Nghiên Cứu An Sinh Xã Hội Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Bắc Bộ

Chuyên khảo kinh tế phân tích An sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm bắc bộ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Quang Thái
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: An Sinh Xã Hội Trên Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Bắc Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội
• 1.2. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Các công trình nghiên cứu về phát triển vùng
• 1.5. Vấn đề cực tăng trưởng
• 1.6. Kinh tế lãnh thổ và vùng trọng điểm
• 1.7. Khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án
• 1.7.1. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.7.2. Định hướng nghiên cứu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ AN SINH XÃ HỘI
• 2.1. Những vấn đề lý luận về an sinh xã hội
• 2.1.1. Khái niệm an sinh xã hội
• 2.1.2. Đặc điểm của an sinh xã hội
• 2.1.3. Cấu trúc của an sinh xã hội
• 2.1.4. Chức năng của an sinh xã hội
• 2.1.5. Nguyên tắc của an sinh xã hội
• 2.1.6. Vai trò của an sinh xã hội
• 2.1.7. Mối quan hệ giữa an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế
• 2.2. An sinh xã hội có mối quan hệ chặt chẽ với các chính sách tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. An sinh xã hội đảm bảo công bằng xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2. An sinh xã hội đảm bảo tái sản xuất sức lao động trong quá trình sản xuất và tiêu dùng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Một số tiêu chí đánh giá tương quan giữa an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.4. Bảo hiểm và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.5. Lao động, việc làm và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.6. Giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến ASXH
• 2.2.7.1. Mô hình phát triển của quốc gia
• 2.2.7.2. Môi trường pháp lý
• 2.2.7.3. Điều kiện tự nhiên
• 2.2.7.4. Bối cảnh mới
• 2.2.8. Kinh nghiệm quốc tế về an sinh xã hội vùng và bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.2.8.1. Kinh nghiệm an sinh xã hội vùng ở Trung Quốc
• 2.2.8.2. Kinh nghiệm an sinh xã hội vùng ở Thái Lan
• 2.2.8.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG AN SINH XÃ HỘI TRÊN VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ
• 3.1. Khái quát chung về vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.3. Kinh tế - xã hội vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.4. Thực trạng an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.5. Bảo hiểm trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.6. Lao động và việc làm trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.7. Trợ giúp xã hội và giảm nghèo trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ
• 3.8. Các dịch vụ xã hội cơ bản trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.9. Ưu đãi xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.10. Một số tương quan giữa an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.10.1. Bảo hiểm và tăng trưởng kinh tế
• 3.10.2. Lao động việc làm và tăng trưởng kinh tế
• 3.10.3. Giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế
• 3.11. Các nhân tố ảnh hưởng tới an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.11.1. Mô hình phát triển trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.11.2. Môi trường pháp lý liên quan đến vấn đề an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.11.3. Điều kiện tự nhiên trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.11.4. Văn hóa – xã hội của vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.11.5. Bối cảnh mới ảnh hưởng đến vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.12. Đánh giá chung về thực trạng an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.12.1. Những kết quả đạt được
• 3.12.2. Một số hạn chế và nguyên nhân
• 3.13. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG AN SINH XÃ HỘI TRÊN VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ
• 4.1. Bối cảnh mới ảnh hưởng đến an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 4.1.1. Biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh
• 4.1.2. Toàn cầu hóa và hội nhập
• 4.1.3. Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số
• 4.1.4. Xung đột địa chính trị toàn cầu
• 4.2. Yêu cầu trong việc phát triển vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ trong thời gian tới
• 4.3. Quan điểm mới về an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ trong thời gian tới
• 4.3.1. Quan điểm phù hợp với mô hình phát triển của quốc gia
• 4.3.2. Quan điểm bao trùm, nâng cao chất lượng thực thi toàn diện các chính sách và chương trình an sinh xã hội
• 4.3.3. Quan điểm lấy con người làm trung tâm trong thực thi chính sách an sinh xã hội gắn với tăng trưởng kinh tế
• 4.4. Phân tích ma trận SWOT về an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 4.5. Một số giải pháp nhằm tăng cường đảm bảo an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 4.5.1. Một số giải pháp chung
• 4.5.2. Nhóm các giải pháp cụ thể với 5 thành tố của an sinh xã hội
• 4.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu An Sinh Xã Hội Vùng Kinh Tế Bắc Bộ

An sinh xã hội (ASXH) là quyền cơ bản của công dân, thước đo phát triển bền vững. Đảm bảo ASXH không chỉ là mục tiêu mà còn là trọng trách của toàn xã hội. Nghị quyết 15-NQ/TW đặt mục tiêu ASXH toàn dân đến năm 2020. Đại hội XIII tiếp tục nhấn mạnh vai trò của phúc lợi xã hội. Nghiên cứu về ASXH cần được tiếp tục làm rõ, đặc biệt là trong mối quan hệ với tăng trưởng kinh tế. Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đóng vai trò đầu tàu, cần đảm bảo ASXH song hành với phát triển kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại bất cập trong việc thực thi chính sách, đặc biệt sau đại dịch COVID-19. Quá trình hội nhập tạo áp lực lớn lên nguồn nhân lực, đặt ra thách thức cho hệ thống ASXH. Cần có nghiên cứu toàn diện về ASXH để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

1.1. Ý Nghĩa Của An Sinh Xã Hội Trong Phát Triển Kinh Tế

An sinh xã hội (ASXH) không chỉ là vấn đề xã hội mà còn là yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đảm bảo ASXH tạo ra môi trường ổn định, thu hút đầu tư và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động kinh tế. Chính sách an sinh xã hội hiệu quả giúp giảm thiểu rủi ro, tạo điều kiện cho người dân nâng cao trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp, từ đó đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước. Các chính sách như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, và trợ cấp xã hội giúp người dân vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống, và tiếp tục đóng góp vào nền kinh tế. Theo tài liệu gốc, việc đảm bảo ASXH là một trong những mục tiêu quan trọng của Đảng và Nhà nước, được đề cập xuyên suốt trong hệ thống quan điểm, chính sách.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu ASXH Tại Vùng KTTĐ Bắc Bộ

Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (KTTĐ) là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của cả nước, đóng vai trò quan trọng trong quá trình hội nhập và phát triển. Nghiên cứu về ASXH tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ giúp đánh giá thực trạng, xác định các vấn đề còn tồn tại và đề xuất giải pháp phù hợp với đặc thù của vùng. Việc đảm bảo ASXH cho người dân tại vùng KTTĐ không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tạo động lực để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững. Nghiên cứu này cũng giúp các nhà hoạch định chính sách có cơ sở khoa học để xây dựng và triển khai các chính sách ASXH hiệu quả hơn, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của vùng KTTĐ.

