Đặt vấn đề Cây bưởi (Citrus maxima (Burm.) là một trong những loài cây ăn quả nhiệt đới được trồng phổ biến ở nhiều vùng trên cả nước. Ở Việt Nam đã hình thành nhiều vùng trồng bưởi nổi tiếng như bưởi Đường (Soi Hà), bưởi Quế Dương (Hà Nội), bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), bưởi Đại Minh, Khả Lĩnh (Yên Bái), bưởi Phúc Trạch (Hà Tĩnh), bưởi Năm Roi, bưởi Da xanh,. Hiện nay bưởi là một trong những cây trồng phổ biến và mang lại thu nhập cao cho người nông dân, ở những vùng trồng bưởi tập trung cây bưởi được coi là cây trồng chính, với giá trị hàng năm cao gấp nhiều lần so với các cây trồng nông nghiệp khác, đồng thời cũng tạo ra được các vùng sản xuất bưởi chuyên canh quy mô lớn. Thực tế cho thấy, cây bưởi sau trồng 4 đến 5 năm có thể thu lãi 40 - 100 triệu đồng/ha/năm, năng suất có thể đạt 250 quả/cây ở vườn có mật độ 500 cây/ha.
Hiện nay, cây ăn quả được xem là đối tượng quan trọng tham gia tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện môi trường sinh thái, nhất là ở các tỉnh trung du miền núi phía Bắc. Quả bưởi còn có giá trị dinh dưỡng và giá trị dược liệu rất lớn đối với con người. Trong 100g phần ăn được có: 89g nước; 0,5g protein; 0,4g chất béo; 9,3g tinh bột, 49 IU vitamin A, 0,07 mg vitamin B1, 0,02 mg vitamin B2, 0,4 mg niacin và 44 mg vitamin C. Trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều chứa tinh dầu.
Vỏ quả bưởi còn có pectin, naringin một loại glucozid, men tiêu hoá peroxydaza và amylaza, đường ramoza, cùng nhiều loại men tiêu hóa amylaza, peroxydaza,. Chính vì vậy mà bưởi là loại quả không thể thiếu trong bữa ăn của người Việt Nam. Soi Hà là vùng đất ven sông Gâm, có tầng phù xa dầy, độ dốc vừa phải, khô giáo thoáng mát, phù hợp với nhiều cây ăn quả đặc biệt là cây bưởi. Cây bưởi Soi Hà có cách đây khoảng hơn 50 năm, được nhân giống từ giống bưởi đường, nên vị ngọt vẫn giữ được nét đặc trưng của giống bưởi này.
Cây bưởi Soi Hà cho thu hoạch sau 4 đến 5 năm trồng, nhưng để sở hữu trái bưởi ngon nhất là cây có tuổi đời trên 10 năm tuổi. Mùa thu hoạch bưởi soi hà bắt đầu từ tháng 8 âm lịch hằng năm, kéo dài khoảng 2 - 3 tháng, trái bưởi ngon nhất có trọng lượng trung bình từ 9 - 1,2kg. 9 Bưởi đường Soi Hà là một loại cây ăn quả lâu năm ở Việt Nam, được trồng nhiều ở vùng Soi Hà, Xuân Vân. Với ưu thế về chất lượng và giá trị kinh tế, bưởi đường Soi Hà đã được coi là cây ăn quả chủ lực của thôn Soi Hà – xã Xuân Vân.
Đóng góp quan trọng vào việc phát triển kinh tế của xã, nâng cao đời sống nhân dân. Giống bưởi có nhiều đặc tính sinh trưởng khỏe, phát triển phù hợp với điều kiện sinh thái miền Bắc, quả ăn ngọt, múi bưởi khô dóc, tôm to, có vị ngọt thanh mát, hương thơm dịu, có ưu thế hơn hẳn so với các giống bưởi khác đang được trồng. Bưởi đường Soi Hà đã và đang được mở rộng và phát triển trên một số tỉnh lân cận. Với điều kiện khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, tình hình sâu bệnh phát triển mạnh, cây ra quả chưa đồng đều, không phân bố đều trên bề mặt tán, chỗ nhiều chỗ ít.
