Chương 1: Tổng quan về vốn và hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp Chương 2: Thực trạng hiệu quả sử dụng vốn tại Tổng Công ty Hàng không Việt Nam Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại Tổng Công ty Hàng không Việt Nam CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VỐN VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về vốn trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về vốn Vốn là tiền đề để mở rộng và phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp, bởi bất kỳ doanh nghiệp trong lĩnh vực nào khi thành lập và tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh đều cần sử dụng một lượng vốn nhất định. Theo lý thuyết cơ bản thì vốn thuộc một trong những yếu tố đầu vào để sử dụng trong kinh doanh.
Tuy nhiên, trên thực tế còn tồn tại rất nhiều quan điểm khác nhau về vốn. Theo quan điểm của Karl Marx: “Vốn (tư bản) là giá trị mang lại giá trị thặng dư”, cũng có nghĩa vốn là một yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất khi được sử dụng sẽ tạo ra một lượng giá trị lớn hơn giá trị của bản thân nó. Định nghĩa của Karl Marx có tầm khái quát lớn khi bao hàm được đầy đủ cả bản chất và vai trò của vốn. Tuy nhiên, quan điểm này mới chỉ đề cập tới vốn như là tiền khi được dùng để mua sắm các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất để tạo ra giá trị thặng dư.
Karl Marx đã bó hẹp khái niệm về vốn trong khu vực sản xuất vật chất và cho rằng chỉ có quá trình sản xuất vật chất mới tạo ra giá trị thặng dư.A Samuelson – một trong những đại diện tiêu biểu của học thuyết tăng trưởng kinh tế hiện đại bày tỏ quan điểm về vốn ở một góc độ rộng hơn khi cho rằng “Vốn là hàng hóa được sản xuất ra để phục vụ cho một quá trình sản xuất mới, là đầu vào cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp” (P. Như vậy, vốn có thể tồn tại ở cả hình thái tiền tệ và hiện vật như máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu… David Begg lại cho rằng: “Vốn bao gồm hiện vật và vốn tài chính. Vốn hiện vật là dự trữ các hàng hóa sản phẩm đã xuất ra để sản xuất ra các hàng hóa khác. Vốn tài chính là tiền và các giấy tờ có giá và tiền mặt của doanh nghiệp.
Với định nghĩa này, David Begg đã coi vốn như là tài sản của doanh nghiệp. Vốn không chỉ tồn tại ở các hình thức hiện vật như giá trị của hàng hóa, tài sản cố định…mà còn tồn tại ở các hình thái giá trị như tiền mặt và các giấy tờ có giá thuộc quyền sở hữu và thụ hưởng của doanh nghiệp. Hiện nay, khái niệm chung về vốn được sử dụng phổ biến nhất là: “Vốn là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ tài sản được huy động, sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm mục tiêu sinh lời”. Định nghĩa này đã chỉ ra rằng vốn không chỉ tham gia vào trong quá trình sản xuất riêng biệt mà còn xuất hiện trong toàn bộ mọi quá trình sản xuất và tái sản xuất liên tục trong suốt thời gian tồn tại của một doanh nghiệp.
Quá trình vận động của vốn gồm ba giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất: Nhà sản xuất dùng vốn tiền tệ để mua các yếu tố sản xuất như là tư liệu sản xuất và sức lao động. Kết thúc giai đoạn này vốn tiền tệ được chuyển hóa thành vốn hiện vật dưới hình thức vật chất (tư liệu sản xuất và sức lao động). Giai đoạn thứ hai: Giai đoạn này kết hợp các yếu tố sản xuất để tạo ra sản phẩm, sau quá trình sản xuất số vốn này được kết tinh vào sản phẩm. Giai đoạn thứ ba: Là giai đoạn tiêu thụ sản phẩm và số vốn này lại quay lại là vốn tiền tệ.
Vốn luôn vận động không ngừng để tạo ra sự tuần hoàn liên tục giữa quá trình sản xuất và tái sản xuất trong hoạt động của doanh nghiệp. Đặc trưng vốn của doanh nghiệp Để quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn một cách có hiệu quả, doanh nghiệp cần nhận thức đầy đủ một số đặc điểm cơ bản của vốn như là: Thứ nhất, vốn biểu hiện giá trị của toàn bộ tài sản của doanh nghiệp ở một thời điểm nhất định và là lượng giá trị thực của tài sản hữu hình và vô hình. Vốn phải đại diện cho một lượng hàng hóa nhất định cũng có nghĩa là được đảm bảo bằng một lượng tài sản có thật. Lượng tài sản này tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh nhưng không bị mất đi mà vẫn thu hồi lại được giá trị của nó.
Khi đã nhận thức được đặc trưng này của vốn, doanh nghiệp cần phải tìm cách để huy động tối đa tài sản vào quá trình sản xuất kinh doanh, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thứ hai, vốn phải được tích tụ tập trung đến một lượng nhất định đủ để tiến hành hoạt động kinh doanh. Đặc trưng này đòi hỏi các doanh nghiệp cần lập kế hoạch chi tiết để huy động đủ lượng vốn cần thiết và tái đầu tư lợi nhuận trong quá trình kinh doanh để mở động hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh. Do đó, các doanh nghiệp không chỉ khai thác mọi tiềm năng của vốn mà còn phải cân nhắc tính toán, tìm cách chọn thu hút các nguồn vốn khác nhau như phát hành cổ phiếu, trái phiếu.
