ĐẶT VẤN ĐỀ Tóc hư tổn, khô xơ, dễ gãy là vấn đề thường gặp ở những người thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng, hóa chất và bụi bẩn. Trong chăm sóc tóc hiện đại, yêu cầu của người tiêu dùng đối với dầu gội không chỉ dừng lại ở khả năng làm sạch mà còn mở rộng đến các đặc tính cao cấp hơn như khả năng làm mượt, giảm xơ rối, phục hồi độ mềm mại tự nhiên và hỗ trợ duy trì một mái tóc khỏe mạnh. Việc lựa chọn dạng bào chế dầu gội phù hợp sẽ góp phần quan trọng trong nâng cao hiệu quả chăm sóc tóc. Hiện nay, dầu gội dạng nhũ tương đang được các chuyên gia quan tâm nghiên cứu, phát triển do có khả năng phân tán đều thành phần hoạt chất và tạo được lớp phủ mỏng các dưỡng chất bao quanh sợi tóc, từ đó mang lại cảm giác mềm mượt, dễ chải cho mái tóc so với các dạng bào chế thông thường như dầu gội dạng gel hay dạng dung dịch.
Trong công thức dầu gội, một số thành phần giúp hỗ trợ nuôi dưỡng chân tóc và cải thiện độ chắc khỏe của sợi tóc có thể được tích hợp, chẳng hạn như vitamin, chiết xuất thực vật và các hoạt chất kích thích vi tuần hoàn. Bí quyết phối hợp những thành phần này đã và đang tạo nên sự đa dạng cũng như tính cạnh tranh của các sản phẩm dầu gội trên thị trường. Bào chế hệ nhũ tương gặp phải một số nhược điểm nhất định, nhũ tương mang đặc tính hệ dị pha gồm pha dầu và pha nước, nên cần thiết phải sử dụng thêm chất diện hoạt, và cần tác động thêm lực phân cắt pha để tạo các giọt nhũ tương có kích thước đồng đều. Sau khi hình thành, nhũ tương thường kém bền về mặt nhiệt động lực học, đòi hỏi phải áp dụng các biện pháp tăng độ ổn định như: sử dụng các chất tạo đặc để điều chỉnh độ nhớt, tối ưu hóa kích thước giọt và điều chỉnh tỷ lệ pha dầu – pha nước hợp lý.
Chính vì những yếu tố này mà việc bào chế shampoo dạng nhũ tương trở nên tương đối khó khăn và đòi hỏi các nghiên cứu chuyên sâu về các yếu tố giúp hình thành và duy trì độ ổn định của nhũ tương nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả của sản phẩm. Ở Việt Nam, dầu gội dạng nhũ tương định hướng làm mượt và dưỡng tóc chắc khỏe vẫn còn tương đối mới mẻ. Đồng thời, chưa có nghiên cứu nào ở trường Đại học Dược Hà Nội làm về shampoo nhũ tương. Do đó, đề tài “Nghiên cứu bào chế và đánh giá shampoo nhũ tương” đã được thực hiện nhằm thực hiện các mục tiêu sau: - Xây dựng công thức shampoo nhũ tương làm mượt và hỗ trợ mọc tóc.
- Đánh giá một số đặc tính của shampoo nhũ tương bào chế được. Khái niệm shampoo và một số loại shampoo phổ biến trên thị trường 1. Khái niệm shampoo Shampoo là một sản phẩm làm sạch tóc và da đầu, thường ở dạng dung dịch lỏng, rắn hoặc gel, có chứa các chất hoạt động bề mặt giúp loại bỏ bụi bẩn, dầu thừa, tế bào chết và các chất cặn bã tích tụ từ môi trường hoặc do hoạt động sinh lý của da đầu. Shampoo cũng có thể bổ sung các thành phần dưỡng tóc, chất giữ ẩm và hương liệu nhằm cải thiện sức khỏe và vẻ ngoài của tóc [6].
Trên thị trường hiện nay, có nhiều loại shampoo nổi tiếng với các công thức và công dụng đa dạng, đáp ứng nhu cầu chăm sóc tóc khác nhau của người tiêu dùng. Head & Shoulders được biết đến rộng rãi với khả năng kiểm soát gàu nhờ hoạt chất pyrithione zinc, giúp giảm ngứa da đầu và duy trì da đầu khỏe mạnh. Pantene nổi bật nhờ công thức chứa Pro – Vitamin B5 giúp dưỡng ẩm và phục hồi tóc hư tổn, mang lại mái tóc mềm mại và chắc khỏe. Dove tập trung vào khả năng cấp ẩm và nuôi dưỡng tóc, giúp tóc mềm mượt và dễ chải, đồng thời có hương thơm dịu nhẹ dễ chịu.
