CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Ngân hàng chính sách xã hội và nguồn nhân lực tại Ngân hàng Chính sách Xã Hội 1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của Ngân hàng Chính sách Xã hội 1. Ngân hàng Chính sách Xã hội: Sự hình thành và đặc điểm hoạt động NHCSXH được thành lập năm 1995, từ Quỹ cho vay ưu đãi người nghèo (1993-1994). Lúc mới thành lập, Ngân hàng này thuộc Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam.
Ngày 04/10/2002, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 78/2002/NĐ-CP về tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác và Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg về việc thành lập NHCSXH trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng phục vụ người nghèo và tách khỏi Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam. Trong quá trình phát triển của nền kinh tế, dù đạt đến trình độ phát triển rất cao thì trong xã hội vẫn luôn tồn tại những khu vực, đối tượng khách hàng có sức cạnh tranh kém, không đủ các điều kiện cơ bản để tiếp cận với dịch vụ tín dụng của các ngân hàng thương mại, ví dụ như các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa. Mặt khác, việc đầu tư vốn vào những vùng và đối tượng khách hàng này rất lớn, chi phí hoạt động cao, rủi ro lại nhiều, lợi nhuận thấp hoặc không có lợi nhuận. Vì vậy, những đối tượng đặc biệt này không phải là mục tiêu hướng tới của các nhà đầu tư, dẫn đến tình trạng những vùng không phát triển lại càng bị thụt lùi hơn so với các vùng khác; làm cho sự phân bổ kinh tế không cân đối, ảnh hưởng đến sự phát triển chung của một quốc gia.
Do đó, để khắc phục tình trạng trên, nhằm hỗ trợ, khuyến khích, tạo cơ hội phát triển cho các đối tượng và khu vực có điều kiện, hoàn cảnh khó khăn, tùy điều kiện và nhu cầu của mỗi quốc gia, chính phủ thiết lập nên các tổ chức, các kênh tín dụng hoạt động chuyên biệt để cho vay ưu đãi đối với các khu vực và đối tượng đặc biệt này. Trong hoạt động này, sinh lời không phải là mục tiêu hàng đầu cần đạt tới của các tổ chức. NHCSXH là một trong số những tổ chức đó. Cũng giống như các tổ chức tín dụng khác, hoạt động chính của NHCSXH bao gồm các hoạt động về huy động vốn, sử dụng vốn, dịch vụ thanh toán, ngân quỹ và một số dịch vụ khác.
Tuy nhiên, NHCSXH có nhiệm vụ chỉ cho đối tượng chính sách xã hội vay vốn. Hoạt động chính của NHCSXH là huy động vốn và sử dụng vốn có đặc điểm khác với các tổ chức tín dụng khác. NHCSXH có thể phân thành 2 loại theo đối tượng phục vụ như sau: -Ngân hàng chính sách phục vụ các chính sách phát triển, còn gọi là Ngân hàng phát triển. 3 -Ngân hàng chính sách phục vụ các chính sách xã hội, còn gọi là Ngân hàng chính sách xã hội.
Khác với mục tiêu hoạt động của hệ thống NHTM là nhằm tối đa hóa giá trị vốn chủ sở hữu. NHCSXH là ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước, là công cụ để các cơ quan quản lý trực tiếp thực hiện các chính sách của mình nhằm mục tiêu đạt được sự tăng trưởng bền vững cho đất nước. Nếu như phần lớn hoạt động cho vay của các NHTM là số tiền lớn cho các doanh nghiệp, cá nhân khi có phương án sản xuất hiệu quả, đạt lợi nhuận cao và có tài sản đảm bảo tương ứng với giá trị của khoản tiền vay; tỷ lệ rủi ro của các khoản vay thấp và luôn mang lại lợi nhuận nhất định cho ngân hàng. Trong khi đó, các món vay chính sách thường nhỏ, lẻ, thời gian dài, lãi suất ưu đãi cho các đối tượng và đầu tư vào các lĩnh vực nhiều rủi ro.
Tuy nhiên, nguồn vốn vay này có tác dụng xóa đói giảm nghèo và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo công ăn việc làm, cải thiện điều kiện sống của dân cư. Một điểm khác biệt nữa với NHTM là, vốn của các NHTM chỉ một phần nhỏ là do nguồn cấp ban đầu khi mới thành lập, còn phần lớn là huy động nguồn vốn nhàn rỗi trên thị trường cũng như việc bổ sung lợi nhuận hàng năm vào nguồn vốn; trong khi đó vốn của NHCSXH lại có nguồn gốc từ NSNN là chủ yếu (không chỉ được cấp ban đầu mà còn được bổ sung hàng năm tuỳ theo kế hoạch phát triển của nhà nước), tỷ trọng vốn huy động trên thị trường thường nhỏ. Như vậy, NHCSXH với những hoạt động mang tính chuyên biệt của mình đã đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hoạt động cho vay chủ yếu của NHCSXH là cho vay theo các chương trình chính sách của nhà nước với những điều kiện ưu đãi nhất định về thủ tục, tài sản đảm bảo, thế chấp cũng như về lãi suất thấp hơn so với các NHTM; bao gồm các khoản cho vay để hỗ trợ phát triển kinh tế như: các hộ gia đình nghèo vay vốn để duy trì sản xuất và ổn định đời sống, cho vay hỗ trợ các chính sách xã hội, giáo dục, y tế, giúp những đối tượng chính sách có cơ hội học tập, học nghề, tạo công ăn việc làm nhằm mục tiêu xóa đói giảm nghèo, tạo điều kiện tiền đề phát triển các vùng kinh tế khó khăn… đảm bảo cho nền kinh tế phát triển cân đối, xã hội ổn định, giảm khoảng cách giàu nghèo trong xã hội.
