Năng Lực Sử Dụng Tiếng Việt Của Học Sinh Dân Tộc Cơ Ho Ở Huyện Di Linh

Nghiên cứu đánh giá năng lực sử dụng tiếng Việt của học sinh dân tộc Cơ Ho tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Vũ Văn Toán
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Khắc Cường
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Năng Lực Sử Dụng Tiếng Việt Của Học Sinh Dân Tộc Cơ Ho Tại Huyện Di Linh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• Mục đích nghiên cứu
• Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu và mẫu nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• Bố cục của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ Ở VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ
• 1.1. Hiện tượng song ngữ, đa ngữ
• 1.1.1. Nguyên nhân nảy sinh hiện tượng song ngữ
• 1.2. Những vấn đề về chính sách ngôn ngữ
• 1.2.1. Quan điểm về ngôn ngữ và vai trò của tiếng Việt ở Việt Nam
• 1.3. Một số khái niệm có liên quan
• 1.3.1. Năng lực ngôn ngữ và năng lực giao tiếp
• 1.3.2. Tiêu chí đánh giá năng lực tiếng Việt
• 1.4. Vấn đề sử dụng ngôn ngữ của người Cơ Ho ở huyện Di Linh
• 1.4.1. Khái quát về cảnh huống ngôn ngữ ở huyện Di Linh
• 1.4.2. Vấn đề sử dụng ngôn ngữ của người Cơ Ho ở huyện Di Linh
• 1.4.3. Thái độ ngôn ngữ của người Cơ Ho ở Di Linh
• 1.4.4. Nhận thức của người Cơ Ho về vị trí và lợi ích của tiếng Việt
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT NĂNG LỰC NGÔN NGỮ CỦA HỌC SINH DÂN TỘC CƠ HO BẬC TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở HUYỆN DI LINH
• 2.1. Tình hình sử dụng ngôn ngữ của học sinh dân tộc Cơ Ho bậc tiểu học và trung học Cơ sở ở huyện Di Linh hiện nay
• 2.2. Năng lực tiếng Việt của học sinh dân tộc Cơ Ho
• 2.2.1. Đánh giá năng lực tiếng Việt của học sinh dân tộc Cơ Ho qua các kỹ năng cụ thể
• 2.3. Ngôn ngữ học sinh Cơ Ho thường sử dụng trong gia đình
• 2.4. Ngôn ngữ thường sử dụng trong trường học và trong các trường hợp sinh hoạt khác
• 2.5. Tình hình dạy và học trong trường tiểu học và trung học cơ sở vùng dân tộc Cơ Ho huyện Di Linh
• 2.6. Ý kiến của học sinh và phụ huynh người Cơ Ho đối với việc sử dụng ngôn ngữ trong nhà trường
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC TIẾNG VIỆT CHO HỌC SINH DÂN TỘC CƠ HO
• 3.1. Một vài gợi ý định hướng phát triển năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho ở huyện Di Linh
• 3.2. Một số phương pháp giảng dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho
• 3.2.1. Nhóm phương pháp chung
• 3.2.2. Gợi ý một số phương pháp cụ thể
• 3.3. Đề xuất các biện pháp nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho trong nhà trường
• 3.3.1. Một số ý kiến về sách giáo khoa
• 3.3.2. Phát huy hiệu quả sử dụng tiếng Việt trong Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Di Linh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Tiếng Việt Của Học Sinh Cơ Ho Di Linh

Bài viết này tập trung vào việc đánh giá năng lực tiếng Việt của học sinh dân tộc Cơ Ho tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng. Tiếng Việt, mặc dù là ngôn ngữ chung của Việt Nam, lại là ngôn ngữ thứ hai đối với các em. Điều này tạo ra những thách thức đặc biệt trong quá trình học tập. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định rõ thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy và học. Việc nắm vững tiếng Việt không chỉ là yêu cầu của một môn học, mà còn là chìa khóa để tiếp cận kiến thức trong tất cả các môn học khác. Theo báo cáo của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Di Linh, tỷ lệ học sinh dân tộc Cơ Ho lưu ban và bỏ học vẫn còn cao, một phần do các em không theo kịp chương trình học. Nghiên cứu này sẽ góp phần vào việc cải tiến phương pháp dạy và học, giúp học sinh Cơ Ho hòa nhập tốt hơn với môi trường giáo dục.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tiếng Việt Đối Với Học Sinh Dân Tộc

Tiếng Việt đóng vai trò then chốt trong việc tiếp thu kiến thức và hòa nhập cộng đồng của học sinh dân tộc thiểu số. Nó không chỉ là một môn học, mà còn là công cụ để các em tiếp cận với các môn học khác và giao tiếp hiệu quả trong xã hội. Việc nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho là vô cùng quan trọng để đảm bảo các em có cơ hội học tập và phát triển toàn diện. Sự thành thạo tiếng Việt giúp các em tự tin hơn trong giao tiếp, mở ra nhiều cơ hội học tập và việc làm trong tương lai.

1.2. Bối Cảnh Giáo Dục Tại Huyện Di Linh Lâm Đồng

Huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, là nơi sinh sống của nhiều học sinh dân tộc Cơ Ho. Tuy nhiên, chất lượng giáo dục, đặc biệt là năng lực tiếng Việt, vẫn còn là một thách thức. Tỷ lệ học sinh lưu ban và bỏ học trong cộng đồng này vẫn còn cao so với mặt bằng chung của huyện. Điều này đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ các nhà quản lý giáo dục, giáo viên và cộng đồng để tìm ra các giải pháp phù hợp. Cần có những chính sách và chương trình hỗ trợ đặc biệt để giúp học sinh dân tộc Cơ Ho vượt qua những khó khăn trong học tập.

