Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở thực tiễn và đề xuất một số giải pháp phát triển rừng phòng hộ tại thành phố đồng hới tỉnh quảng bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở thực tiễn và đề xuất giải pháp phát triển rừng phòng hộ tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

• Tác giả: Đặng Văn Khánh
• Người hướng dẫn: TS. Dương Văn Thảo
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu cơ sở thực tiễn và đề xuất một số giải pháp phát triển rừng phòng hộ tại thành phố Đồng Hới - tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm và vai trò của hệ sinh thái rừng phòng hộ
• 2.1.1. Khái niệm
• 2.1.2. Tài nguyên rừng
• 2.1.3. Rừng phòng hộ
• 2.1.3.1. Rừng phòng hộ đầu nguồn
• 2.1.3.2. Rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay
• 2.1.3.3. Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường
• 2.1.4. Phục hồi rừng
• 2.1.5. Tái sinh rừng
• 2.2. Các kết quả nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Kết quả nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.1.1. Các kết quả nghiên cứu về tổ chức quản lý rừng phòng hộ
• 2.2.1.2. Các biện pháp quản lý rừng
• 2.2.1.3. Sự tham gia của HGĐ trong phục hồi RPHĐN
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Quan điểm và cách tiếp cận của đề tài
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3.2.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá thực trạng rừng phòng hộ tại thành phố Đồng Hới
• 4.1.1. Diện tích đất đai và tình hình sử dụng đất tại thành phố Đồng Hới
• 4.1.2. Hiện trạng thực vật rừng
• 4.1.3. Thực trạng công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
• 4.1.3.1. Công tác quản lý, bảo vệ rừng phòng hộ. Các chính sách trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ. Thu nhập của người dân từ rừng phòng hộ
• 4.1.3.2. Đánh giá công tác khoanh nuôi bảo vệ và trồng rừng mới tại TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
• 4.2. Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển rừng phòng hộ
• 4.2.1. Ảnh hưởng của các yếu tố điều kiện tự nhiên
• 4.2.2. Ảnh hưởng về chính sách và tổ chức thực hiện
• 4.3. Kết quả phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
• 4.4. Đề xuất một số biện pháp phát triển rừng phòng hộ tại TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
• 4.4.1. Tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức, vai trò, trách nhiệm của các cấp, các ngành và các tầng lớp nhân dân
• 4.4.2. Giải pháp lâm nghiệp. Giải pháp về tổ chức
• 4.4.3. Giải pháp về Chính sách
• 4.4.3.1. Chính sách phát triển nguồn nhân lực
• 4.4.4. Giải pháp về Phát triển kinh tế xã hội, nâng cao thu nhập cho cộng đồng
• 4.4.5. Giải pháp về khoa học công nghệ. Giải pháp về tăng cường thực thi luật pháp liên quan đến quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng. Nâng cao trách nhiệm của chủ rừng, chính quyền các cấp và sự tham gia của các ngành, các tổ chức xã hội vào bảo vệ rừng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rừng phòng hộ và tài nguyên rừng

Rừng phòng hộ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, điều hòa khí hậu, và ngăn chặn thiên tai. Tại Đồng Hới, Quảng Bình, rừng phòng hộ bao gồm rừng đầu nguồn và rừng ven biển, giúp chống lũ quét, sạt lở đất, và bảo vệ đa dạng sinh học. Tuy nhiên, diện tích rừng đang bị thu hẹp do đô thị hóa và khai thác không bền vững. Tài nguyên rừng là nguồn tài nguyên tái tạo, nhưng nếu không được quản lý hợp lý, sẽ dẫn đến suy thoái không thể phục hồi.

1.1. Khái niệm và vai trò của rừng phòng hộ

Rừng phòng hộ được định nghĩa là hệ sinh thái rừng có chức năng bảo vệ môi trường, điều hòa khí hậu, và ngăn chặn thiên tai. Tại Đồng Hới, rừng phòng hộ đầu nguồn giúp điều tiết nguồn nước, trong khi rừng ven biển chống cát bay và bảo vệ khu dân cư. Biodiversity trong rừng phòng hộ cũng góp phần duy trì cân bằng sinh thái.