II. Thách Thức An Sinh Xã Hội Tại Vùng Kinh Tế Trọng Điểm

Dù Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ có mức sống cao hơn trung bình, vẫn tồn tại chênh lệch về nhu cầu an sinh xã hội. Vẫn còn hộ nghèo và cận nghèo. Hệ thống chính sách còn bất cập, thiếu thể chế riêng cho vùng KTTĐ. Thiếu phối hợp giữa các ngành, nguồn lực hạn chế. Đại dịch COVID-19 bộc lộ sự lúng túng trong đảm bảo bảo hiểm, y tế, việc làm, các dịch vụ xã hội cơ bản. Hội nhập tạo áp lực cạnh tranh, di cư lao động đặt ra nhiều vấn đề. Cần khắc phục để đảm bảo an sinh xã hội hiệu quả.

2.1. Bất Bình Đẳng Về An Sinh Xã Hội Giữa Các Khu Vực

Mặc dù vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ có mức sống cao hơn so với các khu vực khác, vẫn tồn tại sự bất bình đẳng về an sinh xã hội giữa các địa phương và nhóm dân cư. Các tỉnh thành phát triển hơn có điều kiện tiếp cận các dịch vụ an sinh xã hội tốt hơn so với các khu vực kém phát triển hơn. Sự chênh lệch này có thể dẫn đến tình trạng di cư lao động từ các vùng khó khăn đến vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, gây áp lực lên hệ thống an sinh xã hội của vùng và tạo ra những thách thức mới trong việc đảm bảo phúc lợi xã hội cho tất cả mọi người.

2.2. Ảnh Hưởng Của Di Cư Lao Động Đến An Sinh Xã Hội

Di cư lao động từ các vùng nông thôn, vùng khó khăn đến vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ tạo ra những thách thức lớn đối với hệ thống an sinh xã hội của vùng. Số lượng lao động nhập cư tăng nhanh, gây áp lực lên các dịch vụ y tế, giáo dục, nhà ở, và các chính sách bảo hiểm xã hội. Nhiều lao động nhập cư không có bảo hiểm y tế, không được tham gia bảo hiểm xã hội, và gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ an sinh xã hội cơ bản. Điều này đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách phải có những giải pháp phù hợp để đảm bảo an sinh xã hội cho tất cả người dân, không phân biệt nơi cư trú.

III. Giải Pháp Tăng Cường Bảo Hiểm Xã Hội Vùng Kinh Tế

Để tăng cường bảo hiểm xã hội (BHXH) tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, cần mở rộng đối tượng tham gia, đặc biệt là lao động tự do. Cần đa dạng hóa các gói BHXH phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tượng. Đẩy mạnh tuyên truyền về lợi ích của BHXH. Cần cải thiện chất lượng dịch vụ BHXH, tạo thuận lợi cho người tham gia. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách BHXH. Mục tiêu là đảm bảo quyền lợi an sinh xã hội cho mọi người lao động.

3.1. Mở Rộng Đối Tượng Tham Gia Bảo Hiểm Xã Hội

Mục tiêu quan trọng là mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), đặc biệt là nhóm lao động phi chính thức, lao động tự do. Cần có các giải pháp linh hoạt, phù hợp với điều kiện kinh tế và đặc thù của từng nhóm lao động. Tăng cường tuyên truyền, vận động để nâng cao nhận thức về lợi ích của BHXH. Cần tạo điều kiện thuận lợi để người lao động dễ dàng tham gia BHXH, giảm thiểu các thủ tục hành chính phức tạp. Các chính sách khuyến khích và hỗ trợ tài chính có thể giúp tăng tỷ lệ tham gia BHXH.

3.2. Đa Dạng Hóa Các Gói Bảo Hiểm Xã Hội Phù Hợp

Cần đa dạng hóa các gói bảo hiểm xã hội (BHXH) để đáp ứng nhu cầu khác nhau của người lao động. Các gói BHXH nên được thiết kế linh hoạt, cho phép người lao động lựa chọn mức đóng góp và hưởng quyền lợi phù hợp với khả năng tài chính và nhu cầu cá nhân. Nghiên cứu và phát triển các sản phẩm BHXH mới, như bảo hiểm hưu trí tự nguyện, bảo hiểm tai nạn lao động, bảo hiểm bệnh nghề nghiệp, để bảo vệ toàn diện hơn cho người lao động.

3.3. Phát triển Bảo hiểm Y Tế toàn dân

Phát triển bảo hiểm y tế toàn dân là một trong những mục tiêu quan trọng để đảm bảo an sinh xã hội cho người dân. Cần tăng cường tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rõ về lợi ích của bảo hiểm y tế, từ đó chủ động tham gia. Cần tạo điều kiện thuận lợi để người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng cao. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ, giảm gánh nặng tài chính cho những người có hoàn cảnh khó khăn để họ có thể tham gia bảo hiểm y tế.

IV. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Xã Hội Vùng Kinh Tế Bắc Bộ

Nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội cơ bản là yếu tố then chốt để cải thiện an sinh xã hội. Cần đầu tư vào giáo dục, y tế, nhà ở xã hội. Cần cải thiện chất lượng giáo dục, nâng cao trình độ dân trí. Cần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, đảm bảo người dân được chăm sóc sức khỏe tốt nhất. Cần tăng cường xây dựng nhà ở xã hội, giải quyết nhu cầu nhà ở cho người nghèo, người thu nhập thấp. Mục tiêu là đảm bảo mọi người dân đều được tiếp cận các dịch vụ xã hội chất lượng cao.

4.1. Đầu Tư Vào Giáo Dục Nâng Cao Trình Độ Dân Trí

Giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao trình độ dân trí và tạo cơ hội việc làm tốt hơn cho người dân. Cần đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên. Cần đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường kỹ năng thực hành cho học sinh, sinh viên. Cần khuyến khích học tập suốt đời, tạo điều kiện để mọi người dân có thể tiếp tục học tập và nâng cao trình độ.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Y Tế Chăm Sóc Sức Khỏe

Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe của người dân. Cần đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế hiện đại, nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ y bác sĩ. Cần tăng cường phòng bệnh, khám bệnh định kỳ, phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh tật. Cần mở rộng mạng lưới y tế cơ sở, đưa dịch vụ y tế đến gần người dân.

4.3. Xây Dựng Nhà Ở Xã Hội Giải Quyết Nhu Cầu Nhà Ở

Nhà ở là nhu cầu thiết yếu của mỗi người dân. Cần tăng cường xây dựng nhà ở xã hội, tạo điều kiện cho người nghèo, người thu nhập thấp có nhà ở ổn định. Cần có chính sách ưu đãi về đất đai, vốn vay cho các dự án nhà ở xã hội. Cần quản lý chặt chẽ chất lượng nhà ở xã hội, đảm bảo an toàn và tiện nghi cho người sử dụng.

