đến vi mô, với đơn vị cơ sở là dạng lập địa – tổ hợp các yếu tố tự nhiên đồng nhất về sinh thái.

• Mô hình phân chia lập địa: Áp dụng nguyên tắc tổng hợp các yếu tố khí hậu, địa hình, đất đai và trạng thái thực vật để phân chia lập địa vi mô phục vụ trồng rừng. Các yếu tố chủ đạo gồm dạng khí hậu, dạng ẩm lập địa, dạng địa hình – địa thế, loại đất và nền vật chất tạo đất, cùng trạng thái thực vật.

• Khái niệm đánh giá độ thích hợp cây trồng: Đánh giá dựa trên sự so sánh đặc tính sinh thái của cây trồng với điều kiện lập địa, phân loại thành các mức độ thích hợp từ rất thích hợp (S1) đến không thích hợp (N), nhằm lựa chọn cây trồng phù hợp với từng dạng lập địa.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kế thừa các tài liệu, bản đồ hiện trạng rừng, bản đồ đất, bản đồ địa hình, số liệu khí tượng thủy văn, điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của huyện Bát Xát. Thu thập số liệu thực địa qua điều tra lập tuyến và lập ô tiêu chuẩn (OTC) với diện tích mỗi ô 500 m², chiếm khoảng 2% tổng diện tích rừng trồng.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp điều tra thực địa kết hợp phân tích mẫu đất trong phòng thí nghiệm, đo đạc khí hậu, địa hình, độ dốc, độ cao, thành phần cơ giới đất, độ dày tầng đất, và khảo sát thực vật rừng. Phân tích dữ liệu theo các tiêu chí phân chia lập địa và đánh giá độ thích hợp cây trồng dựa trên phương pháp so sánh đặc tính sinh thái.

• Timeline nghiên cứu: Tiến hành từ tháng 10/2019 đến tháng 10/2020, bao gồm các bước: thu thập tài liệu, lập tuyến điều tra, thu thập số liệu thực địa, phân tích mẫu đất, đánh giá lập địa và đề xuất hướng sử dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Dạng khí hậu:

   • Xã Tòng Sành có lượng mưa trung bình năm 2.940 mm, nhiệt độ trung bình 23,4°C, số tháng khô hạn 2 tháng, dạng khí hậu được xác định là 84.
   • Xã Bản Qua và thị trấn Bát Xát có lượng mưa trung bình năm khoảng 1.550 – 1.660 mm, nhiệt độ trung bình 23,7 – 24,2°C, số tháng khô hạn 2 tháng, dạng khí hậu là 60.
   • Xã Cốc San có lượng mưa trung bình năm 1.450 – 1.685 mm, nhiệt độ trung bình 23,4°C, dạng khí hậu là 77.

2. Dạng ẩm lập địa:

   • Trong 40 ô tiêu chuẩn điều tra, 90% (36 OTC) thuộc dạng ẩm lập địa mát, 10% (4 OTC) thuộc dạng ẩm.
   • Dạng ẩm lập địa mát chủ yếu phân bố ở các xã có độ cao trung bình, có thực vật che phủ tốt, thuận lợi cho sinh trưởng cây trồng.

3. Dạng địa hình – địa thế:

   • Địa hình chủ yếu là đồi trung bình (35 OTC), đồi cao (4 OTC) và đồi thấp (1 OTC), độ cao từ 48 đến 200 m.
   • Địa thế phân bố gồm địa thế rất dốc (32,5%), dốc (37,5%), sườn dốc (22,5%) và sườn thoải (7,5%).
   • Các dạng địa hình và địa thế này phù hợp cho công tác trồng rừng, đặc biệt thuận lợi cho vận chuyển và chăm sóc cây trồng.

