CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VE ĐẦU TƯ NANG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của DN trong nền kinh tế 1.1 Khái niệm về cạnh tranh và khả năng cạnh tranh 1.1 Cạnh tranh: Cạnh tranh là khái niệm rất rộng, xuất hiện trong hầu hết các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, từ cuộc sống sinh hoạt hằng ngày đến các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, thé thao. và có khá nhiều định nghĩa, cách hiểu khác nhau về cạnh tranh. Thuật ngữ “cạnh tranh” có nguồn gốc từ tiếng la tinh với nghĩa chủ yếu là sự dau tranh, ganh đua, thi đua giữa các đối tượng cùng pham chat, cùng loại, đồng giá tri nhằm đạt được những ưu thế, lợi thế mục tiêu xác định.
Trong hình thái cạnh tranh thị trường, quan hệ ganh đua xảy ra giữa chủ thé cung (nhóm người bán), cũng như chủ thé cầu (nhóm người mua), cả hai nhóm này tiễn tới cạnh tranh với nhau và được liên kết với nhau bằng giá cả thị trường. Theo Samuelson (năm 1948): “Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành khách hàng”. Theo Adam Smith (năm 1776): “Cạnh tranh có thể làm giảm chỉ phí và giá cả sản phẩm, từ đó khiến cho toàn bộ xã hội được lợi do năng suất của các doanh nghiệp tăng lên tạo ra”. Theo từ điển kinh doanh (xuất bản năm 1992 ở Anh) thì cạnh tranh trong cơ chế thị trường được định nghĩa là "Sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh nhằm giành tài nguyên sản xuất cùng một loại hàng hoá về phía mình”.
Có nhiều biện pháp cạnh tranh: cạnh tranh giá cả (giảm giá) hoặc cạnh tranh phi giá cả (Khuyến mãi, quảng cáo) Hay cạnh tranh của một doanh nghiệp, một ngành, một quốc gia là mức độ mà ở đó, dưới các điều kiện về thị trường tự do và công bằng có thé sản xuất ra các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ đáp ứng được đòi hỏi của thị trường, đồng thời tạo ra việc làm và nâng cao được thu nhập thực tẾ. Vì vậy, ngày nay hầu hết các nước đều thừa nhận và coi cạnh tranh không chỉ là môi trường mà nó còn là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Do vậy cạnh tranh có thể nói là sự phan đấu vươn lên giành vị trì đứng dau trong lĩnh vực hoạt động bằng cách cập nhật sử dụng công nghệ tiên tiễn, nghiên cứu tạo ra sản phẩm toi wu. Kha năng cạnh tranh: Hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Theo Fafchams, khả năng cạnh tranh là khả năng doanh nghiệp đó có thể sản xuất ra sản phẩm với chi phí biến đổi trung bình thấp hơn giá của nó trên thị trường.
Theo cách hiéu này doanh nghiệp nào sản xuất ra các sản phẩm tương tự như của các doanh nghiệp khác nhưng với chi phí thấp hon thì được coi là có kha năng cạnh tranh. Randall cho rằng khả năng cạnh tranh là khả năng giành được và duy trì thị phần trên thị trường với lợi nhuận nhất định. Trong khi đó, theo Dunning thi khả nang cạnh tranh là khả năng cung ứng sản phâm của chính doanh nghiệp trên các thị trường khác nhau mà không phân biệt nơi bố trí sản xuất của doanh nghiệp đó Và theo một số quan điểm khác, khả năng cạnh tranh là trình độ công nghệ sản xuất sản phẩm theo đúng yêu cầu của thị trường đồng thời duy tri được thu nhập của mình Do đó, ta có thể khái quát rằng khả năng cạnh tranh là khả năng mà doanh nghiệp có gắng giành được và duy trì thị trường dé có lợi nhuận nhất định. Thực chat khi đề cập đến khả năng cạnh tranh thì cũng đồng nghĩa với việc chiếm lĩnh thị trường và tạo ra lợi nhuận.
