Luận văn nghiên cứu nông sinh học và kỹ thuật trồng giống cam Sành tại Vị Xuyên, Hà Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và một số biện pháp kỹ thuật đối với giống cam sành trồng tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Thái Thuận
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thế Huấn
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và một số biện pháp kỹ thuật đối với giống cam Sành trồng tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• Yêu cầu đề tài
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất cam quýt trên thế giới và trong nước
• 1.2.1. Tổng quan tình hình sản xuất trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất cam quýt trong nước
• 1.3. Đặc điểm sinh vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây cam quýt
• 1.3.1. Một số đặc điểm thực vật học chính của cam quýt
• 1.3.1.1. Đặc điểm rễ cam quýt
• 1.3.1.2. Đặc điểm thân, cành
• 1.3.1.3. Đặc điểm lá cam quýt
• 1.3.1.4. Đặc điểm hoa và tỷ lệ đậu quả ở cam quýt
• 1.3.2. Một số yêu cầu sinh thái và dinh dưỡng của cam quýt
• 1.4. Tình hình nghiên cứu sử dụng phân bón cho cam Sành
• 1.4.1. Sử dụng Phân bón lá
• 1.4.2. Sử dụng các chất điều hoà sinh trưởng
• 1.4.3. Sử dụng bón phân hữu cơ vi sinh
• 1.5. Sâu bệnh hại cam quýt
• 1.6. Kết luận rút ra từ tổng quan tài liệu
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng phạm vi và vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.4. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh học ở giống cam Sành trồng tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang
• 3.1.1. Đặc điểm hình thái lá giống cam Sành
• 3.1.2. Đặc điểm hình thái quả cam Sành
• 3.1.3. Khả năng sinh trưởng của các đợt lộc trong năm
• 3.1.4. Động thái ra hoa và tỷ lệ đậu quả của giống cam Sành
• 3.2. Ảnh hưởng của chất điều hoà sinh trưởng và phân bón đến sự đậu hoa, đậu quả, năng suất, chất lượng cam Sành
• 3.2.1. Ảnh hưởng của chất điều hoà sinh trưởng đến sự đậu hoa, đậu quả, năng suất, chất lượng cam Sành
• 3.2.2. Ảnh hưởng của phân bón lá đến sự đậu hoa, đậu quả, năng suất, chất lượng cam Sành
• 3.2.3. Ảnh hưởng của việc sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh đến sự đậu hoa, đậu quả, năng suất, chất lượng cam Sành
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặc điểm nông sinh học của giống cam sành

Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của giống cam sành tại Huyện Vị Xuyên, Hà Giang tập trung vào các yếu tố hình thái, sinh trưởng và phát triển của cây. Kết quả cho thấy, giống cam sành có khả năng sinh trưởng mạnh, đặc biệt trong điều kiện khí hậu Hà Giang với nhiệt độ và độ ẩm phù hợp. Các đặc điểm hình thái như lá, quả và tỷ lệ đậu quả được ghi nhận chi tiết, giúp xác định tiềm năng năng suất của giống. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, giống cam sành có khả năng thích nghi tốt với đất trồng cam tại khu vực này, đặc biệt là đất đồi dốc.

1.1. Đặc điểm hình thái

Đặc điểm hình thái của giống cam sành bao gồm kích thước lá, hình dạng quả và màu sắc vỏ. Lá cam sành có kích thước trung bình, màu xanh đậm, bề mặt lá nhẵn. Quả có hình cầu hơi dẹt, vỏ dày, màu xanh vàng khi chín. Những đặc điểm này không chỉ giúp nhận diện giống mà còn liên quan đến khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện thời tiết.

1.2. Khả năng sinh trưởng

Khả năng sinh trưởng của giống cam sành được đánh giá qua các đợt lộc trong năm. Kết quả cho thấy, cây có khả năng ra lộc mạnh, đặc biệt vào mùa xuân và mùa thu. Điều này phù hợp với khí hậu Hà Giang, nơi có mùa đông lạnh và mùa hè ẩm ướt. Sinh trưởng mạnh cũng góp phần tăng năng suất cam sành, đặc biệt khi kết hợp với kỹ thuật trồng cam phù hợp.

II. Biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc cam sành

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp kỹ thuật nhằm tối ưu hóa năng suất cam sành tại Huyện Vị Xuyên. Các biện pháp bao gồm quy trình chăm sóc cam, phân bón cho cam, và bảo vệ thực vật. Kết quả cho thấy, việc sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh và chất điều hòa sinh trưởng giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ đậu quả và chất lượng quả. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý nước tưới và phòng trừ sâu bệnh trong kỹ thuật canh tác.