II. Thực Trạng Sử Dụng Tiếng Việt Của Học Sinh Cơ Ho Tại Di Linh

Nghiên cứu cho thấy thực trạng sử dụng tiếng Việt của học sinh dân tộc Cơ Ho tại huyện Di Linh còn nhiều hạn chế. Các em gặp khó khăn trong việc phát âm, sử dụng từ vựng và ngữ pháp. Điều này ảnh hưởng đến khả năng nghe, nói, đọc, viết và tiếp thu kiến thức. Một trong những nguyên nhân chính là sự khác biệt giữa ngôn ngữ Cơ Ho và tiếng Việt, cũng như việc thiếu môi trường sử dụng tiếng Việt thường xuyên. Theo tác giả Vũ Văn Toán, việc sử dụng chương trình, phương pháp và sách giáo khoa dạy tiếng Việt với tư cách là tiếng mẹ đẻ để dạy cho học sinh DTTS nói chung và học sinh Cơ Ho nói riêng trên thực tế đã không đạt được kết quả như mong muốn. Cần có những phương pháp dạy học đặc biệt, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của học sinh dân tộc Cơ Ho.

2.1. Khó Khăn Trong Phát Âm Tiếng Việt Của Học Sinh Cơ Ho

Một trong những khó khăn lớn nhất của học sinh dân tộc Cơ Ho khi học tiếng Việt là phát âm. Do sự khác biệt về hệ thống âm vị giữa ngôn ngữ Cơ Ho và tiếng Việt, các em thường mắc lỗi phát âm, đặc biệt là các âm tiết, thanh điệu và phụ âm. Điều này gây khó khăn cho việc giao tiếp và tiếp thu kiến thức. Cần có những bài tập và hoạt động luyện phát âm đặc biệt để giúp các em cải thiện khả năng phát âm tiếng Việt. Giáo viên cần kiên nhẫn và tạo môi trường thoải mái để các em tự tin luyện tập.

2.2. Hạn Chế Về Từ Vựng Và Ngữ Pháp Tiếng Việt

Ngoài phát âm, học sinh dân tộc Cơ Ho cũng gặp hạn chế về từ vựng và ngữ pháp tiếng Việt. Vốn từ vựng của các em còn nghèo nàn, và các em thường mắc lỗi ngữ pháp khi sử dụng tiếng Việt. Điều này ảnh hưởng đến khả năng diễn đạt ý tưởng và hiểu các văn bản tiếng Việt. Cần có những hoạt động mở rộng vốn từ vựng và luyện tập ngữ pháp thường xuyên để giúp các em cải thiện khả năng sử dụng tiếng Việt. Giáo viên có thể sử dụng các trò chơi, bài hát và câu chuyện để làm cho việc học từ vựng và ngữ pháp trở nên thú vị hơn.

2.3. Ảnh Hưởng Của Tiếng Mẹ Đẻ Đến Việc Học Tiếng Việt

Ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng lực tiếng Việt của học sinh dân tộc Cơ Ho. Cấu trúc ngữ pháp và cách diễn đạt của ngôn ngữ Cơ Ho có thể khác biệt so với tiếng Việt, dẫn đến những khó khăn trong việc học và sử dụng tiếng Việt. Cần có sự hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ Cơ Ho để có thể thiết kế các phương pháp dạy học phù hợp, giúp các em vượt qua những ảnh hưởng tiêu cực của tiếng mẹ đẻ và phát huy những điểm mạnh của cả hai ngôn ngữ.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Tiếng Việt Cho Học Sinh Cơ Ho Di Linh

Để nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho tại huyện Di Linh, cần có một hệ thống các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc cải tiến chương trình và phương pháp dạy học, tăng cường đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn cao, cung cấp tài liệu học tập phù hợp, và tạo môi trường sử dụng tiếng Việt thường xuyên. Theo tác giả Vũ Văn Toán, cần có những phương pháp giảng dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho. Nhóm phương pháp chung và gợi ý một số phương pháp cụ thể. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng để tạo điều kiện tốt nhất cho các em học tập và phát triển.

3.1. Cải Tiến Chương Trình Và Phương Pháp Dạy Học Tiếng Việt

Chương trình và phương pháp dạy học tiếng Việt cần được cải tiến để phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của học sinh dân tộc Cơ Ho. Cần tập trung vào việc phát triển các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết một cách toàn diện, đồng thời chú trọng đến việc xây dựng vốn từ vựng và ngữ pháp. Các phương pháp dạy học cần linh hoạt, sáng tạo và khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh. Giáo viên có thể sử dụng các trò chơi, bài hát, câu chuyện và các hoạt động thực tế để làm cho việc học tiếng Việt trở nên thú vị và hiệu quả hơn.

3.2. Tăng Cường Đội Ngũ Giáo Viên Có Trình Độ Chuyên Môn Cao

Đội ngũ giáo viên đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho. Cần tăng cường đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn cao, có kinh nghiệm giảng dạy cho học sinh dân tộc thiểu số, và có sự hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa Cơ Ho. Giáo viên cần được đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Ngoài ra, cần có chính sách đãi ngộ hợp lý để thu hút và giữ chân những giáo viên giỏi.

3.3. Xây Dựng Môi Trường Sử Dụng Tiếng Việt Thường Xuyên

Để học sinh dân tộc Cơ Ho có thể sử dụng tiếng Việt một cách thành thạo, cần xây dựng một môi trường sử dụng tiếng Việt thường xuyên. Điều này có nghĩa là tạo ra các cơ hội để các em sử dụng tiếng Việt trong các hoạt động học tập, vui chơi và giao tiếp hàng ngày. Nhà trường có thể tổ chức các câu lạc bộ tiếng Việt, các hoạt động ngoại khóa, và các buổi giao lưu văn hóa để khuyến khích các em sử dụng tiếng Việt. Gia đình và cộng đồng cũng cần tạo điều kiện để các em sử dụng tiếng Việt trong các hoạt động gia đình và cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phát Huy Hiệu Quả Tại Trường DTNT Di Linh

Việc phát huy hiệu quả sử dụng tiếng Việt tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Di Linh là một ví dụ điển hình về ứng dụng thực tiễn các giải pháp nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho. Trường DTNT Di Linh có những điều kiện thuận lợi để thực hiện các giải pháp này, như đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn cao, cơ sở vật chất đầy đủ, và sự quan tâm đặc biệt từ các cấp lãnh đạo. Theo tác giả Vũ Văn Toán, cần phát huy hiệu quả sử dụng tiếng Việt trong Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Di Linh. Kinh nghiệm từ Trường DTNT Di Linh có thể được áp dụng rộng rãi cho các trường học khác trong huyện Di Linh và các địa phương khác có đông học sinh dân tộc Cơ Ho.

