MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Những giá trị văn hoá, nghệ thuật của hệ thống cầu ngói Việt Nam với phong cách kiến trúc, điêu khắc đặc trưng mộc mạc đậm chất dân gian là một trong những thành tựu nổi bật của nghệ thuật tạo hình thế kỷ XVI - XVIII vẫn còn nguyên giá trị và được bảo tồn đến ngày nay. Nhận ra sự hiện diện “độc đáo” của hệ thống những cây cầu ngói những năm qua, xuất phát từ góc độ nhận thức của nghiên cứu ngành lịch sử mỹ thuật, chúng tôi đã và đang có ý định quan tâm tìm hiểu một cách có hệ thống các dạng/loại cầu ngói Việt Nam và cho rằng, việc đặt ra những vấn đề khoa học mang tính ứng dụng để đi sâu nghiên cứu, tìm hiểu những cứ liệu, góp phần làm sáng tỏ những giá trị văn hóa và đặc trưng của nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc cầu ngói trong dòng chảy của nghệ thuật cầu cổ là một điều cần thiết Từ những vấn đề đặt ra và hướng tiếp cận trên, nhóm nghiên cứu chọn đề tài “Ứng dụng nghệ thuật kiến trúc điêu khắc cầu ngói Việt Nam trong thiết kế nội ngoại thất không gian nhà hàng” để nghiên cứu, hy vọng góp phần làm sáng tỏ những giá trị văn hóa, nghệ thuật tạo hình kiến trúc và điêu khắc, góp thêm tiếng nói trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc dân gian truyền thống trong thiết kế mỹ thuật ứng dụng, từ đó vận dụng trong sáng tác chuyên môn, đào tạo, giảng dạy, nghiên cứu, đồng thời cung cấp những tư liệu cần thiết góp phần bảo vệ các giá trị di sản văn hóa truyền thống ở các làng quê Việt Nam, hiện tại và lâu dài. Thông qua việc nghiên cứu, kết quả thu nhận được sẽ góp phần hữu ích vào công tác giảng dạy, học tập và hướng đến việc gìn giữ, phát huy các giá trị nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc trong đào tạo, giảng dạy thiết kế tại Khoa Tạo dáng Công nghiệp– Trường Đại học Mở Hà Nội nói riêng và đáp ứng một phần nhu cầu nghiên cứu, học tập của cán bộ, giảng viên và sinh viên 5 ngành thiết kế ở trong nước cũng như khả dĩ đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của các nhà khoa học chuyên ngành nước ngoài đối với hệ thống cầu ngói Việt Nam hiện nay nói chung, từ đó có cơ hội nhiều hơn trong việc phát huy giá trị văn hóa nghệ thuật dân gian trong cuộc sống đương đại.
Mục tiêu đề tài Nghiên cứu làm rõ được đặc trưng ý nghĩa biểu tượng của giá trị tạo hình trang trí và những nét độc đáo trong kiến trúc, điêu khắc của cầu ngói. Đưa ra giải pháp ứng dụng nghệ thuật kiến trúc điêu khắc cầu ngói trong thiết kế không gian nội, ngoại thất nhà hàng. Tìm hiểu ứng dụng những đặc trưng tiêu biểu của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc cầu ngói ứng dụng vào thiết kế trong không gian nội ngoại thất nhà hàng tại mang một phong cách và ấn tượng về văn hoá nghệ thuật truyền thống truyền thống. Từ một nhà hàng được nghiên cứu sau đó để nhân rộng ra thành một hệ thống các nhà hàng mang nét nghệ thuật cầu ngói.