Tăng cường khả năng cạnh tranh là việc mà mỗi doanh nghiệp đều cố gắng thực hiện. Trong cơ chế thị trường hiện nay tăng khả năng cạnh tranh là một đòi hỏi khách quan đặc biệt trong bối cạnh với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, hội nhập quốc tế diễn ra trên các khía cạnh của đời sống, những đòi hỏi của khách hàng về sản phâm ngày càng khắt khe hơn. Người tiêu dùng luôn có xu hướng tiêu dùng những sản pham có chất lượng cao với giá cả hợp ly. Thực chat tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp là việc doanh nghiệp có gang tạo ra ngày càng nhiều hơn các ưu thé trên tất cả các mặt dé có thể chiếm lĩnh được thị trường như: giá cả, chất lượng, nhãn hiệu, uy tín.
Khi đó, doanh nghiệp phải áp dụng tổng hợp các biện pháp khác nhau như cắt giảm chi phí sản xuất dé hạ giá thành sản phẩm, hạ giá bán sản phẩm, áp dung công nghệ tiên tiến hiện đại trong sản xuất sản pham dé nâng cao chất lượng, nâng cao trình độ đội ngũ lao động. Hay có thé nói rộng hơn là việc tăng cường khả năng cạnh trnah của doanh nghiệp là sự thay đổi mối tương quan về thế và lực của doanh nghiệp trên tất cả các mặt của quá trình sản xuất. Các loại hình cạnh tranh: Dựa trên các tiêu thức khác nhau mà người ta phân thành nhiều loại hình cạnh tranh khác nhau. Căn cứ vào chủ thể tham gia vào thị trường Người ta chia cạnh tranh làm ba loại: Cạnh tranh giữa người ban và người mua: Là cuộc cạnh tranh diễn ra theo "luật" mua rẻ bán đắt.
Người mua luôn muốn mua được rẻ, ngược lại người bán lại luôn muốn được bán đắt. Sự cạnh tranh này được thực hiện trong quá trình mặc cả va cuối cùng giá cả được hình thành và hành động mua được thực hiện. Cạnh tranh giữa người mua với người ban: Là cuộc cạnh tranh trên cơ sở quy luật cung cầu. Khi một loại hàng hoá, dịch vụ nào đó mà mức cung cấp nhỏ hơn nhu cầu tiêu dùng thì cuộc cạnh tranh sẽ trở nên quyết liệt và giá dịch vụ hàng hoá đó sẽ tăng.
Kết quả cuối cùng là người bán sẽ thu được lợi nhuận cao, còn người mua thì mất thêm một số tiền. Đây là một cuộc cạnh tranh mà những người mua tự làm hại chính mình. Cạnh tranh giữa những người bán với nhau: Đây là cuộc cạnh tranh gay go và quyết liệt nhất, nó có ý nghĩa sống còn đối với bat kì một doanh nghiệp nao. Khi sản xuất hàng hoá phát triển, số người bán càng tăng lên thì cạnh tranh càng quyết liệt bởi vì doanh nghiệp nào cũng muốn giành lay lợi thé cạnh tranh, chiếm lĩnh thi phần của đối thủ và kết quả đánh giá doanh nghiệp nào chiến thắng trong cuộc cạnh tranh này là việc tăng doanh số tiêu thụ, tăng thị phần và cùng với đó sẽ là tăng lợi nhuận, tăng đầu tư chiều sâu và mở rộng sản xuất.
Trong cuộc chạy đua này những doanh nghiệp nào không có chiến lược cạnh tranh thích hợp thì sẽ lần lượt bị gạt ra khỏi thị trường nhưng đồng thời nó lại mở rộng đường cho những doanh nghiệp nào nam chắc được "vũ khí" cạnh tranh và dam chấp nhận luật chơi phát triển. Căn cứ theo phạm vi ngành kinh tế Người ta chia cạnh tranh thành hai loại: Cạnh tranh trong nội bộ ngành: Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng sản xuất hoặc tiêu thụ một loại hàng hoá hoặc dịch vụ nào đó. Trong cuộc cạnh tranh này có sự thôn tính lẫn nhau. Những doanh nghiệp chiến thắng sẽ mở rộng phạm vi hoạt động của mình trên thị trường.
