Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tuyển chọn cây đầu dòng và một số biện pháp kĩ thuật nâng cao năng suất chất lượng na dai tại huyện võ nhai tỉnh thái nguyên

Nghiên cứu tuyển chọn cây đầu dòng và biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng na dai tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Trần Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Thị Nguyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tuyển Chọn Cây Đầu Dòng Và Một Số Biện Pháp Kĩ Thuật Nâng Cao Năng Suất Chất Lượng Na Dai Tại Huyện Võ Nhai, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nguồn gốc, phân loại và phân bố của cây na
• 2.2.1. Nguồn gốc và phân bố của cây na
• 2.2.2. Phân loại và các giống na hiện đang trồng
• 2.3. Đặc điểm thực vật học và yêu cầu điều kiện ngoại cảnh
• 2.4. Tình hình sản xuất na trên Thế giới và Việt Nam
• 2.4.1. Tình hình sản xuất trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình sản xuất na tại Việt Nam
• 2.5. Những công trình nghiên cứu về cây na
• 2.5.1. Những nghiên cứu về cây trội
• 2.5.2. Các nghiên cứu về dinh dưỡng và phân bón cho na
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm nghiên cứu
• 3.4. Thời gian nghiên cứu
• 3.5. Nội dung nghiên cứu
• 3.5.1. Tuyển chọn 20 cây đầu dòng từ 40 cây na ưu tú
• 3.5.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kĩ thuật trồng và chăm sóc cây na dai tại Võ Nhai Thái Nguyên
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Điều tra tuyển chọn 20 cây đầu dòng
• 3.6.2. Nghiên cứu sự ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật trong thâm canh, tăng năng suất cây na dai tại huyện Võ Nhai, Thái Nguyên
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm tuyển chọn 20 cây đầu dòng
• 4.1.1. Thông tin, nguồn gốc, đặc điểm, vị trí, đất đai của cây na được tuyển chọn
• 4.1.2. Đặc điểm hình thái của cây na dai được tuyển chọn
• 4.1.3. Số quả, năng suất, đặc điểm quả của các cây na được tuyển chọn
• 4.2. Nghiên cứu một số biện pháp kĩ thuật trồng và chăm sóc cây na dai tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên năm 2019
• 4.2.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón NPK đến năng suất chất lượng na dai trồng trên núi đá vôi và trên đất bằng tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của đốn tỉa đến cây na dai tại huyện Võ Nhai, Thái Nguyên
• 4.2.3. Ảnh hưởng của kỹ thuật cắt tỉa tới sinh trưởng phát triển các đợt lộc cây na dai tại huyện Võ Nhai, Thái Nguyên
• 4.2.4. Ảnh hưởng của cắt tỉa tới tỷ lệ đậu quả và năng suất na dai
• 4.2.5. Ảnh hưởng của việc cắt tỉa tới đặc điểm quả và chỉ tiêu chất lượng quả na dai
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây na dai tại Võ Nhai Thái Nguyên

Cây na dai (Annona squamosa) là một trong những loại cây trồng chủ lực tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Với diện tích trồng lên tới 500ha, cây na không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn góp phần vào việc cải thiện đời sống của người dân địa phương. Cây na dai được trồng chủ yếu ở xã La Hiên, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của loại cây này. Tuy nhiên, việc canh tác na dai cũng gặp nhiều thách thức như thoái hóa giống, sâu bệnh và kỹ thuật chăm sóc chưa đồng bộ. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất nông nghiệp và chất lượng trái cây là rất cần thiết.

1.1. Tình hình sản xuất na tại Võ Nhai

Tình hình sản xuất na dai tại huyện Võ Nhai đang có những chuyển biến tích cực. Nhiều hộ nông dân đã nhận thức được tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong trồng trọt. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn trong việc duy trì chất lượng giống và năng suất. Các vấn đề như bệnh vàng lá, thối rễ và sâu bệnh hại như rệp sáp, nhện đỏ đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất. Để khắc phục tình trạng này, cần có các biện pháp bảo vệ thực vật hiệu quả và quy trình chăm sóc cây trồng hợp lý.

II. Biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất và chất lượng na dai

Để nâng cao năng suất nông nghiệp và chất lượng trái cây, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật là rất quan trọng. Các biện pháp như kỹ thuật trồng na, quy trình chăm sóc, và bón phân hợp lý sẽ giúp cây na phát triển tốt hơn. Việc tuyển chọn cây đầu dòng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen và nâng cao chất lượng giống. Cần chú trọng đến việc bón phân NPK hợp lý, đốn tỉa cành để cây phát triển đồng đều và hạn chế sâu bệnh. Những biện pháp này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường.

2.1. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây na

Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây na dai bao gồm việc lựa chọn giống, chuẩn bị đất, và chăm sóc sau trồng. Việc chọn giống na dai có năng suất cao và chất lượng tốt là rất quan trọng. Cần chú ý đến điều kiện đất đai, ánh sáng và độ ẩm để cây phát triển tốt. Sau khi trồng, cần thực hiện các biện pháp chăm sóc như tưới nước, bón phân, và phòng trừ sâu bệnh. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp cây na phát triển khỏe mạnh, từ đó nâng cao năng suất nông nghiệp và chất lượng trái cây.

III. Thị trường và xuất khẩu na dai

Thị trường tiêu thụ na dai đang ngày càng mở rộng, không chỉ trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp là yếu tố quyết định để cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Các sản phẩm na dai từ Võ Nhai đã được công nhận về chất lượng, nhờ vào quy trình sản xuất an toàn và bền vững. Để phát triển bền vững, cần có chiến lược marketing hiệu quả, đồng thời xây dựng thương hiệu cho sản phẩm na dai của tỉnh Thái Nguyên.