Nhằm mục đích tôn vinh quảng bá văn hóa dân tộc trong thời đại công nghiệp hóa, đô thị hoá như hiện nay. Thông qua việc nghiên cứu góp phần vào công tác giảng dạy, học tập và hướng đến việc gìn giữ, phát huy các giá trị nghệ thuật truyền thống trong đào tạo, giảng dạy sinh viên khoa Tạo dáng công nghiệp,Trường Đại học Mở Hà Nộ. Phát huy ứng dụng được những giá trị nghệ thuật dân tộc trong cuộc sống hiện nay. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu chính là nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc, và một số nghệ thuật xây dựng cầu ngói khác và một số yếu tố khác của những cây cầu ngói cổ điển hình ở Việt Nam như: Chùa cầu ở Hội An (Quảng Nam) Cầu ngói 6 Thanh Toàn (TP Huế) Cầu ngói Chùa Lương ở xã Hải Anh huyện Hải Hậu (Nam Định); Cầu ngói chợ Thượng xã Bình Minh, huyện Nam Trực, (Nam Định); Cầu ngói Phát Diệm thị trấn huyện Kim Sơn (Ninh Bình); Cầu Nhật Tiên và Nguyệt Tiên thuộc chùa Thầy, huyện Quốc Oai, (Hà Nội), Cầu ngói Bình Vọng thuộc huyện Thường Tín, (Hà Nội), Cầu Khum, Huyện Thạch Thất, (Hà Nội) 3.
Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát nghiên cứu đặc trưng nghệ thuật kiến trúc điêu khắc những cây cầu ngói cổ điển hình ở Việt Nam. Nghiên cứu các họa tiết hoa văn điêu khắc trang trí trên kiến trúc và tìm hiểu những giá trị lịch sử, văn hóa nghệ thuật của những cây cầu ngói cổ bao gồm cấu trúc không gian, kết cấu, vật liệu, chất liệu, vì kèo, mái cầu, cổng cầu v.v… từ đó ứng dụng các giá trị nghệ thuật những cây cầu ngói điển hình. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu những đặc trưng của nghệ thuật kiến trúc điêu khắc cầu ngói và thực trạng khai thác ứng dụng các yếu tố nghệ thuật cầu ngói trong thiết kế không gian nội ngoại thất nhà hàng tại Việt Nam và những nét đặc trưng độc đáo về kiến trúc, điêu khắc, kỹ thuật, vật liệu trong các công trình nghệ thuật kiến trúc. Từ đó đưa ra các giải pháp ứng dụng công trình cầu cổ Việt Nam trong thiết kế, trang trí một số không gian nội ngoại thất nhà hàng; khai thác nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc cầu cổ trong thiết kế nội ngoại thất nhà hàng thông qua hế thống cầu ngói.
Bộ tài liệu tham khảo và bản vẽ thiết kế điển hình cho sinh viên ngành thiết kế nội thất, kiến trúc bằng một số giải pháp thiết kế ứng dụng nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc cầu ngói Việt Nam trong thiết kế không gian nội ngoại thất nhà hàng. Phƣơng pháp nghiên cứu Vận dụng phương pháp phân tích văn bản (bia ký, văn tự cổ, tư liệu về cầu ngói Việt Nam) các giá trị về văn hóa, nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc của cầu ngói để ứng dụng vào thiết kế nội ngoại thất nhà hàng. Dùng phương pháp điền dã một số cây cầu ngói và một số cây cầu ngói cổ tìm hiểu và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đặc trưng nghệ thuật cầu ngói để hiểu và chắt lọc những yếu tố trọng tâm mà mình cần nghiên cứu. Khảo sát và tham khảo kinh nghiệm các nhà hàng có sử dụng khai thác yêu tố nghệ thuật cầu ngói ở Việt Nam từ trước đến nay bằng cách tham quan thực tế và phân tích những mặt ưu nhược điểm của mỗi nhà hàng.
