CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN NGẮN HẠN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp 1. Khái niệm tài sản ngắn hạn Doanh nghiệp được xem là một tế bào của nền kinh tế với nhiệm vụ chính là thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm tạo ra các sản phẩm hàng hoá, dịch vụ cung cấp cho xã hội. Tuy nhiên để có thể tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp cần phải có 3 yếu tố là: Đối tượng lao động, tư liệu lao động và sức lao động, song song với đó cũng cần phải có các tài sản ngắn hạn.
Tài sản ngắn hạn thường được luân chuyển trong quá trình sản xuất kinh doanh, bao gồm: Tài sản bằng tiền, các chứng khoán có tính thanh khoản cao, các khoản phải thu và dự trữ tồn kho. Do đó, tài sản ngắn hạn là biểu hiện bằng tiền giá trị những tài sản thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp mà trên thời gian sử dụng thu hồi luân chuyển thường là một năm hoặc là một chu kỳ kinh doanh. Trong các doanh nghiệp người ta thường chia tài sản ngắn hạn thành hai loại tài sản ngắn hạn sản xuất và tài sản ngắn hạn lưu thông. Tài sản ngắn hạn trong sản xuất bao gồm: tiền mặt, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, các khoản phải thu từ khách hàng, khoản phải thu của nhân viên, các chi phí trả trước (tiền thuê mặt bằng, bảo hiểm…), hàng tồn kho (nguyên vật liệu, hàng hóa đang gia công, thành phẩm…), trang thiết bị kinh doanh.
tài sản ngắn hạn lưu thông gồm các sản phẩm, thành phẩm chờ tiêu thụ, các loại tiền mặt, các khoản chi phí chờ kết chuyển, chi phí trả trước.Tại một thời điểm thì tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp đồng thời tồn tại dưới cả hai hình thái hiện vật và giá trị của doanh nghiệp; bên cạnh đó tài sản ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản của doanh nghiệp và đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cho quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không bị gián đoạn. Đã có nhiều định nghĩa khác nhau về tài sản ngắn hạn, song mỗi định nghĩa lại có những giá trị riêng.TS Lưu Thị Hương thì: “Tài sản ngắn hạn là những tài sản thường xuyên luân chuyển trong quá trình kinh doanh. Trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, tài sản ngắn hạn được thể hiện ở các bộ phận tiền mặt, các chứng khoán thanh quản cao, phải thu và dự trữ tồn kho”. Trần Ngọc Thơ, Giáo trình quản trị tài chính doanh nghiệp hiện đại, Nhà xuất bản thống kê, năm 2009 thì tài sản ngắn hạn được hiểu: “Tài sản ngắn hạn hay cũng được gọi là tài sản lưu động là một khoản mục trong bảng cân đối kế toán bao gồm tất cả các loại tài sản có thể dễ dàng chuyển đổi sang tiền mặt trong vòng 1 năm hay trong 1 chu kì sản xuất kinh doanh.
Tài sản ngắn hạn bao gồm tiền mặt và các 1 khoản tương đương tiền, các khoản phải thu ngắn hạn, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, hàng tồn kho và những tài sản có tinh thanh khoản khác”.35] Từ những quan điểm trên về tài sản ngắn hạn, trong phạm vi của luận văn này, khái niệm tài sản ngắn hạn được hiểu là: “Tài sản ngắn hạn (Short-term assets) là thuật ngữ dùng để biểu thị những tài sản thuộc quyền sở hữu và quản lý của doanh nghiệp có thời gian thu hồi vốn ngắn. Thông thường, tài sản ngắn hạn sẽ được bán, chuyển đổi thành tiền mặt hoặc thanh lý để thanh toán các khoản nợ phải trả trong vòng một năm. Tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp có thể tồn tại dưới hình thái tiền, hiện vật (vật tư hàng hoá), dưới dạng đầu tư ngắn hạn và các khoản phải thu khác” 1. Đặc điểm của tài sản ngắn hạn Trong doanh nghiệp, tài sản ngắn hạn được phân bổ trong tất cả công đoạn, các khâu của hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm đảm bảo cho quá trình sản xuất, kinh doanh diễn ra được ổn định, liên tục và tiết kiệm.
Tránh những tổn thất do ngừng sản xuất đột ngột. Vì vậy, tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp có những đặc điểm như sau: - Tài sản ngắn hạn có tính thanh khoản cao và thời gian luân chuyển nhanh chóng dễ quy đổi và có thời hạn luân chuyển ngắn, được sử dụng để sinh lời, được sử dụng để quản lý vốn lưu động của công ty, tránh lãng phí của tài sản sau quá trình luân chuyển; - Tài sản ngắn hạn vận động không ngừng, luôn thay đổi hình thái biểu hiện qua các khâu của quá trình kinh doanh và giá trị của nó được chuyển dịch toàn bộ một lần vào giá trị hàng hoá khi kết thúc một vòng tuần hoàn sau mỗi chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tốc độ chu chuyển của tài sản ngắn hạn, tức là thời gian để tài sản ngắn hạn từ giai đoạn khởi đầu qua các giai đoạn khác nhau, đến giai đoạn cuối rồi trở lại với hình thái ban đầu, phản ánh từ tình hình sử dụng tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp; Tài sản ngắn hạn không ngừng vận động qua các giai đoạn của chu kỳ kinh doanh: dự trữ – sản xuất – lưu thông một cách liên tục và lập đi lập lại có tính chất chu kỳ, tạo thành sự chu chuyển của tài sản ngắn hạn. tuy nhiên sự vận động của tài sản ngắn hạn không phải diễn ra một cách tuần tự mà các giai đoạn vận động được đan xen vào nhau.
- Tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp với tư cách là tư liệu lao động hay đối tượng lao động; - Tài sản ngắn hạn có độ rủi ro thấp, nhanh chóng thích nghi với sự biến động lên xuống của sản xuất và doanh số giúp cho doanh nghiệp có thể hủy bỏ các khoản đầu tư ngắn hạn mà không mang lại quá nhiều tổn thất về kinh tế tài chính khi có vấn đề xảy ra; - Rủi ro khi đầu tư vào tài sản ngắn hạn thấp, khi có vấn đề xảy ra doanh nghiệp có thể hủy bỏ các khoản đầu tư ngắn hạn mà không mang lại quá nhiều tổn thất về kinh tế. 2 Thư viện ĐH Thăng Long 1. Phân loại tài sản ngắn hạn Để có thể sử dụng tài sản ngắn hạn một cách hiệu quả thì phân loại tài sản ngắn hạn theo những tiêu thức khác nhau là cần thiết. Tùy theo bản chất và yêu cầu quản lý tài sản ngắn hạn mà người ta phân chúng thành 2 nhóm: Theo phạm vi sử dụng và theo khả năng chuyển hóa thành tiền.
Theo phạm vi sử dụng a, Tài sản ngắn hạn sử dụng trong hoạt động kinh doanh chính - Đối với doanh nghiệp sản xuất thì tài sản ngắn hạn sử dụng trong hoạt động kinh doanh chính chủ yếu là nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, sản phẩm dở dang, vật liệu bao bì đóng gói… - Nguyên vật liệu chính: Là những loại nguyên vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất là bộ phận cơ bản cấu thành nên sản phẩm. - Vật liệu phụ: Là những loại vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất thì nó chỉ có tác dụng phụ trong quá trình sản xuất chế tạo, có thể kết hợp với vật liệu chính làm thay đổi màu sắc, mùi vị, hình dạng bề ngoài của sản phẩm hoặc tạo điều kiện cho quá trình chế tạo sản phẩm được thực hiện bình thường hoặc phục vụ cho nhu cầu công nghiệp, kỹ thuật phục vụ cho quá trình lao động. - Nhiên liệu: Là một loại vật liệu phụ nhưng có tác dụng cung cấp nhiệt lượng cho quá trình sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện cho quá trình chế tạo sản phẩm diễn ra bình thường. - Phụ tùng thay thế: Là những loại vật tư sản phẩm dùng để thay thế sửa chữa máy móc, thiết bị, phương tiện vật tư công cụ, dụng cụ sản xuất… - Vật liệu và thiết bị xây dựng cơ bản là những vật liệu và thiết bị được sử dụng cho công việc xây dựng cơ bản - Công cụ, dụng cụ lao động nhỏ là những tư liệu lao động mà doanh nghiệp sử dụng trong quá trình tiến hành sản xuất kinh doanh, chúng không đủ tiêu chuẩn là tài sản cố định vì giá trị nhỏ và thời gian sử dụng tương đối ngắn.
- Bao bì, vật liệu đóng gói là những tư liệu lao động mà doanh nghiệp sử dụng trong quá trình tiến hành sản xuất kinh doanh, nó luôn đi cùng sản phẩm của doanh nghiệp trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm - Sản phẩm dở dang: Là những sản phẩm đang trong quá trình sản xuất xây dựng hoặc đang nằm trên các địa điểm làm việc đợi chế biến tiếp, chi phí trồng trọt dở dang, chi phí chăn nuôi dở dang, súc vật nhỏ và nuôi béo… - Bán thành phẩm tự chế: Cũng là những sản phẩm dở dang nhưng khác ở chỗ nó đã hoàn thành giai đoạn chế biến nhất định b. Tài sản ngắn hạn sử dụng trong hoạt động kinh doanh phụ 3 Để linh hoạt trong sử dụng tài sản trên thực tế hiện nay người ta dùng tài sản ngắn hạn để chi cho công tác sửa chữa, gồm: Sửa chữa thường xuyên và sửa chữa lớn tài sản ngắn hạn. Ngoài ra, tài sản ngắn hạn còn sử dụng trong hoạt động kinh doanh phụ như hoạt động cung cấp dịch vụ, lao vụ, … c. Tài sản ngắn hạn sử dụng trong công tác quản lý doanh nghiệp Công tác quản lý doanh nghiệp bao gồm cả quản lý kinh doanh và quản lý hành chính.
Tài sản ngắn hạn được sử dụng bao gồm: Vật liệu cho văn phòng, cho phương tiện vận tải; công cụ, dụng cụ văn phòng phẩm như giấy, bút, mực, bàn, ghế…; khoản tạm ứng cho hội nghị, tiếp khách, đào tạo cán bộ… d. Tài sản ngắn hạn sử dụng trong công tác phúc lợi Công tác phúc lợi, chủ yếu tài sản ngắn hạn dùng để đầu tư cho câu lạc bộ, công trình phúc lợi công cộng của doanh nghiệp, cho công nhân, nhân viên đi thăm quan, nghỉ mát, các hoạt động văn hóa nghệ thuật… Căn cứ theo đặc điểm chu chuyển tài sản ngắn hạn a.