Tổng quan nghiên cứu

Chính sách ưu đãi người có công với cách mạng là trụ cột quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam, bắt nguồn từ Sắc lệnh số 20/SL năm 1947 cho đến Pháp lệnh Ưu đãi người có công năm 2020. Huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế là địa bàn giàu truyền thống cách mạng với bề dày lịch sử vẻ vang, quản lý tổng số 5.239 đối tượng người có công và thân nhân, trong đó có hơn 3.000 liệt sĩ và 459 Mẹ Việt Nam Anh hùng. Tuy nhiên, việc tổ chức thực thi chính sách tại cấp cơ sở vẫn gặp nhiều rào cản do biến động hành chính, hạn chế về nguồn lực tài chính địa phương và quy trình giải quyết hồ sơ tồn đọng.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng quản lý nhà nước và kết quả triển khai chính sách ưu đãi người có công trên địa bàn huyện Phú Vang giai đoạn 2017 - 2021. Nghiên cứu xác định phạm vi không gian tại 14 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn của huyện Phú Vang sau khi thực hiện Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính từ tháng 7 năm 2021. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn thể hiện qua việc tối ưu hóa quy trình chi trả trợ cấp hàng tháng cho 1.594 đối tượng thụ hưởng với tổng kinh phí hàng chục tỷ đồng mỗi năm, đồng thời hướng đến mục tiêu nâng mức sống của 100% hộ gia đình chính sách bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của dân cư tại địa bàn cư trú.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công của William Jenkins và Thomas R. Dye, kết hợp lý thuyết quản lý nhà nước về chính sách kinh tế - xã hội của tác giả Lê Chi Mai. Các khung lý thuyết này phân rã quá trình thực thi thành các giai đoạn logic: xây dựng kế hoạch, phổ biến chính sách, phân công phối hợp, duy trì nguồn lực và kiểm tra kiểm soát.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý luận về an sinh xã hội và đền ơn đáp nghĩa của tác giả Nguyễn Đình Liêu (1996) và Bùi Thị Xuân Mai (2012) để xác lập hệ thống 4 khái niệm nền tảng: chính sách công, người có công với cách mạng, thực hiện chính sách công và quản lý nhà nước về an sinh xã hội. Bốn yếu tố bảo đảm chính bao gồm: thể chế chính trị vững chắc, tiềm lực kinh tế địa phương, nhận thức cộng đồng và nguồn lực con người kết hợp cơ sở vật chất kỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn tiếp cận dữ liệu thông qua phương pháp tổng điều tra toàn diện trên quy mô mẫu 1.594 hồ sơ người có công đang nhận chi trả trợ cấp thường xuyên tại 13 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Phú Vang. Phương pháp chọn mẫu mục đích toàn phần được áp dụng nhằm thu thập trọn vẹn dữ liệu từ Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện, bảo đảm tính đại diện tuyệt đối cho toàn bộ các nhóm đối tượng thụ hưởng.

Lý do lựa chọn phương pháp kết hợp giữa thống kê mô tả và phân tích tài liệu thứ cấp là nhằm đối chiếu khách quan giữa 50 văn bản quy phạm pháp luật, quyết định quản lý của Ủy ban nhân dân huyện Phú Vang với kết quả chi trả thực tế trong giai đoạn 2017 - 2021. Tiến độ nghiên cứu được thực hiện trong 24 tháng, bảo đảm thu thập đầy đủ dữ liệu trước và sau thời điểm chia tách địa giới hành chính năm 2021, tạo cơ sở thực chứng vững chắc cho các kết luận khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2017 - 2021 ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cơ cấu người có công tại huyện Phú Vang mang tính đặc thù cao với 1.594 đối tượng hưởng trợ cấp hàng tháng tính đến cuối năm 2021. Cơ cấu này bao gồm: 574 người có công giúp đỡ cách mạng (chiếm 36,01%), 378 thân nhân hưởng tiền tuất liệt sĩ (chiếm 23,71%), 258 người hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày (chiếm 16,19%), 246 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh (chiếm 15,43%), 46 người nhiễm chất độc hóa học cùng con đẻ (chiếm 2,89%), 21 người phục vụ thương bệnh binh (chiếm 1,32%) và 07 Mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống (chiếm 0,44%).

