Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ấn tượng bất chấp các biến động kinh tế vĩ mô và dịch bệnh. Theo báo cáo từ Cục Quản lý và Giám sát Bảo hiểm, trong 5 tháng đầu năm 2021, tổng doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ toàn ngành đạt 58.031 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng 33,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong cấu trúc phân phối bảo hiểm, kênh đại lý truyền thống luôn giữ vai trò huyết mạch, đóng góp phần lớn nguồn thu phí cho các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ. Tuy nhiên, trước làn sóng cạnh tranh khốc liệt từ các đối thủ lớn và sự vươn lên mạnh mẽ của kênh phân phối qua ngân hàng, hoạt động của hệ thống đại lý đang đối mặt với nhiều rào cản về chất lượng tư vấn, tính bền vững và sự phân bổ thị trường.

Công trình nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng quản lý và phát triển mạng lưới đại lý kinh doanh tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Bảo hiểm Nhân thọ Dai-ichi Việt Nam trong giai đoạn 2018 đến năm 2022. Mục tiêu then chốt của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về đại lý bảo hiểm nhân thọ chuyên nghiệp, đánh giá khách quan các thành tựu cùng những điểm nghẽn trong tổ chức mạng lưới, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp thực tiễn cho giai đoạn 2023 đến 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hiệu suất của hơn 120.000 tư vấn tài chính và củng cố mạng lưới trên 290 văn phòng tổng đại lý khắp 63 tỉnh thành, đảm bảo giữ vững vị thế top 3 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ nước ngoài hàng đầu tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân phối trung gian thương mại của Philip Kotler, khẳng định vai trò của đại lý trong việc khắc phục khoảng cách địa lý, thời gian và văn hóa giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng. Hoạt động đại lý giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành, thâm nhập thị trường sâu rộng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng quy luật phát triển biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin về sự tích lũy về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất để luận giải lộ trình nâng cấp mạng lưới đại lý từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng chuyên môn.

Về phương diện pháp lý, nghiên cứu áp dụng các quy định chuẩn mực tại Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 ngày 16 tháng 6 năm 2022 (Khoản 13 Điều 4 quy định về bảo hiểm nhân thọ và Khoản 2 Điều 4 quy định về hoạt động kinh doanh bảo hiểm) cùng Luật Thương mại năm 2005 (Điều 166 và Điều 167 về đại lý thương mại). Khung phân tích làm rõ 4 khái niệm cốt lõi: bảo hiểm nhân thọ, đại lý bảo hiểm, hệ thống tổng đại lý và cơ chế thù lao hoa hồng. Mô hình quản trị đại lý được nghiên cứu theo cấu trúc phân cấp khu vực địa lý, bao gồm các cấp bậc: Giám đốc kinh doanh vùng, Trưởng phòng kinh doanh, Trưởng nhóm kinh doanh và Tư vấn tài chính trực tiếp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên của Dai-ichi Life Việt Nam giai đoạn 2018 đến 2022 và số liệu thống kê từ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cùng Cục Quản lý và Giám sát Bảo hiểm. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng với cỡ mẫu 150 tư vấn tài chính và cán bộ quản lý đại lý tại các văn phòng đại diện ở Hà Nội, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh. Việc lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả và so sánh chuỗi thời gian cho phép lượng hóa chính xác sự chuyển dịch về doanh thu phí mới, quy mô nhân sự và năng suất khai thác hợp đồng qua từng năm. Toàn bộ quy trình điều tra, xử lý số liệu và phân tích được thực hiện xuyên suốt từ tháng 8 năm 2022 đến tháng 2 năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Dai-ichi Life Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng tài chính và quy mô vốn vượt trội. Sau khi được Bộ Tài chính cấp phép tăng vốn điều lệ lên 7.700 tỷ đồng vào ngày 3 tháng 10 năm 2018, tổng tài sản của công ty đã tăng mạnh từ 36.500 tỷ đồng năm 2020 lên gần 46.000 tỷ đồng vào cuối năm 2021. Tổng doanh thu phí bảo hiểm tăng liên tục từ hơn 11.500 tỷ đồng năm 2018 lên 13.000 tỷ đồng năm 2019, đạt 15.610 tỷ đồng năm 2020 (tăng 20%) và cán mốc 18.650 tỷ đồng năm 2021 (tăng 19,4% so với năm 2020).

Thứ hai, tốc độ tăng trưởng của kênh đại lý truyền thống có dấu hiệu giảm nhiệt rõ rệt. Tốc độ mở rộng văn phòng mới của mạng lưới đại lý giảm dần từ mức 14% năm 2019 xuống 10,9% năm 2020 và chỉ còn 7,8% trong năm 2021. Doanh thu phí mới từ kênh đại lý đạt 3.045 tỷ đồng vào năm 2018 với 415.625 hợp đồng mới được khai thác, nhưng đang chịu sự san sẻ thị phần mạnh mẽ khi doanh thu bán mới từ kênh hợp tác ngân hàng tăng trưởng bứt phá gần 70%, chiếm tới 40% tổng doanh thu khai thác mới của công ty.

