Nâng Cao Công Tác Quản Lý Thu Chi Ngân Sách Nhà Nước Của Kho Bạc Nhà Nước Huyện Cẩm Xuyên

Quản lý thu chi ngân sách nhà nước là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính quyền địa phương. 61 trang · Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Minh Nhật
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Bình
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế và quản lý công
• Đề tài: Nâng cao công tác quản lý thu chi ngân sách nhà nước của Kho bạc nhà nước huyện Cẩm Xuyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Một số khái niệm liên quan (Quản lý, Thu, Chi, Ngân sách nhà nước, quản lý thu chi ngân sách nhà nước)
• 1.2. Nguồn thu - chi NSNN
• 1.3. Nguyên tắc cơ bản của quản lý thu chi ngân sách nhà nước
• 1.3.1. Nguyên tắc thống nhất
• 1.3.2. Nguyên tắc dân chủ
• 1.3.3. Nguyên tắc cân đối ngân sách
• 1.3.4. Nguyên tắc công khai, minh bạch
• 1.3.5. Nguyên tắc quy trách nhiệm
• 1.4. Vai trò, chức năng của quản lý thu chi ngân sách nhà nước
• 1.5. Nội dung quản lý thu chi ngân sách nhà nước
• 1.5.1. Quản lý thu ngân sách nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN
• 2.1. Tổng quan về Kho bạc Nhà nước huyện Cẩm Xuyên
• 2.2. Khái quát về quá trình hình thành, phát triển
• 2.3. Cơ cấu tổ chức bộ máy
• 2.4. Vị trí và Chức năng, nhiệm vụ
• 2.5. Thực trạng trong công tác quản lý thu chi của KBNN huyện Cẩm Xuyên
• 2.5.1. Quản lý thu ngân sách nhà nước
• 2.5.2. Quản lý chi ngân sách nhà nước
• 2.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu chi NSNN tại kho bạc nhà nước huyện Cẩm Xuyên
• 2.6.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu ngân sách nhà nước huyện Cẩm Xuyên
• 2.6.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Cẩm Xuyên
• 2.7. Đánh giá chung về quản lý thu chi ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước huyện Cẩm Xuyên
• 2.7.1. Kết quả đạt được
• 2.7.2. Những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ THU CHI NSNN CỦA KHO BẠC NHÀ NƯỚC HUYỆN CẨM XUYÊN
• 3.1. Định hướng, mục tiêu phát triển
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thu chi NSNN của Kho Bạc Nhà Nước huyện
• 3.2.1. Giải pháp đối với thu ngân sách nhà nước
• 3.2.2. Giải pháp đối với chi ngân sách nhà nước
• 3.3. Công tác quản lý nhân sự
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Thu Chi Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Cẩm Xuyên

Quản lý thu chi ngân sách nhà nước là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính quyền địa phương. Tại huyện Cẩm Xuyên, việc này không chỉ đảm bảo nguồn lực cho các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội mà còn phản ánh tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính công. Ngân sách nhà nước được hình thành từ nhiều nguồn thu khác nhau, bao gồm thuế, phí và các khoản đóng góp khác. Việc nâng cao công tác quản lý thu chi ngân sách nhà nước là cần thiết để đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngày càng tăng của huyện.

1.1. Khái Niệm Về Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước

Quản lý ngân sách nhà nước bao gồm các hoạt động lập kế hoạch, thực hiện và kiểm tra các khoản thu chi. Điều này đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng hiệu quả và đúng mục đích.

1.2. Vai Trò Của Ngân Sách Nhà Nước Trong Phát Triển Kinh Tế

Ngân sách nhà nước không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, xã hội. Nó giúp phân bổ nguồn lực cho các lĩnh vực ưu tiên.

II. Vấn Đề Trong Quản Lý Thu Chi Ngân Sách Tại Huyện Cẩm Xuyên

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc quản lý thu chi ngân sách, huyện Cẩm Xuyên vẫn gặp phải một số thách thức. Các vấn đề như thất thu ngân sách, chi tiêu không hiệu quả và thiếu minh bạch trong quản lý tài chính là những điểm cần được khắc phục. Việc đánh giá thực trạng quản lý ngân sách là cần thiết để tìm ra nguyên nhân và giải pháp phù hợp.

2.1. Thực Trạng Thất Thu Ngân Sách

Thất thu ngân sách là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại huyện Cẩm Xuyên. Nhiều nguồn thu chưa được khai thác triệt để, dẫn đến tình trạng thiếu hụt ngân sách.

2.2. Chi Tiêu Không Hiệu Quả

Chi tiêu ngân sách thường xuyên vượt dự toán, gây lãng phí và ảnh hưởng đến khả năng phát triển bền vững của huyện. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn.

III. Phương Pháp Nâng Cao Quản Lý Thu Chi Ngân Sách Nhà Nước

Để nâng cao hiệu quả quản lý thu chi ngân sách nhà nước, huyện Cẩm Xuyên cần áp dụng các phương pháp hiện đại và hiệu quả. Việc cải cách quy trình quản lý, tăng cường công tác kiểm tra và giám sát là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Cách Quy Trình Quản Lý

Cải cách quy trình quản lý thu chi ngân sách sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả. Cần xây dựng các quy trình rõ ràng và dễ thực hiện.

