Luận văn điều tra thực trạng sản xuất và nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất chất lượng giống lê xanh tại huyện bảo lạc tỉnh cao bằng

Luận văn nghiên cứu thực trạng sản xuất và ảnh hưởng biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng giống lê xanh tại huyện Bảo Lạc, Cao Bằng.

• Tác giả: Nguyễn Huy Đức
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Thu Huyền
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng giống lê xanh tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lê
• 2.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lê trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lê tại Việt Nam
• 2.3. Tình hình nghiên cứu về cây lê trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình nghiên cứu về cây lê trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu về cây lê ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm nghiên cứu
• 3.4. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.3. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều tra hiện trạng sản xuất lê tại một số vùng trồng chính tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng nghiên cứu
• 4.1.2. Diện tích, năng suất lê ở các xã của huyện Bảo Lạc, Cao Bằng
• 4.1.3. Thực trạng về đất trồng lê tại các xã của huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
• 4.2. Các giống lê phổ biến ở huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
• 4.2.1. Thực trạng phân bố các giống lê tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
• 4.2.2. Điều tra về các biện pháp kỹ thuật phổ biến tại địa phương
• 4.2.3. Kỹ thuật chăm sóc trên vườn lê xanh
• 4.2.4. Thời vụ thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm lê xanh
• 4.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật chủ yếu nâng cao năng suất, chất lượng của lê xanh tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
• 4.3.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của dạng phân bón (phân đơn và phân tổng hợp) đến năng suất, chất lượng của lê xanh
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Kết luận về điều tra khảo sát
• 5.2. Kết luận về nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Cây lê xanh (Pyrus L.) là một trong những cây ăn quả đặc sản tại tỉnh Cao Bằng, được người tiêu dùng ưa chuộng. Quả lê không chỉ giàu dinh dưỡng mà còn có nhiều ứng dụng trong chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, sản xuất lê xanh tại huyện Bảo Lạc đang gặp nhiều khó khăn như chất lượng quả suy giảm, năng suất thấp và sự xuất hiện của sâu bệnh. Việc nghiên cứu năng suất lê xanh và các biện pháp kỹ thuật là cần thiết để cải thiện tình hình sản xuất. Theo thống kê, diện tích trồng lê tại Cao Bằng chỉ đạt 131,81 ha với năng suất trung bình 3,18 tấn/ha. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển của cây lê xanh còn rất lớn nếu áp dụng đúng các kỹ thuật canh tác.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là điều tra hiện trạng sản xuất lê xanh tại huyện Bảo Lạc, từ đó xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng của giống lê này. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc đánh giá các biện pháp kỹ thuật như bón phân, tưới nước và phòng trừ sâu bệnh. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời góp phần phát triển kinh tế địa phương.

II. Tổng quan tài liệu

Nghiên cứu về cây lê đã được thực hiện ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là ở các nước có khí hậu ôn đới. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật đồng bộ có thể nâng cao đáng kể năng suất lê xanh. Tại Việt Nam, cây lê chủ yếu được trồng ở các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó có Cao Bằng. Tuy nhiên, sản xuất lê ở đây vẫn còn nhiều hạn chế do thiếu các kỹ thuật canh tác hiện đại. Việc áp dụng các kỹ thuật trồng lê như tạo hình, cắt tỉa, và bón phân hợp lý sẽ giúp cải thiện năng suất và chất lượng quả. Theo các chuyên gia, việc sử dụng chế phẩm phun qua lá cũng là một trong những giải pháp hiệu quả để nâng cao năng suất cây trồng.

2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lê

Trên thế giới, lê được trồng ở nhiều quốc gia với tổng diện tích lớn. Tại Việt Nam, sản xuất lê còn nhỏ lẻ và phân tán, dẫn đến năng suất và chất lượng không ổn định. Tại Cao Bằng, diện tích trồng lê hiện nay chỉ đạt 131,81 ha, trong đó năng suất trung bình chỉ đạt 3,18 tấn/ha. Điều này cho thấy cần có những biện pháp kỹ thuật phù hợp để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc nghiên cứu và áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại sẽ giúp cải thiện tình hình sản xuất lê tại địa phương, từ đó nâng cao thu nhập cho người nông dân.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như bón phân hợp lý và phòng trừ sâu bệnh có ảnh hưởng tích cực đến năng suất lê xanh. Cụ thể, việc sử dụng phân bón tổng hợp đã giúp tăng năng suất lên đến 20% so với các phương pháp truyền thống. Ngoài ra, việc áp dụng các chế phẩm phun qua lá cũng đã cải thiện đáng kể chất lượng quả, giúp quả to, đẹp và có hương vị thơm ngon hơn. Những kết quả này không chỉ có giá trị trong việc nâng cao năng suất mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững cây lê xanh tại huyện Bảo Lạc.

3.1. Đánh giá biện pháp kỹ thuật

Đánh giá các biện pháp kỹ thuật cho thấy rằng việc áp dụng đồng bộ các phương pháp chăm sóc cây trồng là rất quan trọng. Các biện pháp như cắt tỉa, bón phân, và tưới nước hợp lý đã giúp cây lê phát triển tốt hơn, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng quả. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng các chế phẩm sinh học trong chăm sóc cây trồng có thể giúp giảm thiểu sâu bệnh, từ đó tăng cường sức đề kháng cho cây. Những kết quả này sẽ là cơ sở để xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh cho cây lê xanh tại Cao Bằng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây lê (Pyrus L.) thuộc phân tông Pyrinae, tông Pyreae, họ Hoa hồng (Rosaceae), là loài cây ăn quả ôn đới có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Thịt quả lê chứa nhiều chất xơ, đường, khoáng chất (đặc biệt là sắt 0,5 mg/100g cùi, kali 182 mg/100g, canxi 14 mg/100g) cùng nhiều loại vitamin (Vitamin C 4 mg/100g, vitamin B1, vitamin E, acid folic). Tại Việt Nam, cây lê phân bố tập trung tại các tỉnh miền núi phía Bắc có độ cao trung bình từ 300 - 900 m so với mực nước biển như Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Hà Giang, Lào Cai. Tại tỉnh Cao Bằng, tổng diện tích trồng lê đạt khoảng 131,81 ha (diện tích cho thu hoạch là 82,24 ha, năng suất trung bình 3,18 tấn/ha, tổng sản lượng đạt 260 tấn), tập trung chủ yếu tại các huyện Thạch An, Trà Lĩnh, Bảo Lạc, Nguyên Bình và Hà Quảng. Trong đó, giống lê xanh tại huyện Bảo Lạc là giống cây ăn quả bản địa đặc sản, nổi bật với đặc tính quả to (trọng lượng trung bình 350 - 500 g/quả, chăm sóc tốt có thể đạt 1,0 - 1,2 kg/quả), thịt quả giòn, ngọt thanh, mọng nước, vỏ màu xanh nâu khi chín.

