CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VE BẢO HIEM CON NGƯỜI 1. Khái quát chung về bảo hiểm con người 1. Khái niệm chung Từ trước đến nay, con người luôn được coi là lực lượng sản xuất chủ yếu, là nhân tố quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội.
Song trong lao động sản xuất cũng như cuộc sống hàng ngày, những rủi ro: tai nạn, ốm đau, bệnh tật, mat việc làm, giả yếu,. văn luôn tồn tại và tác động đến nhiều mặt của cuộc sống con người. Vì vậy, vấn đề mà bất kì xã hội nào cũng quan tâm là làm thế nào để khắc phục được hậu quả của rủi ro nhằm đảm bảo cuộc sống của con người. Thực tế, đã có nhiều biện pháp như: phòng tránh, cứu trợ, tiết kiệm,.
nhưng bảo hiểm luôn được đánh giá là một trong những biện pháp hữu hiệu. Chúng ta có thé phân loại bảo hiểm thành hai bộ phận chính đó là bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm thương mại (BHTM) và bảo hiểm con người (BHCN) là một phần của BHTM. Ở mỗi quốc gia vào mỗi thời điểm mà hoạt động sống của con người là khác nhau và cũng vì vậy mà BHCN cũng được chia thành nhiều loại khác nhau. Nhung cách phân loại dựa trên rủi ro bảo hiểm là các phân loại được sử dụng phô biến, chúng ta có thể chia BHCN ra thành hai loại chính: ® Bảo hiểm nhân thọ: là loại hình bảo hiểm bảo đảm cho các rủi ro có liên quan đến tuổi thọ của con người bao gồm hai sự kiện sống và chết.
BHNT được chia làm 3 trường hop: Bảo hiểm trong trường hợp sông: bảo hiểm trong trường hợp tử vong và bảo hiểm hỗn hợp. e Bảo hiển con người phi nhân thọ: là loại hình bảo hiểm chỉ liên quan đến các loại rủi ro như bệnh tật, tai nạn, mất khả năng lao động và cả tử vong. Đặc điểm của loại bảo hiểm này là không liên quan tuổi thọ của con người. Khái niệm của bảo hiểm con người phi nhân thọ: Ở trên thế giới, loại hình BHCNPNT được triển khai sớm hơn loại hình BHCN nhân thọ.
Ở Việt Nam, hau hết các loại hình BHCNPNT được triển khai vào những năm cuối thập ki 80 đầu thập kỉ 90, mãi tới năm 1996 mới tô chức triển khai BHCN nhân thọ. Căn cứ khoản 14 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 giải thích BHPNT là loại hình bảo hiểm cho những thiệt hại về tài sản và những tôn thất khác hoặc trách nhiệm dân sự đối với người thứ ba. Đối với BHCNPNT, không có định nghĩa cụ thé nao được nêu ra nhưng nếu xét theo các đối tượng bảo hiểm của các loại hình BHPNT thì có thể hiểu: BHCNPNT là loại bảo hiểm có đối tượng bảo hiểm là tính mạng, sức khỏe và khả năng lao động của con người. Về phương diện kỹ thuật, BHCNPNT là loại bảo hiềm có mục đích thanh toán những khoản trợ cấp hoặc số tiền nhất định cho người được bảo hiềm hoặc người thụ hưởng bảo hiểm, trong trường hợp xảy ra những sự kiện tác động đến chính bản than NDBH.
Về phương diện pháp lý, BHCNPNT là loại bảo hiểm theo đó dé đổi lay phi bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm, người bảo hiểm cam kết sẽ trả cho NDBH hoặc người thụ hưởng bảo hiểm một số tiền nhất định theo thỏa thuận khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Như vậy, BHCNPNT đảm bao cho rủi ro tác động trực tiếp đến NDBH như tai nạn, ốm đau. Chi những ton hại thân thé con người mới là đối tượng của HDBH. Một vu hỏa hoạn có thé vừa gây ra tốn hại về người, vừa làm thiệt hại về tài sản, những tốn hại về người thuộc đối tượng của bảo hiểm này, còn thiệt hại vệ tài sản thuộc đôi tượng của loại bảo hiêm khác.