3.1. Xu hướng xuất khẩu na dai

Xu hướng xuất khẩu na dai đang gia tăng, đặc biệt là sang các thị trường khó tính như châu Âu và Mỹ. Để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế, cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm na dai cũng cần được thực hiện đồng bộ, từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ. Điều này không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho người nông dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây na dai (Annona squamosa L.) là một trong những loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, đóng vai trò chủ lực trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xóa đói giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho người dân và phủ xanh đất trống đồi núi đá tại các vùng trung du, miền núi phía Bắc. Huyện Võ Nhai là huyện vùng cao nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Thái Nguyên (cách trung tâm tỉnh 37 km), sở hữu diện tích trồng na trên 500 ha, trong đó vùng sản xuất tập trung lớn nhất là xã La Hiên với 350 ha canh tác trên sườn núi đá vôi.

Mặc dù mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, ngành sản xuất na dai tại Võ Nhai đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức kỹ thuật:

• Thoái hóa giống: Phần lớn diện tích na được người dân nhân giống tự phát bằng hạt qua nhiều thế hệ. Sự phân ly di truyền và thụ phấn chéo tự nhiên khiến giống bị thoái hóa, phân ly tính trạng, cây sinh trưởng kém đồng đều, sức chống chịu suy giảm và xuất hiện hiện tượng cây chết hàng loạt.
• Tập quán canh tác hạn chế: Địa hình đồi núi đá vôi dốc và hiểm trở gây khó khăn lớn cho việc vận chuyển phân bón hữu cơ và vô cơ. Người trồng chưa áp dụng quy trình thâm canh chuẩn xác, còn lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, dẫn đến hiện tượng ít quả, quả nhỏ, kích thước không đồng đều, năng suất và phẩm chất thương phẩm chưa cao, thời gian thu hoạch ngắn.
• Áp lực sâu bệnh hại: Vùng trồng na thường xuyên xuất hiện các đối tượng dịch hại nguy hiểm như bệnh vàng lá thối rễ, thán thư, muội đen cùng các loài côn trùng gây hại gồm rệp sáp, nhện đỏ, bọ phấn trắng, ruồi đục quả, làm xấu mẫu mã và thối hỏng quả.

Xuất phát từ thực trạng trên, việc điều tra, tuyển chọn các cá thể ưu tú để công nhận cây đầu dòng nhằm bảo tồn nguồn gen tốt, kết hợp nghiên cứu hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật canh tác (bón phân, đốn tỉa) là yêu cầu cấp thiết.

Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

• Mục đích: Đánh giá, tuyển chọn 20 cây na đầu dòng nhằm bảo tồn nguồn gen và nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng na dai tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tuyển chọn và xác định 20 cây na đầu dòng từ quần thể 40 cây na ưu tú tại địa phương;
  2. Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón NPK và kỹ thuật đốn tỉa đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng na dai trên đất bằng và đất núi đá tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Giống na dai (Annona squamosa L.) ở độ tuổi kinh doanh từ 10 đến 15 năm tuổi.
• Phạm vi không gian: Vườn na trên núi đá vôi và vườn đất bằng tại xã La Hiên, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực hiện từ tháng 01/2019 đến tháng 12/2020 (kế thừa chuỗi số liệu theo dõi cây ưu tú liên tục 3 năm từ 2017 đến 2019).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và khung pháp lý

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở các nguyên lý về thoái hóa giống cây trồng (do lẫn tạp cơ giới, lẫn tạp sinh học qua thụ phấn chéo, đột biến tự nhiên, phân ly tổ hợp gen dị hợp ở cây nhân giống bằng hạt và sự tích lũy mầm bệnh) cùng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chọn lọc giống cây ăn quả lâu năm:

• Định nghĩa cây đầu dòng: Căn cứ Khoản 9 Điều 3 Thông tư số 30/2018/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định cây đầu dòng là cây có năng suất, chất lượng cao, ổn định, có khả năng chống chịu sâu bệnh hại và điều kiện bất lợi tốt hơn các cây khác trong quần thể một giống, được công nhận qua khảo nghiệm dòng vô tính để cung cấp vật liệu nhân giống.
• Tiêu chuẩn bình tuyển: Căn cứ Quyết định số 67/2004/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Tiêu chuẩn áp dụng để tuyển chọn cây đầu dòng theo dõi 3 năm liên tục gồm: tuổi cây $\ge 5$ năm; sinh trưởng khỏe; số quả $\ge 50$ quả/cây/năm; năng suất $\ge 15$ kg/cây/năm; khối lượng quả $\ge 250$ g/quả; tỷ lệ phần ăn được $\ge 60%$; độ Brix $> 17%$.
• Cơ sở thâm canh khoáng và tỉa cành: Dựa trên các nghiên cứu về dinh dưỡng N-P-K cân đối và nguyên lý kích thích phân cành, xúc tiến phân hóa mầm hoa ở nách lá đối với chi Annona.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Quy trình nghiên cứu kết hợp giữa điều tra khảo sát nông hộ, theo dõi hình thái thực địa, phân tích sinh hóa phòng thí nghiệm và bố trí thí nghiệm đồng ruộng:

1. Phương pháp tuyển chọn cây đầu dòng: Thực hiện qua 3 bước (Điều tra nông hộ bằng phiếu $\rightarrow$ Đánh giá hình thái, sinh trưởng, năng suất $\rightarrow$ Phân tích chất lượng quả và thành phần sinh hóa).
2. Phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng:
   • Thí nghiệm 1 (Nghiên cứu liều lượng phân bón NPK): Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên 2 loại đất (đất núi đá vôi và đất bãi bằng) với 4 công thức:
     • CT1: Bón phân NPK tổng hợp Đầu Trâu 13-13-13+TE mức 3 kg/cây/năm.
     • CT2: Bón phân NPK tổng hợp Đầu Trâu 13-13-13+TE mức 4 kg/cây/năm.
     • CT3: Bón phân NPK tổng hợp Đầu Trâu 13-13-13+TE mức 5 kg/cây/năm.
     • CT4 (Đối chứng): Bón phân NPK Lâm Thao theo tập quán nông dân mức 4 kg/cây/năm.
     • Phân bón được chia làm 3 đợt: Lần 1 sau thu hoạch (40%), lần 2 cuối tháng 3 - đầu tháng 4 khi nhú lộc xuân và nụ hoa (40%), lần 3 sau đậu quả 10 ngày (20%).
   • Thí nghiệm 2 (Nghiên cứu kỹ thuật đốn tỉa cành): Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 công thức trên nền phân bón đồng nhất (10 kg phân gà + 4 kg NPK Đầu Trâu 13-13-13+TE + 4 kg phân vi sinh hữu cơ Đầu Trâu/cây/năm):
     • CT1: Cắt tỉa để lại cành cấp 2 vào đầu tháng 1.
     • CT2: Cắt tỉa theo lối truyền thống sau thu hoạch (cắt bỏ cành tăm, cành già cỗi, cành sâu bệnh, cành tược).
     • CT3 (Đối chứng): Không cắt tỉa, để tán cây phát triển tự nhiên.
3. Phương pháp theo dõi và phân tích chỉ tiêu:
   • Sinh trưởng và nở hoa: Thời gian phát sinh các đợt lộc (xuân, hè, thu), chiều dài cành lộc (thước mét), đường kính cành lộc (panme), số lá/cành lộc, động thái nở hoa và tỷ lệ đậu quả (%).
   • Năng suất và hình thái quả: Số quả/cây, khối lượng quả (cân kỹ thuật), chiều cao và đường kính quả (thước kẹp panme độ chính xác 0,1 mm), tỷ lệ phần ăn được (%).
   • Chỉ tiêu sinh hóa: Đo độ Brix bằng khúc xạ kế kỹ thuật số (Digital Refractometer), phân tích hàm lượng đường tổng số, đường khử, axit hữu cơ, vitamin C, protein và vật chất khô (VCK) trong phòng thí nghiệm. Thử nếm cảm quan đánh giá độ bám dính vỏ, độ rỗng trục quả và mùi thơm.
4. Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê toán học và phân tích phương sai được thực hiện trên phần mềm Microsoft Excel và SAS 9.x.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cây na dai La Hiên theo hướng sản xuất hàng hóa bền vững. Nêu rõ mâu thuẫn giữa tiềm năng kinh tế lớn của vùng trồng với các tồn tại kỹ thuật như sự thoái hóa do nhân giống bằng hạt, tập quán bón phân mất cân đối và địa hình núi đá hiểm trở. Xác định rõ ràng mục đích, 2 mục tiêu nghiên cứu, phạm vi không gian tại xã La Hiên và ý nghĩa khoa học - thực tiễn của đề tài đối với công tác bảo tồn nguồn gen và hoàn thiện quy trình canh tác na tại Thái Nguyên.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan hệ thống hóa các tư liệu học thuật trong và ngoài nước:

• Vị trí phân loại và phân bố: Cây na thuộc chi Annona, họ Annonaceae. Tại Việt Nam phổ biến 4 loài gồm na dai (A. squamosa), mãng cầu xiêm (A. muricata), nê (A. reticulata) và bình bát (A. glabra). So sánh dinh dưỡng cho thấy na dai có hàm lượng calo (78 kcal/100g), gluxit (20,0 g/100g), canxi (30,0 mg/100g), photpho (36,0 mg/100g) và vitamin C (36,0 mg/100g) cao vượt trội so với xoài và chuối sứ.
• Yêu cầu sinh thái: Na thích hợp với nhiệt độ trung bình năm 20 - 25°C, số giờ chiếu sáng khoảng 2.500 giờ/năm, độ pH đất tối ưu từ 5,5 đến 7,4. Na có khả năng chịu hạn, thích hợp nhất trên đất đỏ nâu và đất phong hóa chân núi đá vôi thoát nước tốt.
• Tổng quan nghiên cứu: Điểm lại các công trình chọn lọc cây trội (plus tree) của Hamrick (1979), Zobel (1988), Turnbull (1997) và các nghiên cứu dinh dưỡng N-P-K, kỹ thuật đốn tỉa cành của Agustin & Alviter (1996), Nakasone & Paull (1998), Pinto & Ramos (1996) trên thế giới cũng như quy trình chăm sóc cây ăn quả của Bộ Nông nghiệp & PTNT (2004).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết vật liệu nghiên cứu gồm các vườn na 10 - 15 tuổi tại xã La Hiên, phân bón NPK Đầu Trâu 13-13-13+TE, NPK Lâm Thao và trang thiết bị đo đạc. Mô tả chi tiết sơ đồ tuyển chọn 3 bước theo Quyết định 67/2004/QĐ-BNN và phương pháp bố trí 2 thí nghiệm đồng ruộng (thí nghiệm 4 công thức phân bón trên 2 loại đất; thí nghiệm 3 công thức cắt tỉa cành) kèm theo công thức tính toán tỷ lệ đậu quả, tỷ lệ ăn được và quy trình phân tích sinh hóa.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả tập trung trình bày các dữ liệu thực nghiệm qua hệ thống bảng biểu chi tiết:

1. Thông tin và phân bố của 20 cây na đầu dòng

Từ 40 cây ưu tú theo dõi giai đoạn 2017 - 2019, tác giả đã chọn lọc được 20 cây đầu dòng (ký hiệu từ ĐD1 đến ĐD20) thuộc sở hữu của 7 hộ nông dân tại xóm Hiên Bình, xã La Hiên:

• Phân bố hộ: Hộ bà Nguyễn Thị Hạnh (4 cây: ĐD17, ĐD18, ĐD19, ĐD20); hộ ông Nguyễn Văn Hoàng (10 cây: ĐD3, ĐD4, ĐD6, ĐD7, ĐD8, ĐD9, ĐD10, ĐD11 và 1 cây na bở ĐD12); hộ ông Nguyễn Văn Thông (3 cây: ĐD5, ĐD14, ĐD15); hộ ông Phạm Ngọc Cảnh (ĐD1); hộ ông Phạm Đức Chính (ĐD2); hộ bà Phạm Thị Tĩnh (ĐD13); hộ ông Phạm Văn Huân (1 cây na bở ĐD16).
• Nguồn gốc và lập địa: 100% cây được nhân giống bằng hạt, trồng từ các năm 2005 - 2010 (10 đến 15 tuổi). Đa số cây phân bố trên sườn núi đá vôi đất đỏ nâu có độ dốc từ 15° đến 30°, một số ít trồng tại chân núi bằng phẳng có độ dốc $< 15^\circ$.

2. Đặc điểm sinh trưởng hình thái

Các cây tuyển chọn có sức sinh trưởng khỏe: chiều cao cây từ 3,0 m đến 4,5 m; đường kính tán từ 3,6 m đến 6,8 m; tán dạng hình bán cầu cân đối; đường kính gốc đạt 9,6 - 17,5 cm; chiều cao phân cành từ 0,40 m đến 0,62 m với góc phân cành rộng (30° - 40°), tạo bộ khung tán thoáng và tiếp nhận ánh sáng thuận lợi.

Mã cây	Năm trồng	Tuổi cây	Chiều cao cây (m)	Đường kính tán (m)	Đường kính gốc (cm)	Dạng tán
ĐD1	2009	12	4,5	5,5	11,7	Bán cầu
ĐD2	2005	15	4,5	6,0	14,6	Bán cầu
ĐD3	2006	14	4,2	5,7	13,6	Bán cầu
ĐD6	2006	14	3,9	5,8	25,0	Bán cầu
ĐD7	2006	14	3,5	6,5	15,7	Bán cầu
ĐD15	2010	14	4,5	6,8	14,0	Bán cầu
ĐD18	2007	13	3,5	5,0	17,5	Bán cầu

3. Năng suất và khối lượng quả qua 3 năm (2017 - 2019)

Năng suất cá thể của 20 cây dao động từ 19,51 kg/cây đến 38,96 kg/cây. Năm 2018 ghi nhận năng suất cao nhất đạt 38,96 kg/cây (cây ĐD4 với 128 quả/cây, khối lượng 304,4 g/quả). Năm 2019, do ảnh hưởng thời tiết khô hạn giai đoạn sau đậu quả, số lượng quả đạt 85 - 115 quả/cây, khối lượng quả đạt 223,1 - 293,5 g/quả. Tỷ lệ quả loại 1 đạt trên 90%.

Mã cây	Số quả 2017 (quả)	Khối lượng quả 2017 (g)	Năng suất 2017 (kg)	Số quả 2018 (quả)	Khối lượng quả 2018 (g)	Năng suất 2018 (kg)	Năng suất 2019 (kg)
ĐD1	112	299,3	33,52	101	268,3	27,10	19,51
ĐD2	120	289,1	34,69	109	275,6	30,04	29,60
ĐD3	103	320,8	33,04	102	283,4	28,91	32,95
ĐD4	101	210,4	21,25	128	304,4	38,96	30,94
ĐD5	108	211,3	22,82	123	302,5	37,21	28,76
ĐD6	113	322,1	36,40	112	276,1	30,92	25,31
ĐD7	107	324,2	34,69	110	306,3	33,69	24,09

4. Hình thái, phẩm chất và thành phần sinh hóa quả

• Hình thái và cảm quan: Quả có dạng tròn đều hơi hình tim, chiều cao quả 6,61 - 7,16 cm, đường kính quả 6,85 - 7,94 cm, khối lượng trung bình đạt 238,40 - 308,00 g/quả. Vỏ quả màu xanh trắng tươi sáng, gai nở phẳng đều. Thịt quả màu trắng sữa, chắc dai, độ dày thịt quả từ 2,7 cm đến 3,2 cm, trục quả ít rỗng, vỏ quả rất dễ bóc tách khỏi cùi thịt. Số hạt dao động 65,2 - 70,3 hạt/quả. Tỷ lệ phần ăn được đạt từ 63,58% (ĐD2) đến 65,67% (ĐD6). Điểm đánh giá cảm quan mùi vị khi thử nếm đều đạt mức rất cao ($> 220$ điểm, đạt 223 - 238 điểm).
• Thành phần sinh hóa: Kết quả phân tích khẳng định chất lượng vượt trội của các dòng tuyển chọn:
  • Độ Brix dao động từ 16,0% (ĐD13) đến 18,5% (ĐD15).
  • Hàm lượng đường tổng số (TS): 14,23% (ĐD19) đến 18,67% (ĐD13).
  • Hàm lượng đường khử: 13,48% (ĐD9) đến 15,07% (ĐD1).
  • Hàm lượng Protein: 1,82 g (ĐD13) đến 2,06 g (ĐD2).
  • Hàm lượng Vitamin C: 53,18 mg/100g (ĐD16) đến 56,89 mg/100g (ĐD2).
  • Hàm lượng Axit hữu cơ thấp: 0,16% đến 0,25%.
  • Hàm lượng vật chất khô (VCK): 22,55% đến 24,61%.