1.2. Tài nguyên rừng và sự suy thoái

Tài nguyên rừng bao gồm các loài thực vật, động vật, và vi sinh vật, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu và cung cấp nguồn gen quý hiếm. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức và chuyển đổi đất rừng sang mục đích khác đã dẫn đến suy thoái nghiêm trọng. Biến đổi khí hậu cũng là yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của rừng.

II. Thực trạng rừng phòng hộ tại Đồng Hới Quảng Bình

Đồng Hới có diện tích rừng phòng hộ đáng kể, nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức. Diện tích rừng bị thu hẹp do đô thị hóa và lấn chiếm đất rừng. Quản lý rừng chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng khai thác trái phép và suy thoái rừng. Các chính sách bảo vệ rừng cần được cải thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Diện tích và hiện trạng rừng phòng hộ

Diện tích rừng phòng hộ tại Đồng Hới là 4.069,53 ha, chiếm 37,9% diện tích đất lâm nghiệp. Tuy nhiên, diện tích này đang giảm dần do chuyển đổi sang đất xây dựng và khai thác không bền vững. Hệ sinh thái rừng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến mất cân bằng sinh thái.

2.2. Công tác quản lý và bảo vệ rừng

Công tác quản lý rừng tại Đồng Hới còn nhiều hạn chế, đặc biệt là việc thiếu nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng. Các chính sách bảo vệ rừng chưa được thực thi hiệu quả, dẫn đến tình trạng khai thác trái phép và suy thoái rừng. Đề xuất giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và sự tham gia của người dân.

III. Giải pháp phát triển rừng phòng hộ bền vững

Để phát triển rừng phòng hộ bền vững tại Đồng Hới, cần áp dụng các giải pháp toàn diện. Phát triển bền vững rừng phòng hộ đòi hỏi sự kết hợp giữa quản lý hiệu quả, chính sách hỗ trợ, và sự tham gia của cộng đồng. Các giải pháp bao gồm tăng cường giáo dục, cải thiện chính sách, và áp dụng công nghệ hiện đại.

3.1. Giải pháp lâm nghiệp và chính sách

Các giải pháp lâm nghiệp cần tập trung vào việc trồng rừng mới, phục hồi rừng, và quản lý bền vững. Chính sách bảo vệ rừng cần được cải thiện, bao gồm việc tăng cường giám sát và xử lý vi phạm. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả của các giải pháp.

3.2. Giải pháp khoa học công nghệ

Áp dụng khoa học công nghệ trong quản lý rừng giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ và phát triển rừng. Các công nghệ như GIS và viễn thám có thể hỗ trợ giám sát diện tích rừng và phát hiện sớm các hoạt động khai thác trái phép. Đánh giá tác động của các giải pháp cũng cần được thực hiện thường xuyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì cân bằng sinh thái toàn cầu, chiếm khoảng 31% diện tích bề mặt Trái Đất với gần 4 tỷ ha, trong đó 93% là rừng tự nhiên và 7% là rừng trồng. Rừng không chỉ là môi trường sống của hơn hai phần ba các loài động thực vật mà còn là bể hấp thụ CO2 lớn, lưu giữ khoảng 298 Gt CO2 trong sinh khối, góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu. Tại Việt Nam, tổng diện tích rừng tự nhiên đạt khoảng 10.434 ha, rừng trồng 4.786 ha, với độ che phủ rừng đạt 41,89%. Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, có diện tích đất lâm nghiệp 5.900,75 ha, trong đó rừng phòng hộ chiếm 4.069,53 ha, đóng vai trò quan trọng trong điều hòa nguồn nước, chống xói mòn, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch sinh thái.