3.2. Tăng Cường Kiểm Tra Và Giám Sát

Việc tăng cường công tác kiểm tra và giám sát sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai sót trong quản lý ngân sách, từ đó có biện pháp khắc phục hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Huyện Cẩm Xuyên

Nghiên cứu thực tiễn về quản lý thu chi ngân sách tại huyện Cẩm Xuyên cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Việc áp dụng các giải pháp đã được nghiên cứu sẽ giúp cải thiện tình hình tài chính của huyện.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Quản Lý Ngân Sách

Một số kết quả tích cực đã được ghi nhận trong quản lý ngân sách, như tăng cường nguồn thu và giảm thiểu thất thoát ngân sách.

4.2. Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Mặc dù có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế trong quản lý ngân sách, cần có các giải pháp cụ thể để khắc phục.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Quản Lý Ngân Sách Tại Huyện Cẩm Xuyên

Quản lý thu chi ngân sách nhà nước tại huyện Cẩm Xuyên cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Tương lai của quản lý ngân sách phụ thuộc vào khả năng áp dụng các giải pháp hiệu quả và sự tham gia của cộng đồng trong quá trình giám sát.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Định hướng phát triển quản lý ngân sách trong tương lai cần tập trung vào tính minh bạch và hiệu quả, nhằm phục vụ tốt hơn cho người dân.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Quản Lý Ngân Sách

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình giám sát ngân sách, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của các cơ quan quản lý.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngân sách nhà nước (NSNN) là một phạm trù kinh tế mang tính lịch sử, phản ánh quan hệ phân phối sản phẩm xã hội dưới hình thức giá trị gắn liền với sự tồn tại của quan hệ hàng hóa - tiền tệ, đồng thời là công cụ trọng yếu để Nhà nước quản lý và điều hành kinh tế vĩ mô. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi công tác quản lý tài chính - ngân sách tại các địa phương phải không ngừng đổi mới. Tuy nhiên, hoạt động quản lý ngân sách ở cấp cơ sở còn bộc lộ lúng túng và thiếu tính thống nhất.

Xuất phát từ thực tiễn tại Kho bạc Nhà nước (KBNN) huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, công tác quản lý thu và chi NSNN thời gian qua còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế:

• Nguồn thu trên địa bàn chưa được bao quát triệt để, vẫn còn tình trạng thất thu, quy mô nguồn thu tại chỗ còn nhỏ.
• Hiệu quả các khoản chi chưa cao, việc bố trí vốn đầu tư còn dàn trải, thiếu tập trung gây lãng phí; chi thường xuyên phát sinh tình trạng vượt dự toán.
• Thu ngân sách hàng năm không đủ cân đối nhu cầu chi tiêu, địa phương phải phụ thuộc lớn vào nguồn bổ sung trợ cấp cân đối từ ngân sách cấp tỉnh.

Trước yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính công tại địa phương, tác giả Nguyễn Minh Nhật đã lựa chọn đề tài "Nâng cao công tác quản lý thu chi Ngân sách Nhà nước của Kho bạc Nhà nước huyện Cẩm Xuyên" làm khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế và Quản lý công tại Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Đình Bình.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác lập cụ thể như sau:

• Mục tiêu chung: Nghiên cứu cơ sở lý thuyết về quản lý thu chi ngân sách, đánh giá và phân tích thực trạng quản lý thu - chi ngân sách trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu - chi ngân sách của KBNN huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Thứ nhất, phân tích cơ sở lý thuyết về thu chi ngân sách nhà nước.
  2. Thứ hai, phân tích thực trạng về công tác quản lý thu chi ngân sách nhà nước tại huyện Cẩm Xuyên.
  3. Thứ ba, đề xuất giải pháp nâng cao công tác thu chi ngân sách nhà nước tại huyện Cẩm Xuyên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý thu - chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên do Kho bạc Nhà nước huyện Cẩm Xuyên thực hiện.
• Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận tập trung nghiên cứu hoạt động thu - chi ngân sách huyện trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2022. Thời gian tác giả thực hiện nghiên cứu thực tế là 2 tháng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm, khung lý thuyết kinh tế công và hệ thống văn bản pháp luật hiện hành của Việt Nam:

• Cơ sở pháp lý: Căn cứ Khoản 1 Điều 6 và Khoản 13 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 về định nghĩa NSNN, phạm vi phân cấp giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.
• Khung phân loại nguồn thu và nhiệm vụ chi: Dẫn xuất theo nghiên cứu của tác giả Sâm (2005), phân loại nguồn thu gồm: thuế, phí, lệ phí mang tính chất thuế; thu từ hoạt động sự nghiệp của các đơn vị (đang dịch chuyển sang cơ chế dịch vụ); vay nợ và viện trợ không hoàn lại; các nguồn thu khác (lợi tức góp vốn, bán và cho thuê tài sản công, đóng góp tự nguyện). Nhiệm vụ chi gồm: chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi trả nợ và viện trợ, chi dự trữ quốc gia.
• Nguyên tắc quản lý NSNN: Hệ thống hóa 5 nguyên tắc theo Hoàng Son (2022): nguyên tắc thống nhất; nguyên tắc dân chủ; nguyên tắc cân đối ngân sách; nguyên tắc công khai, minh bạch; nguyên tắc quy trách nhiệm giải trình.
• Chức năng kinh tế của NSNN: Dẫn luận theo Luật sư Lê Minh Trường về 4 chức năng cốt lõi: công cụ ổn định kinh tế vĩ mô; chức năng phân bổ nguồn lực xã hội; chức năng phân phối lại thu nhập; chức năng điều chỉnh kinh tế.
• Chu trình quản lý thu - chi: Tiếp cận theo Kiên và Đỗ Trung (2016), quy trình quản lý thu bao gồm 3 khâu (lập dự toán, tổ chức chấp hành và quyết toán) theo phương thức phân bổ từ trên xuống kết hợp tổng hợp từ dưới lên. Quản lý chi đầu tư xây dựng cơ bản (ĐTXDCB) thực hiện theo nguyên tắc "thanh toán trước, kiểm soát sau" đối với từng lần thanh toán và "kiểm soát trước, thanh toán sau" đối với lần thanh toán cuối cùng. Quản lý chi dự phòng được khống chế ở tỷ lệ 2% đến 4% tổng chi ngân sách mỗi cấp.
• Các nhân tố tác động: Phân loại nhân tố ảnh hưởng đến thu theo Hạo Nhiên (2012) gồm GDP bình quân đầu người, tỷ suất lợi nhuận bình quân, năng lực khai thác khoáng sản và mức độ trang trải các khoản phí. Nhân tố ảnh hưởng đến chi gồm điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội, tổ chức bộ máy và trình độ cán bộ quản lý.

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong khóa luận:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Thu thập, hệ thống hóa các tài liệu nghiệp vụ, báo cáo quyết toán thu chi, hồ sơ kế toán từ cơ sở dữ liệu nội bộ của KBNN huyện Cẩm Xuyên.
• Phương pháp so sánh: So sánh định lượng các chỉ tiêu thu - chi qua chuỗi thời gian 3 năm (2020, 2021, 2022) nhằm xác định xu hướng biến động, tỷ trọng phân bổ và các độ lệch giữa dự toán với thực tế.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu là dữ liệu thứ cấp chính thức do KBNN huyện Cẩm Xuyên ban hành, kết hợp với các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ của Bộ Tài chính và quy chế liên ngành tại tỉnh Hà Tĩnh.

Nội dung chính theo từng chương

Bố cục của khóa luận gồm phần mở đầu, 3 chương nội dung chính, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo.

Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý thu chi ngân sách nhà nước

Chương này tập trung làm rõ các khái niệm công cụ, bản chất kinh tế và cơ cấu vận hành của NSNN. Tác giả luận giải tính thống nhất trong chu trình ngân sách từ khâu lập dự toán, tổ chức chấp hành đến công tác kế toán, quyết toán.

Đối với công tác quản lý thu, chương 1 phân tích quy trình lập dự toán 3 bước:

1. UBND cấp tỉnh hướng dẫn và giao số kiểm tra;
2. UBND cấp huyện lập, tổng hợp dự toán thu;
3. Tiếp nhận quyết định giao dự toán chính thức.

Đối với quản lý chi, chương này phân tích cụ thể các điều kiện tiên quyết để cấp phát vốn ĐTXDCB (dự án nằm trong kế hoạch hàng năm, có thông báo vốn và đủ hồ sơ pháp lý hợp lệ). Đồng thời, tác giả trình bày hai phương pháp lập dự toán chi thường xuyên (phương pháp tính tổng hợp và phương pháp tính theo nhóm mục chi), trách nhiệm thẩm định của Phòng Tài chính - Kế hoạch đối với đơn vị dự toán cấp I, cùng quy định quản lý quỹ dự phòng ngân sách (từ 2% đến 4% tổng chi) nhằm ứng phó với thiên tai, dịch bệnh và nhiệm vụ cấp bách.

Chương 2. Thực trạng quản lý thu chi ngân sách nhà nước tại huyện Cẩm Xuyên

Chương 2 mô tả chi tiết tổ chức bộ máy và thực trạng hoạt động nghiệp vụ của KBNN huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2020 - 2022.

KBNN huyện Cẩm Xuyên thành lập năm 1990, trụ sở đặt tại thị trấn Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, vận hành theo chế độ chuyên viên. Bộ máy gồm 14 cán bộ công chức (3 lãnh đạo: 1 Giám đốc, 2 Phó Giám đốc; 12 chuyên viên/nhân viên) được bố trí thành 5 bộ phận: Phòng Kiểm soát chi, Phòng Thanh tra - Kiểm tra, Phòng Tài vụ quản trị, Phòng Kế toán và Văn phòng.