Ký hiệu mẫu	Độ Brix (%)	Đường TS (%)	Đường khử (%)	Axit (%)	Vitamin C (mg/100g)	Protein (g)	VCK (%)
ĐD1	17,5	17,58	15,07	0,23	55,84	2,03	24,55
ĐD2	17,4	15,61	14,91	0,25	56,89	2,06	24,61
ĐD3	17,3	17,54	14,82	0,21	55,63	2,02	24,47
ĐD6	18,3	15,82	14,55	0,22	53,92	1,89	23,65
ĐD10	18,3	16,56	14,72	0,23	53,36	1,86	22,82
ĐD13	16,0	18,67	14,63	0,18	54,62	1,82	23,82
ĐD15	18,5	16,72	15,04	0,22	55,12	1,94	23,65
ĐD20	17,9	16,84	15,01	0,23	54,72	2,01	23,45

• Tình hình sâu bệnh hại: Toàn bộ 20 cây tuyển chọn có sức đề kháng cao, điểm hại rệp sáp và sâu đục quả chỉ ở mức nhẹ (cấp 0 - 1), hoàn toàn không bị bệnh vàng lá thối rễ; bệnh thán thư chỉ xuất hiện vết chấm nhỏ cục bộ trên 4 cá thể (ĐD7, ĐD13, ĐD14, ĐD20).

5. Kết quả nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật canh tác

• Ảnh hưởng của phân bón NPK: Việc bón bổ sung phân NPK Đầu Trâu 13-13-13+TE với liều lượng hợp lý (3 - 5 kg/cây) giúp cây ra lộc sớm, cành lộc phát triển dài và mập hơn, tăng số lá/cành, thúc đẩy hoa nở rộ tập trung, nâng cao tỷ lệ đậu quả, tăng kích thước quả và nâng cao hiệu quả kinh tế trên 1 ha (500 cây) so với công thức đối chứng bón NPK Lâm Thao thông thường.
• Ảnh hưởng của kỹ thuật cắt tỉa cành: Cắt tỉa cành đầu tháng 1 (để lại cành cấp 2) giúp kích thích ra lộc xuân và lộc hè đồng loạt, tập trung dinh dưỡng nuôi các cành quả hữu hiệu, giảm tỷ lệ rụng hoa, tăng tỷ lệ đậu quả, cải thiện độ đồng đều mẫu mã và chất lượng quả so với tập quán không cắt tỉa hoặc chỉ tỉa cành sau thu hoạch.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận khẳng định tính phù hợp của 20 cây na đầu dòng được tuyển chọn về cả năng suất, tính ổn định và chất lượng sinh hóa. Đồng thời đề nghị công nhận chính thức nguồn giống và khuyến cáo ứng dụng quy trình kỹ thuật bón phân NPK Đầu Trâu kết hợp đốn tỉa tạo tán vào vùng sản xuất na tập trung huyện Võ Nhai.

---

Kết quả và đóng góp nghiên cứu

Kết quả định lượng cốt lõi

1. Tuyển chọn 20 cây đầu dòng: Đã bình tuyển và lập hồ sơ công nhận 20 cá thể na đầu dòng (gồm 18 cây na dai và 2 cây na bở) từ 40 cây ưu tú tại xã La Hiên. Toàn bộ cây đạt tiêu chuẩn: tuổi cây 10 - 15 năm, năng suất trung bình 19,51 - 38,96 kg/cây/năm, số quả 85 - 128 quả/cây, khối lượng trung bình 238,40 - 308,00 g/quả, tỷ lệ phần ăn được 63,58% - 65,67%, tỷ lệ quả loại 1 đạt trên 90%.
2. Chỉ số chất lượng sinh hóa: Quả na của các cây tuyển chọn có chất lượng vượt trội: độ Brix đạt 16,0% - 18,5%, đường tổng số đạt 14,23% - 18,67%, vitamin C đạt 53,18 - 56,89 mg/100g, protein đạt 1,82 - 2,06 g, cùi thịt dày 2,7 - 3,2 cm, hương vị thơm ngọt đậm đà, điểm thử nếm đạt 223 - 238 điểm.
3. Biện pháp kỹ thuật thâm canh: Xác định được hiệu quả rõ rệt của phân bón NPK tổng hợp Đầu Trâu 13-13-13+TE (chia 3 lần bón) và kỹ thuật đốn tỉa cành cấp 2 vào đầu tháng 1 trong việc nâng cao sức sinh trưởng cành lộc, tỷ lệ đậu quả và hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích 1 ha (500 cây).