2.1. Quy trình chăm sóc

Quy trình chăm sóc cam bao gồm các bước từ chuẩn bị đất, trồng cây, đến chăm sóc định kỳ. Việc bón phân cân đối, đặc biệt là phân bón hữu cơ vi sinh, giúp cải thiện chất lượng đất và dinh dưỡng cho cây. Nghiên cứu cũng khuyến nghị sử dụng kỹ thuật trồng cam tiên tiến như tưới nhỏ giọt để tiết kiệm nước và tăng hiệu quả sử dụng phân bón.

2.2. Bảo vệ thực vật

Bảo vệ thực vật là yếu tố quan trọng trong kỹ thuật canh tác cam sành. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc phòng trừ sâu bệnh kịp thời, đặc biệt là bệnh vàng lá gân xanh, giúp giảm thiểu thiệt hại và tăng năng suất cam sành. Các biện pháp như sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) được khuyến nghị áp dụng.

III. Phát triển nông nghiệp bền vững tại Huyện Vị Xuyên

Nghiên cứu đóng góp vào phát triển nông nghiệp bền vững tại Huyện Vị Xuyên bằng cách đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý hiệu quả. Việc áp dụng kỹ thuật trồng cam tiên tiến, kết hợp với phân bón hữu cơ vi sinh, không chỉ tăng năng suất cam sành mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng thị trường cam ổn định, giúp nông dân tiếp cận được giá cả hợp lý và đầu ra ổn định.

3.1. Kỹ thuật canh tác bền vững

Kỹ thuật canh tác bền vững bao gồm việc sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh, quản lý nước tưới hiệu quả, và áp dụng các biện pháp bảo vệ thực vật thân thiện với môi trường. Những biện pháp này giúp duy trì độ phì nhiêu của đất và giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đồng thời tăng năng suất cam sành.

3.2. Phát triển thị trường

Việc phát triển thị trường cam ổn định là yếu tố quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như xây dựng thương hiệu cam Vị Xuyên, liên kết với các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, giúp nông dân tiếp cận được thị trường rộng lớn và ổn định giá cả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây cam (Citrus sinensis Osbeck) là một trong những loại cây ăn quả nhiệt đới và á nhiệt đới có giá trị thương mại vượt trội trên thị trường quốc tế. Theo số liệu thống kê của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), diện tích cây có múi toàn cầu đạt khoảng 3.885,9 nghìn ha với năng suất trung bình 182,3 tấn/ha. Tại Việt Nam, tổng diện tích cây có múi đạt trên 70.000 ha, trong đó vùng Đồng bằng sông Cửu Long chiếm 36.800 ha và vùng Trung du miền núi phía Bắc chiếm khoảng 13.800 ha. Quả cam chứa hàm lượng dinh dưỡng dồi dào với đường tổng số từ 6 - 12%, vitamin C đạt 49 - 90 mg/100g và cung cấp nguồn năng lượng từ 430 - 460 cal/kg, đóng vai trò thiết yếu trong việc nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang, cam Sành được xác định là cây trồng chủ lực mang lại nguồn thu nhập cao gấp nhiều lần so với các loại cây lương thực truyền thống. Tuy nhiên, vùng sản xuất này đang đối mặt với sự suy giảm diện tích và chất lượng do vườn cây già cỗi, kỹ thuật chiết ghép tự phát, địa hình đồi dốc gây khó khăn cho việc tưới tiêu và áp lực dịch bệnh vàng lá gân xanh (Greening) truyền bởi rầy chổng cánh. Tỷ lệ đậu quả tự nhiên trong điều kiện canh tác truyền thống chỉ đạt khoảng 4,96%, dẫn đến năng suất bấp bênh.

Nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá toàn diện các chỉ tiêu nông sinh học của giống cam Sành 5 - 6 năm tuổi tại thị trấn Việt Lâm, huyện Vị Xuyên, đồng thời xác định tác động của chất điều hòa sinh trưởng, phân bón lá và phân hữu cơ vi sinh. Nghiên cứu thực hiện trong giai đoạn từ tháng 2/2016 đến tháng 10/2017 với mục tiêu tối ưu hóa tỷ lệ đậu quả, giảm tỷ lệ rụng quả sinh lý và nâng cao năng suất thực thu thêm 30 - 45%, góp phần khôi phục và phát triển bền vững thương hiệu cam Sành Hà Giang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết sinh thái học cây trồng và sinh lý dinh dưỡng thực vật chuyên sâu cho nhóm cây ăn quả có múi. Thứ nhất là lý thuyết điều hòa sinh trưởng nội sinh và rụng quả sinh lý, giải thích mối quan hệ giữa hàm lượng hoocmon nhóm Auxin (α-NAA, IBA) và Gibberellin (GA3) đối với sự phân chia tế bào, vươn dài lóng và ức chế hình thành tầng rời ở cuống hoa, cuống quả non. Thứ hai là lý thuyết dinh dưỡng khoáng và sinh thái đất dốc vùng núi cao, tập trung vào vai trò của hệ nấm rễ cộng sinh (Micorhiza) ở độ sâu 10 - 30 cm đối với khả năng hấp thu đa lượng (N-P-K), trung lượng (Ca, Mg, S) và vi lượng (B, Zn, Cu, Fe, Mo).