Mặc dù có tiềm năng kinh tế lớn, thực trạng sản xuất lê xanh tại huyện Bảo Lạc đang đối mặt với nhiều khó khăn:

• Tập quán canh tác còn mang tính quảng canh, thiếu sự đầu tư đồng bộ về kỹ thuật thâm canh;
• Tỷ lệ các vườn cây già cỗi cao, nhiều vườn bị thoái hóa làm suy giảm kích thước và mẫu mã quả;
• Tỷ lệ ra hoa và đậu quả thấp, hiện tượng rụng quả non sau tắt hoa diễn ra phổ biến;
• Thành phần sâu bệnh hại đa dạng, nguy hiểm (sâu đục thân, ruồi đục quả, bọ cánh cứng, bệnh thối quả) nhưng chưa có biện pháp phòng trừ hiệu quả;
• Tỷ lệ quả lê đạt tiêu chuẩn thương phẩm hàng hóa tại địa phương chỉ đạt khoảng 30%, hiện tượng ra quả cách niên diễn ra thường xuyên khiến năng suất bình quân thấp (chỉ đạt xấp xỉ 5 tấn/ha).

Xuất phát từ thực trạng trên, đề tài khóa luận "Điều tra thực trạng sản xuất và nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng giống lê xanh tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng" được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ sau:

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Điều tra hiện trạng sản xuất lê xanh tại một số vùng trồng chính của huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng để đánh giá các yếu tố hạn chế đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng giống lê xanh.
2. Xác định được một số biện pháp kỹ thuật chủ yếu (chế độ dinh dưỡng phân bón gốc và chế phẩm điều hòa sinh trưởng/phân bón qua lá) có ảnh hưởng nâng cao tỷ lệ đậu quả, năng suất và chất lượng quả lê xanh tại huyện Bảo Lạc.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Điều tra hiện trạng sản xuất lê xanh tại 3 xã trọng điểm (Đình Phùng, Huy Giáp, Xuân Trường) thuộc huyện Bảo Lạc về điều kiện đất đai, độ dốc, cơ cấu giống, độ tuổi cây, phương pháp nhân giống, quy trình chăm sóc, sâu bệnh hại và tình hình tiêu thụ.
2. Thiết kế và thực hiện thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của dạng phân bón (phân đơn và phân tổng hợp NPK) đến năng suất và chất lượng lê xanh.
3. Thiết kế và thực hiện thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của một số chế phẩm phun qua lá (BA, $\text{GA}_3$, Axit Boric) đến thời gian ra hoa, tỷ lệ đậu quả, động thái rụng quả, năng suất và chất lượng quả lê xanh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây lê xanh bản địa đang trong giai đoạn kinh doanh có độ tuổi trung bình từ 6 đến 8 năm tuổi.
• Phạm vi không gian: Địa bàn huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng (tập trung tại 3 xã Đình Phùng, Huy Giáp và Xuân Trường).
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 01/2019 đến tháng 08/2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở khoa học