4. Đất đai và nền vật chất tạo đất:

   • Huyện có 8 nhóm đất chính với 15 loại đất, trong đó nhóm đất đỏ vàng chiếm 61% diện tích, nhóm đất mùn vàng đỏ chiếm gần 34%.
   • Độ dày tầng đất trung bình từ 20 đến trên 100 cm, thành phần cơ giới chủ yếu là đất thịt nhẹ đến trung bình, độ pH đất ít chua, phù hợp với nhiều loài cây trồng lâm nghiệp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng về điều kiện lập địa tại huyện Bát Xát, trong đó dạng khí hậu và độ ẩm lập địa đóng vai trò chủ đạo ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây trồng. Dạng khí hậu ẩm mát với lượng mưa cao và nhiệt độ trung bình phù hợp với các loài cây nguyên liệu như keo, bạch đàn và thông. Địa hình đồi trung bình và địa thế dốc tạo thuận lợi cho việc trồng và chăm sóc rừng, đồng thời hạn chế xói mòn đất nếu áp dụng đúng kỹ thuật.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc phân chia lập địa vi mô theo các yếu tố khí hậu, đất đai, địa hình và thực vật là phương pháp hiệu quả để lựa chọn cây trồng phù hợp, nâng cao năng suất rừng trồng. Việc đánh giá độ thích hợp cây trồng dựa trên các tiêu chí sinh thái giúp giảm thiểu rủi ro thất bại do không phù hợp điều kiện tự nhiên, đồng thời góp phần bảo vệ và cải thiện chất lượng đất rừng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố dạng khí hậu, dạng ẩm lập địa, bản đồ phân bố các dạng địa hình – địa thế và bảng phân loại đất đai, giúp minh họa rõ nét sự phân bố và đặc điểm lập địa trong khu vực nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phân chia lập địa vi mô trong quy hoạch trồng rừng:

   • Động từ hành động: Triển khai phân vùng lập địa chi tiết cho từng xã và thôn bản.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ cây trồng phù hợp với lập địa lên trên 80%.
   • Timeline: Trong vòng 1-2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Ban quản lý rừng phòng hộ, các đơn vị nghiên cứu lâm nghiệp.

2. Lựa chọn và phát triển các giống cây trồng phù hợp với từng dạng lập địa:

   • Động từ hành động: Xác định và ưu tiên trồng các loài keo, bạch đàn, thông phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai.
   • Target metric: Nâng cao năng suất rừng trồng lên 15-20 m³/ha/năm.
   • Timeline: 3-5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Doanh nghiệp lâm nghiệp, hộ gia đình trồng rừng.

3. Áp dụng kỹ thuật thâm canh và cải tạo đất theo đặc điểm lập địa:

   • Động từ hành động: Thực hiện làm đất, bón phân, tưới nước và chăm sóc phù hợp với từng dạng đất và độ ẩm.
   • Target metric: Giảm tỷ lệ cây chết sau trồng dưới 10%.
   • Timeline: Liên tục trong quá trình trồng rừng.
   • Chủ thể thực hiện: Người trồng rừng, cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp.

4. Tăng cường đào tạo, tập huấn về phân chia lập địa và kỹ thuật trồng rừng:

   • Động từ hành động: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo cho cán bộ và người dân.
   • Target metric: 100% cán bộ kỹ thuật và 70% người dân trồng rừng được đào tạo.
   • Timeline: Hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý lâm nghiệp địa phương:

   • Lợi ích: Có cơ sở khoa học để quy hoạch, phân vùng lập địa và lựa chọn cây trồng phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý rừng.
   • Use case: Lập kế hoạch trồng rừng, bảo vệ rừng và phát triển kinh tế lâm nghiệp.