Phân tích thực trạng quản lý thu NSNN

Tác giả tổng hợp số liệu hoạt động thu ngân sách qua Bảng 2.1:

TT	Chỉ tiêu	Đơn vị tính	Năm 2020	Năm 2021	Năm 2022
1	Doanh số hoạt động	Tỷ đồng	5.600	-	-
2	Số xã, phường	Đơn vị	27	25	23
3	Số lượng đơn vị giao dịch	Đơn vị	387	302	206
4	Số lượng tài khoản giao dịch	Đơn vị	2.441	2.891	3.152
5	Tổng thu NSNN	Tỷ đồng	1.190	1.090	1.190
-	Thu trực tiếp trên địa bàn	Tỷ đồng	390	310	390
	Ngành thuế thu và thu khác NS	Tỷ đồng	266	290	390
	Các khoản thu để lại	Tỷ đồng	87	20	0
	Thu Hải quan	Tỷ đồng	0	0	0
-	Thu trợ cấp cân đối	Tỷ đồng	800	700	800
6	Tổng thu tiền mặt	Tỷ đồng	380	150	43
-	Thu từ ngân hàng	Tỷ đồng	340	115	25
-	Thu từ các đơn vị giao dịch	Tỷ đồng	40	35	18

Về công tác hành thu, KBNN huyện đã phối hợp cùng Phòng Tài chính, Chi cục Thuế và các ngân hàng thương mại triển khai thu nộp điện tử, khấu trừ thuế giá trị gia tăng (GTGT) 2% đối với công trình xây dựng cơ bản theo Công văn liên ngành số 491/LN ngày 05/05/2014 giữa Cục Thuế và KBNN tỉnh Hà Tĩnh.

Về cơ cấu phân bổ thu (Bảng 2.2): Ngân sách cấp huyện và cấp xã hưởng chiếm 99% tổng nguồn thu (ngân sách tỉnh và trung ương chiếm phần nhỏ còn lại). Trong đó, ngân sách cấp huyện chiếm xấp xỉ 80% tổng thu. Điểm hạn chế lớn nhất là khoản thu trợ cấp cân đối từ cấp trên luôn chiếm tỷ trọng áp đảo (chiếm 67% đến 70% tổng thu ngân sách huyện qua các năm).

Phân tích thực trạng quản lý chi NSNN

Số liệu kiểm soát chi qua KBNN huyện Cẩm Xuyên được trình bày qua Bảng 2.3:

TT	Chỉ tiêu	Đơn vị tính	Năm 2020	Năm 2021	Năm 2022
1	Tổng chi NSNN	Tỷ đồng	1.750	1.815	1.322
-	Chi thường xuyên	Tỷ đồng	850	790	900
-	Chi ĐTXDCB	Tỷ đồng	200	280	290
	Số dự án ĐTXDCB	Dự án	270	302	320
-	Chi chương trình mục tiêu (CTMT)	Tỷ đồng	30	45	132
	Số dự án CTMT	Dự án	70	80	130
-	Các khoản chi khác (trả nợ, dự phòng)	Tỷ đồng	670	700	-
2	Tổng chi tiền mặt	Tỷ đồng	380	116	43

Phân bổ cơ cấu chi trên địa bàn (Bảng 2.4) cho thấy chi ngân sách cấp huyện chiếm 74% tổng chi toàn huyện, chi cấp xã chiếm khoảng 25% (tương đương 1.335 tỷ đồng trong 3 năm). Trong chi cấp huyện:

• Chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 55% tổng chi ngân sách huyện (khoảng 2.006 tỷ đồng tính gộp giai đoạn 2020 - 2022).
• Chi đầu tư phát triển chiếm khoảng 11,3% (414 tỷ đồng).
• Chi tạo nguồn điều chỉnh tiền lương chiếm 4,8 tỷ đồng (0,133%).
• Chi dự phòng ngân sách huyện chỉ đạt khoảng 37 tỷ đồng, tương đương 1% tổng chi ngân sách, thấp hơn nhiều so với quy định pháp luật (2% đến 4%).

Về quản lý tiền mặt: Việc áp dụng nghiêm Thông tư số 13/2017/TT-BTC và Thông tư số 136/2020/TT-BTC đã giúp tỷ lệ chi tiền mặt qua kho bạc giảm mạnh từ 380 tỷ đồng năm 2020 xuống 116 tỷ đồng năm 2021 và còn 43 tỷ đồng năm 2022 (năm 2022 chỉ bằng 35% so với năm 2021). Năm 2022, đơn vị tiếp tục triển khai Nghị định số 11/2022/NĐ-CP quy định thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực KBNN.

Về các nhân tố địa phương ảnh hưởng đến thu chi: Tổng GDP huyện năm 2020 đạt 5.946 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người đạt 28,08 triệu đồng/năm. Năm 2022, giá trị sản xuất tăng 11,2% (đạt 2.526 tỷ đồng), công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và xây dựng đạt 2.740 tỷ đồng, doanh thu du lịch phục hồi đạt 320 tỷ đồng. Hoạt động khai thác khoáng sản cầm chừng do nhu cầu thấp. Về tự nhiên, huyện có hồ Kẻ Gỗ dung tích 450 triệu m3, bờ biển 18 km với cửa Nhượng; khí hậu mùa khô có nhiệt độ lên tới 40°C, mùa mưa thường xảy ra bão lũ ảnh hưởng đến nhu cầu chi cứu trợ; mật độ dân số 514 người/km2 cao thứ 3 toàn tỉnh Hà Tĩnh.

