Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CÔNG CHỨC QUẢN LÝ CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP TỈNH 1. Công chức quản lý các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh 1. Khái niệm công chức quản lý các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh 1. Khái niệm công chức quản lý: Thuật ngữ công chức gắn liền với sự ra đời công chức ở các nước phương Tây từ nửa cuối thế kỷ XIX, ở nhiều nước đã thực hiện chế độ công chức thời gian tương đối lâu; Công chức được hiểu là những công dân được tuyển dụng và bổ nhiệm giữ một chức vụ thường xuyên trong một công sở của Nhà nước ở Trung ương hay địa phương và ở trong nước hay ngoài nước, đã được xếp vào ngạch và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.9] Mỗi Quốc gia có những quan niệm và định nghĩa khác nhau về công chức.
Công chức quản lý ở CHDCND Lào, gồm những con người cụ thể có chức vụ quản lý, lãnh đạo, tập hợp thành đội ngũ: - Giữ các vị trí chủ yếu nhất của các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân các cấp, các ngành ở địa phương; có quyền hạn pháp lý được quy định trong tổ chức; - Có trách nhiệm chính trong công việc triển khai, tổ chức thực hiện mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, cấp trên tại địa phương mình. - Có trách nhiệm chính trong việc đề ra các nghị quyết, chủ trương, quyết định và tổ chức thực hiện trong phạm vi một tổ chức, một địa phương, một lĩnh vực công tác. - Chịu trách nhiệm chính về pháp lý và thực tế về những kết quả và hậu quả trong hoạt động mọi mặt ở địa phương, ngành, đơn vị mình. 11 Luận văn xác định, đội ngũ công chức quản lý là một tập hợp người có chức danh lãnh đạo, quản lý từ cấp phó trở lên đến thứ trưởng và tương đương; từ đó tác giả đưa ra khái niệm như sau: “Đội ngũ công chức lãnh đạo, quản lý các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh là tập hợp người giữ các chức danh lãnh đạo, quản lý như: Giám đốc, phó giám đốc sở và tương đương, làm việc trong các cơ quan hành chính Nhà nước ở tỉnh; hưởng lương từ ngân sách Nhà nước; đại diện cho uy tín, trí tuệ của một tổ chức hành chính và là linh hồn của tổ chức ấy, được bầu cử hay bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước cấp trên và tổ chức hành chính của mình về thành công hay thất bại trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức”.
Đội ngũ công chức quản lý là tập hợp những công chức chủ chốt, nhưng không phải là phép cộng đơn giản từ các cá nhân, từ từng công chức quản lý, mà đội ngũ này được hình thành, tổ chức theo một yêu cầu, chuẩn mực và tiêu chí nhất định, có số lượng, thành phần và cơ cấu phù hợp với yêu cầu của chức năng, nhiệm vụ của mỗi tổ chức, có chức năng lãnh đạo, quản lý và tổ chức phối hợp thực hiện nhiệm vụ, làm nhân lên sức mạnh của từng cá nhân cán bộ, tạo thành sức mạnh của cả đội ngũ và tổ chức. Khái niệm cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Các CQCM thuộc UBND tỉnh là một bộ phận cấu thành nền hành chính Nhà nước ở địa phương, quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội ở phạm vi địa phương, trên cơ sở nguyên tắc tập trung dân chủ và kết hợp hài hòa giữa lợi ích của nhân dân địa phương với lợi ích chung của cả nước. Theo Điều 12 chương 3 Luật hành chính địa phương nước CHDCND Lào năm 2015 quy định “Cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh gồm có các sở và cơ quan tương đương sở” gọi chung là sở.5] Các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh; thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh quản lý Nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương theo quy định của pháp luật và theo phân công ủy quyền của UBND cấp tỉnh. Sở có nhiệm vụ trình UBND cấp tỉnh dự thảo quyết định, chỉ thị; chương 12 trình, biện pháp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ cải cách hành chính Nhà nước về ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý Nhà nước được giao.
Sở có nhiệm vụ trình Chủ tịch UBND cấp tỉnh dự thảo quyết định, chỉ thị cá biệt thuộc thầm quyền ban hành của Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Ngoài ra sở còn giúp UBND cấp tỉnh quản lý Nhà nước đối với doanh nghiệp, tổ chức kinh tế tập thể, kinh tế cá nhân, các hội và các tổ chức phi chính phủ thuộc các lĩnh vực quản lý của CQCM theo quy định của pháp luật; hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ thuộc ngành, lĩnh vực quản lý đối với CQCM thuộc UBND cấp huyện; quy định cụ thể chức năng, nghiệm vụ, quyền hạn của văn phòng, phòng chuyên môn nghiệp vụ, chi cục và dơn vị sự nghiệp công lập thuộc sở, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của sở theo hướng dẫn chung của Bộ quản lý ngành, lĩnh vực và theo quy định của UBND tỉnh. Các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế công chức, vị trí việc làm, cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp và số lượng người làm việc trong đơn vị sự nghiệp công lập và công tác của UBND cấp tỉnh, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ của Bộ, cơ quan ngang Bộ ở Trung ương. Khái niệm công chức quản lý các CQCM thuộc UBND tỉnh: Từ những khái niệm về công chức quản lý và khái niệm về CQCM thuộc UBND tỉnh thì công chức quản lý các CQCM thuộc UBND tỉnh trong luận văn này được định nghĩa là: Những người được tuyển dụng, bổ nhiệm giữ chức vụ có thời hạn, làm việc trong cơ quan hành chính nhà nước thuộc UBND tỉnh, trong biên chế và hưởng lương phụ cấp chức vụ lãnh đạo từ ngân sách Nhà nước nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các CQCM thuộc UBND tỉnh, quản lý Nhà nước trên các lĩnh vực thuộc thẩm quyền địa phương, duy trì trật tự an ninh, giữ vững ổn định và phát triển kinh tế, xã hội.