• Đặc điểm phân loại học và sinh lý cây lê: Cây lê thuộc chi Pyrus, họ Rosaceae, phân chia thành hai nhóm chính là lê châu Âu (Pyrus communis) và lê châu Á (Pyrus pyrifolia, Pyrus bretschneideri, Pyrus ussuriensis). Các giống lê bản địa phía Bắc Việt Nam mang đặc tính thịt quả giòn thuộc nhóm lê châu Á. Quá trình phân hóa mầm hoa và đậu quả của cây lê phụ thuộc chặt chẽ vào việc tích lũy đơn vị lạnh (Chilling Units - CU), chế độ dinh dưỡng khoáng đa lượng - vi lượng và sự cân bằng phytohormone nội sinh.
• Cơ sở dinh dưỡng khoáng: Theo các nghiên cứu dinh dưỡng cây ăn quả ôn đới (J. Righetti, Amy Grant, Đào Thanh Vân), lê có nhu cầu cân đối về Đạm (N), Lân ($\text{P}_2\text{O}_5$), Kali ($\text{K}_2\text{O}$) cùng các yếu tố trung - vi lượng (Bo, Mg, S). Khi cung cấp phân bón hòa tan qua lá, diện tích bề mặt lá và hệ thống khí khổng hấp thu tới 95% lượng dưỡng chất với tốc độ di chuyển nhanh, mang lại hiệu quả dinh dưỡng cao gấp 8 - 10 lần so với bón vào đất trong các giai đoạn xung yếu (ra hoa, phát triển quả non).
• Cơ sở chất điều hòa sinh trưởng và vi lượng:
  • Auxin kìm hãm sự hình thành tầng rời ở cuống hoa và quả non, giảm hiện tượng rụng quả;
  • Gibberellin ($\text{GA}_3$) kích thích sự giãn dài tế bào, tăng tỷ lệ đậu quả và kích thước quả;
  • Benzyladenine (BA) thúc đẩy phân chia tế bào theo chiều ngang, cải thiện đường kính quả;
  • Bo (Boric acid) tăng mật độ mắt cành, tăng số lượng, sức sống và tỷ lệ nảy mầm của hạt phấn, kích thích vươn dài ống phấn, nâng cao tỷ lệ thụ phấn - đậu quả.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Phương pháp điều tra xã hội học nông thôn có sự tham gia (PRA):
  • Sử dụng phiếu điều tra nông hộ gồm 5 nhóm thông tin với 72 chỉ tiêu chi tiết (thông tin chung 17 chỉ tiêu; cây lê 20 chỉ tiêu; biện pháp kỹ thuật 21 chỉ tiêu; thị trường tiêu thụ 3 chỉ tiêu; kiến nghị 1 chỉ tiêu).
  • Quy mô mẫu: Khảo sát trực tiếp $n = 150$ hộ nông dân trồng lê tại 3 xã (Huy Giáp, Đình Phùng, Xuân Trường), kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ nông nghiệp, khuyến nông cơ sở và thu thập số liệu thứ cấp từ Phòng Nông nghiệp & PTNT, Trạm Khuyến nông, Trạm BVTV huyện Bảo Lạc.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng:
  • Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD).
  • Thí nghiệm 1 (Dạng phân bón): Gồm 4 công thức, 3 lần nhắc lại, 3 cây/ô thí nghiệm (tổng số 36 cây lê 6 - 8 tuổi đồng đều).
    • Công thức 1: Bón phân đơn (1,0 kg Urê + 2,0 kg Supe lân + 1,0 kg Kali sunfat; tỷ lệ 1:1:1).
    • Công thức 2: Bón 4,0 kg NPK tổng hợp 13:13:13+TE/cây.
    • Công thức 3: Bón 3,0 kg NPK tổng hợp 15:15:15+TE/cây.
    • Công thức 4 (Đối chứng): Canh tác theo tập quán địa phương (1,5 kg Urê + 2,0 kg Supe lân + 0,7 kg Kali sunfat/cây).
    • Nền phân bón: 30 kg phân chuồng hoai mục + 2,0 kg vôi bột/cây bón vào tháng 10 sau thu hoạch. Lượng phân hóa học bón làm 3 lần: Đợt 1 vào tháng 2 (40%), Đợt 2 vào tháng 4 (30%), Đợt 3 vào tháng 6 - 7 (30%).
  • Thí nghiệm 2 (Chế phẩm phun qua lá): Gồm 4 công thức, 3 lần nhắc lại, 3 cây/ô thí nghiệm, theo dõi 4 cành/cây ở 4 hướng tán.
    • Công thức 1: Phun Benzyladenine (BA) nồng độ 100 ppm.
    • Công thức 2: Phun Gibberellic acid ($\text{GA}_3$) nồng độ 30 ppm.
    • Công thức 3: Phun Axit Boric (Borric) nồng độ 20 ppm.
    • Công thức 4 (Đối chứng): Phun nước lã.
    • Thời điểm phun: 3 đợt gồm trước khi nở hoa, sau khi hoa tàn, và giai đoạn sau đậu quả non.
• Phương pháp theo dõi và phân tích chỉ tiêu:
  • Chỉ tiêu nông sinh học: Thời gian bắt đầu nở hoa (5% số hoa nở), nở rộ (25 - 75%), hoa tàn (>80% rụng cánh); Tỷ lệ đậu quả (%); Động thái rụng quả (định kỳ 15 ngày/lần); Động thái tăng trưởng kích thước quả (đo đường kính và chiều cao quả bằng thước kẹp Pamer trên 30 quả cố định/công thức).
  • Yếu tố cấu thành năng suất: Đếm số lượng quả/cây, cân khối lượng quả trung bình (g/quả), xác định năng suất cá thể (kg/cây) và tính toán năng suất thực thu (tấn/ha).
  • Chỉ tiêu phẩm chất sinh hóa quả (phân tích tại Viện Nghiên cứu Rau quả):
    • Hàm lượng đường tổng số (%) xác định theo phương pháp Bertrand;
    • Hàm lượng Vitamin C (mg%) xác định theo phương pháp chuẩn độ Tilman;
    • Axit tổng số (%) xác định theo phương pháp chuẩn độ $\text{NaOH } 0,1\text{N}$;
    • Độ Brix (%) đo bằng máy chiết quang kế quang học.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm và điều tra được tổng hợp và phân tích thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel 2010 và SAS 9.0.

---

Nội dung chính theo từng phần

Phần 2: Tổng quan tài liệu và cơ sở khoa học của đề tài

Tác giả hệ thống hóa các tư liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về cây lê:

• Tình hình sản xuất thế giới và Việt Nam: Phân tích quy mô sản xuất lê tại các quốc gia ôn đới (châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ), các yêu cầu sinh thái về ngưỡng nhiệt độ lạnh để phá ngủ nghỉ mầm hoa. Tại Việt Nam, đánh giá diện tích và tình hình canh tác lê tại các tỉnh miền núi phía Bắc và tỉnh Cao Bằng.
• Tổng quan các biện pháp kỹ thuật canh tác: Tổng hợp các kết quả nghiên cứu về quy chuẩn bón phân NPK theo tuổi cây và đường kính thân (nghiên cứu của J. Righetti, Amy Grant, Đào Thanh Vân, Lê Thị Mỹ Hà); kỹ thuật đốn tỉa tạo hình, cắt tỉa cành tăm, cành vượt; kỹ thuật tưới nước giữ ẩm; ứng dụng polyme siêu hấp thụ nước (Gam-sorb, AMS-1) trong canh tác đất dốc.
• Nghiên cứu về chất điều hòa sinh trưởng và phân bón lá: Phân tích thực nghiệm của các tác giả quốc tế (Chen, Knight, Costa, Canli, Sharma) và trong nước (Hoàng Văn Toàn, Bùi Quang Đãng, Nguyễn Thế Huấn) về hiệu quả của $\text{GA}_3$, BA, Auxin, Bo trong việc giảm tỷ lệ rụng hoa, tăng tỷ lệ đậu quả và cải thiện phẩm chất quả cây ăn quả.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung phần này mô tả chi tiết nguồn gốc vật liệu thực vật (giống lê xanh địa phương tại huyện Bảo Lạc), địa bàn điều tra và vị trí triển khai thí nghiệm; thiết kế chi tiết bảng hỏi điều tra PRA 5 nhóm thông tin; sơ đồ bố trí các khối thí nghiệm ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) cho thí nghiệm phân bón gốc và thí nghiệm phun chế phẩm qua lá; định nghĩa công thức tính toán tỷ lệ đậu quả, động thái rụng quả, năng suất lý thuyết, năng suất thực thu; quy chuẩn các phương pháp phân tích hóa sinh quả tại phòng thí nghiệm chuyên ngành.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày toàn bộ số liệu điều tra hiện trạng sản xuất tại huyện Bảo Lạc kết hợp thảo luận các nguyên nhân ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng lê xanh:

1. Điều kiện tự nhiên và hiện trạng diện tích, năng suất lê tại huyện Bảo Lạc

• Điều kiện sinh thái: Huyện Bảo Lạc có địa hình núi cao chia cắt mạnh, độ cao trung bình >1.000 m so với mực nước biển, khí hậu mang tính chất cận nhiệt đới ẩm núi cao (nhiệt độ trung bình cao nhất 28,8°C, tối cao 39,5°C, tối thấp 10°C, ẩm độ 75,5 - 87,5%, lượng mưa 1.300 - 1.600 mm/năm, số giờ nắng trung bình ~1.600 giờ/năm), rất thích hợp cho cây lê sinh trưởng và tích lũy chất lượng.
• Quy mô vườn và năng suất nông hộ:

Địa bàn xã	Diện tích vườn bình quân ($\text{m}^2/\text{hộ}$)	Số cây bình quân (cây/hộ)	Số cây tối đa (cây/hộ)	Năng suất bình quân (kg/cây)	Năng suất tối đa (kg/cây)	Khối lượng quả bình quân (kg/quả)	Khối lượng quả tối đa (kg/quả)
Huy Giáp	904,0	8,7	100	28,6	300	0,33	1,2
Đình Phùng	784,9	3,2	12	28,8	300	0,31	0,8
Xuân Trường	590,2	2,7	5	38,4	300	0,34	1,0
Trung bình	759,7	4,8	-	31,9	-	0,33	-

Số liệu cho thấy quy mô trồng lê/hộ còn rất nhỏ (bình quân 4,8 cây/hộ), chỉ tương đương 1/3 đến 1/2 so với diện tích đất vườn thực có ($759,7\text{ m}^2$). Năng suất bình quân đạt 31,9 kg/cây (tương đương 4,98 tấn/ha), thấp hơn nhiều so với năng suất bình quân của thế giới (~14,8 tấn/ha).

2. Đặc điểm đất trồng và độ dốc tại vùng điều tra

Địa bàn xã	Đất đỏ vàng (%)	Đất xám đen (%)	Đất chân đồi (%)	Đất lẫn sỏi đá (%)	Độ dốc Bằng phẳng (%)	Độ dốc $< 10^\circ$ (%)	Độ dốc $10 - 20^\circ$ (%)	Độ dốc $> 20^\circ$ (%)
Huy Giáp	10,0	35,0	25,0	30,0	0,0	95,0	5,0	0,0
Đình Phùng	0,0	0,0	0,0	100,0	35,0	30,0	35,0	0,0
Xuân Trường	56,7	46,3	0,0	0,0	0,0	76,7	20,0	3,3
Trung bình	22,2	27,1	7,4	43,3	11,7	67,2	20,0	1,1

Có tới 92,6% diện tích đất trồng lê thuộc nhóm đất xấu, nghèo dinh dưỡng, đất chua (trong đó đất lẫn sỏi đá chiếm 43,3%, riêng xã Đình Phùng 100% là đất lẫn sỏi đá). Về độ dốc, 67,2% diện tích trồng ở độ dốc $< 10^\circ$, 20,0% ở độ dốc $10 - 20^\circ$, 11,7% đất bằng phẳng và 1,1% đất có độ dốc $> 20^\circ$.

3. Phân loại và so sánh đặc điểm các giống lê tại địa phương

Tại huyện Bảo Lạc ghi nhận 3 giống lê chính:

• Lê vàng bản địa: Quả hình cầu dẹt/tròn, vỏ màu nâu vàng ánh đồng có đốm nâu nhỏ; thịt quả chứa hàm lượng sắt cao ($0,5\text{ mg}/100\text{g}$), khi bổ ra bị biến màu nâu sẫm do oxy hóa; vị ngọt đậm xen lẫn vị chua chát và hương thơm đặc trưng, thịt quả giòn và có gợn cát nhẹ;
• Lê xanh bản địa: Quả hình cầu cao thành hoặc thuôn tròn, vỏ khi chín màu xanh nâu vàng; thịt quả màu trắng, không bị đổi màu khi bổ, nhiều nước, thịt mềm giòn, vị ngọt mát; trọng lượng quả lớn ($300 - 400\text{ g}$, cá biệt đạt $1,0 - 1,2\text{ kg}$);
• Lê Tai nông (du nhập): Quả hình cầu hơi thót đáy, vỏ xanh đốm nâu nhạt, thịt nhiều nước, ngọt nhạt, cùi mềm ít giòn, không biến màu khi bổ.

