CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VỐN KINH DOANH VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Vốn kinh doanh và nguồn hình thành vốn kinh doanh 1. Khái niệm, kết cấu vốn kinh doanh a. Khái niệm VKD luôn đóng một vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của DN nói riêng và nền kinh tế nói chung.
Tùy vào từng quan điểm riêng, ở mỗi một hoàn cảnh kinh tế khác nhau mà có những khái niệm khác nhau về VKD. Do vậy, rất khó để đưa ra một định nghĩa chính xác và hoàn chỉnh. Theo quan điểm của Marx nhìn nhận dưới góc độ của các yếu tố sản xuất thì ông cho rằng: “Vốn (tư bản) là giá trị đem lại giá trị thặng dư, là một đầu vào của quá trình sản xuất”. Định nghĩa của Marx có một tầm khái quát lớn vì nó bao hàm đầy đủ cả bản chất và vai trò của vốn.
Bản chất của vốn là giá trị cho dù nó có thể được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: nhà cửa, tiền, máy móc.Vốn là giá trị đem lại giá trị thặng dư vì nó đem lại sự sinh sôi về giá trị thông qua các hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, do hạn chế về trình độ kinh tế bấy giờ, Marx chỉ bó hẹp khái niệm về vốn trong khu vực sản xuất và cho rằng chỉ có kinh doanh sản xuất vật chất mới tạo ra giá trị thặng dư cho nền kinh tế. Còn trong nền kinh tế thị trường, vốn được coi là một loại hàng hóa. Nó giống các hàng hóa khác ở chỗ có chủ sở hữu đích thực, song nó có đặc điểm khác vì người sở hữu vốn có thể bán quyền sử dụng vốn trong một thời gian nhất định.
Giá của quyền sử dụng vốn chính là lãi suất. Chính nhờ có sự tách rời quyền sở hữu và quyền sử dụng nên VKD có thể lưu chuyển trong đầu tư kinh doanh và sinh lời. Dưới góc độ DN, VKD là một trong những điều kiện vật chất cơ bản kết hợp với sức lao động và các yếu tố khác làm đầu vào cho quá trình SXKD. Sự tham gia của VKD không chỉ bó hẹp trong quá trình sản xuất riêng biệt mà trong toàn bộ quá trình Hồ Thị Hải - Lớp K44H5 GVHD: PGS.Lê Thị Kim Nhung Luan van Khóa luận tốt nghiệp 5 Trường Đại Học Thương Mại sản xuất và tái sản xuất liên tục, trong suốt thời gian tồn tại của DN, từ lúc bắt đầu quá trình sản xuất đầu tiên đến chu kỳ sản xuất cuối cùng.
Có thể hiểu một cách khái quát về VKD như sau: “Vốn kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ những giá trị ứng ra ban đầu (đây là các khoản được tích tụ bởi lao động trong quá khứ được biểu hiện bằng tiền), tham gia liên tục vào quá trình sản xuất kinh doanh với mục đích thu được lợi ích kinh tế trong tương lai”. Kết cấu của vốn kinh doanh trong doanh nghiệp Vốn kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng được cấu thành từ hai bộ phận là vốn lưu động và vốn cố định. Vốn cố định - Khái niệm: Là bộ phận VKD được sử dụng để hình thành và duy trì sự tồn tại của tài sản dài hạn hay nói cách khác là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ TSCĐ và tài sản khác của DN mà đặc điểm của nó là luân chuyển dần dần từng phần trong nhiều chu kỳ SXKD của DN và hoàn thành một vòng chu chuyển của nó sau một thời gian dài nhiều năm khi TSCĐ hết thời gian sử dụng. - Kết cấu của vốn cố định: VCĐ được biểu hiện dưới hai hình thái: + Hình thái hiện vật: Là toàn bộ TSCĐ dùng trong kinh doanh của DN.
TSCĐ được chia làm hai loại: tài sản cố định hữu hình và tài sản cố định vô hình. Tài sản cố định hữu hình: Là những tư liệu lao động có hình thái vật chất cụ thể, tham gia vào nhiều chu kỳ SXKD nhưng hầu như vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu. Tài sản cố định vô hình: Là những tư liệu lao động không có hình thái vật chất cụ thể như: chi phí thành lập DN, chi phí sử dụng đất, chi phí mua bằng phát minh, sáng chế, nhãn hiệu thương mại. Tài sản cố định vô hình phản ánh một lượng giá trị Hồ Thị Hải - Lớp K44H5 GVHD: PGS.Lê Thị Kim Nhung Luan van Khóa luận tốt nghiệp 6 Trường Đại Học Thương Mại ban đầu đã đầu tư hoặc các nguồn có tính kinh tế mà giá trị của chúng xuất phát từ quyền hoặc đặc quyền của DN.
Ngoài tài sản cố định hữu hình và tài sản cố định vô hình, tài sản cố định trong DN còn bao gồm: Chi phí xây dựng cơ bản dở dang, các khoản đầu tư tài chính dài hạn: đầu tư chứng khoán, góp vốn liên doanh, các khoản ký quỹ, ký cược. + Hình thái tiền tệ: Đó là toàn bộ TSCĐ khi chưa được khấu hao, là bộ phận VCĐ đã hoàn thành vòng luân chuyển và trở về hình thái tiền tệ ban đầu. Vốn lưu động - Khái niệm: Là số tiền ứng trước về tài sản lưu động để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh của DN được diễn ra thường xuyên liên tục. Vốn lưu động được ứng ra ban đầu dưới hình thái tiền tệ.