V. Giảm Nghèo Và Trợ Giúp Xã Hội Vùng Kinh Tế Bắc Bộ

Giảm nghèo bền vững và trợ giúp xã hội hiệu quả là mục tiêu quan trọng. Cần tạo cơ hội việc làm cho người nghèo, hỗ trợ họ tiếp cận vốn, khoa học kỹ thuật. Cần nâng cao hiệu quả các chương trình giảm nghèo. Cần đảm bảo trợ giúp kịp thời cho các đối tượng yếu thế. Cần tăng cường vai trò của cộng đồng trong công tác giảm nghèo và trợ giúp xã hội. Cần có giải pháp đồng bộ để giảm nghèo bền vững và đảm bảo cuộc sống cho các đối tượng yếu thế.

5.1. Tạo Cơ Hội Việc Làm Cho Người Nghèo Tiếp Cận Vốn

Để giảm nghèo bền vững, cần tạo cơ hội việc làm cho người nghèo, giúp họ có thu nhập ổn định. Cần hỗ trợ người nghèo tiếp cận vốn vay ưu đãi, khoa học kỹ thuật để phát triển sản xuất, kinh doanh. Cần đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng cho người nghèo để họ có thể tìm được việc làm tốt hơn. Cần kết nối người nghèo với các doanh nghiệp, tạo điều kiện để họ tham gia vào chuỗi giá trị.

5.2. Nâng Cao Hiệu Quả Các Chương Trình Giảm Nghèo

Cần đánh giá lại hiệu quả của các chương trình giảm nghèo hiện có, tìm ra những hạn chế và giải pháp khắc phục. Cần xây dựng các chương trình giảm nghèo phù hợp với đặc điểm của từng địa phương, từng nhóm đối tượng. Cần tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng và thực hiện các chương trình giảm nghèo. Cần kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc sử dụng nguồn lực cho các chương trình giảm nghèo.

5.3. Đảm Bảo Trợ Giúp Kịp Thời Cho Các Đối Tượng Yếu Thế

Cần đảm bảo trợ giúp kịp thời cho các đối tượng yếu thế, như người già neo đơn, trẻ em mồ côi, người khuyết tật, người mắc bệnh hiểm nghèo. Cần xây dựng mạng lưới trợ giúp xã hội rộng khắp, đảm bảo mọi đối tượng yếu thế đều được tiếp cận các dịch vụ cần thiết. Cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội trong công tác trợ giúp xã hội.

VI. Quan Điểm Và Giải Pháp An Sinh Xã Hội Vùng Bắc Bộ

Trong bối cảnh mới, cần có quan điểm mới về an sinh xã hội phù hợp với mô hình phát triển. ASXH phải bao trùm, nâng cao chất lượng thực thi chính sách. Lấy con người làm trung tâm, gắn với tăng trưởng kinh tế. Cần phân tích SWOT để xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức. Cần có giải pháp chung và giải pháp cụ thể cho từng thành tố của ASXH. Mục tiêu là xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiệu quả, bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển.

6.1. Quan Điểm Mới Về An Sinh Xã Hội Phù Hợp

Cần có quan điểm mới về an sinh xã hội phù hợp với bối cảnh phát triển mới. ASXH không chỉ là vấn đề xã hội mà còn là yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. ASXH phải bao trùm, đảm bảo mọi người dân đều được hưởng các quyền lợi cơ bản. Cần lấy con người làm trung tâm, phát huy vai trò chủ động của người dân trong quá trình phát triển ASXH.

6.2. Phân Tích SWOT Về An Sinh Xã Hội Vùng Kinh Tế

Phân tích SWOT (điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức) về an sinh xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thống ASXH. Từ đó, có thể đề xuất các giải pháp phù hợp để tận dụng cơ hội, khắc phục điểm yếu, vượt qua thách thức. Phân tích SWOT cần được thực hiện một cách toàn diện, khách quan, dựa trên các số liệu, thông tin chính xác.

6.3. ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào công tác an sinh xã hội

ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào công tác an sinh xã hội giúp nâng cao hiệu quả, minh bạch, giảm chi phí. Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ an sinh xã hội. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu an sinh xã hội quốc gia, kết nối với các cơ sở dữ liệu khác để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất. Cần đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng công nghệ thông tin để đáp ứng yêu cầu của công tác an sinh xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ kinh tế phát triển của nghiên cứu sinh Nguyễn Hồng Nhung với đề tài "An sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ" (Mã số chuyên ngành: 9310105, người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH. Nguyễn Quang Thái, Viện Chiến lược phát triển – Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2023) đặt nền tảng học thuật tiên phong trong việc giải quyết mối quan hệ hữu cơ giữa an sinh xã hội (ASXH) và tăng trưởng kinh tế (TTKT) tại một vùng kinh tế động lực cấp quốc gia. Trong bối cảnh phát triển bền vững, hệ thống ASXH không chỉ đơn thuần là công cụ phân phối lại mang tính cứu trợ thụ động mà đóng vai trò là "lưới an toàn" vĩ mô, củng cố quá trình tái sản xuất sức lao động và bảo đảm an ninh con người.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Mặc dù lý thuyết cực tăng trưởng và kinh tế lãnh thổ đã được nghiên cứu rộng rãi, song việc tích hợp cấu trúc hệ sinh thái ASXH đa tầng (5 thành tố) vào tiến trình vận hành kinh tế vùng trọng điểm gần như bị bỏ ngỏ. Các nghiên cứu trước đây (như Mai Ngọc Cường, 2009; Nguyễn Thị Tâm, 2014) chủ yếu tiếp cận ASXH ở cấp độ quốc gia hoặc địa phương đơn lẻ dưới góc độ kinh tế chính trị và quản lý công, thiếu vắng khung phân tích định lượng về tính co giãn giữa chi tiêu ASXH và quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của một cực tăng trưởng liên tỉnh.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu xuyên suốt:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận về mối quan hệ tương tác giữa 5 thành tố ASXH và TTKT vùng kinh tế trọng điểm được định hình như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng thực thi ASXH tại Vùng Kinh tế trọng điểm (KTTĐ) Bắc Bộ giai đoạn 2010–2021 bộc lộ những mất cân đối cấu trúc và điểm nghẽn thể chế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những quan điểm mới và giải pháp đột phá nào có khả năng đồng bộ hóa mạng lưới ASXH vùng thích ứng với bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số đến năm 2030, tầm nhìn 2045?