Thứ ba, cơ cấu lực lượng đại lý bộc lộ sự mất cân đối về địa bàn và chất lượng chuyên môn. Mặc dù sở hữu lực lượng lên tới 120.000 tư vấn tài chính cùng 290 văn phòng tổng đại lý, khoảng 75% đến 80% nhân sự lại tập trung đông đặc tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, khiến thị trường nông thôn và ven đô chưa được bao phủ hiệu quả. Đáng chú ý, tỷ lệ đại lý thi đạt yêu cầu kiểm tra kiến thức chuyên môn sau các khóa đào tạo chỉ đạt từ 40% đến 55%, phản ánh lỗ hổng trong công tác huấn luyện thực chiến.

Thảo luận kết quả

Sự sụt giảm tỷ trọng đóng góp của kênh đại lý bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân nội tại và bối cảnh khách quan. Về chính sách đãi ngộ, cơ chế chi trả hoa hồng chủ yếu dựa trên doanh thu phí năm đầu khiến thu nhập của đại lý không ổn định, dẫn đến tâm lý xem đây là nghề tạm thời và tỷ lệ bỏ nghề cao. Trong khi đó, tại các thị trường bảo hiểm phát triển, mô hình lương cố định kết hợp thưởng duy trì hợp đồng giúp giữ chân nhân tài tốt hơn. Về phân tích trực quan, dữ liệu có thể được thể hiện qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường nhằm minh họa rõ rệt sự tương phản giữa đà tăng của tổng doanh thu phí toàn công ty (đạt 18.650 tỷ đồng năm 2021) với sự đi ngang của doanh thu phí mới kênh đại lý, song song cùng bảng so sánh tỷ trọng giữa kênh đại lý và kênh ngân hàng. Sự dịch chuyển mạnh mẽ sang kênh phân phối qua hơn 2.400 điểm giao dịch ngân hàng đối tác đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cấp lực lượng đại lý theo chuẩn chuyên gia hoạch định tài chính độc lập.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, chuẩn hóa và đổi mới toàn diện chương trình đào tạo đại lý. Phòng Đào tạo và Phát triển Đại lý cần thiết kế lại giáo trình theo hướng tăng cường thực hành tình huống thực tế lên mức 60% thời lượng khóa học, mục tiêu nâng tỷ lệ thi đạt chứng chỉ đại lý thực chất lên trên 75% trong giai đoạn 2023 đến 2024.

Hai là, tái cấu trúc chính sách đãi ngộ và lộ trình thăng tiến nghề nghiệp. Ban Giám đốc Kinh doanh phối hợp cùng Phòng Tài chính - Kế toán áp dụng gói hỗ trợ thu nhập cố định hàng tháng trong 6 tháng đầu cho đại lý mới, đồng thời nâng tỷ lệ thưởng duy trì hợp đồng năm thứ hai và năm thứ ba lên thêm 15% đến 20%, phấn đấu giảm tỷ lệ đại lý rời bỏ ngành xuống dưới 25% trước năm 2025.

Ba là, phân bổ lại mạng lưới và mở rộng địa bàn phân phối. Bộ phận Phát triển Kinh doanh cần triển khai kế hoạch mở rộng các văn phòng tổng đại lý về khu vực nông thôn và các vùng kinh tế trọng điểm cấp huyện, đặt mục tiêu tuyển dụng và chuẩn hóa thêm 6.000 đại lý mới, nâng tổng lực lượng đại lý nòng cốt toàn quốc lên mức 30.000 đại lý chuyên nghiệp đến cuối năm 2025.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số hỗ trợ hoạt động bán hàng. Khối Công nghệ thông tin cần tiếp tục hoàn thiện ứng dụng Dai-ichi Connect và hệ thống hỗ trợ đại lý di động, nâng tỷ lệ nộp hồ sơ yêu cầu bảo hiểm điện tử trực tuyến lên 100% và rút ngắn thời gian phát hành hợp đồng xuống dưới 24 giờ trong năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất: Ban Lãnh đạo và các Giám đốc Kinh doanh tại các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, có thể sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo thực tiễn để tái cấu trúc kênh phân phối và quản trị mạng lưới đại lý hiệu quả.

Nhóm thứ hai: Đội ngũ Trưởng phòng kinh doanh, Trưởng nhóm và Tư vấn tài chính, giúp nâng cao nhận thức về lộ trình phát triển nghề nghiệp chuyên nghiệp, chuẩn hóa kỹ năng tư vấn và nắm bắt các công cụ số hóa hiện đại.