Khung nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

1. Đặc điểm nông sinh học: Phản ánh tập tính sinh trưởng của bộ tán, chu kỳ phát sinh 3 đợt lộc (xuân, hè, thu) và khả năng phân hóa mầm hoa.
2. Rụng quả sinh lý: Diễn ra qua 2 đợt chính (đợt 1 rụng cả cuống sau tắt hoa 1 tháng; đợt 2 rụng để lại cuống khi quả đạt đường kính 3 - 4 cm).
3. Cơ chế hấp thu phân bón qua lá: Lá cây hấp thu trực tiếp đến 95% lượng dinh dưỡng hòa tan qua khí khổng với tốc độ vận chuyển 30 cm/giờ, hiệu quả cao gấp 8 - 10 lần so với bón gốc trên đất đồi thoái hóa.
4. Hệ vi sinh vật đất và mùn hữu cơ: Cơ chế giải phóng dinh dưỡng chậm, cố định đạm và phân giải lân với mật độ vi sinh vật hữu ích đạt trên $1 \times 10^6$ CFU/g.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp điều tra thực địa và bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo quy chuẩn nghiên cứu cây ăn quả của tác giả Phạm Chí Thành (1995):

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát đặc điểm nông sinh học trên 15 cây cam Sành 5 - 6 năm tuổi đồng đều về sức sinh trưởng. Bố trí 3 thí nghiệm kỹ thuật độc lập theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 4 công thức, 3 lần nhắc lại, mỗi lần nhắc lại theo dõi 3 cây (tổng cộng 36 cây cho mỗi thí nghiệm).
• Thí nghiệm 1 (Chất điều hòa sinh trưởng): Đối chứng (phun nước lã), phun IBA, phun GA3 nồng độ 40 ppm, và phun Kích phát tố hoa trái Thiên Nông.
• Thí nghiệm 2 (Phân bón lá): Đối chứng, phun phân bón lá Kali - Bo, phân Đầu Trâu 902, và phân MĐ 101.
• Thí nghiệm 3 (Phân hữu cơ vi sinh): Đối chứng (không bón bổ sung), bón phân Mặt Trời Xanh, phân Quế Lâm, và phân Sông Gianh với liều lượng 10 kg/gốc/kỳ.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Dữ liệu thu thập định kỳ 15 - 20 ngày/lần bằng thước panme, brix kế quang học và phương pháp cân đếm trực tiếp. Số liệu được xử lý thống kê sinh học qua phần mềm Excel 2010 và Irristat 5.0 để kiểm định phương sai ANOVA và so sánh Duncan ở độ tin cậy 95% ($P < 0,05$), đảm bảo tính chính xác và loại trừ sai số ngoại cảnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi thực nghiệm trong 2 năm 2016 - 2017 đã ghi nhận nhiều phát hiện định lượng quan trọng về giống cam Sành tại Vị Xuyên:

1. Chỉ số sinh trưởng hình thái cây và quả: Cây cam Sành 5 - 6 năm tuổi có dạng tán hình bán cầu, chiều cao trung bình đạt 3,55 ± 0,47 m, chu vi gốc 24,55 cm, đường kính tán 2,70 ± 0,35 m và phân bố ổn định ở 5,5 cấp cành. Kích thước lá đạt chiều dài 10,6 ± 1,39 cm và chiều rộng 5,19 ± 0,68 cm. Quả khi chín có dạng hình cầu, đường kính quả trung bình đạt 7,83 ± 0,04 cm (cao hơn cam Sành Hàm Yên đạt 7,73 cm), chiều cao quả 7,67 ± 0,04 cm và số hạt đạt 23,02 hạt/quả.
2. Động thái phát sinh các đợt lộc trong năm: Cây xuất hiện 3 đợt lộc rõ rệt. Lộc Xuân xuất hiện từ cuối tháng 2 (kéo dài 30 ngày) cho số lượng lộc nhiều nhất với 12,56 lộc/cành; lộc Hè xuất hiện từ cuối tháng 5 (kéo dài 28 ngày) đạt 11,20 lộc/cành với đường kính lộc lớn nhất 0,33 cm; lộc Thu xuất hiện từ giữa tháng 8 (kéo dài 27 ngày) đạt 8,43 lộc/cành nhưng có chiều dài cành vượt trội đạt 12,65 cm và số lá cao nhất đạt 9,13 lá/cành. Lộc Xuân và lộc Thu đóng vai trò quyết định tạo cành mẹ cho vụ quả tiếp theo.
3. Đặc tính ra hoa và tỷ lệ đậu quả tự nhiên: Cây phân hóa mầm hoa mạnh với tổng số hoa theo dõi ban đầu lên tới 964,03 hoa/cành. Tuy nhiên, sau khi hoa tàn và trải qua rụng quả sinh lý, số quả đậu chỉ còn 47,33 quả/cành, tương ứng tỷ lệ đậu quả tự nhiên ở mức thấp chỉ đạt 4,96%.
4. Hiệu quả của các biện pháp kỹ thuật can thiệp:
   • Phun GA3 nồng độ 40 ppm hoặc Kích phát tố Thiên Nông vào 3 thời điểm (nhú hoa, hoa nở rộ, sau đậu quả 30 ngày) giúp hạn chế rụng hoa và quả non rõ rệt, nâng tỷ lệ đậu quả lên trên 7,2 - 8,1%, tăng năng suất thu hoạch từ 36,4% đến 47,6% so với đối chứng.
   • Phân bón lá Đầu Trâu 902 và phân hữu cơ vi sinh (Quế Lâm, Sông Gianh liều lượng 10 kg/gốc) giúp cải thiện rõ rệt trọng lượng quả, nâng tỷ lệ phần ăn được lên trên 72% và cải thiện độ ngọt (độ Brix tăng thêm 1,2 - 1,8% so với vườn không bón).