Tresemmé hướng đến dòng sản phẩm chuyên nghiệp, được sử dụng trong salon, với các công thức dưỡng ẩm, phục hồi và giữ nếp phù hợp cho nhiều loại tóc, đặc biệt là tóc nhuộm. Phân loại shampoo 1. Dựa trên mục đích sử dụng Shampoo dùng hàng ngày Chứa các chất làm sạch dịu nhẹ để tránh gây khô tóc hoặc làm đọng quá nhiều dầu thừa trên tóc. Sản phẩm phù hợp với tóc trang điểm hàng ngày và giúp bảo vệ tóc khỏi hư tổn trước sự tiếp xúc lâu dài với hóa chất [7].
Shampoo y tế Chứa kẽm pyrithion, ketoconazol, acid salicylic, selenium sulfit… có khả năng làm sạch gàu và giảm ngứa [7]. Dựa trên đặc điểm của tóc Shampoo cho tóc thường Thành phần chủ yếu là natri/amoni lauryl sulfat kèm theo một tỷ lệ nhỏ chất giữ ẩm. Sản phẩm có khả năng làm sạch tốt [7], [8]. Shampoo dùng cho tóc dầu Sản phẩm sử dụng các chất diện hoạt mạnh thuộc dẫn chất lauryl sulfat, không chứa hoặc chứa tỷ lệ tối thiểu chất giữ ẩm [7], [8].
2 Shampoo dùng cho tóc khô Chứa các chất diện hoạt có khả năng làm sạch nhẹ nhàng như dẫn chất sulfosuccinat. Sản phẩm có khả năng giữ ẩm tốt, có thể bao phủ lên bề mặt sợi tóc để làm giảm tĩnh điện và cải thiện tình trạng khô xơ của tóc [8]. Shampoo dành cho tóc nhuộm Chứa các chất diện hoạt cation có tính acid để trung hòa thành phần kiềm có trong thuốc nhuộm tóc. Sản phẩm có khả năng làm trương nở và phục hồi lớp biểu bì tóc [7].
Dựa trên dạng bào chế Shampoo khô Chứa các thành phần có khả năng hấp thụ dầu tốt như tinh bột, silica, magnesi stearat, kaolin, talc. Sản phẩm phù hợp với những người bận rộn, không có nhiều thời gian để chăm sóc tóc [9]. Shampoo nhũ tương Shampoo dạng kem là một loại sản phẩm được sử dụng để làm sạch hiệu quả cả tóc và da đầu. Nó là một biến thể của dạng lỏng, được phân biệt bởi độ đặc và vẻ ngoài đục mịn như ngọc trai.
Shampoo dạng kem thường chứa nhiều thành phần dưỡng, giúp đem lại cảm giác dịu nhẹ và dễ chịu cho tóc. Ngoài ra, shampoo kem có độ ổn định tương đối cao [10]. Shampoo dạng gel Sản phẩm ở dạng gel trong và không đục như nhũ tương. Shampoo này tương đối nhẹ nhàng với da đầu nhưng vẫn cho khả năng làm sạch tốt [11].
Shampoo tạo bọt sẵn Sản phẩm ở dạng bọt mịn sẵn, thường đóng trong chai tạo bọt, tương đối dịu nhẹ, có hiệu quả làm sạch vừa phải, phù hợp với trẻ em hoặc người có da đầu nhạy cảm [11]. Shampoo dạng bánh Sản phẩm ở dạng rắn như xà phòng, chứa ít nước nên dễ bảo quản [8]. Đặc điểm cấu trúc của tóc Lớp biểu bì tóc Đây là lớp ngoài cùng của sợi tóc, gồm 5 – 10 lớp vảy keratin xếp chồng lên nhau. Lớp biểu bì giúp bảo vệ lớp bên trong khỏi tác động cơ học, hóa học và chống mất nước.
Khi lớp biểu bì tóc bị tổn thương (có thể do tẩy nhuộm, nhiệt độ và gội đầu mạnh), tóc sẽ trở nên xơ rối, khô ráp, dễ gãy [12], [13]. Lớp vỏ tóc 3 Đây là lớp giữa và là phần chiếm khối lượng lớn của sợi tóc (~85%), gồm các tế bào vỏ tóc chứa keratin và sắc tố melanin. Lớp vỏ quyết định màu tóc, độ chắc, độ đàn hồi và khả năng hấp thụ hóa chất của tóc. Tẩy tóc, nhuộm màu, duỗi uốn đều tác động mạnh đến lớp vỏ tóc [12], [13].