Đánh giá chung: Công tác lập và chấp hành dự toán có nhiều nỗ lực, thanh toán điện tử thông suốt. Tuy nhiên, tồn tại bất cập lớn là số thực chi hàng năm có độ chênh lệch đáng kể so với dự toán, công tác dự báo chi chưa sát, chi thường xuyên vượt dự toán, thu trên địa bàn không tự cân đối được nhu cầu chi.

Chương 3. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thu chi NSNN của Kho bạc Nhà nước huyện Cẩm Xuyên

Dựa trên mục tiêu phát triển và thực trạng quản lý, chương 3 đề ra định hướng và 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Giải pháp đối với thu ngân sách nhà nước: Hoàn thiện quy trình phối hợp thu liên ngành KBNN - Thuế - Tài chính - Ngân hàng thương mại; tăng cường khai thác triệt để các nguồn thu nội địa nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào trợ cấp cấp trên; đẩy mạnh điện tử hóa và các biện pháp hành thu để chống thất thu.
2. Giải pháp đối với chi ngân sách nhà nước: Nâng cao chất lượng lập dự toán chi để thu hẹp độ lệch giữa dự toán và thực chi; siết chặt định mức chi thường xuyên; tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm soát thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản và chương trình mục tiêu; bố trí tỷ lệ chi dự phòng đạt chuẩn từ 2% đến 4% theo quy định nhằm tăng tính chủ động trước thiên tai, dịch bệnh.
3. Công tác quản lý nhân sự: Chú trọng đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức nghề nghiệp cho 14 cán bộ công chức KBNN huyện; phối hợp hướng dẫn nghiệp vụ kế toán cho đội ngũ kế toán viên tại các đơn vị sử dụng ngân sách xã, phường để hạn chế sai sót hồ sơ chứng từ thanh toán.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã trích xuất và công bố hệ thống kết quả định lượng cụ thể:

• Về công tác thu: Đến ngày 10/11/2022, tổng thu NSNN đạt 776.455 triệu đồng, trong đó thu trong cân đối đạt 49.013 triệu đồng (đạt 100,7% kế hoạch huyện giao). Các năm 2020 và 2022, thu ngân sách trên địa bàn đều đạt 390 tỷ đồng, vượt 161% so với kế hoạch tỉnh giao và 144% kế hoạch huyện giao.
• Về kiểm soát chi: Đến ngày 12/11/2022, KBNN huyện kiểm soát chi thường xuyên ước đạt 900 tỷ đồng; chi ĐTXDCB và CTMT đạt 422 tỷ đồng (gồm 297 dự án đầu tư với giá trị thanh toán 285 tỷ đồng, đạt 84% kế hoạch vốn; 113 dự án CTMT Quốc gia với số tiền 57 tỷ đồng, đạt 63% kế hoạch vốn).
• Về kiểm soát tiền mặt: Thực hiện hiệu quả Thông tư 13/2017/TT-BTC và Thông tư 136/2020/TT-BTC, đưa lượng tiền mặt chi qua KBNN giảm mạnh: năm 2021 chỉ bằng 1/5 năm 2020, năm 2022 tiếp tục giảm chỉ còn 35% so với năm 2021.

Đóng góp của tác giả: Đề tài đã phản ánh chân thực số liệu thu chi của một huyện đồng bằng ven biển Bắc Trung Bộ giai đoạn chịu tác động trực tiếp của đại dịch COVID-19 (2020 - 2021) và giai đoạn phục hồi kinh tế (2022). Khóa luận làm rõ tính phụ thuộc ngân sách tại KBNN cấp huyện, chỉ rõ sự mất cân đối khi thu tại chỗ chỉ chiếm khoảng 30% tổng chi, đồng thời xác nhận những bất cập về độ vênh dự toán và việc bố trí quỹ dự phòng chưa đạt định mức luật định.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các hạn chế cụ thể từ thực tiễn khảo sát:

• Tình trạng thực chi ngân sách sai lệch so với dự toán đầu năm diễn ra thường xuyên nhưng chưa được mô hình hóa định lượng để xác định nguyên nhân căn cốt.
• Nguồn thu tại chỗ còn hạn chế, ngân sách huyện phụ thuộc tới 700 - 800 tỷ đồng/năm từ nguồn bổ sung cân đối của tỉnh Hà Tĩnh.
• Tỷ lệ chi dự phòng ngân sách huyện chỉ đạt 1%, không đạt chuẩn tối thiểu 2% - 4% quy định trong Luật NSNN.
• Thời gian nghiên cứu thực tế bị giới hạn trong 2 tháng; các số liệu tổng kết năm 2022 mới dừng lại ở thời điểm tháng 11/2022, chưa có số liệu quyết toán trọn vẹn cả năm tài chính.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi dữ liệu tài chính trọn vẹn của năm 2022 và các năm tiếp theo sau khi dịch bệnh được kiểm soát hoàn toàn.
• Nghiên cứu cơ chế tích hợp chia sẻ dữ liệu số chuyên sâu giữa KBNN, cơ quan Thuế và Ban Quản lý dự án để giám sát tiến độ giải ngân vốn đầu tư công theo thời gian thực.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế và Quản lý công, Tài chính công, Quản lý nhà nước: Tham khảo cấu trúc phân tích thực trạng thu - chi ngân sách cấp huyện và phương pháp tiếp cận các báo cáo kế toán kho bạc.
• Cán bộ quản lý tại KBNN và cơ quan Tài chính cấp huyện: Tham khảo các số liệu thực tế về quy trình kiểm soát chi đầu tư phát triển, kinh nghiệm triển khai khấu trừ 2% thuế GTGT công trình xây dựng và giải pháp hạ thấp tỷ trọng tiền mặt trong giao dịch hành chính công.

Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản là hệ thống Bảng 2.1, Bảng 2.2, Bảng 2.3 và Bảng 2.4 ghi nhận chi tiết cơ cấu thu, chi, và phân bổ dòng tiền mặt tại địa bàn huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2020 - 2022.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu nguồn thu NSNN trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2020 - 2022 có đặc điểm gì nổi bật?
Nguồn thu NSNN trên địa bàn mang tính phụ thuộc rất cao vào ngân sách cấp trên. Thu bổ sung trợ cấp cân đối từ tỉnh chiếm từ 686 tỷ đồng (2020) đến 800 tỷ đồng (2022), chiếm khoảng 70% tổng thu trên địa bàn. Trong phân bổ nội bộ, ngân sách cấp huyện và cấp xã hưởng chiếm 99% tổng nguồn thu (riêng cấp huyện chiếm tới 80%).

2. Công tác quản lý chi tiền mặt tại KBNN huyện Cẩm Xuyên đạt kết quả cụ thể ra sao?
Nhờ thực hiện nghiêm túc Thông tư số 13/2017/TT-BTC và Thông tư số 136/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính, tổng chi tiền mặt qua KBNN huyện đã giảm từ 380 tỷ đồng (năm 2020) xuống 116 tỷ đồng (năm 2021, chỉ còn 1/5 năm 2020) và giảm xuống 43 tỷ đồng (năm 2022, chỉ bằng 35% năm 2021).

3. Khóa luận chỉ ra hạn chế lớn nhất trong công tác lập dự toán và quản lý chi thường xuyên của địa phương là gì?
Hạn chế lớn nhất là số thực chi ngân sách hàng năm luôn có độ chênh lệch đáng kể so với dự toán đầu năm do công tác dự báo chi chưa chính xác; chi thường xuyên chiếm tỷ trọng quá lớn (khoảng 55% tổng chi ngân sách huyện) và có năm phát sinh chi vượt dự toán được duyệt.

4. Mức bố trí chi dự phòng ngân sách của huyện Cẩm Xuyên có đáp ứng yêu cầu pháp luật không?
Không đáp ứng. Theo quy định tại Khoản 4 Mục 1.4 Chương 1 của văn bản, mức bố trí dự phòng ngân sách phải đạt từ 2% đến 4% tổng chi ngân sách mỗi cấp. Tuy nhiên, số liệu thực tế tại Bảng 2.4 cho thấy chi dự phòng ngân sách huyện chỉ đạt khoảng 37 tỷ đồng giai đoạn 2020 - 2022, tương đương khoảng 1% tổng chi, ở mức rất thấp.

5. Cơ cấu nhân sự và tổ chức bộ máy của KBNN huyện Cẩm Xuyên được phân công ra sao?
Đơn vị vận hành theo chế độ chuyên viên với 14 cán bộ công chức, bao gồm Ban Lãnh đạo 3 người (1 Giám đốc, 2 Phó Giám đốc) và 12 nhân viên/chuyên viên. Cơ cấu tổ chức gồm 5 bộ phận chức năng: Phòng Kiểm soát chi, Phòng Thanh tra - Kiểm tra, Phòng Tài vụ quản trị, Phòng Kế toán và Văn phòng.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Nguyễn Minh Nhật đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết và quy định pháp luật về quản lý thu chi ngân sách nhà nước áp dụng cho cấp huyện. Thông qua nguồn số liệu thứ cấp từ Kho bạc Nhà nước huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2020 - 2022, nghiên cứu đã phản ánh trung thực thực trạng thu chi, kết quả giảm thiểu giao dịch tiền mặt và năng lực kiểm soát giải ngân vốn đầu tư công tại địa phương. Khóa luận cũng chỉ rõ những điểm nghẽn về mất cân đối ngân sách, sai số dự toán và tỷ lệ chi dự phòng thấp, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp nghiệp vụ và tổ chức nhân sự có tính thực tiễn cao cho cơ quan kho bạc địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Một số khái niệm liên quan (Quản lý, Thu, Chi, Ngân sách nhà nước, quản lý thu chi ngân sách nhà nước) Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Khoản 1 Điều 6 Luật Ngân sách nhà nước 2015 nêu rõ, ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, trong đó: Ngân sách trung ương: là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ương.