Đóng góp thực tiễn và khoa học

• Bảo tồn nguồn gen: Cung cấp nguồn vật liệu di truyền đầu dòng ưu tú, có khả năng thích nghi cao với điều kiện đất núi đá vôi dốc tại Võ Nhai, phục vụ trực tiếp cho công tác nhân giống vô tính (ghép mắt/ghép cành) thay thế dần việc nhân giống bằng hạt bị thoái hóa.
• Hoàn thiện quy trình kỹ thuật: Đóng góp các dẫn liệu thực nghiệm khoa học làm cơ sở xây dựng và hoàn thiện quy trình thâm canh tổng hợp (bón phân khoáng cân đối, cắt tỉa cành tạo tán) cho vùng trồng na dai Thái Nguyên và các tiểu vùng sinh thái tương tự tại miền Bắc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi địa lý: Các thí nghiệm thực địa và tuyển chọn cây đầu dòng mới chỉ tập trung tại xã La Hiên, huyện Võ Nhai, chưa mở rộng đánh giá so sánh trên các tiểu vùng sinh thái núi đá khác trong tỉnh.
• Biến động ngoại cảnh: Chu kỳ theo dõi chịu ảnh hưởng của yếu tố thời tiết khô hạn năm 2019 làm giảm số lượng và kích thước quả so với các năm 2017 - 2018.
• Nguồn gốc cây vật liệu: Các cây đầu dòng tuyển chọn đều là cây gieo hạt thụ phấn tự do, chưa trải qua chu kỳ khảo nghiệm thế hệ nhân giống vô tính ($F_1$) trên diện rộng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Tiếp tục theo dõi tính ổn định về năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu sâu bệnh của 20 cây đầu dòng trong các vụ quả tiếp theo.
• Lấy mắt ghép từ các cây đầu dòng đã chọn để tiến hành nhân giống vô tính, xây dựng vườn giống gốc và khảo nghiệm hậu thế trên các dạng lập địa khác nhau.
• Nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật thụ phấn bổ sung nhân tạo kết hợp xử lý rải vụ thu hoạch nhằm nâng cao giá trị thương phẩm cho vùng na Võ Nhai.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên: Thuộc các chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Trồng trọt, Khuyến nông tham khảo về phương pháp luận điều tra bình tuyển cây đầu dòng theo quy chuẩn ngành, phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng (RCBD) và kỹ thuật phân tích các chỉ tiêu hóa sinh quả.
• Cán bộ quản lý nông nghiệp và khuyến nông: Phòng Nông nghiệp & PTNT, Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện Võ Nhai và các địa phương có địa hình đồi núi đá (Lạng Sơn, Bắc Giang, Ninh Bình) sử dụng làm căn cứ kỹ thuật để chỉ đạo sản xuất và xây dựng vùng chuyên canh na theo tiêu chuẩn an toàn.
• Hộ nông dân và Hợp tác xã: Tham khảo danh sách các hộ sở hữu cây đầu dòng để khai thác mắt ghép chuẩn giống, đồng thời áp dụng trực tiếp quy trình bón phân NPK Đầu Trâu 13-13-13+TE và kỹ thuật cắt tỉa cành đón lộc để tăng năng suất vườn na.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài đã tuyển chọn được bao nhiêu cây đầu dòng và thuộc những loại giống nào?

Đề tài đã lựa chọn và xác định được 20 cây đầu dòng từ quần thể 40 cây ưu tú tại xã La Hiên, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Trong đó có 18 cây na dai (Annona squamosa) và 02 cây na bở (mã số ĐD12 của hộ ông Nguyễn Văn Hoàng và ĐD16 của hộ ông Phạm Văn Huân).

2. Các cây đầu dòng được tuyển chọn có nguồn gốc và điều kiện lập địa như thế nào?

100% số cây được tuyển chọn đều có nguồn gốc nhân giống từ gieo hạt, được trồng trong giai đoạn từ năm 2005 đến 2010 (độ tuổi từ 10 đến 15 năm). Các cây chủ yếu phân bố trên các sườn núi đá vôi thuộc loại đất đỏ nâu có độ dốc từ 15° đến 30°, một số ít trồng tại bãi bằng chân núi có độ dốc dưới 15°.

3. Chất lượng sinh hóa của quả na từ các cây đầu dòng đạt các chỉ số cụ thể ra sao?

Các chỉ tiêu sinh hóa của 20 cây đầu dòng đều đạt mức cao:

• Độ Brix: 16,0% đến 18,5%
• Đường tổng số: 14,23% đến 18,67%
• Đường khử: 13,48% đến 15,07%
• Hàm lượng Protein: 1,82 g đến 2,06 g
• Hàm lượng Vitamin C: 53,18 đến 56,89 mg/100g
• Hàm lượng Axit hữu cơ: 0,16% đến 0,25%
• Hàm lượng vật chất khô (VCK): 22,55% đến 24,61%

4. Thí nghiệm nghiên cứu phân bón NPK đã khảo nghiệm những công thức nào?

Thí nghiệm phân bón được bố trí trên cả 2 loại đất (núi đá vôi và bãi bằng) gồm 4 công thức:

• CT1: Bón phân NPK Đầu Trâu 13-13-13+TE mức 3 kg/cây/năm.
• CT2: Bón phân NPK Đầu Trâu 13-13-13+TE mức 4 kg/cây/năm.
• CT3: Bón phân NPK Đầu Trâu 13-13-13+TE mức 5 kg/cây/năm.
• CT4 (Đối chứng): Bón phân NPK Lâm Thao mức 4 kg/cây/năm theo tập quán nông dân. Lượng phân được chia làm 3 đợt bón: sau thu hoạch (40%), khi nhú lộc xuân và nụ hoa (40%), và sau đậu quả 10 ngày (20%).

5. Đặc điểm hình thái quả và tỷ lệ phần ăn được của các cây tuyển chọn đạt bao nhiêu?

Quả có dạng tròn đều hơi hình tim, vỏ màu xanh trắng sáng, cùi thịt màu trắng sữa dai, dày 2,7 - 3,2 cm, trục quả ít rỗng và rất dễ lột vỏ. Khối lượng quả trung bình đạt 238,40 - 308,00 g/quả, chiều cao quả đạt 6,61 - 7,16 cm, đường kính quả đạt 6,85 - 7,94 cm, số hạt từ 65,2 đến 70,3 hạt/quả và tỷ lệ phần ăn được đạt từ 63,58% đến 65,67%.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trần Thị Phương Thảo đã hoàn thành xuất sắc việc điều tra, đánh giá và tuyển chọn thành công 20 cây na đầu dòng đạt chuẩn từ quần thể na ưu tú tại xã La Hiên, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Công trình cung cấp hệ thống số liệu khoa học toàn diện về hình thái học, năng suất cá thể và các chỉ tiêu sinh hóa chất lượng cao của nguồn gen na dai vùng núi đá vôi. Đồng thời, các kết quả thí nghiệm về bón phân NPK Đầu Trâu và kỹ thuật đốn tỉa cành là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp hoàn thiện quy trình canh tác thâm canh, phục vụ phát triển vùng sản xuất na hàng hóa bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Na (Annona squamosa) là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao và được trồng khá phổ biến ở các vùng kinh tế của đất nước. Trong những năm gần đây, cây na đã trở thành một loại cây xoá đói giảm nghèo cho bà con vùng cao, vùng núi đá vôi. Cũng theo hướng đi này, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên đã mở rộng diện tích trồng na năng suất, chất lượng cao và coi đây là hướng phát triển cây ăn quả chủ đạo của huyện. Võ Nhai là huyện vùng cao nằm ở phía Đông bắc của tỉnh Thái nguyên, cách trung tâm tỉnh Thái nguyên 37 km.