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ đậu quả tự nhiên thấp (4,96%) bắt nguồn từ việc thiếu hụt phytohoocmon nội sinh trong phôi hạt giai đoạn đầu và sự cạnh tranh dinh dưỡng giữa lộc non với quả nhỏ. Khi xử lý GA3 hoặc IBA ngoại sinh, lượng hoocmon được bù đắp kịp thời, ức chế quá trình hình thành enzyme cellulase và pectinase ở tầng rời cuống quả.

Phân bón lá chứa các nguyên tố Bo (3%), Canxi và Kẽm tham gia củng cố màng sinh học và ổn định thành tế bào, thúc đẩy hạt phấn nảy mầm và hạn chế nứt quả do mất cân bằng ẩm độ. Việc bổ sung 10 kg phân hữu cơ vi sinh cung cấp hệ vi sinh vật phân giải chất hữu cơ và nấm đối kháng, phục hồi hệ rễ nấm Micorhiza trên nền đất đồi dốc bị rửa trôi.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Hoàng Ngọc Thuận (2002) và Nguyễn Danh Đức (2014) trên cây có múi tại Bắc Giang và Hà Giang. Về mặt trình bày học thuật, dữ liệu diễn biến 3 đợt lộc và động thái rụng quả qua các mốc 20 ngày được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường (Line chart) và bảng phân tích phương sai ANOVA, giúp người đọc dễ dàng nhận diện thời điểm rụng quả cao điểm vào tháng 3 và tháng 4.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ứng dụng quy trình xử lý chất điều hòa sinh trưởng: Khuyến cáo nhà vườn sử dụng GA3 nồng độ 40 ppm hoặc Kích phát tố hoa trái Thiên Nông định kỳ 3 lần: lần 1 khi hình thành mầm hoa (tháng 1 - 2), lần 2 khi hoa nở rộ (tháng 3) và lần 3 sau khi đậu quả 30 ngày (tháng 4). Biện pháp này hướng tới target metric tăng tỷ lệ đậu quả lên 7,5 - 8,5% và giảm 40% lượng quả rụng sinh lý, thực hiện hàng năm từ đầu vụ xuân.
2. Cải tiến chế độ dinh dưỡng qua lá: Phun bổ sung phân bón lá chuyên dùng như Đầu Trâu 902 hoặc Kali - Bo vào giai đoạn nuôi quả và trước thu hoạch 45 ngày. Liều lượng thực hiện theo khuyến cáo nhà sản xuất nhằm đạt mục tiêu nâng độ Brix lên trên 11,5% và mẫu mã vỏ quả màu vàng cam đồng đều.
3. Chuẩn hóa quy trình bón phân hữu cơ vi sinh: Bón bổ sung phân hữu cơ vi sinh Quế Lâm hoặc Sông Gianh với định mức 10 kg/gốc/kỳ, chia làm 3 đợt bón trong năm (sau thu hoạch phục hồi cây, trước khi ra hoa và giai đoạn nuôi quả lớn). Kỹ thuật bón: đào rãnh quanh mép tán sâu 25 - 30 cm, rải đều phân và lấp đất giữ ẩm nhằm duy trì độ pH đất ổn định từ 5,5 - 6,0.
4. Kiểm soát dịch hại tổng hợp và chuyển giao kỹ thuật: Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Vị Xuyên phối hợp với Trạm Khuyến nông xây dựng 5 mô hình thâm canh điểm trong giai đoạn 2018 - 2020. Tăng cường phòng trừ rầy chổng cánh bằng bẫy vàng và thuốc sinh học nhằm ngăn ngừa triệt để bệnh Greening gây suy thoái vườn cam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nông nghiệp và khuyến nông: Giúp các kỹ sư nông nghiệp tại Sở Nông nghiệp & PTNT Hà Giang và Trạm Khuyến nông Vị Xuyên xây dựng quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, phục vụ công tác tái cơ cấu ngành cây ăn quả trên địa bàn.
2. Hợp tác xã và các hộ trồng cam Sành: Cung cấp tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về thời điểm phát lộc, chu kỳ bón phân và phương pháp điều tiết ra hoa đậu quả nhằm tối ưu chi phí đầu tư và tăng năng suất vườn cây quy mô từ 1 - 5 ha.
3. Nhà khoa học, giảng viên và sinh viên ngành Nông học: Cung cấp nguồn số liệu thực nghiệm phong phú, hoàn chỉnh về đặc tính nông sinh học và giải pháp hóa sinh thực vật trên giống cam Sành đặc sản, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.
4. Doanh nghiệp sản xuất vật tư và phân bón nông nghiệp: Nắm bắt nhu cầu dinh dưỡng đa - trung - vi lượng thực tế của cây cam Sành trên đất đồi dốc để nghiên cứu và phối trộn các dòng sản phẩm phân bón chuyên biệt cho cây có múi vùng núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ đậu quả tự nhiên của giống cam Sành tại Vị Xuyên là bao nhiêu và nguyên nhân gây rụng quả chính là gì?
Tỷ lệ đậu quả tự nhiên của cam Sành chỉ đạt 4,96% dù lượng hoa ban đầu rất lớn (trung bình 964,03 hoa/cành). Nguyên nhân chính là do hiện tượng rụng quả sinh lý tập trung vào 2 đợt (tháng 3 - 4 rụng cả cuống và cuối tháng 4 rụng để lại cuống) do thiếu hụt hoocmon nội sinh và cạnh tranh dinh dưỡng với lộc hè.

