Chương 1: Cơ sở pháp lý về năng lực thực thi công vụ của công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã. Chương 2: Thực trạng năng lực thực thi công vụ của công chức Văn phòng - Thống kê các phƣờng ở quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. Chương 3: Quan điểm, giải pháp nâng cao năng lực thực thi công vụ của công chức Văn phòng - Thống kê các phƣờng ở quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. 9 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ NĂNG LỰC THỰC THI CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC VĂN PHÒNG - THỐNG KÊ CẤP XÃ 1.
Công chức cấp xã và công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã 1. Khái niệm công chức cấp xã và công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã Thuật ngữ “công chức” thƣờng đƣợc hiểu một cách khái quát là để chỉ những công dân đƣợc tuyển dụng vào làm việc thƣờng xuyên trong cơ quan nhà nƣớc. Công chức là một bộ phận quan trọng của nền hành chính nhà nƣớc đảm bảo cho nền hành chính hoạt động thông suốt, thống nhất và có hiệu quả. Khái niệm về công chức đƣợc hiểu không hoàn toàn giống nhau ở các quốc gia, thậm chí ngay trong phạm vi quốc gia thì quan niệm về công chức cũng khác nhau qua các thời kỳ.
Ở Việt Nam, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2010) là văn bản có giá trị pháp lý cao nhất từ trƣớc đến nay và đƣa ra khái niệm về công chức, công chức cấp xã đƣợc rõ ràng hơn. Tại Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung 10 Luan van là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được đảm bảo từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. Tại khoản 3, Điều 4 Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định: Công chức cấp xã là công dân Việt Nam đƣợc tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc [17, tr. Tại khoản 2, Điều 3 Chƣơng II của Nghị định số 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính phủ về chức danh, số lƣợng, một số chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở xã, phƣờng, thị trấn và những ngƣời hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, quy định công chức cấp xã gồm các chức danh sau: Trƣởng Công an; Chỉ huy trƣởng Quân sự; Văn phòng - Thống kê; Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trƣờng (đối với phƣờng, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trƣờng (đối với xã); Tài chính - Kế toán; Tƣ pháp - Hộ tịch; Văn hóa - Xã hội.
Cấp xã là đơn vị cơ sở của hệ thống chính quyền nhà nƣớc. Công chức Văn phòng - Thống kê là một trong những chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, có đặc điểm riêng và đƣợc hiểu nhƣ sau: Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã là công dân Việt Nam đƣợc tuyển dụng vào làm việc tại Ủy ban nhân dân cấp xã, có trách nhiệm tham mƣu, đề xuất các giải pháp giúp Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức điều hành các hoạt động quản lý nhà nƣớc ở địa phƣơng và thực hiện đúng các nhiệm vụ theo quy định tại Điều 5 Thông tƣ số 06/2012/TT-BNV ngày 30/10/2012 của Bộ Nội vụ hƣớng dẫn về chức danh, tiêu chuẩn cụ thể, nhiệm vụ và tuyển dụng công chức xã, phƣờng, thị trấn. Đặc điểm công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã 11 Luan van UBND cấp xã có một vị trí rất quan trọng, là cầu nối trực tiếp của hệ thống chính quyền nhà nƣớc với nhân dân, công chức cấp xã hoạt động theo thẩm quyền đƣợc pháp luật quy định, chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật, trƣớc nhân dân địa phƣơng và cơ quan quản lý cấp trên. Là một bộ phận rất quan trọng, bởi vậy đội ngũ công chức cấp xã nói chung, công chức Văn phòng - Thống kê nói riêng phải đáp ứng các yêu cầu về phẩm chất, năng lực và trình độ theo quy định chung đối với công chức.
Bên cạnh đó, công chức Văn phòng - Thống kê cũng có những đặc điểm riêng mang tính chuyên biệt so với các công chức khác theo quy định của pháp luật đối với chức danh công chức Văn phòng - Thống kê. Cụ thể nhƣ sau: Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã có trách nhiệm tham mƣu, giúp cho Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã trong các lĩnh vực: Văn phòng, thống kê, tổ chức, nhân sự, thi đua, khen thƣởng, kỷ luật, tín ngƣỡng, tôn giáo, dân tộc và thanh niên trên địa bàn theo quy định của pháp luật, là ngƣời trực tiếp xây dựng và theo dõi việc thực hiện các chƣơng trình, kế hoạch công tác của UBND cấp xã. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã hình thành từ nhiều nguồn khác nhau. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã không chỉ hình thành từ nguồn tuyển dụng mới, theo chính sách thu hút, cử tuyển mà còn do chuyển đổi chức danh cán bộ chuyên trách ở các tổ chức đoàn thể cấp xã theo yêu cầu của công tác tổ chức nhân sự cần phải bố trí sắp xếp lại.