Quả bị cháy nắng do không có độ che phủ của tán làm giảm mẫu mã và chất lượng quả. Vào thời kỳ cây ra hoa, nở hoa thường vào lúc mưa xuân nên xuất hiện tình trạng thối, nấm hoa, làm cho khả năng đậu quả kém, giảm năng xuất thậm chí có thể gây mất mùa, khả năng canh tác chưa tốt dẫn đến giảm năng suất và chất lượng quả. Chính vì vậy để góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc cây bưởi, giúp cho cây bưởi đạt năng suất cao, chất lượng tốt, giảm công lao động và chi phí sản xuất cho bà con, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Ảnh hưởng của biện pháp tỉa lộc và tỉa hoa đến sinh trưởng và năng suất của cây bưởi đường Soi Hà”. Mục đích nghiên cứu Xác định ảnh hưởng của biện pháp tỉa lộc, tỉa hoa, định vị lộc đến sinh trưởng và phát triển của cây bưởi đường Soi Hà, từ đó làm cơ sở để xây dựng hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật chăm sóc bưởi Soi Hà.
Yêu cầu nghiên cứu - Đánh giá ảnh hưởng của một số biện pháp tỉa lộc, định vị lộc cho cây. - Đánh giá ảnh hưởng của một số biện pháp tỉa hoa đến khả năng đậu quả, năng xuất và chất lượng của quả. - Theo dõi và đo đếm một số chỉ tiêu về (số lộc trên cành, chiều dài lộc, đường kính lộc, chiều dài lá, chiều rộng lá trên lộc); (đường kính cuống chùm hoa; đường kính hoa); (chiều cao quả, đường kính quả). 10 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Tổng quan về cây bưởi 2. Giới thiệu chung về cây bưởi 2. Nguồn gốc và lịch sử Cây bưởi là loài thuộc họ cam quýt, theo nhiều báo cáo nói về nguồn gốc của cây bưởi, phần lớn đều nhất trí rằng cây bưởi có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, trải dài từ Ấn Độ qua Hymalaya Trung Quốc xuống vùng quần đảo Philippin, Malaysia, miền Nam Indonesia hoặc kéo đến lục địa Úc. Song từ rất sớm cây bưởi đã được phát triển ra các châu lục khác.
Các giống bưởi chùm (Citrus grandis) được báo cáo có nguồn gốc ở Malaysia, Ấn Độ, một thuyền trưởng người Ấn Độ có tên là Shaddock đã mang giống bưởi này tới trồng ở vùng biển Caribe, sau đó theo gót các thuỷ thủ bưởi được giới thiệu ở Palestin vào năm 900 sau công nguyên và ở châu Âu sau thời gian đó. Bưởi chùm (Citrus paradisis) được xác định là dạng đột biến hay dạng con lai tự nhiên của bưởi, nó xuất hiện sớm nhất ở vùng Barbadas miền Tây Ấn Độ và được trồng lần đầu tiên ở Florida Mỹ năm 1809 và trở thành một trong những sản phẩm quả chất lượng cao ở châu Mỹ,. Như vậy, cây bưởi có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, sự lan trải của cây bưởi trên thế giới gắn liền với lịch sử buôn bán đường biển và các cuộc chiến tranh trước đây. Cây bưởi được di chuyển đến châu Phi từ Ấn Độ bởi các đoàn thuyền buồm, di chuyển đến châu Mỹ bởi các nhà thám hiểm và thuyền buôn người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.
Phân loại Về phân loại thực vật Wikipedia, 2010a, cây bưởi thuộc: Bộ: aurantiodeae Họ: Rutaceae Chi: Citrus Loài: maxima Tên gọi thông thường: (Citrus maxima (Burm.), hay Citrus grandis L. 11 Cũng gọi là song loại bưởi chùm (Citrus paradishi Merr.) theo tiếng Anh là pummel được nhà thực vật xếp vào loài khác với bưởi Citrus maxima. Bưởi chùm (Citrus paradishi Merr.) xuất hiện sớm nhất ở vùng Trung Mỹ (Gamer et al. Các giống bưởi (Citrus grandis L.) được coi có nguồn gốc từ Malaysia, Ấn Độ (Estella và Odtojan, 1976).
Giữa Citrus grandis L. và Citrus paradishi Merr. Khác nhau về hình thái của lộc non và khối lượng quả C. quả to, không tạo thành chùm như C.