Thứ hai, nhu cầu chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng của đối tượng chính sách là rất lớn. Khảo sát thực tế chỉ ra 68% thương binh, bệnh binh có nhu cầu khám chữa bệnh thường xuyên. Công tác cấp thẻ bảo hiểm y tế đạt tỷ lệ bao phủ 100% theo quy định tại Thông tư số 25/2016/TT-BLĐTBXH.

Thứ ba, sự thay đổi địa giới hành chính vào tháng 7 năm 2021 khiến huyện chuyển giao 5 xã về thành phố Huế, làm giảm số lượng đơn vị hành chính từ 19 xuống 14 xã, thị trấn với dân số 116.809 người. Biến động này đòi hỏi công tác bàn giao và quản lý hồ sơ phải được thực hiện khẩn trương nhằm tránh gián đoạn quyền lợi của người dân.

Thứ tư, giai đoạn đại dịch đã làm sụt giảm 65,8% doanh thu ngành dịch vụ - du lịch địa phương (ước tính thiệt hại 140 tỷ đồng), gây khó khăn cho việc vận động Quỹ Đền ơn đáp nghĩa từ khối doanh nghiệp tư nhân.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh bức tranh thực thi chính sách đa chiều, có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cơ cấu tỷ trọng nhóm đối tượng và bảng so sánh tiến độ giải quyết hồ sơ tồn đọng qua các năm. Nguyên nhân đạt được kết quả tích cực là nhờ sự chỉ đạo sát sao của Huyện ủy và Ủy ban nhân dân huyện qua việc kịp thời ban hành các văn bản điều hành như Quyết định số 492/QĐ-UBND thành lập Ban chỉ đạo rà soát chính sách và Kế hoạch số 19/KH-UBND về giải quyết hồ sơ tồn đọng.

Tuy nhiên, thảo luận cũng chỉ rõ những điểm nghẽn: công tác lập kế hoạch thực hiện chính sách chưa gắn kết mật thiết với chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới; sự phối hợp giữa ngành lao động với các đoàn thể tại thôn, tổ dân phố còn thiếu tính chủ động. So sánh với các nghiên cứu tại địa bàn huyện Thanh Trì (Hà Nội) hay huyện An Lão (Bình Định), Phú Vang có tỷ lệ bảo đảm y tế đồng đều nhưng tiến độ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho người có công vẫn chịu nhiều áp lực do điều kiện thời tiết duyên hải miền Trung khắc nghiệt.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao chất lượng thực thi chính sách người có công tại huyện Phú Vang giai đoạn 2024 - 2030, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, chuẩn hóa và số hóa 100% quy trình tiếp nhận hồ sơ hành chính công. Cắt giảm tối thiểu 25% thời gian thẩm định hồ sơ chế độ ưu đãi theo cơ chế một cửa liên thông tại 14 xã, thị trấn; hoàn thành cập nhật 5.239 dữ liệu người có công lên hệ thống quản trị dữ liệu an sinh xã hội điện tử trước quý 4 năm 2025 do Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì.

Thứ hai, đa dạng hóa nguồn lực xã hội hóa cho Quỹ Đền ơn đáp nghĩa. Phấn đấu tăng trưởng nguồn thu quỹ từ 15% đến 20% mỗi năm, vận động các doanh nghiệp nhận phụng dưỡng suốt đời 100% Mẹ Việt Nam Anh hùng và hỗ trợ xây mới, sửa chữa dứt điểm các căn nhà xuống cấp của thương bệnh binh trong giai đoạn 2024 - 2026 với sự điều phối của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện.

Thứ ba, nâng cấp hệ thống dịch vụ y tế và điều dưỡng định kỳ. Thiết lập sổ theo dõi sức khỏe điện tử cho 68% thương bệnh binh có nhu cầu điều trị thường xuyên; phối hợp với Trung tâm Y tế huyện Phú Vang tổ chức khám sức khỏe miễn phí tại nhà tối thiểu 2 lần mỗi năm cho đối tượng già yếu, neo đơn.