Hiện nay, huyện Võ Nhai có diện tích trồng Na rộng lớn khoảng trên 500ha, riêng xã La Hiên có diện tích 350ha đã đem lại hiệu quả kinh tế khá cao, tạo nguồn thu nhập lớn cho các hộ nông dân trồng Na. Cây na đã góp phần đáng kể vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, làm tăng giá trị sử dụng ruộng đất giúp tăng thêm thu nhập góp phần xoá đói giảm nghèo cho người dân trong huyện, phủ xanh đất trống đồi núi trọc, cải thiện môi sinh. Do những vườn na chủ yếu nhân giống bằng hạt theo thời gian canh tác có biểu hiện bị thoái hóa, cây sinh trưởng phát triển kém, dễ nhiễm bệnh và xảy ra hiện tượng cây chết hàng loạt. Cùng với hình thức canh tác trên núi đá dốc, hiểm trở nên việc vận chuyển một lượng lớn phân hữu cơ hoặc các phân bón vô cơ để bón cho cây gặp nhiều khó khăn, người trồng chưa áp dụng quy trình kỹ thuật tốt vào thâm canh, lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật làm cho việc sản xuất na theo xu hướng hoàng hóa đang gặp phải một số vấn đề như: ít quả, quả nhỏ, quả không đều năng suất thấp phẩm chất quả chưa cao, thu hoạch khó khăn thời gian thu hoạch ngắn.

Sâu, bệnh thường gặp ở vùng na Võ Nhai là bệnh vàng lá thối rễ, các loài rệp sáp, Luan van 2 nhện đỏ, bọ phấn trắng, ruồi đục quả, bệnh muội đen, bệnh thán thư. làm hạn chế tới sức sinh trưởng của cây, cây ra hoa đậu quả kém, năng suất thấp, đặc biệt là mã quả xấu, bị thối và khô héo không thể sử dụng được. Từ những khó khăn nêu trên, để phát triển vùng trồng cây na tại huyệnVõ Nhai thành vùng sản xuất hàng hóa, bền vững, ổn định, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, cần thiết phải bảo vệ nguồn gen quý của cây na vì vậy cần có chiến lược cụ thể nhằm bảo tồn, khai thác và duy trì phát triển nguồn gen quý này, đồng thời áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật. Nhằm góp phần tháo gỡ các khó khăn trong sản xuất na hiện nay tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài:.

“Nghiên cứu tuyển chọn cây đầu dòng và một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất chất lượng cây na dai tại huyện Võ Nhai, tỉnhThái Nguyên” góp phần duy trì phát triển giống na có phẩm chất tốt trong công tác tạo giống, hoàn thiện quy trình sản xuất na theo hướng hàng hóa mang lại hiệu quả cao trong sản xuất na. Mục đích nghiên cứu Đánh giá, tuyển chọn 20 cây na đầu dòng nhằm bảo tồn nguồn gen và nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng na dai tại huyện Võ Nhai, Thái Nguyên. Mục tiêu của đề tài - Tuyển chọn và xác định 20 cây na đầu dòng; - Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất chất lượng na dai trên đất bằng và đất núi đá tại huyện Võ Nhai, Thái Nguyên.Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài 4.1 Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là dẫn liệu, cơ sở cho công tác nghiên cứu phát triển giống và các biện pháp kĩ thuật thâm canh na theo hướng sản xuất hàng hóa. Ý nghĩa thực tiễn - Duy trì và bảo tồn phát triển nguồn gen ưu tú phục vụ công tác nhân giống na cho năng suất cao, chất lượng tốt đáp ứng nhu cầu tăng diện tích trồng na tại tỉnh Thái Nguyên.

- Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần xây dựng hoàn thiện quy trình trồng, chăm sóc cây na tại huyện Võ Nhai và các vùng sinh thái tương tự.3 Phạm vi nghiên cứu đề tài Đề tài được tiến hành tại vùng na tại xã La Hiên huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Luan van 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Cơ sở khoa học của đề tài - Trong điều kiện tự nhiên, lúc trồng trọt cũng như lúc sản xuất giống thường gặp giống bị thoái hóa. Đó là sự thay đổi về hình thái năng suất chất lượng sản phẩm và khả năng chống chịu theo xu hướng xấu của giống cây trồng. Sự thoái hóa xảy ra ở tất cả các loại cây trồng, trên cả tính trạng số lượng, chất lượng và khả năng chống chịu.

Nguyên nhân gây ra hiện tượng thoái hóa giống nói chung là do: + Lẫn cơ giới là lẫn giống sản xuất với giống khác xảy ra trong quá trình sản xuất, thu hoạch chế biến và bảo quản. Đây là nguyên nhân nguy hiểm dẫn đến thoái hóa giống; + Lẫn sinh học do cách ly không đảm bảo, giống cơ bản nhận phấn của các giống khác loài khác trong khu vực sản xuất dẫn đến phân ly tạo ra các cá thể khác dạng ở lần nhân tiếp theo, lẫn sinh học xảy ra cả với cây tự thụ phấn và cây giao phấn nhưng cây giao phấn gây thoái hóa nhanh và nghiêm trọng hơn. + Đột biến tự nhiên: cây trồng trên đồng ruộng chịu ảnh hưởng của môi trường, những tác nhân của môi trường như bức xạ, thay đổi ẩm độ, nhiệt độ đột ngột. gây đột biến tự nhiên.

