CHƯƠNG I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN CAO SU TRÊN THẾ GIỚI 1. Tình hình phát triển, sản xuất và tiêu thụ cao su thiên nhiên trên thế giới Theo FAOSTAT (2014), trên thế giới có 28 quốc gia trồng cao su, phân bố 90% ở Châu Á; 7,6% ở Châu Phi và 2,2% Châu Mỹ. Indonesia hiện là nước có diện tích trồng cao su lớn nhất thế giới, đạt: 2,90 triệu ha.
Tuy nhiên, Thái Lan mới là nước có sản lượng mủ cao nhất, đạt 4,32 triệu tấn, chiếm đến 36,7% tổng sản lượng của toàn thế giới. Diện tích cao su tiểu điền năm 2011 của một số nước trên thế giới Diện tích (nghìn ha) TT Quốc gia Tổng Tiểu điền Đại điền % tiểu điền 1 Indonesia 3.206,9 94,3 4 Ấn Độ 683,0 78,0 605,0 88,6 5 Việt Nam 652,0 322,0 330,0 50,6 Nguồn: IRSG, 4/2011 Indonesia có tổng diện tích cao su lớn nhất thế giới, đạt 3. Trong đó, cao su tiểu điền đạt 2.941,0 nghìn ha (chiếm 84,9%) trong tổng diện tích cả nước. Tiếp đến là Thái Lan đạt 2.354,8 nghìn ha, Malaysia đạt 1.206,9 nghìn ha, Ấn Độ đạt 605,0 nghìn ha và cuối cùng là Việt Nam đạt 330,0 nghìn ha (chiếm 50,6%) tổng diện tích cả nước.
Như vậy, Việt Nam là nước có diện tích cao su tiểu điền đứng thứ 5 trên thế giới. Tóm lại, để cao su tiểu điền đạt được mức độ thành công cao, ngoài việc tận dụng các điều kiện tự nhiên thuận lợi thì quan trọng nhất là nguồn tài trợ vốn để trồng xong các diện tích cao su mới giao cho dân, đồng thời cấp vốn dưới hình thức cho vay và nông hộ sẽ trả nợ sản phẩm cao su thu hoạch được. Nguồn vốn này chuyển cho dân qua các Ngân hàng địa phương hoặc các Tổ chức tín dụng được Nhà nước được giao PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp 14 nhiệm vụ. Các cơ quan này luôn luôn theo dõi, quản lý hỗ trợ kịp thời các hoạt động của nông hộ từ chăm sóc đến khai thác và thu mua mủ.
Ngoài ra, cần phải có sự quan tâm của các cơ quan hỗ trợ kỹ thuật như: Viện Khoa học, Trung tâm nghiên cứu, Trường Đại học… làm cơ sở cho việc đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào nông hộ trồng cao su (Tạp chí cao su Việt Nam, 2008). Theo Tập đoàn Cao su Quốc tế (IRCo), nguồn cung cao su thiên nhiên thế giới có thể bị thiếu hụt trong năm tới (2016) do lượng tồn kho thấp hơn ước tính trong khi sản lượng giảm. Sản lượng cao su thiên nhiên đang giảm, nhất là tại Thái Lan và Ấn Độ. Cao su mất giá và nhu cầu ảm đạm cũng như điều kiện thời tiết không thuận lợi đã khiến sản lượng cao su thiên nhiên năm 2015 giảm xuống.
Tháng 4/2015, Tổ chức Nghiên cứu Cao su Quốc tế (IRSG) đã cảnh báo về tình trạng dư cung cao su thiên nhiên trong những năm tới và dự đoán rằng đến năm 2020, dư cung cao su thiên nhiên đạt 1 triệu tấn và dư cung cao su tổng hợp đạt 3 triệu tấn. Tuy nhiên, IRCo lại tỏ ra lạc quan về giá cao su trong những tháng cuối năm do kinh tế toàn cầu ổn định và những nỗ lực của Hiệp hội Các nước sản xuất Cao su Thiên nhiên (ANRPC) trong việc duy trì sản lượng không đổi hoặc giảm xuống. Sản lượng và tốc độ tăng trưởng cao su thiên nhiên ở một số nước Sản lượng (nghìn tấn) TT Nước 2013 2014 2015 1 Thái Lan 3.017 4 Trung Quốc 850 857 830 5 Malaysia 700 915 800 6 Ấn Độ 635 655 600 Cộng 10.447 Nguồn: IRSG và ARNPC, 2015 PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp 15 Hiện châu Á chiếm trên 90% sản lượng cao su thiên nhiên toàn cầu, ngôi đầu thuộc về Thái Lan với sản lượng 4,32 triệu tấn trong năm 2014, năm 2015 đạt 3,90 triệu tấn dự báo năm 2016 đạt 4,50 triệu tấn, với tốc độ tăng trưởng là 3,5%. Indonesia đứng thứ hai với sản lượng năm 2014 đạt 3,15 triệu tấn, năm 2015 đạt 3,20 triệu tấn, dự báo năm 2016 đạt 3,25 triệu tấn, với tốc độ tăng trưởng là 5,5%, các vị trí tiếp theo lần lượt là Việt Nam, Trung Quốc, Malaysiavà cuối cùng là Ấn Độ ( Báo cáo thường niên ngành hàng cao su …, 2015) , thể hiện ở bảng 1.