Vì vậy, tuy các hoạt động cho vay này không đáp ứng được các tiêu chí thương mại (thường là các khoản cho vay chỉ định của nhà nước, mang lại rất ít hoặc không mang lại lợi nhuận cho ngân hàng) nhưng lại có tác dụng chính trị, xã hội rất quan trọng trong sự phát triển của một quốc gia.2 Vai trò của Ngân hàng Chính sách Xã hội Trải qua nhiều thập kỷ đấu tranh và phát triển, tuy nhiệm vụ cách mạng trong các thời kỳ có khác nhau, nhưng xóa đói giảm nghèo và thực hiện công bằng xã hội luôn là một trong những nhiệm vụ cơ bản được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan 4 tâm. Đồng thời đó là một bộ phận quan trọng góp phần thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển bền vững. Với nhận thức đó, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX khẳng định: “bằng nguồn lực của nhà nước và của toàn xã hội, tăng đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, cho vay vốn, trợ giúp đào tạo nghề, cung cấp thông tin, chuyển giao công nghệ, giúp đỡ tiêu thụ sản phẩm. đối với những vùng nghèo, xã nghèo và nhóm dân cư nghèo” [Đảng cộng sản Việt nam (2001), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội].
NHCSXH có vai trò quan trọng trong xóa đói giảm nghèo, thực hiện an sinh xã hội. Thứ nhất, trong điều kiện nền kinh tế thị trường ngày càng hoàn thiện thì khoảng cách giàu nghèo càng lớn, do đó mỗi quốc gia cần phải có chính sách hợp lý để quan tâm và bảo đảm cho vấn đề con người, an sinh xã hội cho người nghèo, vùng nghèo. Là công cụ để nhà nước thực hiện các chương trình tín dụng chính sách, NHCSXH đã góp phần thực hiện mục tiêu: cải thiện điều kiện sống của dân cư, phân phối lại thu nhập trong xã hội, đảm bảo sự phát triển đồng đều của quốc gia vì một xã hội ổn định, dân giàu, nước mạnh, được thể hiện qua việc: Đối với các đối tượng chính sách: đã tạo ra một kênh tín dụng được sử dụng một cách hiệu quả cho những đối tượng, khu vực chính sách hơn các loại hình cấp phát vốn hỗ trợ khác do: (i) việc chuyển tải vốn được thực hiện theo phương thức cho vay có hoàn trả nên nguồn vốn được người sử dụng vốn tính toán hiệu quả; vốn được sử dụng quay vòng nhiều lần, giúp nhiều người được hưởng lợi từ nguồn tín dụng ưu đãi này. Mặt khác, người vay vốn tìm cách sử dụng vốn vào mục đích sản xuất kinh doanh, tạo ra thu nhập để cải thiện đời sống và trả được nợ; (ii) vốn cho vay giúp người vay vốn khắc phục tư tưởng tự ti, ỷ lại, tự nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh của mình, tạo tiền đề hòa nhập sản xuất hàng hóa, từng bước giúp người dân nghèo tự vươn lên, nâng cao chất lượng cuộc sống của mình, giảm sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội.
Đối với các khu vực khó khăn, những ngành nghề, những doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực công cộng mà bản thân hoạt động đó không có lãi, nhưng lại rất cần cho sự phát triển chung của xã hội, đòi hỏi nhà nước phải có sự trợ giúp thông qua việc cho vay vốn với điều kiện ưu đãi, tạo tiền đề cho các vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế kém phát triển có điều kiện tiếp cận với nền kinh tế thị trường, rút ngắn khoảng cách lạc hậu so với các ngành, vùng kinh tế phát triển khác. Thứ hai, làm lành mạnh hoá hệ thống tài chính - ngân hàng khi tách rời tín dụng chính sách ra khỏi tín dụng thương mại. Với xu thế cải tổ hệ thống NHTM thuộc sở hữu nhà nước theo hướng cổ phần hoá thì việc tách bạch tín dụng chính sách ra khỏi tín dụng thương mại là một việc làm tất yếu, vì bản thân các NHTM không thể gánh nổi chi phí để cho vay đối với hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác. Việc 5 tách bạch này sẽ trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các ngân hàng, giúp các NHTM không còn phải chịu áp lực từ những khoản cho vay theo chỉ định có rủi ro cao và chi phí lớn.
Từ đó, giúp các NHTM phát triển cả về chất lượng cũng như quy mô, đồng thời việc sử dụng nguồn vốn của nhà nước cho tín dụng chính sách ngày càng có tính chuyên biệt, minh bạch và hiệu quả hơn. Thứ ba, đóng vai trò quan trọng trong việc đẩy lùi và kiềm chế lạm phát, từng bước duy trì sự ổn định giá trị đồng tiền và tỉ giá, góp phần cải thiện kinh tế vĩ mô, môi trường đầu tư và sản xuất kinh doanh; góp phần thúc đẩy hoạt động đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh và hoạt động xuất nhập khẩu. NHCSXH đã hỗ trợ có hiệu quả trong việc tạo việc làm mới và thu hút lao động, góp phần cải thiện thu nhập và giảm nghèo bền vững. Mục tiêu hoạt động của NHCSXH đến năm 2020 là: Phát triển theo hướng ổn định bền vững, đảm bảo thực hiện tốt chính sách tín dụng ưu đãi của Nhà nước.