4. Kỹ thuật nhân giống, cơ cấu tuổi cây và tập quán chăm sóc

Địa bàn xã	Nhân giống Chiết (%)	Nhân giống Ghép (%)	Cây $< 5$ tuổi (%)	Cây $5 - 10$ tuổi (%)	Cây $> 10$ tuổi (%)
Huy Giáp	12,7	87,3	0,0	0,0	100,0
Đình Phùng	0,0	100,0	25,0	45,5	29,5
Xuân Trường	0,0	100,0	4,9	12,3	82,8
Trung bình	4,2	95,8	10,0	19,3	70,7

• Phương pháp nhân giống chủ đạo là ghép (chiếm 95,8%), chỉ có 4,2% chiết cành.
• Vườn cây bị già hóa nghiêm trọng: 70,7% số cây có tuổi $> 10$ năm (nhiều cây $> 20$ năm tuổi, chiều cao 8 - 10 m, nhiều cành khô mục), cây 5 - 10 tuổi chiếm 19,3%, cây mới trồng $< 5$ tuổi chỉ chiếm 10,0%.
• Tỷ lệ áp dụng tiến bộ kỹ thuật (cắt tỉa tạo hình, làm cỏ, bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh) chỉ dưới 10% đến 20% số hộ. Phân bón chủ yếu dùng phân chuồng không đủ lượng hoặc phân NPK Lâm Thao bón tùy tiện sau khi đậu quả.

5. Thu hoạch và tiêu thụ

Sản phẩm lê xanh được thu hoạch tập trung từ tháng 6 đến tháng 7 dương lịch (một số hộ lưu quả trên cây đến đầu tháng 8 để bán rải vụ). Hơn 70% sản lượng do nông hộ tự mang ra bán lẻ tại các chợ địa phương. Giá bán phân hóa rõ rệt theo kích cỡ và mẫu mã:

• Quả loại 1 ($300 - 400\text{ g}$, tròn đẹp, không sâu bệnh): Giá bán $30.000\text{ đ/kg}$;
• Quả loại đặc biệt ($> 500\text{ g}$, đạt $800 - 1.000\text{ g}$): Giá bán $40.000 - 50.000\text{ đ/kg}$;
• Quả loại nhỏ ($100 - 200\text{ g}$, mẫu mã xấu, có vết sâu bệnh): Giá bán khoảng $10.000\text{ đ/kg}$.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Định lượng toàn diện thực trạng sản xuất lê xanh tại huyện Bảo Lạc: Cung cấp bộ số liệu thực nghiệm điều tra tại 3 xã (Huy Giáp, Đình Phùng, Xuân Trường) với 150 nông hộ, chỉ rõ các rào cản kỹ thuật: 92,6% đất trồng là đất xấu nghèo dinh dưỡng; 70,7% cây già cỗi $> 10$ năm tuổi; quy mô bình quân đạt 4,8 cây/hộ; năng suất trung bình thấp ($31,9\text{ kg/cây} \approx 4,98\text{ tấn/ha}$).
2. Xác lập đặc tính hình thái và thương phẩm giống lê: Làm rõ sự khác biệt hình thái, dinh dưỡng và sinh hóa giữa 3 giống lê đang lưu hành tại Bảo Lạc (lê vàng bản địa, lê xanh bản địa, lê Tai nông). Khẳng định lê xanh là giống quả to ($0,35 - 1,2\text{ kg}$), thịt quả trắng không biến màu khi gọt, giòn ngọt thanh, có giá trị thương phẩm cao nhất khi được thâm canh đạt kích cỡ lớn ($40.000 - 50.000\text{ đ/kg}$).
3. Xây dựng phác đồ kỹ thuật thâm canh bước đầu:
   • Hoàn thiện thiết kế thí nghiệm bón phân gốc với phân NPK tổng hợp chuyên dùng có bổ sung trung vi lượng (13:13:13+TE và 15:15:15+TE) bón cân đối kết hợp bón lót phân chuồng ($30\text{ kg}$) và vôi bột ($2\text{ kg}$) sau thu hoạch;
   • Xác định quy trình ứng dụng chế phẩm phun qua lá và chất điều hòa sinh trưởng (BA 100 ppm, $\text{GA}_3$ 30 ppm, Axit Boric 20 ppm) tác động vào 3 giai đoạn (trước nở hoa, sau tàn hoa, sau đậu quả) để kiểm soát tỷ lệ đậu quả, hạn chế rụng quả non và cải thiện phẩm chất sinh hóa quả.

Đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn

• Ý nghĩa khoa học: Cung cấp dẫn liệu khoa học về đặc tính nông sinh học và thực trạng canh tác của giống lê xanh bản địa tại tiểu vùng sinh thái núi cao Cao Bằng; làm cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu di truyền, bảo tồn nguồn gen cây ăn quả bản địa và xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh cây ăn quả ôn đới.
• Ý nghĩa thực tiễn: Làm căn cứ cho cơ quan quản lý nông nghiệp huyện Bảo Lạc và tỉnh Cao Bằng xây dựng quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung, chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng lê xanh; hướng dẫn nông dân cải tạo vườn lê già cỗi bằng kỹ thuật ghép mắt/ghép cành cải tạo từ cây ưu tú và áp dụng phân bón lá, phân NPK cân đối để nâng cao thu nhập.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Khóa luận được thực hiện trong khung thời gian ngắn (từ tháng 01/2019 đến tháng 08/2019), bao quát trong một chu kỳ sinh trưởng - thu hoạch của cây lê, chưa theo dõi được biến động năng suất và hiện tượng ra quả cách niên qua nhiều năm liên tiếp;
• Địa bàn nghiên cứu mới tập trung tại 3 xã thuộc huyện Bảo Lạc, chưa mở rộng điều tra so sánh đối chứng toàn diện với các vùng trồng lê khác trong tỉnh như Thạch An, Nguyên Bình, Trà Lĩnh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả kinh tế và tính ổn định của các công thức phân bón NPK tổng hợp và chế phẩm phun qua lá (BA, $\text{GA}_3$, Bo) trong 2 - 3 vụ quả tiếp theo;
• Nghiên cứu sâu hơn về quy trình đốn tỉa tạo hình, tạo tán giàn leo kết hợp sử dụng vật liệu giữ ẩm siêu hấp thụ nước polyme trên đất dốc nhằm hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh chuẩn cho giống lê xanh Bảo Lạc;
• Nghiên cứu kỹ thuật ghép cải tạo trên các gốc lê già cỗi ($> 10 - 20$ năm tuổi) và tuyển chọn cây đầu dòng ưu tú để cung cấp mắt ghép đạt chuẩn cho địa phương.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý nông nghiệp và khuyến nông viên: Sử dụng số liệu điều tra hiện trạng đất đai, độ dốc, tập quán canh tác và giá bán để xây dựng các dự án phát triển cây ăn quả ôn đới, quy hoạch chỉ giới vùng trồng và tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh cho đồng bào vùng cao.
• Sinh viên, học viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Trồng trọt: Tham khảo phương pháp thiết kế bộ công cụ điều tra nông thôn có sự tham gia (PRA 72 chỉ tiêu), phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên cây ăn quả lâu năm và các phương pháp phân tích chỉ tiêu sinh hóa quả (phương pháp Bertrand, Tilman).
• Chủ vườn và hộ gia đình nông dân trồng lê: Áp dụng trực tiếp hướng dẫn về lịch thời vụ bón phân (chia làm 3 đợt trong năm), tỷ lệ bón vôi cải tạo đất chua, kỹ thuật phun bổ sung vi lượng Bo và chất điều hòa sinh trưởng trước và sau khi nở hoa để tăng tỷ lệ đậu quả và nâng cao mẫu mã thương phẩm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giống lê xanh bản địa tại Bảo Lạc có đặc điểm hình thái và chất lượng khác biệt như thế nào so với giống lê vàng và lê Tai nông?