Sản lượng và tốc độ tăng trưởng cao su thiên nhiên (2015) ở các nước Sản lượng cao su nhiều nước sụt giảm. Nguyên nhân do nông dân ở Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Ấn Độ đều thu hoạch cầm chừng mủ cao su, thậm chí nhiều người bỏ không thu hoạch. Mặt khác, ảnh hưởng của El Nino trong năm 2015 đến giữa năm 2016 dẫn đến tình trạng khô hạn và thiếu nước tại Thái Lan, Indonesia, làm giảm sản lượng mủ. Thái Lan đang áp dụng chính sách giảm diện tích trồng cao su và hạn chế cạo mủ.
Năm 2015, Văn phòng Kinh tế Nông nghiệp Thái Lan ước tính sản lượng mủ cao su đạt 4,2 triệu tấn. Indonesia, nước sản xuất cao su lớn thứ 2 thế giới giảm 10% trong năm 2015. Theo Chủ tịch Hiệp hội Cao su Indonesia, Moenardji Soedarg, nguyên nhân là do ảnh hưởng bởi El Nino và khói mù liên quan tới năng suất và diện tích cao su nước này. Nhưng nguyên nhân chính là do giá cao su liên tục ở mức thấp nên nông dân chặt cây cao su để trồng cây khác hoặc bán gỗ cao su để bù đắp thu nhập.
Ở Ấn Độ, nước sản xuất lớn thứ 5 thế giới, sản lượng dự báo sẽ giảm 13,4% xuống 610. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp 16 Tổ chức nghiên cứu cao su quốc tế IRSG dự báo tổng nhu cầu cao su toàn cầu năm 2015 đạt 29,1 triệu tấn, và lên mức 30,3 triệu tấn năm 2016. Trong đó, nhu cầu tiêu thụ cao su thiên nhiên năm 2015 đạt 12,3 triệu tấn, năm 2016 đạt 12,9 triệu tấn. Trong 6 tháng đầu năm 2016, tiêu thụ cao su tự nhiên đạt 6,11 triệu tấn ( IRSG, 2016.
Tiêu thụ cao su thiên nhiên của một số nước trên thế giới Tiêu thụ (nghìn tấn) TT Nước 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 Trung Quốc 3040,0 3300,0 3500,0 4176,0 4800,0 5100,0 2 Ấn Độ 905,0 944,0 974,0 890,5 945,0 1060,0 3 Thái Lan 399,0 459,0 450,0 521,0 550,0 575,0 4 Malaysia 469,6 458,0 490,0 520,0 565,0 500,0 5 Indonesia 422,0 439,0 460,0 498,0 530,0 560,0 6 Việt Nam 120,0 140,0 150,0 155,0 315,0 385,0 Cộng 5355.0 Nguồn: IRSG và ARNPC, 2015 Biểu đồ 1. Lượng tiêu thụ cao su thiên nhiên của một số nước trên thế giới PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp 17 Với vị trí là quốc gia tiêu thụ cao su tự nhiên hàng đầu thế giới, ngành công nghiệp sản xuất ô tô của Trung Quốc đang dần phục hồi sẽ có tác động tích cực đến cầu tiêu thụ cao su trên thế giới, dự báo năm 2018 tăng lên 6,8 triệu tấn, tốc độ tiêu thụ tăng 6,5%/năm. Trong năm tài chính 2015/16, tiêu thụ cao su của Ấn Độ được dự báo sẽ tăng 4,1% lên mức kỷ lục 1,06 triệu tấn. Trong 6 tháng đầu năm 2015, tiêu thụ cao su tự nhiên của Malaysia đạt 231,2 ngàn tấn bằng 51,55% tổng lượng tiêu thụ năm 2014( Báo cáo thường niên cao su, 2015).