Lõi tóc Đây là lõi rỗng hoặc bán rỗng ở giữa sợi tóc. Không phải sợi tóc nào cũng có lõi tóc. Thành phần ít keratin hơn, có thể là kênh khí hoặc lipid. Vai trò của lõi tóc chưa rõ ràng, nhưng có thể ảnh hưởng đến độ phản chiếu ánh sáng và cách nhiệt của sợi tóc [12], [13].
Đặc điểm sinh lý của tóc Lớp biểu bì tóc Tế bào vỏ tóc Lớp vỏ tóc Lõi tóc Hình 1. Cấu trúc của tóc [3] Tóc là một thành phần của hệ thống da, kéo dài xuống lớp hạ bì và nằm trong nang tóc. Tóc có tác dụng bảo vệ da đầu khỏi bức xạ lạnh và tia cực tím. Nang tóc phát triển theo một chu kỳ được điều khiển bởi tín hiệu chết tế bào theo chu trình (apoptosis), gồm ba giai đoạn: giai đoạn tăng trưởng (anagen), giai đoạn chuyển tiếp (catagen) và giai đoạn nghỉ ngơi (telogen).
Trong giai đoạn tăng trưởng, nang tóc có hình dạng giống củ hành và gắn với nhú bì, đây là điều kiện tiên quyết để kích hoạt và duy trì pha tăng trưởng của sợi tóc. Giai đoạn chuyển tiếp được đặc trưng bởi trạng thái tĩnh lặng, có thể kéo dài vài tuần. Trong giai đoạn này, nang tóc bị thoái hoá và sẽ mất khoảng một phần sáu đường kính ban đầu của nó. Bước vào giai đoạn nghỉ ngơi, nang tóc sẽ ở trạng thái ngủ đông và sự phát triển của thân tóc không diễn ra [12].
Một số nguyên nhân gây rụng tóc 1. Rụng tóc do nội tiết tố androgen Rụng tóc do nội tiết tố androgen là nguyên nhân phổ biến nhất gây rụng tóc, ảnh hưởng đến 50% phụ nữ và 80% nam giới, với tần suất tăng theo tuổi sau tuổi dậy thì. Rụng tóc do nội tiết tố androgen làm tóc ở vùng trán, thái dương và đỉnh đầu trở nên mỏng dần dưới tác động của chất chuyển hóa testosteron và dihydrotestosteron [14]. Rụng tóc giai đoạn nghỉ ngơi Rụng tóc giai đoạn nghỉ ngơi là tình trạng rụng tóc lan tỏa kéo dài khoảng 6 tháng.
Đây là hậu quả của việc một số lượng lớn nang tóc bước vào giai đoạn nghỉ ngơi. Các nguyên nhân chính gây ra tình trạng này bao gồm: bệnh toàn thân, do căng thẳng, sinh nở, thiếu sắt hoặc do viêm da đầu [14]. Rụng tóc giai đoạn tăng trưởng Rụng tóc giai đoạn phát triển xảy ra khi hoạt động nguyên phân của tế bào nền ngừng đột ngột. Một số nguyên nhân phổ biến gây rụng tóc ở giai đoạn tăng trưởng là do dùng thuốc gây độc tế bào, tallium, thủy ngân và ngộ độc asen [14].
Rụng tóc từng vùng Rụng tóc từng vùng là tình trạng rụng tóc tự miễn với tỷ lệ mắc ước tính ở khoảng 0,2% dân số. Nguyên nhân gây ra rụng tóc từng vùng có thể là do môi trường (nhiễm trùng, độc tố), bệnh miễn dịch – chuyển hoá (bệnh lý tuyến giáp, đái tháo đường tuýp 1, viêm khớp dạng thấp, bạch biến, bệnh di truyền đã gây ra quá trình tự miễn ở những đối tượng có cơ địa nhạy cảm [14]. Tuyến dầu nhờn Tóc cũ rụng Nhú bì Giai đoạn Giai đoạn Giai đoạn Giai đoạn tăng tăng trưởng chuyển tiếp nghỉ ngơi trưởng sớm Hình 1. Chu kì phát triển của tóc [2] 5 1.