2. Phun chất điều hòa sinh trưởng GA3 nồng độ 40 ppm mang lại hiệu quả thực tế như thế nào?
Phun GA3 nồng độ 40 ppm vào 3 thời điểm then chốt (nhú hoa, nở rộ, sau đậu quả 30 ngày) giúp bổ sung phytohoocmon cho quả non, ngăn chặn hình thành tầng rời ở cuống. Biện pháp này giúp giảm trên 35% tỷ lệ rụng quả non và tăng năng suất thực thu từ 36,4% đến 47,6% so với không xử lý.

3. Đợt lộc nào trong năm có ý nghĩa quyết định nhất đến năng suất của vụ sau?
Lộc Xuân (xuất hiện cuối tháng 2 với 12,56 lộc/cành) và lộc Thu (xuất hiện tháng 8 với chiều dài cành 12,65 cm, 9,13 lá/cành) là hai đợt lộc quan trọng nhất. Cành lộc thành thục từ hai đợt này sẽ tích lũy đủ hydrat carbon và dưỡng chất để chuyển hóa thành cành mẹ mang hoa cho vụ xuân năm kế tiếp.

4. Vì sao cần kết hợp bón phân hữu cơ vi sinh với liều lượng 10 kg/gốc trên đất đồi dốc?
Đất trồng cam tại Vị Xuyên chủ yếu là đất đồi dốc dễ bị rửa trôi mùn và chua hóa. Bón 10 kg phân hữu cơ vi sinh (như Quế Lâm, Sông Gianh) cung cấp hơn $1 \times 10^6$ CFU/g vi sinh vật có ích, cải thiện kết cấu thoáng khí của đất và nâng đỡ hoạt động của hệ nấm rễ Micorhiza ở tầng mặt 10 - 30 cm.

5. Sử dụng phân bón lá dạng hòa tan có thực sự vượt trội hơn bón gốc truyền thống không?
Khảo nghiệm cho thấy phân bón lá (như Đầu Trâu 902, Kali - Bo) được lá hấp thu tới 95% qua khí khổng, cho hiệu quả hấp thu vi lượng nhanh gấp 8 - 10 lần so với bón rễ. Điều này giúp cây bổ sung kịp thời Bo, Canxi, Magie trong giai đoạn nở hoa và nuôi quả non, giảm hiện tượng nứt múi và rụng quả xanh.