Những doanh nghiệp thua cuộc sẽ phải thu hẹp kinh doanh thậm chí phá sản. Cạnh tranh giữa các ngành: Là sự cạnh tranh giữa các chủ doanh nghiệp trong ngành kinh tế khác nhau, nhằm giành lấy lợi nhuận lớn nhất. Trong quá trình cạnh tranh này, các chủ doanh nghiệp luôn say mê với những ngành đầu tư có lợi nhuận nên đã chuyên vốn từ ngành ít lợi nhuận sang ngành nhiều lơi nhuận. Sự điều tiết tự nhiên theo tiếng gọi của lợi nhuận này sau một thời gian nhất định sẽ hình thành nên một sự phân phối hợp lý giữa các ngành sản xuất, dé rồi kết quả cuối cùng là, các chủ doanh nghiệp đầu tư ở các ngành khác nhau với số vốn như nhau thì cũng chỉ thu được như nhau, tức là hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân giữa các ngành.
Căn cứ vào mức độ, tính chất của cạnh tranh trên thị trường Người ta chia cạnh tranh thành 3 loại: Cạnh tranh hoàn hảo: Là hình thức cạnh tranh mà trên thị trường có rất nhiều người bán, người mua nhỏ, không ai trong số họ đủ lớn để bằng hành động của mình ảnh hưởng đến giá cả dịch vụ. Điều đó có nghĩa là không cần biết sản xuất được bao nhiêu, họ đều có thé bán được tat cả sản phẩm của minh tại mức giá thị trường hiện hành. Vì vậy một hãng trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo không có ly do gì dé bán rẻ hơn mức giá thị trường. Hơn nữa nó sẽ không tăng giá của mình lên cao hơn giá thị trường vì nếu thế thì hãng sẽ chăng bán được gì.
Nhóm người tham gia vào thị trường này chỉ có cách là thích ứng với mức giá bởi vì cung cầu trên thị trường được tự do hình thành, giá cả theo thị trường quyết định, tức là ở mức số cầu thu hút được tất cả số cung có thé cung cấp. Đối với thị trường cạnh tranh hoàn hảo sẽ không có hiện tượng cung cầu giả tạo, không bị hạn chế bởi biện pháp hành chính nhà nước. Vì vậy trong thị trường này giá cả thị trường sẽ dần tới mức chỉ phí sản xuất. Cạnh tranh không hoàn hảo: Nêu một hang có thé tác động đáng ké đến giá cả thị trường đối với đầu ra của hãng thì hãng ấy được liệt vào "hãng cạnh tranh không hoàn hao".
Như vậy cạnh tranh không hoàn hảo là cạnh tranh trên thị trường không đồng nhất với nhau. Mỗi loại sản phẩm có thé có nhiều loại nhãn hiệu khác nhau, mỗi loại nhãn hiệu lại có hình ảnh và uy tín khác nhau mặc dù xem xét về chất lượng thì sự khác biệt giữa các sản phẩm là không đáng ké. Các điều kiện mua bán cũng rất khác nhau. Những người bán có thể cạnh tranh với nhau nhằm lôi kéo khách hàng về phía mình bằng nhiều cách như: Quảng cáo, khuyến mại, những ưu đãi về giá và dịch vụ trước, trong và sau khi mua hàng.
Đây là loại hình cạnh tranh rất phổ biến trong giai đoạn hiện nay. Cạnh tranh độc quyển: Là cạnh tranh trên thị trường mà ở đó một người bán một loại san phâm không đồng nhất.