Việc công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã đƣợc hình thành từ nhiều nguồn khác nhau nên dẫn đến chất lƣợng đội ngũ công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã không đồng đều. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã là đầu mối của nhiều lĩnh vực quản lý nhà nƣớc trên địa bàn nhƣ: Công tác thống kê, cải cách hành chính, thanh niên, thi đua - khen thƣởng, văn thƣ - lƣu trữ, công tác nội vụ…, trong 12 Luan van khi chỉ đƣợc đào tạo một ngành, một chuyên ngành nhất định; việc bố trí chƣa đúng chuyên môn đào tạo cũng dẫn đến nhiều hạn chế khi giải quyết công việc. Bên cạnh đó, công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều công việc dẫn đến chất lƣợng giải quyết công việc còn hạn chế, bộc lộ nhiều bất cập về năng lực, trình độ. Đây chính là vấn đề mà các cấp ủy đảng, chính quyền địa phƣơng rất quan tâm trong việc nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực của công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đƣợc giao.
Trên thực tế, theo khảo sát đa số công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã ở nông thôn đều có xuất thân từ địa phƣơng, có mối quan hệ gần gũi với nhân dân. Có thể nói, họ là những ngƣời gần dân nhất, hiểu đƣợc những nhu cầu, lợi ích, nguyện vọng, thái độ của ngƣời dân và do đó họ có điều kiện thuận lợi nhất trong việc thuyết phục, vận động nhân dân thực hiện tốt mọi chủ trƣơng đƣờng lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nƣớc. Tuy nhiên, vì có mối liên quan đến dòng tộc, gia đình và tình nghĩa hàng xóm với nhau nên trong quá trình thực thi công vụ vẫn bị ảnh hƣởng bởi tình cảm. Trong giải quyết công việc đôi khi còn theo cảm tính, coi nhẹ kỷ cƣơng, pháp luật.
Hoạt động của công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã gắn chặt với hoạt động của Ủy ban nhân dân cấp xã. Do vậy, công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã thƣờng hay đƣợc giới thiệu quy hoạch nguồn cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã và sau mỗi kỳ đại hội, bầu cử thƣờng có nhiều biến động, thay đổi. Vị trí, vai trò của công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã Cùng với đội ngũ công chức trong hệ thống chính trị ở xã, công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã là ngƣời tiếp xúc đầu tiên với tổ chức xã hội và công dân trong việc thay mặt cho nhà nƣớc thực thi công vụ, phục vụ nhân dân địa phƣơng. 13 Luan van Theo tính chất, nhiệm vụ đƣợc phân công, công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã thƣờng xuyên tiếp xúc với nhân dân, trực tiếp lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của nhân dân, do vậy công chức Văn phòng - Thống kê phải có những tham mƣu, đề xuất biện pháp xử lý, giải quyết các vấn đề phát sinh ở cơ sở, những công việc mà nhân dân đề nghị với Ủy ban nhân dân cơ sở chuẩn nhất, nếu công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã suy thoái về đạo đức, lối sống; xa dân, cửa quyền, hách dịch sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến uy tín của Đảng và Nhà nƣớc vì hoạt động thực thi công vụ của công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã cũng là phản ánh nền công vụ, thể chế hành chính, bản chất và mục tiêu của chế độ, của nhà nƣớc.
Ngƣợc lại, nếu công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã có tâm, có năng lực giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh thấu tình, đạt lý, đúng quy định ngay từ cơ sở thì sẽ giúp ổn định tình hình, nâng cao chất lƣợng hệ thống chính trị ở cơ sở, hạn chế đƣợc rất nhiều phiền hà cho cấp trên và tiết kiệm đƣợc công sức, cũng nhƣ tiền bạc của nhân dân, đồng thời nâng cao uy tín của chính quyền địa phƣơng. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong các mối quan hệ với các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể ở cơ sở. - Mối quan hệ đối với Đảng ủy cấp xã: Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã có nhiệm vụ phối hợp với văn phòng đảng ủy để xây dựng chƣơng trình công tác thƣờng kỳ của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp xã bảo đảm thống nhất với chƣơng trình công tác của Đảng ủy cấp xã.