Tuy nhiên, sự phát triển đô thị hóa và các hoạt động khai thác không hợp lý đã làm giảm diện tích và chất lượng rừng phòng hộ tại Đồng Hới. Việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ còn nhiều hạn chế do chính sách chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư thấp và ý thức cộng đồng chưa cao. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng tài nguyên rừng, công tác quản lý bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ tại Đồng Hới, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững rừng phòng hộ trong giai đoạn 2017-2020 và định hướng đến năm 2030. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung luận cứ quản lý rừng phòng hộ và thực tiễn giúp chính quyền địa phương nâng cao hiệu quả bảo vệ tài nguyên rừng, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của rừng phòng hộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài nguyên rừng bền vững, bao gồm:

• Lý thuyết hệ sinh thái rừng phòng hộ: Rừng phòng hộ là hệ sinh thái phức hợp gồm cây gỗ, động vật, vi sinh vật và các yếu tố môi trường, có chức năng bảo vệ đất, nguồn nước, điều hòa khí hậu và phòng chống thiên tai.

• Mô hình quản lý lâm nghiệp cộng đồng: Nhấn mạnh vai trò của cộng đồng dân cư trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, dựa trên sự phân cấp, chuyển giao quyền và trách nhiệm quản lý tài nguyên rừng cho các nhóm người sử dụng.

• Phân tích SWOT: Công cụ đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác quản lý và phát triển rừng phòng hộ, từ đó xây dựng các chiến lược phát triển phù hợp.

Các khái niệm chính bao gồm: rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay, phục hồi rừng, tái sinh rừng, và các chính sách quản lý rừng theo Luật Lâm nghiệp 2017.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, kết hợp phân tích định lượng và định tính với các bước chính:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo quản lý rừng của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình, Hạt Kiểm lâm thành phố Đồng Hới, các bản đồ quy hoạch rừng, số liệu điều tra thực địa tại 5 xã, phường đại diện (Thuận Đức, Đồng Sơn, Hải Thành, Quang Phú, Bảo Ninh).

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên 3 thôn tại mỗi xã, mỗi thôn phỏng vấn 3 hộ gia đình, cùng với phỏng vấn cán bộ xã và cán bộ Ban quản lý rừng phòng hộ, tổng cộng 50 phiếu điều tra hộ gia đình và 5 phiếu điều tra cán bộ xã.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu, áp dụng các hàm thống kê SUMIFS, COUNTIFS, và biểu đồ minh họa. Phân tích SWOT được thực hiện dựa trên dữ liệu thu thập nhằm đánh giá toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển rừng phòng hộ.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2017-2019, sử dụng phương pháp “lấy không gian thay thế thời gian” để đánh giá quá trình quản lý, bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và hiện trạng rừng phòng hộ: Tổng diện tích rừng phòng hộ tại Đồng Hới là 4.069,53 ha, chiếm gần 70% diện tích đất lâm nghiệp. Trong đó, rừng tự nhiên chiếm 61,3% (2.494,80 ha), rừng trồng chiếm 19,95% (811,74 ha), đất chưa có rừng chiếm 18,75% (762,99 ha). Độ che phủ rừng tại xã Thuận Đức cao nhất với 59,37%, thấp nhất tại Bảo Ninh chỉ 16,68%.

2. Chất lượng rừng và trữ lượng gỗ: Rừng tự nhiên chủ yếu là rừng thứ sinh với chất lượng trung bình, trữ lượng gỗ đạt 272.486 m³, trong đó rừng tự nhiên chiếm 238.486 m³. Rừng trồng chủ yếu gồm Keo tai tượng, Keo lá tràm và Phi lao, chiếm khoảng 60% diện tích rừng trồng.

3. Công tác quản lý và bảo vệ rừng: Công tác tuyên truyền pháp luật được thực hiện thường xuyên với 500 tờ rơi phát hành, phối hợp truyền thông qua đài phát thanh, truyền hình. Hạt Kiểm lâm thành phố phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng trong kiểm tra, xử lý vi phạm, phòng cháy chữa cháy rừng. Từ 2017-2019, diện tích rừng chuyển đổi mục đích sang xây dựng công trình công cộng là 76,7 ha, trong đó rừng phòng hộ chỉ chiếm 0,67 ha.

4. Phân tích SWOT: Điểm mạnh gồm diện tích rừng phòng hộ lớn, sự quan tâm của chính quyền địa phương; điểm yếu là chất lượng rừng chưa cao, nguồn lực đầu tư hạn chế; cơ hội từ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước và sự tham gia của cộng đồng; thách thức là áp lực phát triển đô thị, khai thác trái phép và biến đổi khí hậu.