4.1. Mô Hình Giáo Dục Tại Trường DTNT Di Linh

Mô hình giáo dục tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Di Linh tập trung vào việc phát triển toàn diện cho học sinh dân tộc Cơ Ho, bao gồm cả năng lực tiếng Việt, kiến thức văn hóa và kỹ năng sống. Trường có chương trình học tập đặc biệt, phù hợp với đặc điểm của học sinh dân tộc thiểu số, và có đội ngũ giáo viên tận tâm, yêu nghề. Ngoài ra, trường còn có các hoạt động ngoại khóa phong phú, giúp học sinh phát triển các kỹ năng mềm và khám phá tiềm năng của bản thân.

4.2. Kinh Nghiệm Nâng Cao Năng Lực Tiếng Việt Tại Trường DTNT

Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Di Linh đã có nhiều kinh nghiệm thành công trong việc nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho. Trường đã áp dụng các phương pháp dạy học sáng tạo, sử dụng các tài liệu học tập phù hợp, và tạo môi trường sử dụng tiếng Việt thường xuyên. Ngoài ra, trường còn có các chương trình hỗ trợ đặc biệt cho học sinh yếu kém, giúp các em theo kịp chương trình học. Những kinh nghiệm này có thể được chia sẻ và áp dụng cho các trường học khác.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Giáo Dục Tiếng Việt Cho Học Sinh Dân Tộc Cơ Ho

Để đảm bảo năng lực tiếng Việt của học sinh dân tộc Cơ Ho được nâng cao một cách bền vững, cần có sự hỗ trợ từ các chính sách hỗ trợ giáo dục dân tộc. Các chính sách này bao gồm việc tăng cường đầu tư cho giáo dục vùng dân tộc thiểu số, cung cấp học bổng và các khoản hỗ trợ tài chính cho học sinh nghèo, và tạo điều kiện để học sinh dân tộc thiểu số tiếp cận với các cơ hội học tập và việc làm. Theo tài liệu gốc, cần có chính sách hỗ trợ giáo dục dân tộc. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương để đảm bảo các chính sách được thực hiện một cách hiệu quả.

5.1. Vai Trò Của Nhà Nước Trong Hỗ Trợ Giáo Dục Dân Tộc

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ giáo dục dân tộc, đặc biệt là việc nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho. Nhà nước cần tăng cường đầu tư cho giáo dục vùng dân tộc thiểu số, xây dựng cơ sở vật chất trường học, cung cấp trang thiết bị dạy học, và đào tạo đội ngũ giáo viên. Ngoài ra, nhà nước cần có các chính sách ưu đãi cho học sinh dân tộc thiểu số, như học bổng, trợ cấp, và các chương trình hỗ trợ đặc biệt.

5.2. Sự Tham Gia Của Cộng Đồng Trong Giáo Dục Tiếng Việt

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ giáo dục tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho. Các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp, và các cá nhân có thể tham gia vào việc hỗ trợ giáo dục bằng cách tài trợ học bổng, cung cấp tài liệu học tập, và tổ chức các hoạt động ngoại khóa. Ngoài ra, cộng đồng cần tạo môi trường khuyến khích học tập, tôn trọng văn hóa, và tạo điều kiện để học sinh dân tộc thiểu số phát triển toàn diện.

VI. Tương Lai Của Năng Lực Tiếng Việt Học Sinh Cơ Ho Tại Di Linh

Việc nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh dân tộc Cơ Ho tại huyện Di Linh là một quá trình lâu dài và liên tục. Tuy nhiên, với sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, sự nỗ lực của đội ngũ giáo viên, và sự hỗ trợ của cộng đồng, tương lai của học sinh dân tộc Cơ Ho sẽ tươi sáng hơn. Các em sẽ có cơ hội tiếp cận với nền giáo dục chất lượng cao, phát triển toàn diện, và đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Theo tài liệu gốc, sự phát triển của học sinh dân tộc và tương lai của học sinh dân tộc Cơ Ho. Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các giải pháp để có thể điều chỉnh và cải tiến cho phù hợp.

6.1. Cơ Hội Học Tập Và Việc Làm Cho Học Sinh Dân Tộc

Việc nâng cao năng lực tiếng Việt sẽ mở ra nhiều cơ hội học tập và việc làm cho học sinh dân tộc Cơ Ho. Các em sẽ có thể tiếp tục học lên các cấp cao hơn, như trung học phổ thông, cao đẳng, đại học, và có thể tìm được những công việc tốt, ổn định, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của gia đình và cộng đồng. Ngoài ra, việc thành thạo tiếng Việt còn giúp các em hòa nhập tốt hơn với xã hội và tham gia vào các hoạt động văn hóa, xã hội.

6.2. Gìn Giữ Và Phát Huy Bản Sắc Văn Hóa Cơ Ho

Việc nâng cao năng lực tiếng Việt không có nghĩa là từ bỏ bản sắc văn hóa Cơ Ho. Ngược lại, việc thành thạo cả tiếng Việt và tiếng Cơ Ho sẽ giúp các em gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Các em có thể sử dụng tiếng Cơ Ho để giao tiếp với gia đình, bạn bè, và cộng đồng, đồng thời sử dụng tiếng Việt để tiếp cận với kiến thức và văn hóa của thế giới. Việc song ngữ sẽ giúp các em trở thành những người có văn hóa đa dạng và có khả năng thích ứng cao trong xã hội hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng là địa bàn miền núi đa dân tộc với quy mô dân số trên 160.000 người thuộc 28 dân tộc anh em cùng sinh sống. Trong đó, đồng bào dân tộc Cơ Ho chiếm khoảng 36% dân số với gần 60.000 người, tập trung chủ yếu tại các xã Gia Bắc, Sơn Điền, Gung Ré, Bảo Thuận và Đinh Trang Hòa. Trong bức tranh đa văn hóa này, tiếng Việt giữ vai trò là ngôn ngữ quốc gia và công cụ giao tiếp chung, nhưng đối với học sinh dân tộc thiểu số nói chung và học sinh Cơ Ho nói riêng, tiếng Việt lại là ngôn ngữ thứ hai chứ không phải tiếng mẹ đẻ. Thực tế giáo dục tại 88 trường học các cấp trên địa bàn cho thấy, tỷ lệ học sinh Cơ Ho lưu ban và bỏ học có chiều hướng gia tăng do rào cản tiếp thu bài giảng khi chương trình phổ thông áp dụng sách giáo khoa và phương pháp giảng dạy tiếng Việt như tiếng mẹ đẻ.