Những nội dung chính yếu cần nghiên cứu - Hệ thống cơ sở lý thuyết tổng quan nghiên cứu về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc cầu ngói cổ Việt Nam trong thiết kế không gian nội ngoại thất nhà hàng, nhận diện những đặc trưng của nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc cầu ngói, những biểu tượng văn hóa nghệ thuật. Nghiên cứu cơ sở văn hóa, nghệ thuật, kỹ thuật, vật liệu trong các công trình cầu ngói từ đó ứng dụng vào thiết kế không gian nội, ngoại thất nhà hàng. - Nghiên cứu thực trạng, đánh giá, khảo sát để tìm ngững đặc trưng nghệ thuật kiến trúc điêu khắc cầu ngói Việt Nam và những ý nghĩa về lịch sử, văn hóa, tâm linh để vận dụng vào giải pháp thiết kế không gian nội ngoại thất nhà hàng trong đời sống hiện nay. So sánh đối chiếu và những kinh nghiệm thiết kế sử dụng kiến trúc cầu ở một số công trình nội ngoại thất nhà hàng ở trong và ngoài nước từ đó rút ra những kinh nghiệm trong thiết kế trang trí không gian nội thất nhà hàng có ứng dụng cầu ngói Việt Nam - Nghiên cứu tìm ra những đặc trưng, giá trị nghệ thuật và đưa ra các giải pháp ứng dụng nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc cầu ngói “Thượng gia hạ 8 kiều” trong thiết kế, trang trí một số không gian nội ngoại thất nhà hàng, khai thác các yếu tố chất liệu, vật liệu của cầu ngói tạo một số giải pháp ứng dụng cầu ngói đưa vào thiết kế, trang trí không gian nội, ngoại thất thất nhà hàng.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU KHAI THÁC YẾU TỐ NGHỆ THUẬT KIẾN TRÚC, ĐIÊU KHẮC CẦU NGÓI TRONG THIẾT KẾ KHÔNG GIAN NỘI, NGOẠI THẤT NHÀ HÀNG 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm về thiết kế nội thất Thiết kế nội thất là sắp xếp các vật thể trong không gian 3 chiều nhằm thỏa mãn một nhu cầu nhất định trong một khôn khổ nhất định, bằng nhân sinh quan thẩm mỹ của con người. Thiết kế nội thất được phân loại các dạng chính bao gồm: Khối nhà ở, Khối văn phòng, Khối dịch vụ, Khối công trình công cộng.
Thiết kế nội thất là việc tổ chức không gian hợp lý theo công năng sử dụng, bố trí đồ đạc thiết bị thỏa mãn nhu cầu sử dụng và cảm xúc của người dùng. Cùng với đó là sự kết hợp hài hòa của chất liệu, màu sắc, ánh sáng, nghệ thuật, công nghệ và điều kiện tự nhiên môi trường. Thiết kế nội thất được định nghĩa là những công việc chuyên nghiệp và toàn diện nhằm tạo ra một môi trường nội thất để giải quyết, bảo vệ và đáp ứng các nhu cầu của con người. Nó là sự kết hợp của nghệ thuật, khoa học kĩ thuật và cách lập kế hoạch kinh doanh của một giải pháp nội thất sáng tạo, bền vững và hiệu quả nhưng hài hòa với thiết kế kiến trúc của một không gian nhất định, đồng thời tạo ra sự an toàn và sức khỏe tinh thần tốt với những cách bố trí phong cách và thẩm mỹ sáng suốt.
Khái niệm thiết kế ngoại thất Ngoại thất là những gì thuộc về bên ngoài của một công trình. Thiết kế ngoại thất chính là việc các nhà thiết kế kết hợp giữa sự sáng tạo và nghệ thuật 9 để mang đến những ý tưởng về không gian bên ngoài của một công trình làm sao cho người ta thấy được những nét đặc trưng nhất của công trình đó. Công việc này khá rộng, khá phức tạp. Khái niệm kiến trúc Kiến trúc là một ngành nghệ thuật và khoa học về tổ chức sắp xếp không gian, lập hồ sơ thiết kế các công trình kiến trúc.
Kiến trúc sư với kiến thức chuyên ngành kiến trúc, ngoài công tác thiết kế công trình có thể tham gia vào rất nhiều các lĩnh vực thiết kế quản lý khác, như quy hoạch đô thị, thiết kế đô thị, thiết kế cảnh quan, quản lý đô thị, quản lý giám sát dự án, thiết kế nội thất, thiết kế đồ họa hay thiết kế tạo dáng công nghiệp.