Kết luận

• Luận văn đã xác định đầy đủ các đặc tính hình thái của cam Sành Vị Xuyên: chiều cao cây 3,55 m, đường kính tán 2,70 m, quả đạt đường kính 7,83 cm với 23,02 hạt/quả.
• Làm rõ quy luật phát triển 3 đợt lộc trong năm, trong đó lộc Xuân đạt số lượng cao nhất (12,56 lộc/cành) và lộc Thu có chiều dài phát triển mạnh nhất (12,65 cm).
• Chứng minh tỷ lệ đậu quả tự nhiên đạt 4,96% và khẳng định vai trò quyết định của 2 đợt rụng quả sinh lý từ tháng 3 đến tháng 5.
• Khẳng định hiệu quả vượt trội của giải pháp kỹ thuật kết hợp: phun GA3 40 ppm (hoặc Thiên Nông), phân bón lá Đầu Trâu 902 và bón 10 kg phân hữu cơ vi sinh/gốc giúp tăng năng suất từ 36,4% đến 47,6%.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho công tác giảng dạy, nghiên cứu cây có múi và định hướng xây dựng chuỗi giá trị cam Sành bền vững tại tỉnh Hà Giang.

Kế hoạch tiếp theo cần tập trung chuyển giao rộng rãi gói quy trình kỹ thuật cho các vùng trồng cam trọng điểm tại Vị Xuyên, Bắc Quang và Hàm Yên trong giai đoạn 2018 - 2020. Các nhà vườn và hợp tác xã nông nghiệp hãy chủ động áp dụng đồng bộ các giải pháp bón phân cân đối và chất điều hòa sinh trưởng ngay từ đầu vụ hoa để bảo đảm một mùa vụ bội thu và nâng tầm nông sản Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Cây cam thuộc họ cam quýt (Citrus) là loại cây ăn quả lâu năm có giá trị kinh tế cao, quá trình sinh trưởng và phát triển chịu ảnh hưởng nhiều của các yếu tố nội tại và các yếu tố ngoại cảnh như: Nhiệt độ, ánh sáng, đất đai, biểu hiện qua sinh trưởng, ra hoa kết quả, năng suất và phẩm chất quả. Cây ăn quả có múi có phạm vi thích nghi sinh thái rộng, ở Việt Nam cây có múi có mặt hầu hết ở các tỉnh thành trong cả nước, mỗi vùng miền đều có những cây ăn quả có múi đặc sản. Điều này cho thấy Việt Nam là nước có tập đoàn cây có múi rất phong phú với nhiều loại cây có múi khác nhau.

Hiện nay trên thế giới và ở Việt Nam đã có rất nhiều công trình nghiên cứu để nâng cao năng suất chất lượng quả cam, tuy nhiên cây có múi là loại cây trồng có chu kỳ kinh doanh dài, mỗi nghiên cứu chỉ áp dụng cho một loại cây có múi nhất định, do vậy trong thực tiễn sản xuất hiện nay các nghiên cứu về đặc điểm nông sinh học, nghiên cứu áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm phục vụ cho nghiên cứu khoa học và nâng cao chất lượng quả cam là hết sức cần thiết (Đường Hồng Dật (2003) [9]. Cây trồng nói chung và cam quýt nói riêng luôn tồn tại các cơ chế điều khiển các quá trình sinh trưởng và phát triển nhằm thích ứng với các điều kiện ngoại cảnh, duy trì sự sống. Chất điều hòa sinh trưởng chính là các chất điều tiết các cơ chế này và thông qua tác động của các chất điều hòa sinh trưởng phôi có thể hình thành phát triển thành quả không qua quá trình thụ phấn thụ tinh do vậy quả được tạo thành do tác động của các chất này thường không hạt hoặc ít hạt. Các chất này được tổng hợp với một lượng rất nhỏ ở các cơ quan đến một bộ phận nhất định của cây, từ đó chuyển sang các bộ phận 5 khác để điều tiết hoạt động sinh lý của cây.

Trong chất điều hòa sinh trưởng có Gibberellin (GA3) và Naphthaleneaceticd (NAA) được tổng hợp ở tất cả các bộ phận còn non của cây và được vận chuyển không phân cực. Tác dụng sinh lý của GA3 là ảnh hưởng đến quá trình ra hoa, sự lớn lên của quả, tạo quả không hạt, ngăn cản sự rụng của các cơ quan như lá, hoa, quả, làm chậm quá trình già hóa của toàn cây và sự chín của quả, kích thích kéo dài thân, dóng, kích thích sự nảy mầm của hạt, củ. NAA có tác dụng kích thích cây trồng ra rễ, ra hoa đồng loạt, kết nhiều trái, trái có phẩm chất tốt, ngăn ngừa rụng trái non, cho sản lượng tốt (Chu Đình Lâm, Vũ Cao Thái (1980) [21]. Việc áp dụng biện pháp kỹ thuật bón phân trong từng giai đoạn là rất cần thiết vì cây trồng hấp thu dinh dưỡng nuôi cây phần lớn qua bộ rễ, tuy nhiên hàm lượng dinh dưỡng trong đất là không đủ, đặc biệt là các yếu tố vi lượng.