Hệ thống giả thuyết trọng tâm:

• Giả thuyết H1: Tăng trưởng kinh tế vùng nhanh tại cực tăng trưởng chưa tự động dẫn tới sự bao phủ đồng đều của hệ thống ASXH nếu thiếu vắng cơ chế điều phối liên vùng.
• Giả thuyết H2: Mức độ co giãn giữa chi trả bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và tăng trưởng GRDP có mối tương quan thuận nhưng tồn tại độ trễ về mặt chính sách trợ giúp các nhóm yếu thế.

Khung lý thuyết của đề tài tích hợp lý thuyết cực tăng trưởng (François Perroux, 1972; Jacques Boudeville, 1966), mô hình Trung tâm – Ngoại vi (John Friedmann, 1966), trường phái Địa kinh tế mới (World Bank, 2009; Hoàng Ngọc Phong, 2023) và Công ước 102 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO, 1952). Phạm vi không gian bao quát toàn bộ 7 tỉnh, thành phố thuộc Vùng KTTĐ Bắc Bộ (Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh), sử dụng chuỗi dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa giai đoạn 2010–2021 (cập nhật 2022) và khảo sát thực chứng chuyên gia qua ma trận SWOT.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy tiến trình vận động rõ nét của các dòng học thuyết về an sinh và phát triển không gian:

1. Dòng nghiên cứu lý thuyết ASXH và phúc lợi: Các công trình nền tảng của ILO (1952, 2009, 2017, 2021) và nghiên cứu của Ahmad, Dreze, Sen & Stern (1991) đã định hình chuẩn mực bảo trợ xã hội cho các nền kinh tế đang phát triển. Ramachandran (2011) và WB (2022, 2023) nhấn mạnh vai trò của sàn ASXH (Social Protection Floor) nhằm giảm tính dễ bị tổn thương trước các cú sốc vĩ mô. Tuy nhiên, các phân tích của David A. Wise (1999, 2017) chỉ ra rủi ro méo mó thị trường lao động và áp lực thâm hụt tài khóa khi mở rộng chính sách hưu trí và an sinh phi đóng góp.

2. Dòng nghiên cứu phát triển vùng và cực tăng trưởng: François Perroux (1972) và John Friedmann (1966) khởi xướng học thuyết cực tăng trưởng và không gian kinh tế trung tâm - ngoại vi, khẳng định tăng trưởng kinh tế luôn diễn ra không đồng đều thông qua các hiệu ứng lan tỏa (spread effects) và hút tụ (backwash effects). Hoàng Ngọc Phong (2023) làm rõ luận điểm địa kinh tế mới: "Phát triển kinh tế cần phải tập trung (mất cân đối); còn xã hội thì tiến đến hội tụ (phát triển đồng đều)", chỉ ra quy luật phân kỳ mức sống theo hình chữ "U ngược" trước khi đạt tới trạng thái hội tụ phúc lợi.

       [Tăng trưởng kinh tế tập trung (Cực tăng trưởng)]
          [Chênh lệch mức sống không gian gia tăng]
        [Can thiệp chính sách & Hệ sinh thái ASXH 5 trụ cột]
            [Hội tụ mức sống & Phát triển bao trùm]

3. Tranh luận học thuật cốt lõi:

   • Trường phái tân cổ điển: Cho rằng gia tăng chi tiêu cho ASXH tạo gánh nặng ngân sách, làm suy giảm động lực tích lũy tư bản và giảm hiệu quả cạnh tranh của các khu công nghiệp.
   • Trường phái kinh tế học phát triển và thể chế: Khẳng định ASXH là khoản đầu tư sinh lợi xã hội cao, trực tiếp nâng cao năng suất lao động, giảm thiểu rủi ro biến cố thị trường và ổn định chính trị - tiền đề bắt buộc cho tăng trưởng dài hạn.

4. Đối sánh quốc tế:

   • Trung Quốc: Quá trình phát triển thần tốc của vùng duyên hải miền Đông so với miền Trung và miền Tây đã tạo ra hố sâu bất bình đẳng. Trung Quốc buộc phải áp dụng các chương trình chuyển giao ngân sách ASXH liên vùng và cải cách hệ thống hộ khẩu (Hukou) để bảo đảm quyền lợi cho hàng trăm triệu lao động di cư.
   • Thái Lan: Sự tương phản sâu sắc giữa vùng đại đô thị Bangkok và vùng Đông Bắc nghèo khó dẫn tới việc triển khai chính sách y tế toàn dân (Universal Coverage Scheme) và mạng lưới trợ cấp an sinh xã hội cho khu vực kinh tế phi chính thức nhằm duy trì cân bằng xã hội.

Luận án định vị chính xác khoảng trống: Chuyển dịch trọng tâm từ nghiên cứu ASXH thuần túy cứu trợ xã hội sang nghiên cứu ASXH như một cấu phần nội sinh của mô hình tăng trưởng kinh tế vùng tại các địa bàn công nghiệp hóa nhanh của Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp vào kho tàng kinh tế phát triển những luận điểm học thuật mang tính khai phá:

1. Mở rộng lý thuyết cực tăng trưởng trong mối quan hệ với công bằng xã hội: Làm sáng tỏ cơ chế truyền dẫn từ tăng trưởng kinh tế (thể hiện qua quy mô và tốc độ tăng GRDP) sang phúc lợi xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm. Luận án chứng minh rằng nếu thiếu vắng cơ chế điều phối an sinh liên kết vùng, cực tăng trưởng sẽ tạo ra hiệu ứng "hút tủa" cạn kiệt nguồn lực an sinh của các địa phương ngoại vi, làm gia tăng khoảng cách bất bình đẳng nội vùng.
2. Xác lập khung định nghĩa chuẩn hóa về ASXH vùng: Đề xuất khái niệm toàn diện: "An sinh xã hội là sự bảo vệ của Nhà nước và xã hội nhằm nâng cao năng lực cho các thành viên trong xã hội khi gặp những rủi ro, biến cố trong cuộc sống giúp họ đảm bảo về mức sống tối thiểu, thu nhập, sức khoẻ, thông qua các biện pháp công cộng như: Bảo hiểm; lao động và việc làm; trợ giúp xã hội và giảm nghèo; tiếp cận được các dịch vụ xã hội cơ bản. Đồng thời, ưu đãi các thành viên có những cống hiến cho sự nghiệp cách mạng và đất nước".
3. Mô hình hóa mối quan hệ co giãn: Đưa ra các mệnh đề định lượng đánh giá độ co giãn giữa chi tiêu an sinh (đặc biệt là quỹ bảo hiểm) và tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương, bổ sung luận cứ khoa học cho lý thuyết tài chính công khu vực.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp 5 thành tố cấu trúc hữu cơ của hệ sinh thái ASXH:

1. Trụ cột 1 - Bảo hiểm (BHXH, BHYT, BHTN): Đóng vai trò phòng ngừa và bù đắp suy giảm thu nhập, chia sẻ rủi ro quy mô lớn giữa người lao động và người sử dụng lao động.
2. Trụ cột 2 - Lao động và việc làm: Trọng tâm kiến tạo việc làm bền vững, phát triển thị trường lao động kỹ thuật cao, chuyển dịch cơ cấu từ khu vực phi chính thức sang chính thức.
3. Trụ cột 3 - Trợ giúp xã hội và giảm nghèo đa chiều: Hệ thống sàn đỡ khắc phục các rủi ro đột xuất, bảo đảm mức sống tối thiểu cho các nhóm dân cư dễ bị tổn thương.
4. Trụ cột 4 - Tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản (DVXHCB): Bao gồm giáo dục phổ thông, y tế tuyến cơ sở, nhà ở xã hội cho công nhân khu công nghiệp, nước sạch và thông tin truyền thông theo tinh thần Nghị quyết số 15-NQ/TW.
5. Trụ cột 5 - Ưu đãi xã hội: Tri ân, hỗ trợ vật chất và tinh thần cho người có công với cách mạng, thể hiện bản chất nhân văn và tính ưu việt của chế độ chính trị.

Khung phân tích được giới hạn trong điều kiện biên: Tập trung vào vai trò chủ thể điều tiết của Nhà nước (Trung ương và chính quyền 7 tỉnh, thành phố) và các tác động trực tiếp của ASXH tới hiệu quả tái sản xuất lao động xã hội trong giai đoạn công nghiệp hóa nhanh.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng triết lý nghiên cứu thực chứng kết hợp liên ngành (Interdisciplinary Positivism), kết nối kinh tế học phát triển, xã hội học quản lý và chính sách công:

• Thiết kế hỗn hợp (Mixed Methods): Kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định lượng dữ liệu thống kê chuỗi thời gian (time-series) với phân tích định tính thể chế và khảo sát chuyên gia.
• Tiếp cận hệ thống - cấu trúc và tiếp cận lịch sử: Xem xét cấu trúc 5 thành tố ASXH vận động qua từng thời kỳ phát triển kinh tế vùng giai đoạn 2010–2021 (với năm 2010 làm năm gốc so sánh theo Thông tư 02/2012/TT-BKHĐT).

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Giao thức thu thập dữ liệu thứ cấp: Khai thác dữ liệu chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê (Niên giám thống kê 2010–2021), Khảo sát mức sống dân cư (VHLSS), các báo cáo chuyên ngành của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và hệ thống số liệu của 7 tỉnh thuộc Vùng KTTĐ Bắc Bộ.
2. Quy trình điều tra chuyên gia thực chứng: Thiết kế phiếu điều tra lấy ý kiến cấu trúc theo thang đo phục vụ phân tích ma trận SWOT. Tổng số 40 phiếu khảo sát gửi tới các chuyên gia đầu ngành, nhà quản lý chính sách và nhà khoa học kinh tế; thu về 38 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi đạt 95%), bảo đảm tính đại diện và độ tin cậy khoa học cao.
3. Tam giác đạc (Triangulation): Đối chiếu chéo dữ liệu vĩ mô cấp bộ, số liệu thống kê địa phương và kết quả đánh giá chuyên gia độc lập nhằm loại bỏ sai số hệ thống.

Data và phân tích

• Công cụ phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel và các mô hình xử lý định lượng để tổng hợp chuỗi biến thiên, tính toán hệ số tập trung, hệ số bất bình đẳng GINI và lập đường cong Lorenz.
• Phân tích độ co giãn (Elasticity Analysis): $$\varepsilon = \frac{% \Delta \text{ASXH}}{% \Delta \text{GRDP}}$$ Đo lường mức độ phản ứng của tốc độ tăng chi trả BHXH, quy mô bao phủ BHYT và tỷ lệ giảm nghèo đa chiều trước sự biến động của tăng trưởng kinh tế vùng.
• Kiểm tra tính vững (Robustness Checks): So sánh đối chiếu chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản của Vùng KTTĐ Bắc Bộ với Vùng KTTĐ Phía Nam, Vùng KTTĐ Miền Trung và Vùng KTTĐ Đồng bằng sông Cửu Long nhằm kiểm định tính đặc thù của cực tăng trưởng phía Bắc.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự mất cân đối giữa quy mô GRDP và chất lượng bao phủ an sinh nội vùng: Vùng KTTĐ Bắc Bộ đóng vai trò đầu tàu kinh tế dẫn đầu cả nước về thu hút FDI và tăng trưởng công nghiệp, song tồn tại sự phân hóa rõ nét giữa các hạt nhân kinh tế (Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh) và các tỉnh vành đai (Hải Dương, Hưng Yên). Mức độ bao phủ BHXH tự nguyện và BHYT tuy đạt tỷ lệ cao so với bình quân cả nước nhưng tỷ lệ bao phủ ở khu vực lao động phi chính thức vẫn rất hạn chế.
2. Hiện tượng "độ trễ an sinh" đối với công nhân nhập cư: Sự bùng nổ các khu công nghiệp tại Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hải Phòng thu hút hàng trăm nghìn lao động di cư, nhưng cơ sở hạ tầng dịch vụ xã hội cơ bản (nhà ở công nhân, trường mầm non công lập, trạm y tế cơ sở) thiếu hụt nghiêm trọng. Báo cáo luận án ghi nhận tình trạng công nhân chịu áp lực chi phí sinh hoạt cao, thiếu mạng lưới hỗ trợ khi đối mặt với các cú sốc mất việc làm.
3. Tính dễ bị tổn thương bộc lộ qua đại dịch COVID-19: Khủng hoảng dịch bệnh đã chỉ ra điểm nghẽn nghiêm trọng trong hệ thống trợ giúp xã hội và bảo hiểm thất nghiệp. Chuỗi cung ứng bị đứt gãy khiến hàng loạt doanh nghiệp FDI cắt giảm đơn hàng, dẫn tới tình trạng sa thải hoặc giảm giờ làm của hàng chục nghìn lao động, trong khi các gói trợ cấp khẩn cấp gặp rào cản hành chính do quản lý dựa trên địa giới hành chính cố định.
4. Mối tương quan co giãn không đồng đều: Phân tích định lượng chỉ ra độ co giãn giữa chi tiêu BHXH và tăng trưởng GRDP của vùng ở mức dương ($\varepsilon > 0$), chứng minh tăng trưởng kinh tế tạo nguồn lực mở rộng quỹ an sinh. Tuy nhiên, độ co giãn giảm nghèo tại các địa bàn khó khăn đang có xu hướng giảm dần, cho thấy việc giảm nghèo đa chiều giai đoạn sau đòi hỏi chi phí cận biên cao hơn và các can thiệp đặc thù hơn.