2. Doanh nghiệp và hộ gia đình trồng rừng:

   • Lợi ích: Hiểu rõ điều kiện lập địa để lựa chọn giống cây trồng và áp dụng kỹ thuật phù hợp, giảm thiểu rủi ro và tăng năng suất.
   • Use case: Đầu tư trồng rừng nguyên liệu, phát triển sản xuất bền vững.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành lâm nghiệp:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu lập địa vi mô, đánh giá độ thích hợp cây trồng và áp dụng trong các đề tài nghiên cứu tương tự.
   • Use case: Phát triển các nghiên cứu chuyên sâu về sinh thái rừng và quản lý đất đai.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên môi trường và phát triển nông thôn:

   • Lợi ích: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy định về sử dụng đất rừng và phát triển lâm nghiệp bền vững.
   • Use case: Xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế vùng, bảo vệ môi trường sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

1. Phân chia lập địa vi mô có vai trò gì trong trồng rừng?
   Phân chia lập địa vi mô giúp xác định các đơn vị đất đai có điều kiện tự nhiên đồng nhất, từ đó lựa chọn cây trồng phù hợp và áp dụng kỹ thuật trồng rừng hiệu quả, nâng cao năng suất và chất lượng rừng.

2. Các yếu tố chính cấu thành dạng lập địa là gì?
   Bao gồm dạng khí hậu, dạng ẩm lập địa, dạng địa hình – địa thế, loại đất và nền vật chất tạo đất, cùng trạng thái thực vật. Các yếu tố này tương tác và ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của cây trồng.

3. Làm thế nào để đánh giá độ thích hợp cây trồng trên các dạng lập địa?
   Đánh giá dựa trên so sánh đặc tính sinh thái của cây trồng với điều kiện tự nhiên của đơn vị đất đai, phân loại thành các mức độ thích hợp từ rất thích hợp đến không thích hợp, giúp lựa chọn cây trồng phù hợp nhất.

4. Tại sao địa hình đồi trung bình và địa thế dốc lại thuận lợi cho trồng rừng?
   Địa hình đồi trung bình và địa thế dốc giúp thoát nước tốt, giảm nguy cơ ngập úng, đồng thời thuận tiện cho vận chuyển cây giống và phân bón, tạo điều kiện thuận lợi cho chăm sóc và phát triển rừng.

5. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả trồng rừng tại huyện Bát Xát?
   Áp dụng phân chia lập địa vi mô, lựa chọn giống cây phù hợp, thực hiện kỹ thuật thâm canh đúng cách và tăng cường đào tạo, tập huấn cho người trồng rừng là những giải pháp thiết thực để nâng cao hiệu quả trồng rừng.

Kết luận

• Phân chia lập địa vi mô tại huyện Bát Xát xác định rõ các dạng khí hậu, ẩm lập địa, địa hình và đất đai phù hợp cho trồng rừng.
• Dạng khí hậu ẩm mát với lượng mưa trung bình năm từ 1.450 đến 2.940 mm và nhiệt độ trung bình 23,4 – 24,2°C tạo điều kiện thuận lợi cho các loài cây nguyên liệu như keo, bạch đàn và thông.
• Địa hình đồi trung bình và địa thế dốc chiếm ưu thế, thuận lợi cho công tác trồng và chăm sóc rừng.
• Đề xuất áp dụng phân chia lập địa vi mô, lựa chọn cây trồng phù hợp và kỹ thuật thâm canh nhằm nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân trồng rừng phối hợp triển khai các giải pháp nhằm phát triển ngành lâm nghiệp bền vững tại địa phương.

Next steps: Triển khai áp dụng kết quả nghiên cứu vào quy hoạch trồng rừng, tổ chức tập huấn kỹ thuật và theo dõi đánh giá hiệu quả thực tiễn.

Call-to-action: Các đơn vị liên quan cần phối hợp chặt chẽ để đưa các giải pháp vào thực tiễn, góp phần phát triển kinh tế lâm nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Cơ sở lý thuyết về lập địa 1. Khái niệm về lập địa - Ở Liên Xô, lập địa được gọi là điều kiện nơi sinh trưởng, nghĩa là tác động tổng hợp của các yếu tố ngoại cảnh hình thành nên các kiểu rừng nhất định và ảnh hưởng trực tiếp tới sinh trưởng của thực vật rừng - Ở Đức, lập địa được hiểu là một phạm vi địa bàn nhất định với tất cả những yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sự sinh tưởng của cây cối.Schwanecker (1971), trên cơ sở thuyết lâm hình của Suchaev (1958) đã đưa ra khái niệm cụ thể về lập địa như sau: * Các yếu tố tĩnh: - Khí hậu.