Chính vì thế, việc phun phân bón lá nhằm bổ sung dinh dưỡng cho cây là rất cần thiết. Nghiên cứu cải tiến các phương pháp phun bón phân cho cây trồng đã được thực hiện nhiều năm trên nhiều loại cây trồng. Phân bón qua lá cung cấp nhanh, kịp thời các chất dinh dưỡng đa lượng, vi lượng cần thiết cho quá trình sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực của cây, đặc biệt là thời kỳ cây sinh trưởng mạnh, cần tập trung dinh dưỡng để tạo hoa, nuôi quả (Hoàng Ngọc Thuận (2002) [27]. Tình hình sản xuất cam quýt trên thế giới và trong nước 1.

Tổng quan tình hình sản xuất trên thế giới Hiện nay cây ăn quả có múi được phát triển khắp các lục địa, sự phát triển của các vùng cây ăn quả có múi trên thế giới có sự tương quan với các cuộc cách mạng công nghiệp ở các vùng. Vùng nào sớm phát triển công nghiệp thì nghề cây ăn quả có múi cũng sớm phát triển và ngược lại. Kết quả được trình bày qua bảng 1.1 cho thấy: Năm 2010 diện tích cây ăn quả có múi của toàn thế giới là 4.127,0 nghìn ha, năng suất trung bình đạt 168,4 tấn/ha, sản lượng đạt 6 6. Đến năm 2014 tổng diện tích giảm xuống còn 3.885,9 nghìn ha nhưng năng suất lại tăng lên 182,3 tấn/ha, sản lượng tăng lên 70.

So sánh về diện tích của 5 châu lục năm 2014, châu Á có tổng diện tích lớn nhất (1.562,2 nghìn ha) sau đó đến châu Mỹ, châu Phi, châu Âu và vùng có diện tích nhỏ nhất là châu Đại Dương 19,2 nghìn ha. Tình hình sản xuất cam quýt trên thế giới Các châu lục trên thế giới Chỉ Năm Châu Châu Châu Châu Đại Thế giới tiêu Châu Á Phi Mỹ Âu Dương 2010 391,8 1742,1 1657,7 314,0 21,3 4127,0 Diện 2011 412,6 1741,1 1450,3 310,5 15,9 3930,6 tích 2012 434,1 1618,2 1466,3 281,6 21,1 3821,6 (nghìn 2013 457,3 1585,5 1536,1 293,7 21,7 3894,5 ha) 2014 457,4 1560,3 1562,2 286,6 19,2 3885,9 2010 181,8 195,9 128,0 211,0 188,5 168,4 Năng 2011 186,7 209,7 139,9 207,2 189,4 181,2 suất 2012 188,7 212,0 138,1 202,6 189,7 180,2 (tấn/ha) 2013 184,1 211,6 141,8 219,6 189,5 181,3 2014 199,1 203,8 149,0 219,4 188,1 182,3 2010 7.856,3 Nguồn: FAOSTAT/FAO Statistics - năm 2017 [40] 7 - Vùng châu Mỹ: các nước sản xuất nhiều như Mỹ, Mêxico, CuBa, Costarica, Braxin, Achentina. tuy vùng cam, quýt châu Mỹ được hình thành muộn hơn so với vùng khác, song do điều kiện thiên nhiên thuận lợi, do nhu cầu đòi hỏi của nền công nghiệp Hoa Kỳ đã thúc đẩy ngành cây ăn quả có múi ở đây phát triển rất mạnh. Về năng suất được ổn định từ năm 2010 đến năm 2014 năng suất đạt từ 195,9 đến 203,8 tấn/ha.

- Vùng lãnh thổ châu Á sản xuất cam, quýt gồm các nước (Trung Quốc, Ấn Độ, Inđônêsia, Philippin, Thái Lan…) đây là vùng có diện tích lớn nhất năm 2014 là 1.562,2 nghìn ha, chiếm 40,2% tổng diện tích toàn thế giới. So với châu Mỹ sản lượng châu Á các năm từ 2000 đến 2014 thấp hơn châu Mỹ. Nguyên nhân là do tổng diện tích châu Á lớn nhưng năng suất lại thấp hơn so với chau Mỹ. Tuy châu Á có tổng diện tích trồng cam đến năm 2014 là cao nhất thế giới (chiếm 40,2%) nhưng lại có năng suất trung bình thấp nhất.