                  ĐỘ CO GIÃN ASXH THEO TĂNG TRƯỞNG GRDP
Tốc độ tăng trưởng %

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Cung cấp cơ sở thực chứng khẳng định lý thuyết cực tăng trưởng chỉ đạt được tính bền vững khi đi đôi với chính sách hội tụ an sinh xã hội, bổ sung mô hình phân tích 5 trụ cột cho kinh tế phát triển khu vực.
• Về phương pháp luận: Thiết lập khung chỉ tiêu tích hợp đánh giá hiệu quả ASXH cấp vùng có khả năng nhân rộng cho các vùng động lực khác tại Việt Nam và các nền kinh tế mới nổi.
• Về thực tiễn quản trị: Định hình lộ trình chuyển đổi từ quản lý phân tán theo địa phương sang cơ chế điều phối thể chế liên vùng về thị trường lao động và kết nối dữ liệu an sinh số.
• Về khuyến nghị chính sách:
  • Hoàn thiện thể chế pháp lý an sinh vùng, thành lập Hội đồng điều phối ASXH Vùng KTTĐ Bắc Bộ.
  • Xây dựng quỹ an sinh vùng hỗ trợ lao động di cư và đầu tư phát triển hệ thống nhà ở xã hội đồng bộ gắn với hạ tầng giáo dục, y tế tại các khu công nghiệp trọng điểm.

---

Limitations và Future Research

1. Hạn chế về tính sẵn có của chuỗi số liệu vi mô: Do giới hạn thống kê hành chính, chuỗi số liệu về các khía cạnh tinh thần và sự tham gia tự nguyện của các tổ chức xã hội dân sự, doanh nghiệp tư nhân vào mạng lưới ASXH chưa được lượng hóa đầy đủ thành các biến độc lập.
2. Điều kiện biên không gian và thời gian: Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010–2021 (với một số cập nhật năm 2022). Tác động tích lũy dài hạn sau đại dịch COVID-19 và biến động địa chính trị toàn cầu đối với chuỗi cung ứng FDI vùng cần thêm thời gian để kiểm chứng đầy đủ.
3. Định hướng nghiên cứu tương lai:
   • Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics / Spatial Lag Model) để đo lường chính xác mức độ lan tỏa phúc lợi an sinh giữa các tỉnh láng giềng.
   • Phân tích sâu tác động của già hóa dân số nhanh và tự động hóa công nghệ (AI/Robotics) đối với quỹ hưu trí và nguy cơ đào thải lao động kỹ năng thấp trong các khu chế xuất Bắc Bộ.
   • Nghiên cứu mô hình hợp tác công tư (PPP) trong cung ứng dịch vụ xã hội cơ bản cho người lao động nhập cư.

---

Tác động và ảnh hưởng

                                    CÁC TẦNG BẬC TÁC ĐỘNG

Công trình mang lại giá trị gia tăng rõ rệt trên các phương diện:

• Tác động học thuật: Đặt nền móng tiếp cận chuyên sâu cho ngành kinh tế phát triển Việt Nam về lĩnh vực an sinh xã hội vùng, cung cấp tài liệu tham khảo cho các viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo tiến sĩ.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở thực chứng giúp Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng chính quyền 7 tỉnh, thành phố trực thuộc Vùng KTTĐ Bắc Bộ điều chỉnh quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội, bảo đảm mục tiêu phát triển bao trùm và "không ai bị bỏ lại phía sau".
• Tác động kinh tế - xã hội: Thúc đẩy quá trình tái cấu trúc thị trường lao động, nâng cao chỉ số phát triển con người (HDI), giảm thiểu rủi ro đình công, bảo đảm an ninh trật tự xã hội tại các địa bàn công nghiệp hóa tập trung.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả: Khai thác khung phân tích 5 trụ cột và phương pháp đánh giá độ co giãn an sinh - tăng trưởng để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến kinh tế công cộng và quy hoạch lãnh thổ.
• Chuyên gia phân tích chính sách: Sử dụng các ma trận phát hiện thực trạng và bảng biểu thống kê để xây dựng báo cáo đánh giá tác động chính sách (RIA) về BHXH, BHYT và nhà ở xã hội.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương: Tham chiếu 6 nhóm giải pháp chung và 5 nhóm giải pháp chuyên ngành để bố trí nguồn lực ngân sách địa phương đầu tư cho mạng lưới an sinh xã hội và dịch vụ công cơ bản.
• Hiệp hội doanh nghiệp và nhà đầu tư KCN: Nắm bắt xu hướng chuyển dịch chính sách lao động, từ đó chủ động xây dựng chế độ phúc lợi nội bộ nhằm thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đâu là đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án?
   Trả lời: Luận án đã tích hợp thành công lý thuyết cực tăng trưởng (François Perroux) với khung an sinh xã hội phát triển (ILO/WB), chứng minh rằng tại một cực tăng trưởng kinh tế, nếu không có cơ chế điều phối an sinh liên vùng, quá trình tích tụ kinh tế sẽ làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng không gian và gây quá tải hạ tầng dịch vụ xã hội cơ bản.

2. Tính đổi mới trong phương pháp nghiên cứu thể hiện ở điểm nào?
   Trả lời: Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ sử dụng thống kê mô tả đơn biến, luận án kết hợp phân tích chuỗi thời gian 12 năm (2010–2021), đo lường độ co giãn kinh tế - an sinh, vẽ đường cong Lorenz, tính toán hệ số GINI và thực hiện quy trình khảo sát chuyên gia 2 vòng phục vụ ma trận SWOT với tỷ lệ phản hồi 95% (38/40 phiếu).

3. Phát hiện nào từ dữ liệu mang tính bất ngờ nhất?
   Trả lời: Tốc độ tăng trưởng GRDP rất cao tại các tỉnh tập trung công nghiệp FDI quy mô lớn (như Bắc Ninh, Hải Phòng) không đồng nghĩa với mức độ an toàn an sinh vượt trội của lực lượng lao động di cư; trái lại, nhóm này chịu mức độ tổn thương cao nhất trước các cú sốc kinh tế và đứt gãy chuỗi cung ứng do thiếu hụt mạng lưới an sinh tại chỗ.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?
   Trả lời: Có. Luận án công khai chi tiết khung phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ Tổng cục Thống kê (Thông tư 02/2012/TT-BKHĐT), bảng câu hỏi điều tra khảo sát chuyên gia, quy chuẩn mã hóa dữ liệu và công thức tính toán các hệ số tương quan co giãn.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?
   Trả lời: Luận án định hướng nghiên cứu mở rộng sang mô hình kinh tế lượng vi mô đánh giá tác động của kinh tế số và trí tuệ nhân tạo đối với chuyển dịch việc làm và bền vững tài chính của quỹ BHXH vùng đến năm 2035.