Thứ tư, tăng cường công tác thanh tra, hậu kiểm chuyên đề. Ủy ban nhân dân huyện thành lập đoàn kiểm tra liên ngành định kỳ 6 tháng một lần nhằm rà soát tính chính xác của việc chi trả trợ cấp, kịp thời ngăn chặn các hành vi trục lợi chính sách và xử lý dứt điểm các vướng mắc tại cấp cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là cán bộ, công chức làm công tác Lao động - Thương binh và Xã hội tại huyện Phú Vang và các huyện, thị xã trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, sử dụng tài liệu làm cẩm nang chuẩn hóa quy trình thẩm định, quản lý 1.594 hồ sơ đối tượng và triển khai hiệu quả các đợt chi trả trợ cấp.

Nhóm thứ hai là các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp tỉnh, tham khảo luận cứ khoa học để xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách an sinh xã hội phù hợp với điều kiện địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Nhóm thứ ba là học viên cao học, sinh viên ngành Quản lý công, Chính sách công và Công tác xã hội, khai thác khung phân tích và mô hình nghiên cứu thực tiễn để phát triển các đề tài liên quan đến chính sách ưu đãi xã hội.

Nhóm thứ tư là các tổ chức đoàn thể, tổ chức phi chính phủ và các doanh nghiệp tài trợ, nắm bắt nhu cầu thực tế về nhà ở và y tế để triển khai các chương trình từ thiện, xây dựng nhà tình nghĩa đúng đối tượng trọng điểm.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận nguồn dữ liệu nghiên cứu trong khoảng thời gian nào?

Nghiên cứu thu thập và phân tích dữ liệu thực chứng trong giai đoạn 5 năm từ 2017 đến hết năm 2021, bao gồm cả số liệu thống kê trước và sau thời điểm huyện Phú Vang thực hiện điều chỉnh địa giới hành chính vào tháng 7 năm 2021.

Quy mô đối tượng thụ hưởng chính sách hàng tháng tại huyện Phú Vang là bao nhiêu?

Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2021, huyện Phú Vang thực hiện chi trả trợ cấp ưu đãi thường xuyên hàng tháng cho 1.594 đối tượng người có công và thân nhân, trong tổng số 5.239 hồ sơ quản lý toàn diện trên toàn địa bàn.

Điểm đặc thù về nhu cầu hỗ trợ của người có công tại huyện Phú Vang là gì?

Khảo sát thực tế chỉ ra có tới 68% thương binh, bệnh binh có nhu cầu khám chữa bệnh thường xuyên và 46 trường hợp chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi chất độc da cam, đòi hỏi địa phương phải ưu tiên nguồn lực cho y tế và chăm sóc sức khỏe.

Việc điều chỉnh địa giới hành chính năm 2021 tác động ra sao đến công tác quản lý?

Việc chuyển giao 5 xã về thành phố Huế làm quy mô hành chính giảm từ 19 xuống 14 đơn vị (13 xã, 1 thị trấn) với 116.809 dân, tạo áp lực lớn trong công tác rà soát, bàn giao hồ sơ địa chính và dữ liệu người có công bảo đảm quyền lợi liên tục.

Giải pháp đột phá nhất được đề xuất trong luận văn là gì?

Giải pháp đột phá là tích hợp số hóa 100% hồ sơ người có công vào hệ thống quản lý dữ liệu an sinh điện tử, kết hợp mô hình liên thông một cửa nhằm cắt giảm tối thiểu 25% thời gian xử lý thủ tục hành chính cho đối tượng chính sách.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với chính sách ưu đãi người có công tại đơn vị hành chính cấp huyện.
  • Đánh giá chân thực thực trạng quản lý 5.239 người có công và thân nhân tại huyện Phú Vang giai đoạn 2017 - 2021 với 1.594 đối tượng hưởng trợ cấp thường xuyên.
  • Nhận diện chính xác điểm nghẽn về nhu cầu y tế của 68% thương bệnh binh và sự sụt giảm nguồn lực xã hội hóa do tác động thiên tai, dịch bệnh.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình số hóa dữ liệu và cắt giảm 25% thời gian xử lý hồ sơ hành chính đến năm 2025.
  • Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho công tác quản lý công tại tỉnh Thừa Thiên Huế.

Các cấp chính quyền và cơ quan chuyên môn cần nhanh chóng triển khai lộ trình số hóa hồ sơ chính sách trong giai đoạn 2024 - 2026, đẩy mạnh liên kết liên ngành nhằm bảo đảm mọi người có công trên địa bàn huyện Phú Vang đều được thụ hưởng đầy đủ các chính sách ưu đãi của Đảng và Nhà nước.