Thảo luận kết quả

Diện tích rừng phòng hộ lớn và đa dạng về loại hình tại Đồng Hới tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển bền vững tài nguyên rừng. Tuy nhiên, chất lượng rừng tự nhiên chủ yếu là rừng thứ sinh với độ che phủ trung bình, ảnh hưởng đến khả năng phòng hộ và bảo vệ môi trường. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc duy trì và phát triển rừng phòng hộ cần kết hợp các biện pháp kỹ thuật như khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và trồng rừng hỗn loài để nâng cao cấu trúc rừng và chức năng phòng hộ.

Công tác quản lý rừng đã có nhiều chuyển biến tích cực với sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương, tuy nhiên vẫn còn tồn tại các khó khăn về nguồn lực tài chính và nhận thức cộng đồng. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng tuy chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh suy giảm diện tích rừng phòng hộ.

Phân tích SWOT cho thấy cần tận dụng các chính sách hỗ trợ và sự tham gia của cộng đồng để khắc phục điểm yếu về nguồn lực và chất lượng rừng. Các kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ diện tích rừng theo loại, bản đồ phân bố rừng phòng hộ theo đơn vị hành chính và bảng tổng hợp trữ lượng gỗ, giúp minh họa rõ nét thực trạng và xu hướng phát triển rừng phòng hộ tại Đồng Hới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật: Đẩy mạnh phổ biến các quy định về bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ đến từng hộ gia đình, cộng đồng dân cư, nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ rừng. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể: Hạt Kiểm lâm, UBND các xã, phường.

2. Phát triển kỹ thuật lâm nghiệp bền vững: Áp dụng biện pháp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa, đa tầng nhằm nâng cao chất lượng rừng phòng hộ đầu nguồn. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Ban quản lý rừng phòng hộ, các tổ chức lâm nghiệp.

3. Củng cố tổ chức quản lý và phối hợp liên ngành: Tăng cường vai trò Ban quản lý rừng phòng hộ, phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm, công an, quân sự trong công tác bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy. Thời gian: ngay lập tức và duy trì thường xuyên. Chủ thể: UBND thành phố, các cơ quan chức năng.

4. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ và khuyến khích phát triển rừng: Xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi cho các hộ gia đình, cộng đồng tham gia trồng và bảo vệ rừng; đồng thời hoàn thiện chính sách giao khoán, giao đất rừng phù hợp với thực tiễn địa phương. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Sở NN&PTNT, UBND tỉnh, các tổ chức tín dụng.

5. Phát triển kinh tế xã hội gắn với bảo vệ rừng: Khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế lâm nghiệp bền vững, du lịch sinh thái nhằm nâng cao thu nhập cho người dân sống gần rừng, tạo động lực bảo vệ rừng lâu dài. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: UBND các xã, phòng Kinh tế, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, điều chỉnh chính sách quản lý, bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Ban quản lý rừng phòng hộ và các đơn vị chủ rừng: Giúp hiểu rõ thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp kỹ thuật, tổ chức nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển rừng.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Lâm học, Môi trường: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu và các mô hình phát triển rừng phòng hộ bền vững.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường: Nâng cao nhận thức về vai trò của rừng phòng hộ, thúc đẩy sự tham gia tích cực trong công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Rừng phòng hộ có vai trò gì trong bảo vệ môi trường tại Đồng Hới?
   Rừng phòng hộ giúp điều hòa nguồn nước, chống xói mòn đất, bảo vệ bờ biển khỏi cát bay và sóng biển, đồng thời góp phần duy trì đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái.

2. Tình hình hiện tại của rừng phòng hộ tại Đồng Hới như thế nào?
   Tổng diện tích rừng phòng hộ là khoảng 4.070 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm 61,3%. Chất lượng rừng chủ yếu là rừng thứ sinh với độ che phủ trung bình, diện tích rừng trồng còn hạn chế.

3. Những khó khăn chính trong công tác quản lý rừng phòng hộ tại địa phương?
   Nguồn lực đầu tư hạn chế, ý thức bảo vệ rừng của cộng đồng chưa cao, áp lực phát triển đô thị và khai thác trái phép, cùng với sự phức tạp trong phối hợp liên ngành.