để đảm bảo yêu cầu sản xuất kinh doanh và nâng cao hiệu quả của vốn. Thứ ba, vốn phải được vận động nhằm mục đích sinh lời. Đặc trưng này bắt nguồn từ nguyên tắc: Vốn được biểu hiện bằng tiền tệ nhưng tiền chỉ là dạng hình thái ban đầu của vốn. Để biến thành vốn, tiền tệ cần phải được đưa vào sản xuất kinh doanh và sinh ra lợi nhuận.
Trong quá trình vận động, vốn có thể thay đổi hình thái biểu hiện, nhưng điểm xuất phát cũng như điểm kết thúc của vòng tuần hoàn phải là hình thái tiền tệ, với giá trị lớn hơn giá trị ban đầu. Điều này là nguyên tắc của việc bảo toàn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Do đó, doanh nghiệp phải tìm cách tạo điều kiện để vốn được vận động liên tục nhằm tăng khả năng sinh lời và huy động nguồn lực để phát triển sản xuất. Thứ tư, vốn có giá trị về mặt thời gian.
Thực tiễn đã chỉ ra rằng giá trị của tiền luôn thay đổi ở những thời điểm khác nhau. Ngoài yếu tố sinh lời, giá trị đồng tiền còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như: biến động giá cả thị trường, lạm phát, khủng hoảng.Các nhân tố này tồn tại trong nền kinh tế và có mức độ tác động khác nhau ở các thời điểm khác nhau, ảnh hưởng đến các giá trị của tiền làm cho sức mua của đồng tiền thay đổi. Vì vậy, khi quyết định bỏ vốn vào đầu tư và để xác định hiệu quả do hoạt động đầu tư mang lại, doanh nghiệp cần xem xét đến giá trị thời gian của vốn để huy động và sử dụng vốn kịp thời. Thứ năm, vốn phải được gắn với chủ sở hữu nhất định thì mới được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.
Đây là nguyên tắc rất quan trọng trong quản lý và sử dụng vốn. Trong thực tế, tùy từng hình thức đầu tư mà quyền sở hữu vốn và quyền sử dụng vốn có thể được đồng nhất hoặc tách rời. Tuy nhiên, đồng vốn vô chủ sẽ dẫn đến sử dụng vốn lãng phí, thất thoát và kém hiệu quả. Điều này đòi hỏi mỗi người sử dụng vốn phải có trách nhiệm đối với đồng vốn mà mình sử dụng.
Thứ sáu, vốn được coi là một hàng hóa đặc biệt. Vốn có hai thuộc tính là giá trị và giá trị sử dụng, cũng như các loại hàng hóa khác. Vốn được mua bán trên thị trường và có giá cả mà trong trường hợp này là lãi suất. Giá trị của nó không do giá trị quyết định mà lên xuống theo quan hệ cung cầu về vốn trên thị trường.
Đặc điểm của loại hàng hóa này là quyền sở hữu và quyền sử dụng tách rời nhau, người mua chỉ có quyền sử dụng, còn quyền sở hữu vốn vẫn thuộc về người bán. Thứ bảy, vốn kinh doanh không chỉ biểu hiện bằng tiền của các tài sản hữu hình mà còn bao gồm giá trị của các tài sản vô hình. Trong nền kinh tế thị trường, giá trị thực của một doanh nghiệp không chỉ là số vốn cố định và vốn lưu động hiện hình mà còn tính đến giá trị của số tài sản không có hình thái vật chất cụ thể nhưng có khả năng sinh lời như giá trị thương hiệu, lợi thế kinh doanh, bằng phát minh sáng chế, bí quyết công nghệ,.Đây chính là tài sản vô hình của mỗi doanh nghiệp. Những tài sản này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra khả năng sinh lời và được coi là một bộ phận vốn của doanh nghiệp.
Qua sự phân tích những đặc trưng cơ bản của vốn cho thấy, việc doanh nghiệp nắm bắt và hiểu rõ được đặc trưng của vốn là rất quan trọng và hết sức cần thiết. Đồng thời đó cũng là cơ sở cho các doanh nghiệp hoạch định các chính sách và cơ chế quản lý vốn cũng như nâng cao trình độ tổ chức, quản lý, huy động và sử dụng vốn một cách hiệu quả nhất. Phân loại vốn của doanh nghiệp 1. Vốn cố định Vốn cố định của doanh nghiệp là số vốn đầu tư ứng trước để hình thành nên tài sản cố định của doanh nghiệp.
Đặc điểm của nó là chu chuyển giá trị dần dần từng phần trong nhiều chu kỳ kinh doanh. Quy mô của vốn cố định lớn hay nhỏ sẽ quyết định đến quy mô, tính đồng bộ của tài sản cố định, ảnh hưởng rất lớn đến trình độ trang bị kỹ thuật và công nghệ sản xuất, năng lực sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tài sản cố định của doanh nghiệp là những tư liệu lao động chủ yếu có đặc điểm cơ bản là tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất, hình thái vật chất không thay đổi từ chu kỳ sản xuất đầu tiên cho đến khi bị sa thải khỏi quá trình sản xuất. Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của tài sản cố định đã chi phối những đặc điểm của vốn cố định trong quá trình kinh doanh.