- Địa hình - Đất Sinh thái cảnh (lập địa theo nghĩa hẹp) Sinh địa quần thể tự nhiên (lập địa theo nghĩa rộng) Sinh địa quần thể tác nhân. * Các yếu tố động: - Thế giới động vật - Thế giới thực vật - Thế giới sinh vật Quần thể sinh vật * Các yếu tố tác nhân: Xã hội con người - Ở Mỹ, D.M Smith (1996) cho rằng lập địa là tổng thể hoàn cảnh của một địa phương và có ý nghĩa truyền thống Water (1925) cho rằng lập địa là tất cả các yếu tố ngoại cảnh (khí hậu - thủy văn, đá mẹ - thổ nhưỡng, sinh vật, con người) thường xuyên tác động đến sự sống của sinh vật. Pogrebnhiac (Ucraina) đã phân chia lập địa làm cơ sở cho trồng rừng và xác định các kiểu rừng dựa Luan van 5 trên hai yếu tố chính là độ phì và độ ẩm của đất. Trong khi đó Blaglovidop và Buadop (1958), Tretop (1981) thì nền lập địa ở vùng Sankt-Peterburg lại được phân chia dựa vào các yếu tố: đá mẹ hình thành 6 đất, địa hình và chế độ thoát nước.

Tretop trong quá trình nghiên cứu còn bổ sung thêm tiêu chuẩn phân chia lập địa là kiểu mùn vì ông cho rằng kiểu mùn phản ánh quá trình hình thành và phát triển độ phì đất rừng. Theo Đỗ Thanh Hoa, (1993) có liệt kê các khái niệm về lập địa, như: Lập địa tiếng Anh là site, tiếng Pháp là Station, tiếng Đức là Srandort đây là từ ghép của stand và ort có nghĩa là hoàn cảnh tự nhiên ở một địa phương hay địa bàn cụ thể. Ở Việt Nam dùng theo phiên âm Hán - Việt là Lập địa. Theo Đỗ Thanh Hoa, (1993) trích dẫn nghiên cứu của Sucasov một chuyên gia phân loại rừng ở miền Bắc Liên Xô (cũ), nay là Liên bang Nga cho rằng: Kiểu điều kiện lập địa là tập hợp những khoảnh đất có khả năng xuất hiện những thực vật giống nhau, nghĩa là ở phức hệ giống nhau về các yếu tố tự nhiên như khí hậu đất đai.

Trong giáo trình trồng rừng - trường Đại học Lâm nghiệp có định nghĩa về lập địa như: Lập địa là hoàn cảnh nội bộ của rừng ở đây bao gồm khí hậu và thổ nhưỡng, giới hạn dưới của nó là tầng đất mà rễ cây có thể đạt được, giới hạn biên giới bên trên của tán cây, đồng thời phải hiểu là biên giới này không rõ rệt. Không những thế, hoàn cảnh bên trong và hoàn cảnh bên ngoài của rừng còn có ảnh hưởng tương hỗ, chuyển hoá lẫn nhau; các nhà lâm nghiệp nên hiểu lập địa ở nghĩa rộng về cấp độ phì của sinh thái học là độ phì khí hậu và độ phì thổ nhưỡng. Đỗ Thanh Hoa trích dẫn khái niệm Walter (1925): lập địa là tất cả các yếu tố ngoại cảnh thường xuyên tác động đến sinh trưởng và phát triển của thực vật. Theo tác giả cho rằng: Lập địa bao gồm tất cả các yếu tố như: Khí hậu, địa hình, sinh vật (thực vật, động vật, vi sinh vật) tạo thành một quần lạc sinh địa.