Đề tài nghiên cứu được tác giả Vũ Văn Toán thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Khắc Cường tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là khảo sát và xác định chính xác năng lực sử dụng tiếng Việt của học sinh dân tộc Cơ Ho ở hai bậc học Tiểu học và Trung học cơ sở trên hai phương diện: tiếng Việt với tư cách là môn học và tiếng Việt trong giao tiếp đời sống. Phạm vi nghiên cứu không gian tập trung tại 7 trường học trọng điểm trên địa bàn huyện Di Linh, bao gồm Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Di Linh, các trường Tiểu học Lam Sơn, Bảo Thuận, Tân Thượng, Đinh Trang Hòa và các trường Trung học cơ sở Gung Ré, Bảo Thuận, Đinh Trang Hòa. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập liên tục trong 3 năm học từ 2012 đến 2015, tập trung cao điểm vào năm học 2014-2015. Ý nghĩa của công trình là cung cấp hệ thống luận cứ thực chứng và định lượng chuẩn xác, làm nền tảng khoa học cho việc điều chỉnh chính sách giáo dục ngôn ngữ vùng dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của ba hệ thống lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại:

Thứ nhất, Lý thuyết Ngôn ngữ học cấu trúc của Noam Chomsky với sự phân biệt rành mạch giữa năng lực ngôn ngữ (kiến thức tiềm ẩn về hệ thống quy tắc ngữ pháp trong tư duy) và hành vi ngôn ngữ (sự hiện thực hóa năng lực đó trong các ngữ cảnh cụ thể).

Thứ hai, Lý thuyết Năng lực giao tiếp do Dell Hymes khởi xướng và được hoàn thiện bởi Canale, Swain cùng Lyle Bachman. Mô hình này mở rộng phạm trù năng lực ngôn ngữ ra bốn thành tố cốt lõi: thành tố ngữ học (tri thức về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp), thành tố diễn ngôn (liên kết ý tưởng mạch lạc), thành tố ngôn ngữ xã hội (sử dụng ngôn ngữ phù hợp bối cảnh văn hóa) và thành tố chiến lược (vận dụng giải pháp bù đắp khi giao tiếp bị gián đoạn).

Thứ ba, Lý thuyết Thụ đắc ngôn ngữ của Stephen Krashen, khẳng định năng lực ngôn ngữ thứ hai được hình thành tối ưu thông qua quá trình thụ đắc tự nhiên trong môi trường giao tiếp thực tế qua bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết thay vì học thuộc lý thuyết ngữ pháp khô cứng.

Bên cạnh đó, luận văn làm rõ các khái niệm công cụ nền tảng: tiếng mẹ đẻ (ngôn ngữ đầu đời gắn liền với tư duy tộc người), ngôn ngữ quốc gia (ngôn ngữ chính thức của toàn dân), hiện tượng song ngữ bất bình đẳng (trong đó tiếng Việt chiếm ưu thế về chức năng xã hội còn tiếng Cơ Ho chiếm ưu thế trong sinh hoạt gia đình), và thái độ ngôn ngữ (xu hướng tâm lý trung thành với tiếng mẹ đẻ kết hợp nhu cầu học tiếng phổ thông để phát triển kinh tế).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp tiếp cận định lượng của ngôn ngữ học xã hội và phương pháp phân tích lỗi của ngôn ngữ học ứng dụng:

Nguồn dữ liệu định lượng được thu thập từ mẫu khảo sát gồm 367 học sinh dân tộc Cơ Ho, trong đó có 104 học sinh bậc Tiểu học và 263 học sinh bậc Trung học cơ sở tại 7 trường thuộc huyện Di Linh. Phiếu điều tra được thiết kế theo cấu trúc câu hỏi đóng và mở, bao quát 5 nhóm thông tin: tự đánh giá năng lực, hiện trạng sử dụng ngôn ngữ 4 kỹ năng, môi trường giao tiếp gia đình - xã hội, thái độ ngôn ngữ và đề xuất dạy học.

Nguồn dữ liệu định tính và điền dã bao gồm: phỏng vấn sâu 20 giáo viên trực tiếp giảng dạy vùng đồng bào, 10 học sinh Cơ Ho, 50 phụ huynh người Cơ Ho (chia đều 25 phụ huynh bậc Tiểu học và 25 phụ huynh bậc Trung học cơ sở) và 10 cán bộ quản lý cấp xã, huyện. Tác giả tiến hành quan sát tham dự tại 10 tiết học (Toán, Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc, Mỹ thuật, Thể dục), theo dõi 10 tình huống giao tiếp tự nhiên tại trường học và buôn làng, đồng thời ghi âm 20 mẫu ngữ liệu hội thoại thực tế.

Phương pháp phân tích lỗi được thực hiện trên tổng thể 925 bài kiểm tra của học sinh bao gồm các dạng bài điền phụ âm, nguyên âm, thanh điệu, đọc hiểu, sắp xếp câu và tập làm văn.

Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm khắc phục triệt để tính chủ quan của bảng tự đánh giá, đối chiếu chéo giữa nhận thức của học sinh với đánh giá của giáo viên và minh chứng lỗi sai thực tế. Toàn bộ dữ liệu định lượng được mã hóa và xử lý thống kê tương quan bằng phần mềm SPSS 16.0 và Microsoft Excel trong giai đoạn nghiên cứu từ 2012 đến 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế mang lại những phát hiện quan trọng về năng lực tiếng Việt của học sinh Cơ Ho tại Di Linh:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa cảm nhận tự đánh giá của học sinh và đánh giá chuyên môn của giáo viên. Kết quả điều tra cho thấy có 21,53% học sinh tự nhận thành thạo tiếng Việt, 30,52% đánh giá ở mức khá và 23,98% mức trung bình (tổng cộng 76,03% tự đánh giá từ trung bình trở lên), trong khi chỉ có 12,81% nhận mức kém và 11,17% nhận mức rất kém. Ngược lại, 100% giáo viên được phỏng vấn đều khẳng định năng lực tiếng Việt thực tế của các em chỉ ở mức trung bình và yếu, nhiều học sinh lớp 2 và lớp 3 sau kỳ nghỉ hè bị quên đáng kể vốn tiếng Việt do không được sử dụng tại gia đình.