Nhóm thứ ba: Các chuyên gia nhân sự và hoạch định chính sách đào tạo ngành bảo hiểm, nhằm ứng dụng khung giải pháp về thiết kế cơ chế thù lao, tổ chức sát hạch và xây dựng chương trình huấn luyện thực chiến.

Nhóm thứ tư: Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Bảo hiểm, Tài chính - Ngân hàng tại các trường đại học, sử dụng làm tài liệu nghiên cứu tình huống sâu sắc về mô hình kinh doanh bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Mô hình quản lý hệ thống đại lý của Dai-ichi Life Việt Nam được tổ chức theo cấu trúc nào?
Trả lời: Công ty áp dụng mô hình quản lý theo khu vực địa lý phân cấp chặt chẽ, từ Giám đốc khối phụ trách vùng miền, Phòng đại lý khu vực, Trưởng phòng kinh doanh, Trưởng nhóm kinh doanh đến từng tư vấn tài chính. Cấu trúc này giúp tăng tính tự chủ, nâng cao khả năng bám sát địa bàn tại hơn 290 văn phòng trên khắp 63 tỉnh thành.

Câu hỏi 2: Vì sao doanh thu phí khai thác mới của kênh đại lý có xu hướng tăng trưởng chậm lại giai đoạn 2019 - 2021?
Trả lời: Sự chậm lại này đến từ việc công ty chủ động điều chỉnh tốc độ mở rộng nhằm chấn chỉnh chất lượng khai thác, đồng thời chịu tác động cạnh tranh từ kênh ngân hàng với mức tăng trưởng doanh thu bán mới lên tới 70%, chiếm khoảng 40% doanh thu phí mới toàn công ty.

Câu hỏi 3: Tỷ lệ sát hạch đạt chuẩn của đại lý mới đạt bao nhiêu và nguyên nhân do đâu?
Trả lời: Tỷ lệ đại lý thi đạt yêu cầu kiểm tra kiến thức chỉ đạt từ 40% đến 55%. Nguyên nhân chủ yếu do chương trình giảng dạy còn nặng lý thuyết, hình thức thi trắc nghiệm chưa đánh giá toàn diện kỹ năng thực hành và nhiều ứng viên chỉ tham gia với tâm lý làm nghề phụ.

Câu hỏi 4: Kênh phân phối qua ngân hàng có tác động như thế nào đến chiến lược phát triển đại lý?
Trả lời: Kênh ngân hàng phát triển nhanh qua 2.400 điểm giao dịch tạo động lực đa dạng hóa nguồn thu, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp bách buộc kênh đại lý truyền thống phải chuyển mình từ mô hình bán hàng số lượng lớn sang đội ngũ tư vấn tài chính chuyên nghiệp, tận tâm và am hiểu công nghệ.

Câu hỏi 5: Mục tiêu phát triển mạng lưới đại lý của công ty giai đoạn 2023 đến 2025 là gì?
Trả lời: Dai-ichi Life Việt Nam đặt mục tiêu tuyển dụng chọn lọc thêm 6.000 đại lý có chất lượng cao, nâng quy mô lực lượng tư vấn chuyên nghiệp lên con số 30.000 người, đồng thời mở rộng độ phủ của các văn phòng tổng đại lý về các địa bàn cấp huyện và vùng nông thôn tiềm năng.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về tổ chức và phát triển mạng lưới đại lý kinh doanh bảo hiểm nhân thọ trong nền kinh tế thị trường.
  • Phân tích toàn diện thực trạng hoạt động của Dai-ichi Life Việt Nam giai đoạn 2018 - 2022, làm rõ quy mô doanh thu 18.650 tỷ đồng và vốn điều lệ 7.700 tỷ đồng.
  • Nhận diện chính xác các điểm nghẽn về chất lượng đào tạo (tỷ lệ thi đạt 40% - 55%) và sự mất cân đối địa bàn hoạt động của 120.000 tư vấn tài chính.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp thực tiễn gắn liền với chỉ tiêu cụ thể, chuyển đổi số và tái cấu trúc chính sách thù lao giai đoạn 2023 - 2025.
  • Khẳng định phát triển đại lý chuyên nghiệp là nền tảng cốt lõi giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững trong kỷ nguyên mới.

Đóng góp trọng tâm của luận văn là cung cấp khung giải pháp đồng bộ kết hợp giữa đào tạo thực chiến, phân bổ địa bàn và công nghệ số cho ngành bảo hiểm. Để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2025, các doanh nghiệp bảo hiểm cần nhanh chóng hành động, chuyển đổi tư duy quản trị đại lý từ chiều rộng sang chiều sâu chất lượng ngay từ hôm nay.