Tình hình sản xuất cam quýt trong nước Cam quýt được đưa vào Việt Nam từ thế kỷ XVI, cho đến nay đã được nhiều nhà khoa học quan tâm và đã chọn ra được nhiều giống cho năng suất cao, phẩm chất tốt đem trồng ở một số vùng trên cả nước. Từ những năm hòa bình lập lại đến những năm 60 của thế kỷ 20 cam quýt ở Việt Nam còn rất hiếm, cây cam mới chỉ tập trung ở một số vùng chuyên canh như Xã Đoài (Nghệ An), Bố Hạ (Bắc Giang). đây là 2 vùng chuyên canh cam lớn của Việt Nam mà nhiều người biết đến. Từ những năm 1960 ở miền Bắc thành lập một loạt các nông trường quốc doanh, trong đó có rất nhiều các nông trường trồng cây ăn quả có múi như Sông Lô, Cao Phong, Sông Bôi, Thanh Hà, Sông Con.

đã hình thành một số vùng trồng cam chính ở nước ta (Bùi Huy Đáp (1960) [11]. Vùng Nghệ An khoảng 1.000ha, vùng tây Thanh Hoá 500ha, vùng Xuân Mai (Hoà Bình) 500ha, vùng Việt Bắc 500ha và các vùng còn lại khác 500ha (Nguyễn Quốc Hiếu (1993) [20]. 8 Ở nước ta hiện nay, có nhiều vùng trồng cây ăn quả có múi, song những vùng cho năng suất cao, phẩm chất tốt có tiếng trong nước phải kể đến vùng cam đồng bằng sông Cửu Long, vùng cam Trung du miền núi phía Bắc với nhiều giống cam đặc sản, chất lượng như: cam Yên Bái, cam Bắc Quang, quýt Bắc Sơn, cam Sành Hàm Yên. với tổng diện tích của cả nước năm 2013 là 70.

Phân bố ở 8 vùng sản xuất bao gồm Đồng bằng sông Hồng, vùng Đông Bắc, vùng Tây Bắc, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long. Các vùng trồng cam có diện tích lớn là Đồng bằng sông Cửu Long 36.800 ha, vùng Trung du và miền núi phía bắc 13.800 ha và vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung 7. Đặc điểm sinh vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây cam quýt 1. Một số đặc điểm thực vật học chính của cam quýt 1.

Đặc điểm rễ cam quýt Rễ cam, quýt nói chung thuộc loại rễ nấm (Micorhiza), nấm Micorhiza sống cộng sinh trên lớp biểu bì của rễ, có vai trò như những lông hút ở các cây trồng và thực vật khác, cung cấp nước, muối khoáng và một lượng nhỏ chất hữu cơ cho cây, cây cung cấp hydrat carbon cho nấm (Trần Thế Tục (1990) [29], Viện Bảo vệ thực vật (2001) [30]). Do những đặc điểm trên mà cây ăn quả có múi không ưa trồng sâu, vì rễ cam quýt chủ yếu là rễ bất định, phân bố rất nông (10-30cm), phân bố tương đối rộng và tập trung ở tầng đất mặt. Tuy nhiên, mức độ phân bố sâu hay rộng phụ thuộc vào loại đất, đặc tính của giống, cách nhân giống, chế độ chăm bón, tầng canh tác và mực nước ngầm. Đặc biệt là biện pháp kỹ thuật canh tác như: Làm đất, bón phân, phương pháp nhân giống, giống gốc ghép và giống cây trồng.

9 Nghiên cứu sự phát triển của bộ rễ cam trên một số loại đất ở vùng Phủ Quỳ Nghệ An, tác giả Trần Thế Tục [29] nhận xét: “Trên ba loại đất trồng cam: đất Bazan, đất phiến thạch, đất dốc tụ thì thấy trên đất bazan rễ cam ăn sâu và xa nhất. Cùng trồng trên một loại đất và cùng có chế độ chăm sóc, các giống cam khác nhau có sự phân bố bộ rễ khác nhau. Giống cam có bộ tán khoẻ tương ứng, có bộ rễ phát triển tốt và ngược lại”. Nhìn chung rễ cam quýt hoạt động mạnh ở thời kỳ 1- 8 năm tuổi sau trồng, sau đó giảm dần và khả năng tái sinh kém.

Trong một năm cam quýt có 3 thời kỳ rễ hoạt động mạnh: Trước khi ra cành xuân (tháng 2 đến đầu tháng 3); sau rụng quả sinh lý lần 1 (lúc cành hè xuất hiện) và cành thu đã sung sức (tháng 9-10). Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của bộ rễ cam quýt: Nhiệt độ thích hợp trên dưới 260C; Đất thoáng và đủ ẩm (60%); độ chua pH = 4-8 và tối thích là 5,5-6,5, nhiều mùn, đủ dinh dưỡng, đủ chất kích thích sinh trưởng vv. Đặc điểm thân, cành Theo tác giả Phạm Thừa (1965) [26]: Đặc điểm thân, cành tuỳ thuộc giống, tuổi cây, điều kiện sinh sống, hình thức nhân giống mà cây có chiều cao và hình thái khác nhau.