Lê xanh bản địa có quả to ($300 - 400\text{ g}$, chăm sóc tốt đạt $1,0 - 1,2\text{ kg}$), vỏ quả khi chín có màu xanh nâu vàng. Thịt quả màu trắng, nhiều nước, thịt mềm giòn, ngọt thanh và đặc biệt không bị đổi màu khi gọt/bổ. Ngược lại, giống lê vàng có chứa hàm lượng sắt ($0,5\text{ mg}/100\text{g}$) nên thịt quả bị biến màu nâu sẫm sau khi bổ vài phút, vị ngọt chát chua và thơm đặc trưng. Giống lê Tai nông quả sai nhưng ngọt nhạt, cùi nhiều nước và không có hương thơm đặc trưng.

2. Nguyên nhân chính khiến năng suất lê xanh tại huyện Bảo Lạc đạt thấp ($4,98\text{ tấn/ha}$) so với bình quân thế giới ($14,8\text{ tấn/ha}$) là gì?

Nguyên nhân chủ yếu do:

• 70,7% diện tích vườn cây là các cây già cỗi trên 10 năm tuổi (nhiều cây $> 20$ năm tuổi, tán cao 8 - 10 m, cành chết khô và sâu bệnh nhiều);
• Canh tác quảng canh, thiếu đầu tư;
• 92,6% đất trồng là đất chua, nghèo dinh dưỡng và lẫn nhiều sỏi đá (chiếm 43,3%);
• Tỷ lệ áp dụng tiến bộ kỹ thuật (đốn tỉa, tưới giữ ẩm, bón phân NPK cân đối, phun phân bón lá) chỉ dưới 10% đến 20% số hộ;
• Thành phần sâu bệnh hại (sâu đục thân, ruồi đục quả, bệnh thối quả) không được phòng trừ đúng cách.

3. Phương pháp nhân giống và cơ cấu tuổi cây lê tại huyện Bảo Lạc được ghi nhận qua điều tra như thế nào?

Về phương pháp nhân giống, kỹ thuật ghép chiếm ưu thế tuyệt đối với 95,8%, phương pháp chiết cành chỉ chiếm 4,2% (không có diện tích gieo hạt hay giâm rễ). Về cơ cấu tuổi cây, cây già cỗi $> 10$ năm tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 70,7%, cây trong giai đoạn kinh doanh từ 5 - 10 tuổi chiếm 19,3%, và diện tích cây trồng mới $< 5$ tuổi chỉ chiếm 10,0%.

4. Thiết kế thí nghiệm nghiên cứu phân bón và chất điều hòa sinh trưởng trong khóa luận bao gồm các công thức nào?

• Thí nghiệm phân bón gốc (36 cây, RCBD 4 công thức, 3 lần nhắc lại): CT1 (Phân đơn Urê + Supe lân + Kali sunfat theo tỷ lệ 1:1:1); CT2 (4,0 kg NPK 13:13:13+TE); CT3 (3,0 kg NPK 15:15:15+TE); CT4 (Đối chứng tập quán 1,5 kg Urê + 2 kg Lân + 0,7 kg Kali). Nền chung bón 30 kg phân hữu cơ + 2 kg vôi bột bón sau thu hoạch (tháng 10).
• Thí nghiệm phun qua lá (RCBD 4 công thức, 3 lần nhắc lại): CT1 (Phun BA 100 ppm); CT2 (Phun $\text{GA}_3$ 30 ppm); CT3 (Phun Axit Boric 20 ppm); CT4 (Đối chứng phun nước lã), thực hiện phun vào 3 thời điểm: trước nở hoa, sau tàn hoa và sau đậu quả non.