Tất cả các yếu tố trong quần lạc sinh địa có ảnh hưởng qua lại, tác động lẫn Luan van 6 nhau và phụ thuộc vào nhau, trong đó con người có vai trò đặc biệt quan trọng. Nguyễn Văn Khánh, (1996) khi nghiên cứu về lập địa đã đưa ra khái niệm như: Lập địa bắt đầu từ khái niệm phát sinh và mang tính khu vực, không gian thuộc về một lãnh thổ bất kỳ bắt đầu từ toàn bộ trái đất và kết thúc ở một khoảnh nhỏ bé. Một số nguyên tắc trong phân chia lập địa lâm nghiệp 1. Nguyên tắc khách quan Trong điều tra thu thập và xử lý số liệu phải mang tính khách quan, trung thực.

Vì mỗi vùng miền khác nhau có những nét đặc trưng riêng của thiên nhiên, cũng như sự tác động của con người ở đó, tuỳ thuộc vào phong tục tập quán của người dân địa phương. Vì vậy khi điều tra, thu thập số liệu cần phải tuân thủ tính khách quan. Nguyên tắc chung lãnh thổ Mỗi đơn vị phân vùng lớn hoặc nhỏ đều là một lãnh thổ cụ thể, chỉ tồn tại trong tự nhiên có một và một tên địa lý riêng. Nguyên tắc đồng nhất tương đối Một cá thể phân ra thường mang tính đại điện và cá thể thuộc cấp phân vị càng nhỏ tính đại điện càng cao.

Vì tự nhiên vô cùng phức tạp, một địa tổng thể được coi là đồng nhất, thực ra cũng chỉ đồng nhất trên nét lớn, theo đa số, đây đó còn xen kẽ những đặc điểm khác và luôn tạo ra những cái riêng bên cạnh những cái chung. Dựa vào tính đồng nhất tương đối cho phép xác định một đơn vị lãnh thổ bằng những ưu thế, đặc thù của nó bỏ qua những điều kiện phụ. Nguyên tắc tổng hợp Phân vùng lập địa lâm nghiệp được coi như là phân vùng địa tổng thể thì nguyên tắc tổng hợp là nguyên tắc rất quan trọng. Vì nó đòi hỏi phải tính toán đến mọi thành phần tham gia và như thế đã tránh cho phân vùng lập địa lâm nghiệp Luan van 7 dù có lấy khí hậu làm thành phần chủ đạo cũng không biến thành phân vùng riêng về khí hậu.

Mà xem xét một cách tổng hợp và ràng buộc giữa các thành phần, thống nhất chúng lại với nhau thành một thể tổng hợp hoàn chỉnh. Nguyên tắc đặt và gọi tên Phân vùng lập địa là sự phát triển và giới hạn một cách đúng đắn, các lập địa có đặc thù riêng và cần một biện pháp tác động riêng, do đó tên gọi phải đạt những yêu cầu sau: - Chỉ rõ vị trí địa lý và tính không lặp lại trong không gian. - Dễ hiểu nhưng phải phản ánh được bản chất của lập địa. - Nhất quán từ trên xuống dưới.

- Thường mang theo tên địa phương. Như vậy tên gọi của lập địa ngoài những cá thể mang đặc điểm riêng ra, tên gọi của chúng còn mang theo tên của địa phương nơi các thể đó sinh ra. Tình hình nghiên cứu lập địa trên thế giới 1. Tình nghiên cứu lập địa trên thế giới Những hiểu biết của nông dân thế giới về đất trải qua hàng chục thế kỷ là những thông tin quý báu.