Ngân sách địa phương: là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương (theo quy định tại khoản 13 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015).1 Nguồn thu - chi NSNN Theo Sâm (2005) cho rằng, nguồn thu NSNN bao gồm: - Thuế, phí, lệ phí có tính chất thuế (như thuế gia tăng giá trị, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, bảo trì đường bộ, lệ phí công chứng…) - Hoạt động của các đơn vị hoạt động của các đơn vị ví dụ như trường học, công ty bệnh viện, nghiên cứu viện, trung tâm thể thao… Hiện nay, các đơn vị thu của các đơn vị này đang chuyển dần sang chế độ service. - Vay, hỗ trợ thư viện không hoàn lại (như trái phát hành, trái phiếu chính, các khoản vay ODA hoặc vay ưu tiên của phủ chính…) 5 - Nguồn thu khác: Lợi tức góp vốn từ tổ chức kinh tế, thu hồi vốn từ tổ chức kinh tế, bán và cho thuê tài sản nhà nước, đóng góp tự nguyện. Chi ngân sách bao gồm nhiều tài khoản khác nhau, nhưng quan trọng nhất là: - Chi thường xuyên được hiểu đơn giản là chi nhằm mục đích duy trì hoạt động của máy nhà nước, ví dụ như lương thưởng, công tác, hội họp, thiết bị văn phòng, công ty dịch vụ thanh toán (điện, nước …), Công cụ sửa chữa, sửa chữa máy thường xuyên, văn phòng… - Nhóm chi đầu tư phát triển là chi phí dài hạn nhằm tăng cường chất lượng cơ sở và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế như điện, đường, trường, nguồn. - Chi trả nợ và hỗ trợ viện phí để Nhà nước trả các khoản đã vay trong nước, nước ngoài khi đến hạn và các khoản chi làm nghĩa vụ quốc tế.

- Nhóm chi dự trữ quốc gia phục vụ dự án cho các biến động bất ngờ như bệnh dịch, thiên tai… 1. Nguyên tắc cơ bản của quản lý thu chi ngân sách nhà nước Hoàng Son (2022) đã chỉ ra rằng, quản lý ngân sách nhà nước được thực hiện theo các nguyên tắc cơ bản sau: 1.1 Nguyên tắc thống nhất: Theo nguyên tắc này, mọi khoản thu, chi của một cấp hành chính đưa vào một kế hoạch ngân sách thống nhất. Thống nhất quản lý chính là việc tuân thủ một khuân khổ chung từ việc hình thành, sử dụng, thanh tra, kiểm tra, thanh quyết toán, xử lý các vấn đề vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện. Thực hiện nguyên tắc quản lý này sẽ đảm bảo tính bình đẳng, công bằng, đảm bảo có hiệu quả, hạn chế những tiêu cực và những rủi ro, nhất là những rủi ro, nhất là những rủi ro có tính chất chủ quan khi quyết định các khoản chi tiêu.2 Nguyên tắc dân chủ: Một chính sách tốt là một ngân sách phản ảnh lợi ích của các tầng lớp, các bộ phận, các cộng đồng người trong các chính sách, hoạt động thu chi ngân sách.

Sự 6 tham gia của xã hội, công chúng được thực hiện trong suốt chu trình ngân sách, từ lập dự toán, chấp hành đến quyết toán ngân sách, thể hiện nguyên tắc dân chủ trong quản lý ngân sách. Sự tham gia của người dân sẽ làm cho ngân sách minh bạch hơn, các thông tin ngân sách trung thực, chính xác hơn. Tuy nhiên, thực hiện dân chủ, tăng cường sự tham gia hoạt động của người dân trong quản lý ngân sách đôi khi làm cho quản lý ngân sách trở lên khó khăn. Các nhà lãnh đạo sẽ phải đối mặt với các ý kiến, các luồng quan điểm khác nhau của người dân, đôi khi là những hành động mang tính lợi dụng, chống đối.3 Nguyên tắc cân đối ngân sách: Kế hoạch ngân sách được lập và thu, chi ngân sách phải cân đối.

Mọi khoản chi phải có nguồn thu bù đắp.4 Nguyên tắc công khai, minh bạch: Ngân sách là một chương trình, là tấm gương phản ánh các hoạt động của chính phủ bằng các số liệu. Thực hiện công khai, minh bạch trong quản lý sẽ tạo điều kiện cho cộng đồng có thể giám sát, kiểm soát các quyết định thu chi tài chính, hạn chế những thất thoát và đảm bảo tính hiệu quả. Nguyên tắc công khai, minh bạch được thực hiện trong suốt chu trình ngân sách.5 Nguyên tắc quy trách nhiệm: Nhà nước là cơ quan công quyền, sử dụng các nguồn lực của nhân dân thực hiện các mục tiêu đề ra. Đây là nguyên tắc yêu cầu về trách nhiệm của các đơn vị cá nhân trong quá trình quản lý ngân sách, bao gồm: + Quy trách nhiệm giải trình về các hoạt động ngân sách; chịu trách nhiệm về các quyết định về ngân sách của mình.