5. Giá bán và kênh tiêu thụ quả lê xanh tại huyện Bảo Lạc phân hóa ra sao?

Hơn 70% sản lượng lê do các hộ tự bán lẻ tại chợ địa phương vào mùa thu hoạch rộ (tháng 6 - 7). Giá bán phân thành 3 mức: quả loại đặc biệt ($> 500\text{ g}$ đến $1\text{ kg}$, mẫu mã đẹp) có giá $40.000 - 50.000\text{ đ/kg}$; quả loại 1 ($300 - 400\text{ g}$, tròn đều) có giá $30.000\text{ đ/kg}$; quả loại nhỏ ($100 - 200\text{ g}$, sần sùi sâu bệnh) có giá $10.000\text{ đ/kg}$.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Huy Đức đã phản ánh chi tiết thực trạng canh tác giống lê xanh bản địa tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng thông qua phương pháp điều tra PRA trên 150 hộ nông dân tại 3 xã trọng điểm. Nghiên cứu đã làm rõ những yếu tố hạn chế căn bản về thổ nhưỡng nghèo dinh dưỡng, độ dốc đất, vườn cây già cỗi và tập quán quảng canh dẫn đến năng suất bình quân chỉ đạt $31,9\text{ kg/cây}$ ($4,98\text{ tấn/ha}$). Đồng thời, đề tài đã xây dựng cơ sở thực nghiệm khoa học về việc sử dụng phân bón tổng hợp NPK chuyên dùng kết hợp phun bổ sung các chế phẩm điều hòa sinh trưởng và vi lượng (BA, $\text{GA}_3$, Bo) nhằm kiểm soát tỷ lệ đậu quả, giảm rụng quả non và cải thiện phẩm chất quả. Đây là công trình tài liệu có giá trị khoa học và thực tiễn cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc xây dựng quy trình thâm canh cây ăn quả ôn đới và quy hoạch phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại các huyện vùng cao tỉnh Cao Bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây Lê (Pyrus L.) được phân loại trong phân tông Pyrinae trong phạm vi tông Pyreae, họ Rosaceae. Cây lê là cây ăn quả đặc sản của tỉnh Cao Bằng, được người tiêu dùng trong, ngoài tỉnh ưa thích. Quả lê có thể sử dụng để ăn tươi, làm ô mai, bánh mứt kẹo, làm rượu, nước giải khát… Quả lê giàu dinh dưỡng, đặc biệt là sắt, chất xơ và Vitamin C.

Trong 100g thịt quả có 86g nước, đường 11,5g, vitami B1 0,01mg, vitamin E 0,1mg, 0,1g chất béo, 0,3g protein, 11g carbohydrat, 2,1g xơ,182mg Kali, 14mg canxi, 13mg phospho, 0,5mg sắt, 0,2mg vitamin PP, 4mg vitamin C, betacaroten, 1mg acid folic (Đào Thanh Vân và Ngô Xuân Bình, 2006)… Quả lê có thể lưu trữ ở nhiệt độ phòng cho tới khi chín (Dayal et al. Lê được coi là chín khi lớp cùi thịt xung quanh cuống lún xuống khi ép nhẹ (Gibson, 1978).Lá lê được sử dụng làm thuốc hút tại châu Âu trước khi có sự du nhập của thuốc lá (Pyrus pyraster) (The wonder of pears). Các quả lê chín được lưu giữ tốt nhất ở nhiệt độ khoảng 4°C, xếp thành lớp mỏng không che đậy, với điều kiện như vậy, quả lê có được phẩm chất tốt trong vòng 2 - 3 ngày (Dayal et al. Trên thế giới năm 2018 diện tích lê là 1.923 ha, tổng sản lượng khoảng 23.772 tấn, lê được trồng nhiều ở Châu Âu và Châu Á ((FAOSTAT, 2018).

Ở nước ta, lê được trồng nhiều ở các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi có độ cao trung bình từ 300 - 900m so với mặt biển, rất thích hợp cho cây lê sinh trưởng và phát triển như Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Cạn, Hà Giang. Có nhiều giống lê chất lượng tốt như: lê vỏ nâu, lê vỏ xanh, lê vỏ vàng, mắc coọc; thịt quả ngọt, thơm ngon, trọng lượng quả to trung bình từ 200 - 500g, được dùng trong ăn tươi, chế biến, có năng suất trung bình 15 - 20 tấn quả/ha. 2 Tại tỉnh Cao Bằng, hiện cây lê được trồng chủ yếu ở các huyện: Thạch An, Trà Lĩnh, Bảo Lạc, Nguyên Bình, Hà Quảng. với tổng diện tích là 131,81 ha, trong đó có 82,24 ha cho thu hoạch với năng suất 3,18 tấn/ha, tổng sản lượng đạt 260 tấn.

Trong các vùng trồng, Lê được trồng ở khu vực: Đông Khê (Thạch An), Nguyên Bình và Bảo Lạc được người tiêu dùng đánh giá là có chất lượng cao hơn ở các vùng trồng khác. Giống lê xanh có vị ngọt, thơm và chát đặc trưng, khi ăn cảm nhận vị ngọt thanh, mềm nhưng lại giòn. Giống lê xanh quả rất to, trung bình từ 350 - 500g/quả, song ở điều kiện chăm sóc tốt quả có thể lên tới 1 - 1,2 kg/quả, thời gian thu hoạch quả từ tháng 7 - 8. Năng suất quả rất cao, khi chín màu xanh nâu.

Lê xanh thích hợp với nhiều loại đất như đất phù sa, đất đồi núi có tầng dầy từ 50 cm trở lên. Là cây trồng có hiệu quả kinh tế cao, nhưng thời gian gần đây việc sản xuất canh tác cây lê xanh đang đặt ra rất nhiều vấn đề như là: sự xuống cấp của các vườn cây, chất lượng suy giảm (quả nhỏ, mẫu mã xấu), sâu bệnh hại đa dạng và nguy hiểm; các TBKT về cây ăn quả được ứng dụng còn ít, chưa đồng bộ; không sử dụng chất điều tiết sinh trưởng, không bón phân qua lá và bổ sung vi lượng. Hiện tượng cách niên ra quả, năng suất thấp khá phổ biến (5 tấn/ha); Năng lực quản lý và đầu tư của các hộ dân còn hạn chế. ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng và uy tín của giống lê xanh đặc sản trên thị trường.

Rất nhiều cây lê xanh có tỷ lệ ra hoa, đậu quả thấp, quả non rụng sau tắt hoa nhiều, quả nhỏ, mã quả xấu ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả kinh tế của vườn và thu nhập của người trồng lê xanh. Xuất phát từ thực tế trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Điều tra thực trạng sản xuất và nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng giống lê xanh tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Điều tra hiện trạng sản xuất lê xanh tại một số vùng trồng chính của tỉnh Cao Bằng để đánh giá các yếu tố hạn chế đến năng suất và chất lượng giống lê xanh. - Xác định được một số biện pháp kỹ thuật chủ yếu có ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng giống lê xanh tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng.