Thứ hai, mức độ thành thạo 4 kỹ năng có sự phân hóa mạnh mẽ theo bậc học và môi trường sống. Tổng hợp chung có 73,30% học sinh đạt mức độ thành thạo cả 4 kỹ năng (nam chiếm 39,24%, nữ chiếm 34,06%), tuy nhiên tỷ lệ này tập trung phần lớn ở cuối cấp Trung học cơ sở và học sinh Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú. Đáng lo ngại là có đến 14,70% học sinh rơi vào tình trạng nghe nói được nhưng không biết đọc viết (mù chữ tiếng Việt), 6,50% hoàn toàn không biết gì về tiếng Việt, 3,20% nghe đọc được nhưng không thể nói viết, và 2,20% chỉ đọc viết cơ học mà không giao tiếp khẩu ngữ được.

Thứ ba, kỹ năng nghe hiểu bài giảng bằng tiếng Việt trong nhà trường còn rất hạn chế. Khảo sát mức độ tiếp thu cho thấy chỉ có 38,42% học sinh (141 em) hiểu rõ bài giảng của thầy cô giáo, trong khi có tới 47,68% (175 em) chỉ hiểu bài một cách ít ỏi, rời rạc và 13,90% (51 em) hoàn toàn không hiểu nội dung bài học. Mức độ tiếp thu có sự chênh lệch rõ theo môn học: tỷ lệ hiểu bài đạt khoảng 85% ở môn Âm nhạc và Mỹ thuật, 75% ở môn Toán, nhưng giảm xuống chỉ còn khoảng 60% ở môn Tiếng Việt và Lịch sử.

Thứ tư, môi trường giao tiếp gia đình thuần tiếng mẹ đẻ chi phối trực tiếp đến năng lực tiếng Việt. Trong số 50 phụ huynh người Cơ Ho được khảo sát, có 6,00% hoàn toàn không thể nghe nói tiếng Việt, 30,00% chỉ dừng lại ở mức độ chào hỏi đơn giản, 44,00% giao tiếp sinh hoạt thông thường, và chỉ 20,00% sử dụng được tiếng Việt trong lĩnh vực chính trị, khoa học kỹ thuật. Có tới 100% gia đình Cơ Ho sử dụng tiếng mẹ đẻ làm ngôn ngữ giao tiếp nội bộ thường nhật.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự hạn chế năng lực tiếng Việt của học sinh Cơ Ho bắt nguồn từ cảnh huống ngôn ngữ mang tính chất song ngữ bổ sung nhưng bất bình đẳng. Ở giai đoạn tiền học đường, trẻ em Cơ Ho sống khép kín trong buôn làng, hoàn toàn tiếp xúc bằng tiếng mẹ đẻ. Khi bước vào lớp 1, các em phải tiếp cận ngay chương trình sách giáo khoa được thiết kế dành riêng cho người bản ngữ nói tiếng Việt. Việc thiếu vắng giai đoạn chuẩn bị ngôn ngữ thứ hai khiến học sinh rơi vào trạng thái sốc ngôn ngữ, dẫn đến rụt rè, thụ động và tiếp thu kiến thức chậm chạp.

So sánh với các nghiên cứu tương tự về thực trạng song ngữ Khmer - Việt tại Đồng bằng Sông Cửu Long hay song ngữ Phù Lá - Việt tại Tây Bắc, hiện tượng rào cản ngôn ngữ của học sinh Cơ Ho tại Di Linh mang tính phổ quát ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, điểm đặc thù tại Di Linh là sự chuyển biến tích cực về năng lực tiếng Việt tăng dần theo bậc học nhờ sự hòa nhập cộng cư với người Kinh và hiệu quả của mô hình trường phổ thông dân tộc nội trú.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ các phát hiện trên có thể được biểu diễn rõ ràng qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ tự đánh giá của học sinh với đánh giá thực tế của giáo viên, kết hợp bảng phân phối chéo thể hiện cơ cấu 47,68% học sinh hiểu ít và 13,90% không hiểu bài giảng để làm nổi bật nhu cầu cấp bách của việc đổi mới phương pháp sư phạm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực tiếng Việt và giảm thiểu tỷ lệ lưu ban, bỏ học cho học sinh Cơ Ho tại huyện Di Linh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Đổi mới phương pháp dạy học tiếng Việt theo định hướng ngôn ngữ thứ hai (L2): Áp dụng phương pháp giao tiếp trực quan, tăng cường thời lượng luyện nói và nghe hiểu trước khi chuyển sang kỹ năng đọc viết. Mục tiêu hành động là nâng tỷ lệ học sinh hiểu rõ bài giảng từ 38,42% hiện nay lên trên 75% trong vòng 2 năm học. Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn và giáo viên chủ nhiệm các trường Tiểu học, Trung học cơ sở toàn huyện Di Linh.

2. Triển khai chương trình tăng cường tiếng Việt mầm non và tiền học đường: Tổ chức các lớp học tiếng Việt hè tăng cường kéo dài 2 đến 3 tháng cho 100% trẻ em mẫu giáo 5 tuổi người Cơ Ho trước khi vào lớp 1. Mục tiêu giảm tỷ lệ học sinh không biết tiếng Việt khi bước vào bậc tiểu học từ 6,50% xuống dưới 1% trong giai đoạn 2016-2018. Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Di Linh phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các xã Gia Bắc, Sơn Điền, Bảo Thuận, Gung Ré.