+ Trách nhiệm đối với cơ quan quản lý cấp trê và trách nhiệm đối với công chúng, đối với xã hội. Quy trách nhiệm yêu cầu phân định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vị, chính quyền các cấp trong thực hiện ngân sách Nhà nước theo chất lượng công việc đạt được. Vai trò, chức năng của quản lý thu chi ngân sách nhà nước 7 Luật sư Lê Minh Trường đã chỉ ra Ngân sách nhà nước có chức năng vô cùng quan trong trong nền kinh tế cũng như đời sống xã hội. Chức năng của ngân sách nhà nước thể hiện chủ yếu qua 04 mặt như sau: - Ngân sách nhà nước là một công cụ ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chống lạm phát và giảm thất nghiệp.

- Ngân sách nhà nước có chức năng phân bổ nguồn lực trong xã hội Để tạo lập và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả, thông qua các biện pháp thu, chi và quản lý ngân sách nhà nước, nhà nước thực hiện phân bổ nguồn lực vào những lĩnh vực địa bàn then chốt, có nhiều rủi ro, cần khuyến khích hoặc hạn chế phát triển; đồng thời có thể thu hút, lôi kéo sự tham gia phân bổ nguồn lực của các thành phần kinh tế và khu vực tư nhân. - Ngân sách nhà nước có chức năng phân phối lại thu nhập trong xã hội Nhà nước thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập dưới hình thức tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm hạn chế bớt sự phân hoá xã hội, sự bất bình đẳng về thu nhập đảm bảo sự công bằng hợp lý, làm cho nguồn thu nhập của xã hội được sử dụng một cách kịp thời hiệu quả. Thông qua công cụ thuế và công cụ chi tiêu. Nhà nước sẽ thực hiện được các mục tiêu trên.

- Ngân sách nhà nước có chức năng điều chỉnh kinh tế Chính sách ngân sách nhà nước là một bộ phận không thể tách rời của chính sách kinh tế – xã hội. Khi nền kinh tế suy thoái người ta thường khuyến cáo dùng chính sách tài khoá kích cầu bằng cách giảm thuế hoặc tăng chi tiêu công, từ đó làm tăng khối lượng sản xuất xã hội. Khi nền kinh tế phát triển bình thường, trong điều kiện mở cửa thì chính sách tài khoá kích thích sẽ tạo nên phản ứng dây chuyền: chính sách tài khoá kích thích nới lỏng với mục đích tăng tổng cầu, mức lãi suất trong nước tăng, giá đồng nội tệ tăng, thuần xuất khẩu giảm, tổng cầu giảm. Như vậy, trước mắt chính sách tài khoá có thể kích thích tổng cầu có tác động đến tăng trưởng kinh tế, nhưng về lâu dài lại kìm hãm chính quá trình tăng trưởng.

Đòi hỏi các nhà hoạch địch chính sách tài chính nói chung và chính sách tài khoá nói riêng phải tính đến việc sử dụng công cụ ngân sách nhà nước một cách thích hợp trong quá trình điều chỉnh nền kinh tế. 8 Bốn chức năng nói trên có mối quan hệ rất gắn bó, phản ảnh được bản chất hoạt động của ngân sách nhà nước trong quá trình tạo lập, khai thác động viên, phân bổ, tổ chức huy động các nguồn vốn cũng như tham gia kiểm soát, điều chỉnh kinh tế vĩ mô 1. Nội dung quản lý thu chi ngân sách nhà nước 1. Quản lý thu ngân sách nhà nước Quản lý ngân sách nhà nước là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách nhà nước thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của ngân sách nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định.

Quản lý thu NSNN – Một là, quản lý quá trình huy động nguồn thu của NSNN. Quản lý quá trình huy động nguồn thu của NSNN bao gồm công tác quản lý quá trình xây dựng kế hoạch thu, quản lý quá trình triển khai các biện pháp hành thu, quản lý quá trình thu nộp các khoản thu vào NSNN. – Hai là, quản lý sự tuân thủ các chính sách, chế độ và các văn bản pháp luật về thu NSNN. Quản lý quá trình huy động nguồn thu của NSNN Theo Kiên và Đỗ Trung (2016), tổ chức công tác quản lý thu NSNN được thực hiện theo chu trình NSNN gồm ba khâu là lập dự toán, tổ chức thực hiện dự toán và quyết toán thu NSNN.

Lập dự toán thu NSNN : Lập dự toán thu NSNN là việc tính toán số thu NSNN sẽ được huy động vào NSNN trong tháng, quý, năm dựa trên những căn cứ, điều kiện nhất định và dự kiến những giải pháp sẽ được thực thi nhằm thực hiện dự toán thu NSNN đã được xác định. Căn cứ lập dự toán thu NSNN. – Một là, căn cứ vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm và năm năm của quận, huyện, thị xã. – Hai là, hệ thống chính sách, chế độ và các văn bản pháp luật về thu NSNN.

9 – Ba là, hướng dẫn của UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương – Bốn là, số kiểm tra về dự toán thu NSNN do UBND cấp tỉnh thông báo.