Phân bố vùng trồng cây ăn quả có múi Cây có múi được trồng ở các vùng nằm giữa vĩ 40° vĩ Bắc và 40° vĩ độ Nam, với nhiệt độ tối thiểu cao hơn so với nhiệt độ gây chết cóng cây (- 6°C đến - 4°C). Các yếu tố ảnh hưởng đến vùng trồng cây ăn quả có múi bao gồm khí hậu, đất đai, nhiệt độ tối thiểu. Những nơi có nhiệt độ thích hợp nhưng lượng mưa nhiều, nhiều gió, nhiều mây che phủ kèm theo bức xạ mặt trời yếu hoặc đất đai không phù hợp như tầng canh tác nông, khả năng giữ nước kém, lũ lụt,. sẽ không thuận lợi cho sự phát triển cây có múi.
Phần lớn các cây có múi phân bố trong các vùng cận nhiệt đới giữa 15° và 40° vĩ độ Bắc và giữa 15° và 40° vĩ độ Nam. Các vùng có nhiệt độ mùa đông lạnh vừa phải, đủ tạo ra giai đoạn ngủ nghỉ đông của cây, tiếp theo sự ra hoa đồng loạt vào mùa Xuân là sự thích hợp với trồng cây có múi chất lượng cao, vỏ quả đẹp, năng suất cao và cây khỏe. Trong vùng gần xích đạo ở giữa 15° vĩ độ Bắc và 15° vĩ độ Nam, cam quýt thường trồng có chất lượng thấp và sản lượng thông thường chỉ đủ dùng cho địa phương. Bưởi và chanh thường phát triển khá hơn ở vùng này do chịu được nhiệt.
Khi nhiệt độ cao quanh năm, cây có múi có thể ra hoa vài lần trong năm. Các giống bưởi tại Việt Nam Tập đoàn bưởi ở nước ta rất đa dạng, được trồng ở hầu khắp các tỉnh thành, đặc biệt đã hình thành những vùng bưởi lớn với những giống đặc trưng, tính đặc 12 sản địa phương. Một số giống nổi tiếng ở các địa phương với mục đích sản xuất hàng hóa như: Bưởi Năm Roi: Trồng nhiều trên đất phù sa ven sông Hậu ở huyện Bình Minh tỉnh Vĩnh Long và tỉnh Hậu Giang. Theo Viện Quy hoạch thiết kế Nông nghiệp - Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, đến năm 2010 diện tích trồng bưởi Năm Roi ở đồng bằng sông Cửu Long là 13.000 ha, sản lượng 150.
Không những tiêu thụ trong nước, bưởi và khẩu đi một số nước. Doanh nghiệp Hoàng Gia đã đăng doanh thương hiệu bưởi Năm Roi Hoàng Gia và lập trang web riêng nhằm quảng bá cho loại quả đặc sản này. Bưởi Da Xanh: Có nguồn gốc từ ấp Thanh Sơn, xã Thanh Tân, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre, hiện được trồng nhiều nhất tại xã Mỹ Thạnh An, thị xã Bến Tre. Trái bưởi da xanh có dạng hình cầu, nặng trung bình từ 1,2 - 2,5 kg/trái; vỏ có màu xanh đến xanh hơi vàng khi chín, dễ lột và khá mỏng (14 - 18 mm); tép bưởi màu hồng đỏ, bó chặt và dễ tách khỏi vách múi; vị ngọt không chua (độ brix: 9,5 - 12%); mùi thơm; không hạt đến khá nhiều hạt (có thể có đến 30 hạt/trái); tỷ lệ thịt/trái >55%.
Tính đến năm 2009, Bến Tre có diện tích trồng bưởi da xanh là 3.284 ha, với năng suất 9 - 14 tấn/ha. Ngoài tiêu thụ nội địa, bưởi Da Xanh được xuất khẩu sang một số nước như Mỹ, Thái Lan. Bưởi Đường Lá Cam: Trồng nhiều ở huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai, hiện nay ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long cũng phát triển trong nhiều giống bưởi này. Dạng quả khá đẹp, phẩm chất ngon được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng.
Quả có trọng lượng trung bình từ 0,8 - 1,2 kg/quả.