Vai rò của Bao hiém con người Con người là "tài nguyên vô cing quý giá của mọi quốc gia, mọi dân tộc, việc bảo vệ con người luôn là việc được quan tâm hàng đầu. Trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triên như hiện nay, mặc dù sức lao động của con người đang dân được thay thê bởi máy móc, thiết bị song con người vân là lực lượng sản xuất chủ yêu, là nhân tố quyết định tới sự phát triển của kinh tế xã hội. Trong mọi thời kỷ, những hoạt động lao động sản xuất cũng như sinh hoạt hàng ngày luôn tiềm tàng những rủi ro như tai nạn, ốm đau, bệnh tật, mat việc làm, già yếu,. Nó vẫn luôn ton tại va tác động nhiều mặt đến cuộc sống của con người.
Nếu một người nào đó gặp phải rủi ro trong cuộc sống thì không chỉ cuộc sống của người đó bị ảnh hưởng mà còn ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống của gia đình họ và xã hội. Chính vì vậy, van đề mà bat kỳ xã hội nào cũng quan tâm là làm thé nào dé khắc phục được hậu quả của rủi ro nhăm đảm bảo cho cuộc sống con người. Thực tế đã có rất nhiều biện pháp được áp dụng như phòng tránh, cứu trợ, tiết kiệm.nhưng bảo hiểm luôn được đánh giá là một trong những biện pháp hiệu quả và ít ton kém nhất. Vào thé kỷ V trước công nguyên, Periclex đã thành lập Hội đoàn tương hỗ hoạt động nhằm trợ giúp cho các thành viên và gia đình của họ trong trường hợp tử vong, 6m đau, bệnh tat,.
Cũng từ thời trung cô, xã hội đã xuất hiện những bản cam kết đảm bảo an toàn cho các khoản tiên bỏ ra mua bán tù binh, nô lệ của các ông chủ nêu không may những người này bị chết. Đây là loại hình BHCN sơ khai. Ngày nay, xã hội càng phát triển thì loại hình BHCN nay cảng được triển khai một cách rộng rai, xứng với tầm quan trọng và sự đóng góp to lớn của nó đối với xã hội. Ngoài BHYT, BHXH, các dịch vụ BHCN trong BHTM ra đời là hết sức cần thiết nhằm đáp ứng mọi nhu cầu của các tầng lớp dân cư trong xã hội.
Tuy rằng giữa hai hệ thống bảo hiểm này có nhiều điểm khác biệt nhưng chúng không đối lập, mâu thuần mà góp phan bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau. Các nghiệp vụ BHCN có thé thay thế BHXH trong nhiều trường hợp, chang hạn như những khu vực của nên kinh tê, những nơi mà BHXH chưa thực hiện hoặc có nhưng không đủ bù đắp phan thu nhập bị giảm sút của người lao động. Có nhiều loại rủi ro nằm ngoài phạm vi của BHXH hoặc các khoản trợ cấp BHXH không đủ dé đáp ung được những nhu cầu khắc phục hậu quả rủi ro. Phần chênh lệch và thiếu hụt này sẽ được những nghiệp vụ khác nhau trong BHTM bù đắp.
Như vậy, nghiệp vụ BHCNPNT có vai trò hết sức quan trọng giúp mọi người chống lại những bập bênh của cuộc sống trong sự đa dạng và phức tạp của rủi ro. Đối với người tham gia BHCN phi nhân thọ: Khi tham gia bao hiểm họ có quyền yên tâm hơn về mặt tinh than trong cuộc sống, yên tâm lao động và sản xuất. BHCN có thé đảm bao cho họ và gia đình họ có một nguén tài chính cần thiết dé trang trải cuộc sống khi không may xảy ra rủi ro ảnh hưởng đến thu nhập của họ. Hơn nữa khi khách hàng tham gia mua bảo hiểm cho người thân còn thể hiện sự quan tâm tới gia đình của mình, tạo nên một động lực cho cuộc song.