Như vậy, công chức quản lý các CQCM thuộc UBND tỉnh gồm có người đứng đầu (Giám đốc) và cấp phó của người đứng đầu (phó giám đốc) các Sở và tương đương. Vị trí, vai trò, đặc điểm của công chức quản lý cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh 1. Vị trí Giám đốc là người đứng đầu chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh và trước pháp luật về thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của CQCM do mình phụ trách và các công việc được UBND, Chủ tịch UBND cấp tỉnh phân công hoặc uỷ quyền; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và chịu trách nhiệm khi để xảy ra tình trạng tham nhũng, lãng phí; gây thiệt hại trong tổ chức, đơn vị thuộc quyền quản lý của mình, có trách nhiệm báo cáo với UBND, Chủ tịch UBND cấp tỉnh và Bộ cấp Trung ương quản lý ngành, lĩnh vực về tổ chức, hoạt động của cơ quan mình, báo cáo công tác trước HĐND và UBND cấp tỉnh khi được yêu cầu; phối hợp với người đứng đầu cơ quan chuyên môn, các tổ chức chính trị - xã hội cấp tỉnh giải quyết những vấn đề liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình. - Phó giám đốc là cấp phó của người đứng đầu, người giúp Giám đốc chỉ đạo một số mặt công tác và chịu trách nhiệm trước Giám đốc về nhiệm vụ được phân công.
Khi Giám đốc vắng mặt được Giám đốc ủy nhiệm điều hành các hoạt động của sở hoặc tương đương. Vai trò Công chức quản lý các CQCM có vai trò rất quan trọng trong hoạt động công vụ, trong xây dựng và hoàn thiện bộ máy Nhà nước. Hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước của chính́ quyền tỉnh xét đến cùng được quyết định bởi năng lực và hiệu quả của đội ngũ công chức và đó cũng là điều quan trọng mà Đảng và Nhà nước luôn quan tâm trong suốt quá trình xây dựng đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm “Cán bộ là gốc của mọi công việc” và Người khẳng định“công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”, Nếu đội ngũ công chức vững mạnh ngang tầm với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng thì việc xây dựng đường lối chính trị đúng đắn, tạo cơ sở và điều kiện tiên quyết để đưa sự nghiệp cách mạng đi đến thắng lợi.
Vai trò của đội ngũ công chức quản lý các CQCM thể hiện qua những mối quan hệ cơ bản và lồng ghép với nhau: 14 Một là, quan hệ giữa đường lối, nhiệm vụ chính trị với công chức quản lý các CQCM là mối quan hệ nhân quả: Công chức quản lý các CQCM có phẩm chất và năng lực tốt mới có thể đề ra đường lối đúng, mới có thể cụ thể hóa, bổ sung hoàn chỉnh và thực hiện tốt đường lối. Hai là, quan hệ với nhân dân: Công chức quản lý các CQCM có vai trò làm cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và quần chúng nhân dân. Công chức quản lý là những người đem chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành; đồng thời, nắm tình hình triển khai chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, phản ánh cho Đảng, Nhà nước bổ sung cho đúng đắn và phù hợp với thực tiễn. Ba là, quan hệ với bộ máy: Công chức quản lý các CQCM có vai trò tham gia sức mạnh quyền lực và hiệu lực do tập thể tạo nên.
Công chức quản lý là nhân tố chủ yếu hàng đầu của tổ chức, chịu sự ràng buộc của tổ chức, công chức quản lý các CQCM phải hoạt động theo những nguyên tắc và khuôn khổ nhất định. Tổ chức bộ máy khoa học và hợp lý thì công chức làm việc càng hiệu lực và hiệu quả. Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của dân, do dân và vì dân, công chức quản lý các CQCM với tư cách là người thực thi pháp luật càng có vai trò, vị trí quan trọng trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như trong triển khai thực hiện pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống. Đội ngũ công chức là công bộc của dân, có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ kỹ cương, phép nước, bảo vệ pháp luật và công lý, bảo vệ các quyền tự do, dân chủ, quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo đảm trật tự xã hội.