---

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Xác lập mô hình phân tích chuẩn mực gồm 5 thành tố cấu trúc của hệ thống ASXH (Bảo hiểm; Lao động và việc làm; Trợ giúp xã hội và giảm nghèo; Dịch vụ xã hội cơ bản; Ưu đãi xã hội) dưới lăng kính kinh tế phát triển.
2. Đánh giá thực chứng khách quan giai đoạn 2010–2021: Làm rõ bức tranh toàn cảnh về thành tựu tăng trưởng GRDP vượt bậc của Vùng KTTĐ Bắc Bộ song hành với những nút thắt về phân hóa an sinh, quá tải hạ tầng xã hội và khoảng trống bao phủ lao động phi chính thức.
3. Lượng hóa mối tương tác co giãn: Cung cấp bằng chứng định lượng về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và các chỉ tiêu an sinh, khẳng định ASXH là khoản đầu tư nền tảng nâng cao năng suất xã hội.
4. Xác lập 3 quan điểm chỉ đạo và 11 nhóm giải pháp chiến lược: Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp giữa 6 giải pháp vĩ mô liên vùng và 5 giải pháp chuyên biệt tương ứng với từng thành tố an sinh, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp nối về quản trị rủi ro không gian, an sinh số và thích ứng biến đổi khí hậu tại các vùng kinh tế động lực quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Liên quan trực tiếp tới chủ đề luận án, NCS sẽ tiến hành tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 2 tuyến vấn đề như sau: Một là, các công trình nghiên cứu về ASXH; Hai là, các công trình nghiên cứu về phát triển vùng. Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội Trong những năm gần đây, ASXH là một trong những lĩnh vực được các nhà nghiên cứu cả trong và ngoài nước quan tâm. Nói đến vấn đề này, phải kể đến các nghiên cứu sau: 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài (1) Về lý luận ASXH Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài nổi bật phải kể đến là các nghiên cứu của Tổ chức lao động quốc tế (ILO), có thể kể đến như cuốn sách “Giới thiệu về an sinh xã hội” xuất bản tại Genever năm 1992, đã nêu ra những khái niệm ban đầu ASXH, Công ước 102 là công ước quan trọng nhất về ASXH quy định các tiêu chuẩn tối thiểu về ASXH thông qua năm 1952, tác phẩm “Social security for all” (2009),… và một số nghiên cứu được xuất bản hàng năm về ASXH.

và Stern N đồng chủ biên cuốn sách) [156] “Social Security in Developing Countries: What, Why, Who, and How?” (1991). Các nhà nghiên cứu đã giải thích ý nghĩa ASXH và định nghĩa thuật ngữ liên quan đến các mục tiêu ASXH cho các nước đang phát triển. Cuốn sách đưa ra lý do tại sao Nhà nước cần tham gia vào ASXH và điều tra thực tế các nước đã can thiệp ASXH có yếu tố không phải là chính phủ. Nghiên cứu lập luận liên quan đến sự thất bại của thị trường và phân phối thu nhập nảy sinh trong lý thuyết chính sách kinh tế tiêu chuẩn, sau đó xem xét rộng hơn các câu hỏi liên quan đến quyền của các cá nhân, các khái niệm về nghĩa vụ của Nhà nước, và khái niệm về mức sống và vai trò của Nhà nước trong việc cải thiện đời sống.

Cuốn sách đã góp phần giải đáp câu hỏi ai sẽ chịu trách nhiệm về ASXH. Ramachandran với tác phẩm “Social Security – The Way Forward” (2011). Ông cho rằng ASXH chủ yếu là một chương trình bảo hiểm xã hội cung cấp 12 BTXH, hoặc bảo vệ chống lại các điều kiện rủi ro như nghèo đói, tuổi già, khuyết tật, thất nghiệp và những người khác. Ông nhấn mạnh, hiên nay có khá nhiều nhầm lẫn về ý nghĩa của ASXH, cũng như về khái niệm bảo trợ xã hội.

Khái niệm truyền thống về an sinh xã hội được đưa vào nhiều tiêu chuẩn khác nhau của ILO, trong đó có công ước C102. Ở hầu hết các nước đang phát triển, gia đình là tổ chức xã hội truyền thống để chăm sóc người già và được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng vai trò là người chăm sóc với tư cách là nguồn chính hỗ trợ và an sinh tuổi già. Bên cạnh đó, ông đưa ra rằng thế giới ngày nay đang phải đối mặt với một số lượng lớn các cuộc khủng hoảng phức tạp: Khủng hoảng tài chính; khủng bố; Nhiều cuộc xung đột vũ trang trong những năm gần đây; Thảm họa sức khỏe, chẳng hạn như cuộc khủng hoảng HIV/AIDS; Các thảm họa tự nhiên, chẳng hạn như hạn hán và lũ lụt thường xuyên, động đất và bão, sóng thần, v.; Khủng hoảng do quá trình thực hiện các chuyển đổi kinh tế, cũng như chính trị, v. Toàn cầu hóa, một mình hoặc kết hợp với thay đổi công nghệ, thường đặt các xã hội vào tình trạng mất ASXH ngày một lớn hơn, hơn một nửa dân số thế giới không được hưởng bất kỳ loại hình ASXH theo luật định nào.

WB (2023), công bố cuốn sách “Xem xét lại mục tiêu trong ASXH: Một cái nhìn mới về những vấn đề nan giải cũ” [171] tổng hợp các bài viết về các yếu tố hình thành các hợp phần của ASXH. Cuốn sách đã cập nhật các kinh nghiệm toàn cầu liên quan đến kết quả và chi phí của việc mang lại lợi ích cho người nghèo hoặc người dễ bị tổn thương. Bên cạnh đó, đề xuất các khái niệm cụ thể hơn, như phân phối thu nhập, giảm nghèo trong các hộ gia đình. (2) Về tác động và một số vấn đề nổi cộm của ASXH Tác giả J.

Wise đồng chủ biên cuốn sách [157] “Social Security and Retirement around the World” (1999). Trong hơn 5 năm, các nhà nghiên cứu đã nghiên cứu ở 12 quốc gia tiến hành phân tích xuyên quốc gia về mối quan hệ giữa ASXH và hưu trí. Phân tích sự tương ứng mạnh mẽ giữa các quốc gia về các ưu đãi của chương trình ASXH để nghỉ hưu sớm đối với người lao động và tỷ lệ người lớn tuổi đã rời khỏi lực lượng lao động. Đối với phân tích này, các nhà nghiên cứu ở mỗi quốc gia đã thu thập một cơ sở dữ liệu lớn về các cá nhân gần đến 13 tuổi nghỉ hưu từ quốc gia của họ, tính toán các khuyến khích để tiếp tục làm việc cho mỗi cá nhân, phụ thuộc vào các quy định của chương trình ASXH của quốc gia và quá trình làm việc và gia đình của cá nhân đó.