Khởi đầu chu kỳ vận động, vốn lưu động được sử dụng để mua sắm hình thành đối tượng lao động như: nguyên vật liệu, hàng hóa,… Một phần vốn lưu động có thể được sử dụng để hình thành các tư liệu lao động có giá trị sử dụng nhỏ và thời gian sử dụng ngắn, cần thiết cho quá trình sản xuất kinh doanh. Vốn lưu động hoàn thành một vòng tuần hoàn khi hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ được tiêu thụ và thu được bằng tiền. Hình thái hiện vật của vốn lưu động lại được chuyển hóa về hình thái tiền tệ ban đầu. - Kết cấu vốn lưu động Theo hình thái biểu hiện thì vốn lưu động gồm các bộ phận cấu thành như sau: Vốn bằng tiền: là toàn bộ số tiền hiện có của doanh nghiệp Đầu tư ngắn hạn: là toàn bộ các khoản đầu tư của doanh nghiệp ra bên ngoài có thời hạn thu hồi vốn trong vòng một năm.
Các khoản phải thu: các khoản tiền doanh nghiệp phải thu từ các đối tượng khác nhau. Hàng tồn kho: là giá trị các đầu vào cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh. Hồ Thị Hải - Lớp K44H5 GVHD: PGS.Lê Thị Kim Nhung Luan van Khóa luận tốt nghiệp 7 Trường Đại Học Thương Mại Tài sản lưu động khác: là những tài sản lưu động không thuộc các loại tài sản lưu động kể trên. Nguồn hình thành vốn kinh doanh của doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường các DN tự chủ trong tài chính nên VKD của DN cũng phải được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, nó phụ thuộc vào từng loại hình DN và hình thức thu hút vốn khác nhau của từng loại hình DN.
Tuy nhiên dù loại hình DN nào thì VKD của DN cũng có hai nguồn gốc chính là nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn vốn huy động từ bên ngoài. Nguồn vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu thuộc quyền sở hữu của DN. Vốn chủ sở hữu là một trong những nguồn hình thành quan trọng của VKD trong DN, là bộ phận tất yếu mà bất kỳ một loại hình DN nào trong nền kinh tế thị trường khi mới thành lập đều không thể không có. Vốn chủ sở hữu của DN bao gồm vốn điều lệ và số vốn DN tự bổ sung từ kết quả hoạt động SXKD.
- Vốn điều lệ: Là số vốn thực có mà DN bỏ ra để kinh doanh và được ghi vào điều lệ của DN. Nó được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau tùy thuộc vào từng loại hình DN. Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn thì vốn điều lệ của công ty do các thành viên đóng góp, số vốn của mỗi thành viên không giống nhau và mỗi thành viên chịu trách nhiệm hữu hạn trên số vốn góp. Khi thiếu vốn công ty có thể kết nạp thêm thành viên mới nhưng không được phép phát hành chứng khoán.
- Vốn tự bổ sung từ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh Phần còn lại của thu nhập sau khi đã bù đắp các chi phí kinh doanh được gọi là lợi nhuận của DN. Lợi nhuận của DN tiếp tục được phân phối, một phần được nộp cho nhà nước dưới hình thức thuế thu nhập DN, bù lỗ những năm trước.và một phần sẽ được bổ sung vào VKD của DN trong tương lai. Hồ Thị Hải - Lớp K44H5 GVHD: PGS.Lê Thị Kim Nhung Luan van Khóa luận tốt nghiệp 8 Trường Đại Học Thương Mại Ngoài ra, vốn chủ sở hữu còn bao gồm chênh lệch đánh giá lại tài sản, quỹ phát triển SXKD, quỹ dự trữ, chênh lệch tỷ giá, quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi, vốn đầu tư xây dựng cơ bản, kinh phí sự nghiệp. Nguồn vốn huy động từ bên ngoài.
Để đảm bảo cho hoạt động SXKD của DN được diễn ra liên tục và có hiệu quả thì ngoài vốn điều lệ cũng như vốn bổ sung từ lợi nhuận, DN phải huy động vốn từ bên ngoài. Có nhiều hình thức huy động vốn khác nhau mà DN có thể lựa chọn sao cho phù hợp với bản thân DN, sao cho chi phí huy động vốn nhỏ nhất. - Huy động vốn từ liên doanh, liên kết Là nguồn vốn có được do liên doanh liên kết với các DN khác để mở rộng hoạt động SXKD trên cơ sở hai bên cùng có lợi. Đây là một hình thức thu hút vốn rất phổ biến hiện nay, với hình thức này có thể san sẻ bớt rủi ro cho đối tác góp vốn liên doanh.
hức huy động vốn liên doanh các DN cần phải thận trọng nghiên cứu kỹ các dự án. - Nguồn vốn vay Trong nền kinh tế thị trường, hầu như không một DN nào hoạt động chỉ bằng vốn tự có mà phải hoạt động dựa trên nhiều nguồn vốn, trong đó nguồn vốn vay chiếm một tỷ trọng khá lớn. Nguồn vốn vay bao gồm: vốn vay tín dụng ngân hàng, tín dụng thuê mua, phát hành trái phiếu. - Nguồn vốn do DN chiếm dụng Nguồn vốn do DN chiếm dụng chính là các khoản phải trả của DN cho những đối tượng trong và ngoài DN nhưng DN chưa thanh toán, bao gồm: Thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước mà DN chưa nộp, các khoản DN phải trả khi đã kí nhận hàng hóa, dịch vụ của người cung ứng nhưng chưa trả tiền hoặc đã trả nhưng còn thiếu, các khoản phải trả cán bộ công nhân viên bao gồm tiền lương hoặc những khoản mà công nhân viên được hưởng.