CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH VÀ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VÀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP Trong mục này tác giả cung cấp những khái niệm chung nhất về tài chính doanh nghiệp. Những khái niệm này là cơ sở để tiến hành phân tích các chỉ tiêu tài chính, là nền tảng để đánh giá các chỉ tiêu tài chính trong một doanh nghiệp. Những nội dung này được trình bày lần lượt theo các đề mục và tiểu mục với mối quan hệ chặt chẽ, liên kết với nhau. Tài chính doanh nghiệp và phân tích tài chính doanh nghiệp * Tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp được hiểu là những quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp với các chủ thể trong nền kinh tế.
Các quan hệ tài chính doanh nghiệp chủ yếu bao gồm: Quan hệ giữa doanh nghiệp với nhà nước: Đây là mối quan hệ phát sinh khi doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế đối với nhà nước, khi nhà nước góp vốn vào doanh nghiệp. Quan hệ giữa doanh nghiệp với thị trường tài chính: Quan hệ này được thể hiện thông qua việc doanh nghiệp tìm kiếm các nguồn tài trợ. Trên thị trường tài chính, doanh nghiệp có thể vay ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn, có thể phát hành cổ phiếu và trái phiếu để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn. Ngược lại, doanh nghiệp phải trả lãi vay và vốn vay, trả lãi cổ phần cho các nhà tài trợ.
Doanh nghiệp cũng có thể gửi tiền vào ngân hàng, đầu tư chứng khoán bằng số tiền tạm thời chưa sử dụng. 4 Quan hệ giữa doanh nghiệp với các thị trường khác: Trong nền kinh tế doanh nghiệp có quan hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp khác trên thị trường hàng hoá và dịch vụ, thị trường sức lao động. Đây là những thị trường mà tại đó doanh nghiệp tiến hành mua sắm máy móc thiết bị, nhà xưởng, tìm kiếm lao động. Điều quan trọng là thông qua thị trường, doanh nghiệp có thể xác định được nhu cầu hàng hoá và dịch vụ cần thiết cung ứng.
Trên cơ sở đó, doanh nghiệp hoạch định ngân sách đầu tư, kế hoạch sản xuất, tiếp thị nhằm thoả mãn nhu cầu thị trường. Quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp: Đây là quan hệ giữa các bộ phận sản xuất – kinh doanh, giữa cổ đông và người quản lý, giữa cổ đông và chủ nợ, giữa quyền sử dụng vốn và quyền sở hữu vốn. Các mối quan hệ này được thể hiện thông qua hàng loạt chính sách của doanh nghiệp như: chính sách cổ tức (phân phối thu nhập), chính sách đầu tư, chính sách về cơ cấu vốn, chi phí. * Phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính là sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tính hình tài chính của một doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó.
Mục đích, ý nghĩa, yêu cầu của phân tích tài chính doanh nghiệp Mục đích phân tích tài chính doanh nghiệp để làm gì? Phân tích đánh giá tình hình tài chính trong doanh nghiệp có ý nghĩa như thế nào đối với hoạt động tài chính, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp? Để phân tích tài chính doanh nghiệp phải đảm bảo đủ các yêu cầu nào? Tất cả những câu hỏi này sẽ được trình bày cụ thể, lần lượt, theo trình tự ở trong mục này. Mục đích phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính là công cụ dắc lực cho công tác quản lý tài chính doanh nghiệp, là cơ sở khoa học để ra quyết định quản lý tài chính. 5 Quy trình thực hiện phân tích tài chính ngày càng được áp dụng rộng rãi trong mọi đơn vị kinh tế được tự chủ nhất định về tài chính như các doanh nghiệp thuộc mọi hình thức, được áp dụng trong các tổ chức xã hội, tập thể và các cơ quan quản lý, tổ chức công cộng. Đặc biệt, sự phát triển của các doanh nghiệp, của các ngân hàng và của thị trường vốn đã tạo ra nhiều cơ hội để phân tích tài chính chứng tỏ thực sự là có ích và vô cùng cần thiết.
Những người phân tích tài chính ở các cương vị khác nhau nhằm các mục tiêu khác nhau Phân tích tài chính đối với nhà quản trị: Nhà quản trị phân tích tài chính nhằm đánh giá hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nhà quản trị phân tích tình hình thường xuyên sẽ: - Tạo thành chu kỳ đánh giá đều đặn về các hoạt động kinh doanh, tiến hành cân đối tài chính, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán, trả nợ, rủi ro tài chính doanh nghiệp. - Định hướng quyết định của giám đốc cũng như giám đốc tài chính: quyết định đầu tư, tài trợ, phân chia lợi tức cổ phần. - Là cơ sở cho các dự báo tài chính: kế hoạch đầu tư, ngân sách tiền mặt.