Người lao động ít có khả năng nghỉ hưu hơn đáng kể khi công việc làm thêm dẫn đến sự gia tăng lớn hơn về "của cải ASXH", dòng phúc lợi mà người lao động và gia đình họ nhận được khi nghỉ hưu. Cuốn sách WB-MPI. Vietnam 2035 [15]: Vietnam 2035:Toward Prosperity, Creativity, Equity, and Democracy.C (2016) đã trình bày quan điểm phát triển hài hòa, bảo đảm ASXH và công bằng xã hội. Không chỉ chú ý giảm nghèo bền vững, cuốn sách còn cảnh báo về triển vọng tầng lớp trung lưu tăng nhanh, có thể chiếm 50% dân số vào giữa thế kỷ, nên cần chú trọng đến mọi tầng lớp xã hội, dù giàu hay nghèo.

Wise với cuốn sách [158] “Social Security Programs and Retirement around the World” (2017). Cuốn sách đã nêu ra ở các nước phát triển, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của nam giới ở độ tuổi lớn hơn đã tăng lên trong những năm gần đây, đảo ngược xu hướng suy giảm kéo dài hàng thập kỷ. Tỷ lệ tham gia của phụ nữ lớn tuổi cũng đang tăng lên khi các quốc gia phải đối mặt với những thách thức về tài chính và hưu trí do tuổi thọ kéo dài. Các nhà nghiên cứu nghiên cứu tác động của việc cải thiện sức khỏe và giáo dục, những thay đổi trong cơ cấu nghề nghiệp, khuyến khích nghỉ hưu của các chương trình ASXH và sự xuất hiện của phụ nữ tại nơi làm việc, trên thị trường lao động.

Các phát hiện cho thấy cải cách ASXH và các yếu tố khác như sự di chuyển của phụ nữ vào lực lượng lao động đã đóng một vai trò quan trọng trong xu hướng tham gia lực lượng lao động. ILO (2017), trong “Báo cáo ASXH thế giới 2017-2019: Phổ cập ASXH để đạt mục tiêu phát triển bền vững” [143] nhấn mạnh thế giới chỉ có 45% dân số được hưởng ít nhất một dịch vụ của chính sách ASXH, còn 4 tỷ người chưa bao giờ được hưởng chính sách ASXH. Thiếu ASXH làm con người dễ bị tổn thương bởi bệnh tật, nghèo đói, bất bình đẳng và bị tách rời khỏi xã hội. Không đảm bảo quyền này cho 4 tỷ người là một rào cản đáng kể cho phát triển kinh tế và xã hội.

Trong khi nhiều 14 quốc gia đã đạt được những bước tiến trong phát triển hệ thống ASXH, vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa để hiện thực hóa quyền ASXH cho tất cả mọi người. ILO (2021) đã công bố “Báo cáo ASXH thế giới 2020-2022: Hệ thống ASXH trước ngã ba đường – vì một tương lai tốt đẹp hơn ” [144], mang lại một cái nhìn tổng thể toàn cầu về sự phát triển của những hệ thống ASXH, bao gồm cả sàn ASXH và đề cập đến tác động của đại dịch COVID-19. Báo cáo chỉ ra những khoảng trống về ASXH và đưa ra những khuyến nghị chính sách then chốt, trong đó bao gồm cả những khuyến nghị liên quan đến các mục tiêu của Chương trình Nghị sự 2030 vì Phát triển Bền vững. Báo cáo nhấn mạnh, đại dịch COVID-19 đã làm bộc lộ những bất bình đẳng sâu sắc và những hạn chế lớn về tỷ lệ bao phủ ASXH và tỷ lệ bao phủ các thành tố của ASXH.

Nhóm người “yếu thế” như trẻ em, người cao tuổi, người làm công việc chăm sóc, phụng dưỡng tại nhà không được trả lương, người lao động phi chính thức trong nhiều ngành nghề và nhất là người trong các vùng lãnh thổ thu nhập thấp của nhiều nước (như vùng Đông bắc Thái Lan, Miền Tây Trung Quốc,….) đã phải thi hành các giải pháp chưa từng có tiền lệ trong lĩnh vực ASXH, tiêm chủng, giãn cách xã hội,…Trong điều kiện kinh tế thế giới phục hồi chậm chạp và đa chiều, các vấn đề ASXH trong phát triển KTXH trở nên rất thiết yếu vì liên quan đến cuộc sống an toàn của số đông dân số trong các nước thực hiện phương pháp tiếp cận lấy con người làm trung tâm. Đại dịch COVID-10 cho thấy, cùng với thiên tai, dịch bệnh các loại đang đe dọa cuộc sống bình an của nhân loại, khi kinh tế thế giới thực hiện mở cửa cho thấy, tầm chiến lược của đầu tư lâu dài cho các thành tố ASXH. WB (2022), Báo cáo “Hướng tới ASXH toàn cầu – Khả năng phục hồi, công bằng và cơ hội cho tất cả mọi người” [170], đưa ra tầm nhìn để đạt được ASXH toàn cầu. Báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết của các quốc gia trong việc xây dựng các hệ thống ASXH tích hợp dựa trên sự gia tăng chi tiêu quốc gia, giúp mở rộng diện bao phủ TGXH, bao gồm cả những người lao động phi chính thức.

Để tạo thêm dư địa tài khóa, chính phủ các nước được khuyến nghị giảm chi tiêu không hiệu quả và huy động thêm nguồn thu trong nước cùng với sự hỗ trợ quốc tế, Bên cạnh đó, báo 15 cáo nhấn mạnh về biến đổi khí hậu và vấn đề trao quyền cho phụ nữ và trẻ em gái như là trọng tâm của những nỗ lực này. WB (2023), với cuốn sách “Di cư, di tản và xã hội” [172] đã nhấn mạnh di cư là một thách thức phát triển. Khoảng 184 triệu người ~2,3 % dân số thế giới sống bên ngoài quốc tịch của họ. Gần một nửa trong số họ là ở các nước có thu nhập thấp và trung bình.

Khi các nước trên thế giới cố gắng vượt qua sự mất cân bằng kinh tế toàn cầu, xu hướng nhân khẩu học khác nhau và biến đổi khí hậu, di cư sẽ trở thành một điều cần thiết trong những thập kỷ tới đối với các quốc gia.