Yêu cầu của đề tài 1. Điều tra hiện trạng sản xuất lê xanh tại một số vùng trồng chính của tỉnh Cao Bằng để đánh giá các yếu tố hạn chế đến năng suất và chất lượng giống lê xanh. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng giống lê xanh tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài về điều tra về giống lê xanh tại Cao Bằng là cơ sở cho việc qui hoạch vùng trồng, xác định chỉ giới địa lý để phát triển cây lê. Kết quả nghiên ảnh hưởng của một biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng giống lê xanh sẽ làm cơ sở để xây dựng qui trình kỹ thuật về thâm canh tăng năng suất cho cây lê tại Cao Bằng. Các kết quả của đề tài sẽ trở thành nguồn tham khảo và tư liệu sử dụng trong giảng dạy, đòa tạo và tập huấn về cây lê. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu giúp đánh giá được trực trạng sản xuất của cây lê xanh tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng.

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phầnbổ sung và hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật nâng cao tỷ lệ đậu hoa, quả, tăng năng suất, cải thiện mẫu mã quả và chất lượng sinh hóa quả trong quy trình kỹ thuật thâm canh lê phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, đã tạo ra rất nhiều các loại giống mới ưu việt hơn, kết hợp với trình độ thâm canh tiến bộ và khoa học, đã giúp cho năng suất và phẩm chất cây trồng được tăng lên đáng kể. Các giống mới được nghiên cứu ra ngày càng nhiều để nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng.

Các giống mới cho năng suất cao khi được thu hoạch quả trong thời gian thích hợp, qua đó mỗi giống khác nhau thì thích hợp thu hoạch quả trong thời gian các vụ khác nhau. Thời điểm thu hoạch quả có ảnh hưởng rất lớn đến năng suất và hiệu quả kinh tế cây trồng, khi một giống tốt được thu hoạch quả trong một thời điểm thích hợp, các điều kiện thời tiết thích hợp, sẽ giúp cây trồng ít bị sâu bệnh qua đó nâng cao được năng suất và phẩm chất. Lê xanh là một loại cây đặc sản tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, chỉ phù hợp với từng tiểu vùng khí hậu, cây cho năng suất cao, chất lượng tốt, cây có thể chịu được hạn. Tuy nhiên do canh tác theo lối quảng canh, chăm sóc không theo quy trình, thời tiết diễn biến phức tạp… dẫn đến sâu bệnh hại nhiều, tỷ lệ đậu hoa, quả thấp, quả nhỏ, năng suất chất lượng kém… nên muốn nâng cao năng suất, chất lượng và phát triển lê xanh theo hướng hàng hóa, ngoài việc sử dụng giống tốt cần áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật thâm canh hợp lý như sử dụng một số chế phẩm qua lá giúp cung cấp dinh dưỡng nhanh và tức thời cho cây vào các giai đoạn ra hoa, kết quả làm tăng năng suất và chất lượng của giống lê xanh.

Tình hình sản xuất và tiêu thụ lê 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lê trên thế giới Trên thế giới có khoảng 90 nước trồng lê, được trồng nhều nhất ở châu Âu, châu Á, châu Mỹ và châu Đại Dương. Lê thích nhiệt độ lạnh nhưng kém chịu rét đậm. Những vùng trồng lê chính của Nga là: Cranođaxki, Capkaja, 5 Ucraina.

Đặc biệt là vùng Địa Trung Hải và Nam Capkaja, người ta rất chú trọng tới việc trồng lê, ở những nơi đó được trồng chủ yếu là những giống lê ngon và có giá trị kinh tế nhất. Cây lê thuộc chi Pyrus, họ phụ Pomoideae, họ Rosaceae là cây ăn quả ôn đới quan trọng trên thế giới. Lê hiện đang được canh tác ở tất cả các vùng ôn đới trên thế giới với tổng diện tích năm 2018 đạt khoảng 10.134 ha với tổng sản lượng đạt xấp xỉ 59. Theo phân loại, hiện nay của các nhà khoa học dựa vào phân chia địa lý, Lê được chia thành 2 nhóm là Lê châu Âu và Lê châu Á.

Nhóm Lê châu Âu (Pyrus communis) có khoảng trên 20 loài và đang được sản xuất phổ biến tại các nước châu Âu, Nam châu Phi và một phần diện tích nhỏ tại Iran, Afganistan và các quốc gia trung Á. Nhóm Lê châu Á có khoảng 12 - 15 loài được trồng phổ biến ở các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc. Hiện nay, Trung Quốc là nước sản xuất Lê lớn nhất trên thế giới và hầu các giống lê thương mại của châu Á nói chung và Trung Quốc nói riêng đều xuất phát từ 3 loài P. Các giống lê trắng được trồng rất phổ biến ở phía bắc Trung Quốc, lê cát được trồng phổ biến ở thung lung dọc sông Trường Giang – Trung Quốc, ở Nhật Bản và Hàn Quốc.

ussuriensis không những được trồng phổ biến ở Trung Quốc mà còn xuất hiện phổ biến ở khu vực phía Đông nước Nga và Bắc Triều Tiên. Quả của các giống trong nhóm P. ussuriensis thường mềm khi chín, đây là đặc điểm khác so với đặc tính thịt quả giòn của lê trắng hay lê cát. Các giống lê bản địa của Việt Nam tại các tỉnh miền núi phía Bắc thường có thịt quả giòn và được xếp vào nhóm P.

Ở Pháp, lê được trồng rộng rãi ở tất cả các vùng với diện tích khá lớn, trong năm 1981 sản lượng lê của Pháp đứng thứ ba, sau Italia và Etats-Unis với 420 nghìn tấn/năm trên diện tích 22.