Những thông tin này được bổ sung uyên bác của các nhà khoa học, tạo sự phát triển từng bước, để ra đời nhiều công trình nghiên cứu về đất, đặc biệt là những nghiên cứu về đánh giá đất và phân chia lập địa đã giúp con người hiểu và nắm được về khoa học đất, từ đó họ có thể quản lý sử dụng đất đai ngày một hiệu quả hơn. Kauritrev và Gretrin (1969) có trích dẫn nghiên cứu của Pogrebnhiac (Ucraina - 1962) một chuyên gia đã phân chia lập địa làm cơ sở cho trồng rừng và xác định các kiểu rừng dựa trên 2 tiêu chí chính là độ phì và độ ẩm của đất. Độ phì được chia làm 4 cấp: Mỗi nhóm ứng với một kiểu rừng nhất định (Thông, Bạch dương.) và biểu thị bằng chữ cái A, B, C, D. Độ ẩm chia làm 6 cấp từ khô đến đầm lầy và biểu thị bằng các chữa số: rất khô (0), khô (1), ẩm vừa (2), ẩm (3), ướt (4) và đầm lầy (5).

Việc xác Luan van 8 định độ phì có thể dựa vào tác dụng chỉ thị của tầng cây gỗ do chúng có bộ rễ ăn sâu và quan hệ chặt chẽ với độ phì của đất, còn độ ẩm dựa vào lớp thảm tươi do chúng nhạy cảm với sự thay đổi của độ ẩm.A (1972) trích dẫn nghiên cứu của Trectov (1981) về 3 yếu tố: Đá mẹ hình thành đất, địa hình, chế độ thoát nước phản ánh tiềm năng sản xuất của lập địa và tác động tổng hợp thông qua sự hình thành các kiểu mùn được hình thành ở vùng Đông Bắc Liên Xô (cũ), mối quan hệ các kiểu mùn hình thành với tác động của con người và năng suất của lâm phần. Theo ông chính các kiểu mùn rừng là thực tại của các lập địa trong một sinh khí hậu nhất định phân loại lập địa được phân chia như sau: - Nhóm lập địa dựa vào điều kiện thoát nước để phân chia. - Nhóm phụ lập địa dựa vào điều kiện thoát nước và đá mẹ hình thành đất để phân chia. - Kiểu lập địa dựa vào 3 yếu tố trên: Điều kiện thoát nước, đá mẹ hình thành đất và địa hình.

Với điều kiện thoát nước Trectov phân chia thành 6 kiểu như: Bảng 1. Phân chia điều kiện thoát nước của Trectov - Thoát nước mạnh Độ ẩm đất thường rất khô và khô - Thoát nước bình thường Độ ẩm đất thường ẩm vừa - Thoát nước không tốt Độ ẩm đất thường - Thoát nước kém Độ ẩm đất ướt - Tạo thành dòng chảy rất yếu Đất rất ẩm ướt - Tạo thành dòng chảy yếu Đất ướt Đỗ Thanh Hoa, 1993 trích dẫn những nghiên cứu của Đức, trong đó tiêu biểu với các tác giả: H. Hunger (1982) thuộc Luan van 9 trường đại học Dresden đã soạn thảo ra một giáo trình: “Giáo trình điều tra lập địa chú ý tới vùng nhiệt đới”, 4 đơn vị lập địa cơ bản được đưa ra và có sự so sánh với các đơn vị cảnh quan và khí hậu như: Bảng 1. Bốn đơn vị lập địa cơ bản của H.

Đơn vị cảnh quan tự nhiên Đơn vị khí hậu Đơn vị lập địa Đại cảnh quan Vùng khí hậu Vùng sinh trưởng Cảnh quan (riêng rẽ) Dạng khí hậu Khu sinh trưởng Bộ phận cảnh quan Dạng khí hậu Phạm vị bức khảm Cảnh quan cơ sở Dạng khí hậu địa hình Dạng lập địa Đỗ Thanh Hoa, 1993 cũng trích dẫn về nghiên cứu lập địa của nhà khoa học Trung Quốc, Dương Kế Cảo và các cộng sự cho thấy: Áp dụng phương pháp điều tra và phân vùng lập địa ở một số nơi thuộc Đông Bắc Trung Quốc (vùng Thái Hoàng Sơn, rộng khoảng 100.