- Là công cụ để kiểm soát các hoạt động quản lý. Đối với các nhà đầu tư: Các nhà đầu tư bao gồm những người có vốn nhưng chưa đầu tư, đang có nhu cầu sử dụng vốn như mua cổ phiếu hay trái phiếu công ty, các cá nhân tổ chức hoặc các cổ đông hiện tại đang đầu tư vốn vào công ty. Thu nhập của cổ đông là thu nhập cổ phiếu, tiền lợi tức cổ phiếu và giá trị tăng thêm (chênh lệch mua – bán) của vốn đầu tư do biến động giá trên thị trường, hay yếu tố ảnh hưởng tới lợi nhuận kỳ vọng của doanh nghiệp. Trong thực tế các nhà đầu tư thường tiến hành đánh giá khả năng sinh lời của công ty, triển vọng của công ty trong tương lai từ đó họ sẽ quyết định đầu tư thêm hay thu về, không đầu tư 6 nữa? Để trả lời được câu hỏi đó thì các nhà đầu tư thường dựa vào kết quả phân tích tai chính của các chuyên gia phân tích.
Người cho vay: Người cho vay phân tích khả năng tài chính để nhận biết khả năng vay và trả nợ của khách hàng. Chẳng hạn, để quyết định cho vay, họ sẽ đặt ra những câu hỏi là: “Liệu cho doanh nghiệp vay có những rủi ro gì xảy ra?”; “Doanh nghiệp có khả năng trả nợ hay không?”; “Thời gian có thể cho doanh nghiệp nợ?”. - Nếu là khoản cho vay ngắn hạn: người cho vay quan tâm đến tài sản thế chấp và đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán nhanh của doanh nghiệp. - Nếu khoản vay dài hạn: người cho vay đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán và khả năng sinh lời của doanh nghiệp và việc hoàn trả gốc và lãi sẽ thuỳ thuộc vào khả năng này, bên cạnh những tài sản mà doanh nghiệp thế chấp.
Cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp: Khoản lương nhận được từ doanh nghiệp là nguồn thu nhập từ những người hưởng lương. Vì vậy, cán bộ công nhân viên cũng rất quan tâm tới triển vọng phát triển cũng như khả năng tài chính của doanh nghiệp. Họ cũng muốn biết tới xu thế phát triển, hiệu quả hoạt động sản xuất của doanh nghiệp để có động lực thúc đẩy họ làm việc tốt hơn cho doanh nghiệp. Công ty kiểm toán: Công ty kiểm toán sẽ sử dụng báo cáo tài chính doanh nghiệp và các bằng chứng khác mà kiểm toán thu được để xác định tính hợp lý, trung thực của các số liệu và phát hiện những gian lận hoặc sai sót của doanh nghiệp.
Tóm lại, mục tiêu của phân tích tài chính doanh nghiệp là: Nhận dạng những điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi, khó khăn về mặt tài chính theo các tiêu chí sau: - Hiệu quả tài chính (khả năng sinh lợi và khả năng quản lý tài sản) - Rủi ro tài chính (khả năng thanh toán và khả năng quản lý nợ) 7 - Tổng hợp hiệu quả và rủi ro tài chính (cân đối tài chính, các đòn bẩy và đẳng thức Dupont) Tìm hiểu, phân tích các nguyên nhân đứng sau thực trạng đó Đề xuất giải pháp cải thiện vị thế tài chính của doang nghiệp 1. Ý nghĩa phân tích tài chính doanh nghiệp Nền kinh tế thị trường đang diễn ra gay gắt và sôi động buộc các nhà quản trị doanh nghiệp phải có định hướng chiến lược mà muốn hoạch định chiến lược phải tiến hành phân tích tài chính, bởi vì: - Phân tích tài chính doanh nghiệp cho phép nhà quản trị doanh nghiệp đánh giá thường xuyên những mặt mạnh - yếu về tình hình tài chính cũng như hoạt động kinh doanh như: khả năng thanh toán, tình hình luân chuyển vốn vật tư hành hoá. - Ngoài ra, phân tích tài chính là cơ sở để ra các quyết định tài chính của doanh nghiệp. Qua các kết quả sau quá trình phân tich nhà quản trị doanh nghiệp sẽ biết được tồn tại, khó khăn đang vướng mắc và tìm cách khắc phục.
- Đối với nhà quản lý tài chính, sau khi phân tích tài chính sẽ đưa ra kế hoạch tài chính khoa học, đảm bảo mọi tài sản tiền vốn được sử dụng một cách hiệu quả. - Phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình thu thập, xử lý các thông tin kế toán nhằm xem xét, kiểm tra, đối chiếu, so sánh tình hình tài chính hiện hành với quá khứ, giúp người sử dụng thông tin có thể đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp, đánh giá về tiềm năng, hiệu quả kinh doanh cũng như rủi ro trong tương lai. Yêu cầu của phân tích tài chính doanh nghiệp Việc phân tích hoạt động tài chính doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng, nó quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp, cho nên nó phải đạt được các mục tiêu sau: 8 - Phân tích hoạt động tài chính DN phải cung cấp đầy đủ thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư, các chủ nợ và những người sử dụng thông tin khac nhau để giúp họ có quyết định đúng đắn khi ra quyết định đầu tư, quyết định vay, quyết định sản xuất.