3. Biên soạn tài liệu bổ trợ và từ điển đối chiếu song ngữ Việt - Cơ Ho: Xây dựng hệ thống sổ tay thuật ngữ học tập đối chiếu Việt - Cơ Ho, tuyển tập truyện đọc song ngữ có hình ảnh minh họa và phiếu bài tập chữa lỗi ngữ âm đặc thù (thanh điệu, phụ âm cuối). Đặt mục tiêu giảm 50% các lỗi dùng từ và chính tả trong các bài kiểm tra văn bản trong vòng 3 năm học. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng phối hợp với các chuyên gia ngôn ngữ học.

4. Tổ chức tập huấn chuẩn hóa nghiệp vụ sư phạm song ngữ cho đội ngũ nhà giáo: Thiết kế các khóa đào tạo thường niên về phương pháp dạy học ngôn ngữ thứ hai và kỹ năng xử lý chuyển mã ngôn ngữ trong lớp học cho 100% giáo viên công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số từ năm học 2016-2017. Chủ trì: Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Di Linh liên kết cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cán bộ quản lý và chuyên viên hoạch định chính sách giáo dục dân tộc: Cung cấp hệ thống cứ liệu thực chứng và các chỉ số định lượng cụ thể về năng lực ngôn ngữ của học sinh Cơ Ho, phục vụ công tác xây dựng đề án phát triển giáo dục vùng khó khăn và phân bổ ngân sách đào tạo phù hợp.

2. Giáo viên trực tiếp giảng dạy tại các trường Tiểu học và Trung học cơ sở vùng miền núi: Giúp giáo viên hiểu rõ tâm lý rụt rè, cấu trúc rào cản ngôn ngữ và hệ thống lỗi ngữ âm, từ vựng điển hình của học sinh dân tộc thiểu số, từ đó linh hoạt điều chỉnh giáo án và phương pháp tương tác trên lớp.

3. Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học xã hội và ngôn ngữ học ứng dụng: Tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp khảo sát điền dã song ngữ, mô hình phân tích lỗi trên 925 bài kiểm tra và bức tranh tiếp xúc ngôn ngữ giữa nhóm Nam Á (Môn-Khmer) và tiếng Việt.

4. Sinh viên, học viên cao học và giảng viên ngành sư phạm Tiểu học, Ngữ văn: Nguồn tư liệu chuyên ngành thực tiễn để nghiên cứu các chuyên đề về giáo dục song ngữ, tiếp thu ngôn ngữ thứ hai và phương pháp biên soạn tài liệu giảng dạy vùng đa văn hóa.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao học sinh dân tộc Cơ Ho gặp nhiều khó khăn khi học theo sách giáo khoa hiện hành? Sách giáo khoa hiện hành được biên soạn với giả định học sinh đã có sẵn vốn tiếng Việt bản ngữ từ gia đình. Trong khi đó, 100% học sinh Cơ Ho dùng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt tiền học đường, khiến các em thiếu hụt vốn từ vựng nền tảng khi tiếp cận bài học.

Năng lực tiếng Việt của học sinh Cơ Ho biến chuyển như thế nào qua các cấp học? Năng lực tiếng Việt của học sinh tăng dần theo thời gian tiếp xúc học đường. Tỷ lệ học sinh yếu kém tập trung nhiều nhất ở các lớp đầu cấp Tiểu học với 14,70% không biết chữ, nhưng lên đến cấp Trung học cơ sở thì tỷ lệ sử dụng thành thạo đạt mức cao hơn đáng kể.

Mức độ tiếp thu bài giảng bằng tiếng Việt của học sinh tại lớp học đạt bao nhiêu phần trăm? Dữ liệu khảo sát định lượng chỉ ra rằng chỉ có 38,42% học sinh hiểu rõ lời giảng của giáo viên bằng tiếng Việt, trong khi có tới 47,68% học sinh chỉ hiểu ít và 13,90% hoàn toàn không hiểu bài, đặc biệt ở các môn khoa học xã hội.

Thái độ của cộng đồng người Cơ Ho tại Di Linh đối với tiếng Việt và tiếng mẹ đẻ ra sao? Cộng đồng người Cơ Ho thể hiện thái độ song ngữ tích cực: 100% người dân yêu quý, duy trì tiếng mẹ đẻ trong gia đình và lễ hội, đồng thời 100% nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của tiếng Việt như phương tiện nâng cao dân trí và phát triển kinh tế.

Biện pháp then chốt nào giúp giảm thiểu tình trạng học sinh Cơ Ho bỏ học do rào cản ngôn ngữ? Giải pháp cốt lõi là tổ chức các lớp tăng cường tiếng Việt tiền học đường trước lớp 1 kết hợp chuyển đổi phương pháp sư phạm sang dạy tiếng Việt như ngôn ngữ thứ hai, giúp trẻ em vượt qua cú sốc ngôn ngữ ban đầu.

Kết luận

• Luận văn của tác giả Vũ Văn Toán đã phác họa thành công bức tranh toàn diện, chân thực về năng lực sử dụng tiếng Việt của 367 học sinh dân tộc Cơ Ho tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng.
• Làm sáng tỏ thực trạng rào cản tiếp thu khi chỉ có 38,42% học sinh hiểu rõ bài giảng bằng tiếng Việt, đồng thời nhận diện tỷ lệ 14,70% học sinh nghe nói được nhưng chưa biết đọc viết tiếng phổ thông.
• Phân tích sâu sắc cảnh huống song ngữ bất bình đẳng với 100% gia đình Cơ Ho duy trì tiếng mẹ đẻ và mối quan hệ giữa trình độ tiếng Việt của phụ huynh với kết quả học tập của con em.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc áp dụng lý thuyết tiếp thu ngôn ngữ thứ hai và phương pháp phân tích lỗi trong việc thiết kế chương trình giáo dục vùng dân tộc thiểu số.
• Đóng góp hệ thống 4 giải pháp đồng bộ có lộ trình cụ thể từ năm 2016 đến 2018, gắn kết trách nhiệm giữa nhà trường, cơ quan quản lý giáo dục và chính quyền địa phương.