4. Các giải pháp kỹ thuật nào được đề xuất để phát triển rừng phòng hộ?
   Áp dụng biện pháp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa, xây dựng rừng hỗn loài đa tầng nhằm nâng cao chức năng phòng hộ và chất lượng rừng.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư tham gia hiệu quả vào bảo vệ rừng?
   Thông qua tuyên truyền, giáo dục pháp luật, hỗ trợ kinh tế và kỹ thuật, tạo cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng, đồng thời phát triển các mô hình kinh tế lâm nghiệp bền vững gắn với bảo vệ rừng.

Kết luận

• Thành phố Đồng Hới có diện tích rừng phòng hộ lớn, chiếm gần 70% diện tích đất lâm nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội địa phương.
• Chất lượng rừng tự nhiên chủ yếu là rừng thứ sinh với trữ lượng gỗ trung bình, cần được cải thiện thông qua các biện pháp kỹ thuật lâm nghiệp phù hợp.
• Công tác quản lý, bảo vệ rừng đã có nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn nhiều thách thức về nguồn lực và ý thức cộng đồng.
• Phân tích SWOT giúp xác định các chiến lược phát triển bền vững, tận dụng cơ hội và khắc phục điểm yếu trong quản lý rừng phòng hộ.
• Đề xuất các giải pháp tổng hợp về kỹ thuật, tổ chức, chính sách và kinh tế xã hội nhằm phát triển rừng phòng hộ bền vững tại Đồng Hới trong giai đoạn 2020-2030.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá định kỳ để điều chỉnh kịp thời. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, độc giả và các nhà quản lý có thể liên hệ Ban quản lý rừng phòng hộ thành phố Đồng Hới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm và vai trò của hệ sinh thái rừng phòng hộ 1. Khái niệm Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối quan hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển. Rừng chiếm phần lớn bề mặt trái đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý.

Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của của mình chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau với hoàn cảnh bên ngoài. Rừng là sự hình thành phức tạp của tự nhiên, là thành phần cơ bản của sinh quyển địa cầu (Dẫn theo Vương Thị Thu Hà, 2017). Rừng là một hệ sinh thái bao gồm các loài thực vật rừng, động vật rừng, nấm, vi sinh vật, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó thành phần chính là một hoặc một số loài cây thân gỗ, tre nứa, cây họ cau có chiều cao được xác định theo hệ thực vật trên núi đất, núi đá, đất ngập nước, đất cát hoặc hệ thực vật đặc trưng khác; diện tích liền vùng từ 0,3 ha trở lên; độ tàn che từ 0,1 trở lên (Luật Lâm nghiệp, 2017).

Tài nguyên rừng Tài nguyên rừng là một phần của tài nguyên thiên nhiên, thuộc loại tài nguyên tái tạo được. Nhưng nếu sử dụng không hợp lý, tài nguyên rừng có thể bị suy thoái không thể tái tạo lại. Tài nguyên rừng có vai trò rất quan trọng đối với khí quyển, đất đai, mùa màng, cung cấp các nguồn gen động thực vật quý hiếm cùng nhiều lợi ích khác. Rừng giúp điều hòa nhiệt độ, nguồn nước và không khí.

Con người có thể sử dụng tài nguyên thiên nhiên này để khai thác, sử dụng hoặc chế biến ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu đời sống. Ở những vùng khí hậu khác nhau thì tài nguyên rừng cũng khác nhau. Rừng phòng hộ Rừng phòng hộ được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, sạt lở, lũ quét, lũ ống, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, góp phần bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh, kết hợp du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí; cung ứng dịch vụ môi trường rừng; được phân theo mức độ xung yếu bao gồm: rừng phòng hộ đầu nguồn; rừng bảo vệ nguồn nước của cộng đồng dân cư; rừng phòng hộ biên giới; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay; rừng phòng hộ chắn sóng, lấn biển (Luật Lâm nghiệp, 2017) 1. Rừng phòng hộ đầu nguồn Rừng phòng hộ đầu nguồn là rừng được xác lập nhằm tăng cường khả năng điều tiết nguồn nước của các dòng chảy, hồ chứa nước để hạn chế lũ lụt, giảm xói mòn, bảo vệ đất, hạn chế bồi lấp các lòng sông, lòng hồ.

Diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn gồm diện tích rừng và đất lâm nghiệp do cơ quan có thẩm quyền quy hoạch để phát triển rừng phòng hộ. Quy mô của rừng phòng hộ đầu nguồn phù hợp với quy mô của lưu vực sông, hồ và việc quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn gắn với công tác quản lý tổng hợp lưu vực sông, hồ. Rừng phòng hộ đầu nguồn được phân ra cấp xung yếu và rất xung yếu, xác lập dựa trên các tiêu chí và chỉ số về: lượng mưa, độ dốc, độ cao tương đối, thành phần cơ giới, độ dày tầng đất và quy mô diện tích (Bộ Lâm nghiệp, 1991). Rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay Rừng phòng hộ chắn gió chắn cát bay là rừng phòng hộ được xác lập nhằm chắn cát bay, giảm cường độ gió, chắn cát di động, bảo vệ sản xuất nông nghiệp, bảo vệ khu dân cư, khu đô thị, vùng sản xuất và các công trình khác.

Diện tích rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay gồm diện tích rừng và đất lâm nghiệp do cơ quan có thẩm quyền quy hoạch theo quy định của Nhà nước nhằm mục đích chủ yếu bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay (Bộ Lâm nghiệp, 1991). Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường được xác lập nhằm điều hoà khí hậu, chống ô nhiễm môi trường ở khu dân cư, đô thị và khu công nghiệp, kết hợp phục vụ du lịch, nghỉ ngơi. Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường được xác lập dựa trên các tiêu chí và chỉ số về diện tích, các yếu tố môi trường, ô nhiễm, độc hại do hoạt động kinh tế, xã hội trong khu vực tạo nên hoặc yêu cầu về an ninh, quốc phòng. Diện tích rừng phòng hộ bảo vệ môi trường gồm diện tích rừng và đất lâm nghiệp do cơ quan có thẩm quyền quy hoạch để phát triển rừng phòng hộ (Bộ Lâm nghiệp, 1991).

Phục hồi rừng Quá trình hình thành nên rừng thứ sinh (Secondary forest) do diễn thế thứ sinh (Secondary succession) ở những nơi đã bị mất rừng là phục hồi rừng. Theo Trần Đình Lý (1995), phục hồi rừng là một quá trình sinh địa phức tạp gồm nhiều thời gian và kết thúc bằng sự xuất hiện một thảm thực vật cây gỗ (hoặc tre nứa) bắt đầu khép tán. Nói một cách khác, phục hồi rừng là quá trình tái tạo lại một hệ sinh thái, một quần xã sinh vật mà trong đó cây gỗ là yếu tố cấu thành chủ yếu, nó chi phối các quá trình biến đổi tiếp theo. Tái sinh rừng Tái sinh rừng, được hiểu theo nghĩa rộng là sự tái sinh của cả hệ sinh thái rừng.

Tái sinh rừng, hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình phục hồi lại thành phần cơ bản của rừng (Phùng Ngọc Lan, 1986). Các kết quả nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam 1. Kết quả nghiên cứu trên thế giới 1. Các kết quả nghiên cứu về tổ chức quản lý rừng phòng hộ Các chính sách Tổ chức, quản lý rừng phòng hộ 7 Phương thức Quản lý rừng cộng đồng (hay lâm nghiệp cộng đồng) xuất hiện đầu tiên ở Ấn Độ và dần dần biến thái thành các hình thức quản lý khác nhau như lâm nghiệp trang trại, lâm nghiệp xã hội (Nêpan, Thái Lan, Philippin,.

Nhằm khắc phục tình trạng khai thác rừng quá mức, các nhà khoa học cũng đã nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả Quản lý rừng như: Các nhà lâm học Đức (Heyer, 1883) đã đề xuất nguyên tắc lợi dụng lâu bền đối với rừng thuần loài đồng tuổi (Dẫn theo Phùng Ngọc Lan, 1986). Theo báo cáo của Oli Krishna Prasad (1999), tại Khu bảo tồn Hoàng gia Chitwan ở Nepal, để quản lý rừng bền vững, cộng đồng dân cư vùng đệm được tham gia hợp tác với một số bên liên quan trong việc quản lý tài nguyên vùng đệm phục vụ cho du lịch. Lợi ích của cộng đồng khi tham gia. Quản lý tài nguyên là khoảng 30 - 50% thu được từ du lịch hằng năm sẽ được đầu tư trở lại cho các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng.