Theo tập đoàn cao su Quốc tế, xuất và nhập khẩu cao su thiên nhiên có xu hướng tăng mạnh trong năm 2016. Mức nhập khẩu cao su thiên nhiên của Trung Quốc năm 2015, đạt 2.610 nghìn tấn, do nhu cầu sản xuất lốp Ô tô cao, dự báo năm 2016 khả quan hơn so với năm 2015. Ở Thái Lan, lượng xuất khẩu cao su thiên nhiên lớn nhất thế giới đạt 2.916 nghìn tấn năm 2015, dự báo có xu hướng giảm xuống 2.592 nghìn tấn năm 2016, do ngày 4/2/2016 Hội đồng cao su Quốc tế Ba bên (ITRC) bao gồm Thái lan, Indonexia, Malaysia cắt giảm xuất khẩu cao su thiên nhiên năm 2016 là 615. Trong khi đó, lượng nhập khẩu của Thái Lan chỉ đạt 239,0 nghìn tấn năm 2015.
Indonesia có lượng xuất khẩu cao su thiên nhiên đứng thứ 2 thế giới, năm 2014 đạt 2.652,0 nghìn tấn năm 2015 lượng xuất khẩu cao su thiên nhiên 2.610,0 nghìn tấn, tương ứng với lượng nhập khẩu chỉ đạt 291,4 và 255,0 nghìn tấn. Tiêu thụ cao su Ấn Độ năm 2015/2016 cũng giảm 3% xuống còn 987.540 tấn, từ mức Đỉnh điểm 1.910 tấn năm trước đó. Trong năm 2014/2015, tiêu thụ tăng 4%. Sản lượng cao su Ấn Độ sụt giảm mạnh, trong khi tiêu thụ chỉ giảm 3% đã khiến nhập khẩu nhiều hơn.
Dự báo nhập khẩu cao su sẽ đạt mức cao nhất là 454. Tình hình xuất, nhập khẩu cao su thiên nhiên trên thế giới Xuất khẩu (nghìn tấn) Nhập khẩu (nghìn tấn) TT Nước 2013 2014 2015 2013 2014 2015 1 Thái lan 2.152,0 144,2 327,1 385,2 4 Malaysia 703,3 888,6 930,0 738,9 905,2 910,0 5 Ấn Độ 16,0 22,0 57,0 420,0 461,5 395,6 6 Trung Quốc 3,0 25,3 18,0 2091,0 2.8 PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp 18 Nguồn: IRSG và ARNPC, 2015 Biểu đồ 1. Lượng xuất khẩu cao su thiên nhiên năm 2013-2015 của một số nước Việt Nam có lượng xuất khẩu cao su thiên nhiên đứng thứ 3 thế giới, sau Thái Lan và Indonesia, với lượng xuất khẩu năm 2015, đạt 1,152 triệu tấn và dự báo năm 2016 chỉ đạt 780,0 nghìn tấn. Tuy nhiên, lượng nhập khẩu cao su thiên nhiên của Việt Nam đứng thứ 4 thế giới (sau Trung Quốc, Malaysia và Ấn Độ) đạt 385.270 nghìn tấn năm 2015 và dự kiến 515.
Lượng nhập khẩu cao su thiên nhiên năm 2013-2015 của một số nước Tóm lại, theo dự báo mới nhất của Hiệp hội các nước sản xuất cao su thiên nhiên thế giới (ANRPC), sản lượng năm 2014 đạt 12,07 triệu tấn, năm 2015 đạt 11 triệu tấn giảm so với năm 2014 do các nước có diện tích lớn như Thái Lan, Malaysia, Indonexia, Ấn độ giảm sản lượng do Enino kéo dài gây hạn hán và khói bụi. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp 19 1. Tình hình phát triển cao su tiểu điền trên thế giới Trên thế giới, hình thức sản xuất cao su tùy từng quốc gia, có nơi trồng cao su trên diện tích rộng từ 500-10.000ha, hoặc lớn hơn nữa gọi là cao su đại điền, có nơi trồng cao su trên diện tích hẹp 1,0-2,0ha với quy mô nhỏ gọi là cao su tiểu điền. Trên phạm vi toàn thế giới thì cao su tiểu điền chiếm 80-90% tổng diện tích cao su.