Công trình là một tài liệu khoa học quý báu, đóng góp quan trọng vào kho tàng nghiên cứu ngôn ngữ học xã hội và giáo dục song ngữ tại Việt Nam. Các cơ sở giáo dục, nhà nghiên cứu và giáo viên vùng cao cần tích cực tham khảo và vận dụng những kiến giải thực tiễn từ luận văn này nhằm nâng cao chất lượng dạy học và mở rộng cánh cửa tri thức cho con em đồng bào các dân tộc thiểu số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ Ở VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ 1.Hiện tượng song ngữ, đa ngữ Song ngữ, theo cách hiểu chung nhất, đó là hiện tượng một người có thể biết và sử dụng hai hoặc trên hai ngôn ngữ của người song ngữ trong xã hội đa ngữ [16]. Khái niệm song ngữ cũng bao hàm một số vấn đề sau: 1) Hiện nay xu hướng người biết không chỉ hai mà trên hai ngôn ngữ ngày càng tăng, theo đó, thuật ngữ đa ngữ xuất hiện. Tuy nhiên, theo thói quen, người ta vẫn sử dụng một trong hai thuật ngữ này (hoặc song ngữ hoặc đa ngữ) cho cùng một hiện tượng vừa nêu; 2) Nói đến song ngữ cũng không chỉ đề cập đến các cá nhân song ngữ mà muốn đề cập đến song ngữ trong một cộng đồng, đó là, hiện tượng song ngữ xã hội. Ở đấy, các cá nhân song ngữ có thể sử dụng ngôn ngữ mà họ cùng biết để giao tiếp với nhau và các ngôn ngữ trong cộng đồng này có thể tương tác lẫn nhau, tạo nên hiện tượng song ngữ xã hội; 3) Yếu tố không kém phần quan trọng liên quan đến song ngữ xã hội là phải có người song ngữ.

Cách hiểu đơn giản về người song ngữ là người biết hai hoặc trên hai ngôn ngữ hoàn toàn như nhau, có khả năng sử dụng thuần thục hai hoặc trên hai ngôn ngữ đó. Ở Việt Nam, đa ngữ là trạng thái phổ biến trong sử dụng ngôn ngữ của cư dân ở các vùng DTTS. Đây là trạng thái song ngữ tiếng Việt - tiếng dân tộc (ví dụ Việt - Dao, Việt- Mường, Việt- Chăm.) hoặc trạng thái đa ngữ tiếng Việt – hai hoặc hơn hai tiếng dân tộc (ví dụ Việt - Hoa - Khmer). Mức độ đa ngữ ở xã hội cũng như giữa các cá nhân đa ngữ hết sức khác nhau.

Điều này trước hết phụ thuộc vào khả năng sử dụng tiếng Việt của cư dân. Đáng chú ý là trong một phạm vi địa lý hẹp hoặc trong phạm vi cư dân hẹp hiện đang tồn tại hai trạng thái: 1) Trạng thái song ngữ, hay đa ngữ chỉ giữa các dân tộc thiểu số với nhau; 2) Trạng thái song ngữ, hay đa ngữ giữa tiếng dân tộc thiểu số và tiếng Việt. Do trình độ phát triển, sự phân bố mật độ dân cư và các điều kiện khác mà vị thế (thể hiện ở chức năng) giữa các ngôn ngữ có những điểm khác nhau. Ngoại trừ tiếng Việt là tiếng phổ thông, ngôn ngữ của các DTTS có những chức năng xã hội 15 khác nhau.

Ví dụ: Có ngôn ngữ được sử dụng rộng trên cả vùng như tiếng Thái, tiếng Mường, Khmer ; lại có có những ngôn ngữ chỉ được sử dụng để giao tiếp trong cộng đồng thôn bản thậm chí trong gia đình như tiếng Pà Thẻn, tiếng Xinh Mun,. Vì ở trong trạng thái đa ngữ nên các ngôn ngữ có điều kiện tiếp xúc với nhau và hệ quả dẫn đến là có sự giao thoa, vay mượn các yếu tố giữa các ngôn ngữ. Tuy nhiên do quá trình tiếp xúc giữa các ngôn ngữ lại chịu áp lực của ưu thế chức năng xã hội giữa chúng nên có thể thấy nhiều yếu tố của tiếng Việt, đặc biệt là từ vựng du nhập vào ngôn ngữ các dân tộc [4], [5]. Nguyên nhân nảy sinh hiện tượng song ngữ Hiện tượng song ngữ là hệ quả tất yếu dưới tác động của hàng loạt các nhân tố xã hội.

Chẳng hạn như di dân vì các lý do khác nhau, vấn đề giáo dục song ngữ, sự cộng cư giữa các dân tộc, chính trị, kinh tế,… mối quan hệ giữa các ngôn ngữ về loại hình, cội nguồn. Trong đó nổi lên một số nguyên nhân chính như sau [1], [4], [16]: 1) Trước hết là do hiện tượng di dân ví vấn đề quân sự, kinh tế, thương mại, hiện tượng người từ vùng này đến vùng kia hoặc từ nhiều vùng tràn vào một vùngđã tạo nên trạng thái đa ngữ theo kiểu khác nhau như cư dân mới đến và cư dân bản địa học ngôn ngữ của nhau; cư dân mới đến học ngôn ngữ của cư dân bản địa; cư dân bản địa học ngôn ngữ của cư dân mới đến. 2) Sự thay đổi về chính trị trong các quốc gia đa dân tộc cũng tạo nên trạng thái song ngữ như sự thay đổi về chế độ chính trị tạo nên làn sóng người di tản. Sự liên minh về chính trị của các dân tộc khác nhau, sự bảo đảm quyền bình đẳng và quyền tự quyết dân tộc trong đó có ngôn ngữ ở các quốc gia đa dân tộc cũng tạo nên trạng thái đa ngữ.

Ví dụ: Liên Xô (cũ) trước đây là một quốc gia đa dân tộc, đa ngôn ngữ, tiếng Nga được coi là ngôn ngữ giao tiếp chung giữa các dân tộc. Tại các nước cộng hoà, bên cạnh tiếng Nga là ngôn ngữ quốc gia, các ngôn ngữ dân tộc vẫn được sử dụng trong giao tiếp. 16 3) Trạng thái đa ngữ còn được tạo nên do việc truyền đạo như trường hợp tiếng La-tinh giữ vai trò quan trọng và trở thành ngôn ngữ tôn giáo trong đạo Công giáo ở các nước phương Tây trong nhiều thế kỷ. 4) Giáo dục song ngữ trong các cộng đồng dân tộc cũng là nguyên nhân tạo nên trạng thái song ngữ.