Các biện pháp quản lý rừng Ở Nam Phi tại vườn quốc gia Richtersveld việc nghiên cứu tìm ra phương thức hợp tác quản lý với cộng đồng dân cư dựa trên hương ước quản lý bảo vệ rừng, trong đó người dân cam kết bảo vệ đa dạng sinh học trên địa phận của mình còn chính quyền và Ban quản lý hỗ trợ người dân xây dựng cơ sở hạ tầng và cải thiện các điều kiện kinh tế xã hội khác đã đóng góp rất tích cực cho việc thực hiện quản lý rừng tại Vườn quốc (Ngô Đình Quế và cs, 2001). Một số nghiên cứu cho thấy các mối quan hệ truyền thống trong xã hội có vai trò quan trọng trong việc giải quyết những vấn đề về sở hữu, sử dụng tài nguyên. Thông qua các nghiên cứu và thực tiễn sản xuất, chính phủ các nước đã đưa ra các chương trình quan trọng như “Lâm nghiệp cộng đồng”, các chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên và đều chú trọng đến sự tham gia của người dân, sự phân cấp và chuyển giao trách nhiệm quản lý tài nguyên sang các cộng đồng địa phương và các nhóm sử dụng (Dẫn theo Nguyễn Văn Hùng, 2002). Như vậy, có thể thấy rằng người dân đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sử dụng đất bền vững và là nhân tố quyết định tới việc quản lý bảo vệ, phục hồi rừng 8 phòng hộ.

Ở Trung Quốc, Chính phủ khuyến khích sự tham gia của người dân thông qua hệ thống hợp đồng quản lý đất (dẫn theo Vũ Long, 2002). Ngoài ra, thông qua các chính sách đất đai cũng đã giải quyết được vấn đề như thúc đẩy kinh tế, bình đẳng và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và sử dụng đất bền vững (dẫn theo Nguyễn Văn Hùng, 2002). Như vậy, sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức, các chính sách về đất đai, dựa trên những mục tiêu củng cố vai trò của người dân địa phương, trong đó việc xác định rõ quyền sở hữu, sử dụng đất đai được coi như là cơ bản cho việc sử dụng đất hiệu quả, bền vững và bảo vệ tài nguyên. Sự tham gia của HGĐ trong phục hồi RPHĐN Trong những năm 1970 trở lại đây, nhiều nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu về quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng.

Ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương “nền lâm nghiệp cộng đồng” đã trở thành một chương trình quan trọng nhất về Lâm nghiệp được Chính phủ các nước thực hiện với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Phần lớn các chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên đã được ban hành đều chú trọng đến sự tham gia của người dân, trong đó việc phân cấp và chuyển giao trách nhiệm quản lý tài nguyên từ các cơ quan thuộc Chính phủ sang các cộng đồng địa phương, các nhóm sử dụng và HGĐ được xem là một trong những việc làm quan trọng nhất. Việc thực hiện hình thức quản lý lâm nghiệp nhà nước đã không mang lại hiệu quả như mong muốn và hình thức quản lý rừng cộng đồng trở thành một hướng đi mới đầy triển vọng. Thực tế cho thấy, nơi nào mà vai trò làm chủ của người dân đối với rừng được khẳng định, có cơ chế hưởng lợi rõ ràng thì nơi đó rừng được giữ tốt và ngược lại.

Vai trò của HGĐ trong phục hồi rừng được khẳng định rõ ràng khi hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay đều rất chú trọng tới giao rừng, bao gồm cả RPH cho các HGĐ bảo vệ, khai thác sử dụng và phát triển, có thể kể tới như: - Ở Thụy Điển 50% diện tích rừng và đất rừng được giao cho các HGĐ, cá nhân quản lý, sử dụng.