+ Hiện tượng phân ly: Những giống cây trồng, dòng bố mẹ được chọn lọc tạo thành từ nguồn vật liệu gây biến dị bằng lai, đột biến. nhưng không thể chọn đồng hợp trên tất cả các cặp gen,vì vậy trong quá trình gieo trồng những cặp gen dị hợp tiếp tục phân ly gây ra thoái hóa giống. + Tích lũy bệnh: là nguyên nhân gây thoái hóa giống, đặc biệt là virus. Sản xuất giống một loại cây trồng trên khu đất trong nhiều vụ, nhiều năm dẫn đến tăng mức độ bệnh gây ra thoái hóa giống.

Luan van 5 + Kĩ thuật sản xuất không phù hợp: Điều kiện sản xuất không phù hợp gây thoái hóa giống thông qua chất lượng hạt giống kém, thay đổi di truyền hay nhiễm bệnh. Định nghĩa cây đầu dòng được quy định tại Khoản 9 Điều 3 Thông tư 30/2018/TT-BNNPTNT quy định về Danh mục loài cây trồng chính; công nhận giống và nguồn giống; quản lý vật liệu giống chính do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành, theo đó: Cây đầu dòng là cây có năng suất, chất lượng cao và ổn định, có khả năng chống chịu sâu bệnh hại và điều kiện bất lợi tốt hơn các cây khác trong quần thể một giống được công nhận qua khảo nghiệm dòng vô tính để cung cấp vật liệu nhân giống vô tính. Cây na được xếp vào cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng phát triển chịu nhiều ảnh hưởng của các yếu tố nội tại và ngoại cảnh như đất đai, khí hậu, ánh sáng, điều kiện trồng trọt.Na được trồng tại huyện Võ Nhai,tỉnh Thái nguyên là một trong những vùng sản xuất na dai nổi tiếng của tỉnh. Năng suất và chất luợng na ở đây cao hơn so với những vùng trồng na khác, do vậy diện tích trồng na dai trên địa bàn ngày càng tăng.

Để đáp ứng nhu cầu giống cây trồng địa phương, có năng suất phẩm chất tốt việc chọn ra cây đầu dòng phục vụ công tác tạo giống là rất cần thiết. Bên cạnh giống tốt thì biện pháp kĩ thuật cũng giữ vai trò rất quan trọng như: - Đốn tỉa cành, ngọn cho cây trồng có vai trò rất quan trọng, vì có ảnh hưởng đến năng suất của cây. Mục đích của việc đốn tỉa cành là tạo cho cây có hình dáng đều đặn, chắc chắn, thông thoáng, hưởng được nhiều ánh sáng, loại bỏ được các cành bị sâu bệnh, cành bị khô chết và các cành vô hiệu; đồng thời đốn tỉa ngọn cũng giúp cho quá trình chăm sóc, thu hoạch thuận lợi hơn. - Phân bón: Phân bón là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng chủ yếu cho cây trồng thông qua bộ rễ của cây, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc quyết định năng suất của cây.

Bón phân cân đối hợp lý sẽ giúp năng Luan van 6 suất của cây tăng cao, phát triển vượt trội, hạn chế sâu bệnh hại nâng cao chất lượng nông sản [18]. Từ những cơ sở khoa học nêu trên, chúng em đã kết hợp với công ty Nông nghiệp xanh Thái Nguyên tiến hành nghiên cứu, đánh giá tuyển chọn 20 cây na đầu dòng từ 40 cây na ưu tú và nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trên na tại huyện Võ Nhai. Nguồn gốc, phân loại và phân bố của cây na 2.Nguồn gốc và phân bố của cây na Cây na được coi là có nguồn gốc phát sinh từ vùng nhiệt đới châu Mỹ. Từ thế kỷ 16, các cây họ Na đã được nhập vào nhiều nước nhiệt đới khác và do tính thích nghi rộng.

Hiện nay na được trồng phổ biến ở các vùng nhiệt đới và á nhiệt đới. Ở Việt Nam, na dai được trồng rộng rãi cả ngoài Bắc và trong Nam, còn na xiêm chỉ trồng trong Nam, ở miền Bắc chỉ mới trồng thí nghiệm. Ở nước ta nay có một số vùng trồng na khá tập trung có tiếng trong nước như: Na Chi Lăng ở Lạng Sơn, na Võ Nhai ở Thái Nguyên, mãng cầu ta Bà Đen ở Tây Ninh, Ninh Thuận, Bà Rịa, Vũng Tàu, Na dai Huyền Sơn ở Lục Nam,Bắc Giang…[14]. Phân loại và các giống na hiện đang trồng Cây na thuộc chi Na (Annona), họ na (Annonaceae).

Chi na có nhiều loài, ở Việt Nam có bốn loài là Na dai (Annona Squamosa), Na xiêm (Annona Muricata), Nê (Annona reticulata), Bình bát (Annona glabra). Trong đó chỉ có na dai, na xiêm được trồng tập trung với mục đích kinh doanh, còn nê thì trồng lẻ tẻ vài cây trong vườn, vì quả ăn được nhưng chất lượng kém. Bình bát cũng ăn được quả nhưng chất lượng còn kém hơn nữa, chủ yếu là cây mọc dại.[17] Phân loại theo yêu cầu sinh thái: - Annona Squamosa (na, mãng cầu ta): Khá chịu lạnh, cần khô và được trồng khá phổ biến ở các nước nhiệt đới ở độ cao 300 – 500m so với mặt nước biển. Luan van 7 - Annona Muricata (mãng cầu xiêm): Ưa nhiệt, ẩm nên chỉ trồng được ở các vùng nhiệt đới có nhiệt độ, độ ẩm cao.