Ví dụ việc học ngoại ngữ như tiếng Anh ở các quốc gia không nói tiếng Anh cũng tạo ra trạng thái đa ngữ không chỉ trong một nhóm người mà đã mang tính xã hội. Ngày nay tiếng Anh được sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới, thậm chí nó được sử dụng làm ngôn ngữ hành chính ở rất nhiều quốc gia như Malaysia, Singapore,. Hiện tượng song ngữ xã hội nhờ giáo dục còn có thể thấy rõ ở các vùng dân tộc thiểu số tại Việt Nam. Do nhu cầu giao tiếp và nhu cầu của cuộc sống, người dân tộc thiểu số đều có quyền lợi và nghĩa vụ học ngôn ngữ giao tiếp chung là tiếng Việt.

Do đó hiện tượng song ngữ tiếng Việt - tiếng dân tộc thiểu số xuất hiện. Những vấn đề về chính sách ngôn ngữ Có rất nhiều định nghĩa về chính sách ngôn ngữ, chẳng hạn theo tác giả V. Arovin (1970): “Chính sách ngôn ngữ là hệ thống biện pháp nhằm tác động một cách có ý thức để điều chỉnh mặt chức năng của ngôn ngữ và thông qua đó tác động đến cấu trúc ngôn ngữ ở một chừng mực nhất định” [dẫn theo 21, tr. Theo tác giả Như Ý (1985): Chính sách ngôn ngữ là hệ thống các quan điểm chính trị của một nhà nước, một giai cấp, một đảng phái về các vấn đề ngôn ngữ và hệ thống các biện pháp do nhà nước, giai cấp, đảng phái đó tiến hành nhằm tác động lên sự hành chức và sự biến đổi của các ngôn ngữ và các hình thức tồn tại ngôn ngữ theo những mục đích chính trị nhất định [dẫn theo 21, tr.

Như vậy, có thể thấy rằng chính sách ngôn ngữ là một vấn đề mà bất kỳ một quốc gia có chủ quyền nào cũng có, nhất là ở các quốc gia đa dân tộc, đa ngôn ngữ. Trong những thập niên gần đây, chúng ta thấy có những sự thay đổi, điều chỉnh 17 chính sách ngôn ngữ ở nhiều quốc gia. Đó là bởi vì càng ngày người ta nhận ra rằng một chính sách ngôn ngữ chỉ thực sự hữu hiệu nếu như nó phù hợp với cảnh huống ngôn ngữ ở quốc gia đó. Rõ ràng là mỗi một quốc gia cần thiết phải thực hiện một chính sách ngôn ngữ - dân tộc riêng, tương hợp với cảnh huống ngôn ngữ, với thành phần dân tộc, với quan niệm về bản sắc văn hóa dân tộc, về giá trị của các dân tộc nói các ngôn ngữ khác nhau.

Chẳng hạn như ở Australia bên cạnh việc xác lập vị trí số một của tiếng Anh, chính phủ nước này rất coi trọng việc giảng dạy các ngôn ngữ bản địa ở những vùng khác nhau. Việc thực hiện giáo dục song ngữ ở Australia, theo Josph Lo Bianco là do xuất phát từ bốn mục đích xã hội trực tiếp là: a. Làm giàu về văn hóa, tri thức cho người học; b. Góp phần phát triển kinh tế thông qua việc cung cấp tri thức về sản xuất và trao đổi sản phẩm; c.

Tạo ra sự bình đẳng và công bằng xã hội của cá nhân trong cộng đồng quốc gia; d. Nâng cao vị trí của quốc gia trong khu vực và trên thế giới [dẫn theo 4, tr. Trong các quốc gia đa dân tộc, nhìn chung chính sách ngôn ngữ thường rất phức tạp, phải chú ý đến nhiều nhân tố khác nhau, bởi vì chính sách ngôn ngữ thường được coi là một bộ phận của chính sách dân tộc và nó phụ thuộc vào các nguyên tắc chung của chính sách dân tộc. Mỗi quốc gia, mỗi đảng phái chính trị có quan điểm khác nhau về dân tộc, tộc người, mối quan hệ giữa tộc người với ngôn ngữ, văn hoá, tôn giáo, quốc gia.

Trên thực tế, ở một số nước chính sách ngôn ngữ dân tộc đã không thu được kết quả mong muốn, do nó không được xây dựng trên một cơ sở lý luận đúng đắn. Ở một số nước Châu Á, Châu Phi, việc đồng nhất dân tộc và quốc gia dẫn đến vi phạm lợi ích của những dân tộc thiểu số không có quốc gia. Những xung đột giữa các bộ tộc ở một số nước châu Phi những năm gần đây là các ví dụ. Ở một số nước đạo Hồi là quốc giáo, người ta đồng nhất dân tộc và tôn giáo, dẫn đến việc coi nhẹ sự khác biệt dân tộc.

Ví dụ, Pakistan được tuyên bố là đất nước của một dân tộc thống nhất và tiếng Uocđu là ngôn ngữ quốc gia; thế nhưng thực ra Pakistan là quốc gia đa dân tộc, đa ngôn ngữ, chỉ có 10% dân số nói tiếng 18 Uocđu cho nên ngôn ngữ này không thực hiện được chức năng là phương tiện giao tiếp giữa các dân tộc [4]. Chính sách ngôn ngữ bao giờ cũng hàm chứa sự tác động có ý thức của xã hội đối với ngôn ngữ, đặc biệt là khi trong xã hội nảy sinh những vấn đề ngôn ngữ. Sự tác động đó, ở một quốc gia đa dân tộc, đa ngôn ngữ như Việt Nam, sẽ đồng thời liên quan đến tiếng Việt, các ngôn ngữ dân tộc thiểu số anh em, các ngoại ngữ (đang được dạy học và sử dụng ở Việt Nam).