Đối với các tổ chức, doanh nghiệp tham gia BHCN cho nhân viên: Điều này thể hiện sự quan tâm tới người lao động, khiến họ yên tâm làm việc, như vậy sẽ giúp nâng cao năng suất, lợi nhuận của công ty, uy tín và thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường. Mặt khác, khi có rủi ro xảy ra thì công ty, doanh nghiệp có thé giảm được những khoản bồi thường vi đã có bảo hiểm chi trả. Đối với toàn xã hội: BHCNPNT góp phân chăm sóc sức khoẻ cho cộng đồng và cho toàn xã hội, thé hiện sự tuong thân tương ái, lá lành dum lá rách. Mặt khác, BHCNPNT cũng góp phân đảm bảo an sinh xã hội, phát triển kinh tế xã hội, là công cụ dé huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong công chúng, tạo việc làm, giải quyết các van dé xã hội.
Đặc điểm của bảo hiểm con người phi nhân thọ Khác với BHCN nhân thọ là quá trình bảo hiểm các rủi ro liên quan đén sinh mạng, cuộc sông và tuổi thọ của con người thi BHCNPNT mang những đặc điểm cơ bản sau: e Hau quả của những rủi ro mang tính thiệt hai vì rủi ro ở đây là tai nạn, bệnh tật, 6m đau, thai sản liên quan đến thân thể và sức khỏe con người. Tính chất rủi ro được bộc lộ khá rõ còn tính chất tiết kiệm không được thẻ hiện. e NDBH thường được quy định trong một khoảng tuổi nhất định, CTBH không chấp nhận bảo hiểm cho người có độ tuôi quá cao hoặc quá thấp. Vì những đối tượng nay có tình trạng rủi ro phức tạp, xác suất rủi ro cao, việc kiểm soát và quản lý rủi ro khó thực hiện.
e Thời hạn của BHCNPNT ngắn hơn BHNT và thường là 1 năm. ® Phí bảo hiểm thường được nộp một lần khi kí kết HDBH và việc tính toán phí cũng như STBH cũng được thực hiện để dàng hơn. Một trong những điều kiện tiên quyết dé HĐBH có hiệu lực và CTBH chấp nhận chi trả tiền khi có rủi ro xảy ra đó là người tham gia bảo hiểm phải đóng một khoản tiền nhất định cho CTBH, gọi là phí bảo hiểm. Việc xác định được một cách chính xác mức phí bảo hiểm hợp lý là yếu tố quan trọng quyết định đến thành công của CTBH.
Mức phi bảo hiểm phải được xác định dé có thé đảm bao đủ chi trả bồi thường và chi quản lý, vừa đem lại lợi nhuận cho công ty. Nếu để mức phí quá thấp thì có thể dẫn đến hiện tượng thu không đủ bù chi, làm ảnh hưởng tới doanh thu và lợi nhuận của BHCN nói chung và công ty nói riêng. Ngược lại, nếu dé mức phí quá cao sẽ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của công ty trên thị trường đồng thời khó hấp dẫn được khách hàng. e Các nghiệp vụ BHCNPNT thường được triển khai kết hợp với các nghiệp vụ bảo hiểm khác trong cùng một HĐBH.
Ví dụ như bảo hiểm tai nạn lái phụ xe thường được triển khai cùng bảo hiểm vật chất xe, bảo hiểm trách nhiệm dân sự trong hợp đồng xe cơ giới,. Việc triển khai kết hợp này sẽ làm cho chi phí khai thác, chi phí quản lý và các loại chi phí khác của CTBH giảm đi từ đó có điều kiện dé giảm phí bảo hiểm.