CHƯƠNG 1 – CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Tài chính doanh nghiệp Khái niệm tài chính doanh nghiệp Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam bao gồm: công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân thuộc mọi thành phần kinh tế.
Tài chính doanh nghiệp phản ánh những luồng chuyển dịch giá trị gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh giữa doanh nghiệp với thị trường và các chủ thể khác trong nền kinh tế. Quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước: Tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước (nộp thuế, lệ phí cho ngân sách Nhà nước). Ngân sách Nhà nước cấp vốn cho doanh nghiệp nhà nước và có thể góp vốn với công ty liên doanh hoặc cổ phần (mua cổ phiếu) hoặc cho vay (mua trái phiếu) tùy theo mục đích yêu cầu quản lý đối với ngành kinh tế mà quyết định tỷ lệ góp vốn cho vay nhiều hay ít. Quan hệ giữa doanh nghiệp với các chủ thể kinh tế khác: Từ sự đa dạng hóa hình thức sở hữu trong nền kinh tế thị trường đã tạo ra các mối quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các doanh nghiệp khác; giữa doanh nghiệp với các nhà đầu tư, nhà cho vay, với nhà cung cấp hay khách hàng thông qua việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ trong hoạt động sản xuất - kinh doanh, bao gồm các quan hệ thanh toán tiền mua nguyên vật liệu, hàng hóa, phí bảo hiểm, chi trả tiền công, cổ tức, tiền lãi trái phiếu; giữa doanh nghiệp với ngân hàng, các tổ chức tín dụng phát 3 Trường Đại học Bách khoa Hà Nội Viện Kinh tế và quản lý sinh trong quá trình doanh nghiệp vay và hoàn trả vốn, lãi cho ngân hàng, cho các tổ chức tín dụng.
Quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp: Gồm quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các phòng ban, phân xưởng và tổ đội sản xuất trong việc nhận ứng, thanh toán tài sản. Quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với cán bộ công nhân viên trong quá trình phân phối thu nhập cho lao động dưới hình thức tiền lương, tiền thưởng, tiền phạt và lãi cổ phần. Vai trò tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp là một công cụ khai thác thu hút các nguồn tài chính nhằm đảm bảo nhu cầu vốn cho đầu tư kinh doanh của doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp được sử dụng như một công cụ để kích thích, thúc đẩy sản xuất kinh doanh.
Tài chính doanh nghiệp là một công cụ quan trọng để kiểm tra các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Phân tích tài chính doanh nghiệp Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính là một tập hợp các khái niệm, phương pháp và công cụ cho phép thu thập và xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác trong quản lý doanh nghiệp nhằm đánh giá tình hình tài chính, khả năng và tiềm lực của doanh nghiệp, giúp người sử dụng thông tin đưa ra các quyết định tài chính, quyết định quản lý phù hợp. Mục đích của phân tích tài chính doanh nghiệp Trong kinh tế thị trường, sự thành công hay thất bại trong hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng của các thông tin rút ra từ phân tích và đánh giá kinh tế. Phân tích hoạt động tài chính giúp ta đánh giá được tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Để phục vụ tốt công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh, các nhà quản trị cần phải thường xuyên phân tích tình hình hoạt động tài chính của doanh nghiệp mình. Các báo cáo tài chính của doanh nghiệp được lập theo định kỳ, 4 Trường Đại học Bách khoa Hà Nội Viện Kinh tế và quản lý phản ánh một cách tổng hợp và toàn diện về tình hình tài sản, nguồn vốn, kết quả kinh doanh… bằng các chỉ tiêu giá trị, nhằm mục đích thông tin về kết quả hoạt động kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp cho các nhà quản lý doanh nghiệp, các nhà đầu tư, các cơ quan quản lý chức năng của nhà nước, công chúng… tuỳ theo mối quan hệ nhất định mỗi cá nhân hay tổ chức có được các thông tin thích hợp trong mối quan hệ với doanh nghiệp, cụ thể: Đối với các chủ doanh nghiệp và các nhà quản trị doanh nghiệp: Phân tích tài chính nhằm đánh giá hoạt động của doanh nghiệp, xác định điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. Đó là cơ sở để định hướng các quyết định của ban giám đốc, dự báo kế hoạch tài chính như: Kế hoạch đầu tư, ngân quỹ và kiểm soát các hoạt động quản lý. Mối quan tâm hàng đầu của các chủ doanh nghiệp và nhà quản trị doanh nghiệp lợi nhuận.
Bên cạnh đó các nhà quản trị doanh nghiệp còn quan tâm đến nhiều mục tiêu khác như: Tạo việc làm cho người lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, đóng góp phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường… Tuy nhiên một doanh nghiệp chỉ có thể thực hiện được các mục tiêu trên đây nếu đáp ứng được hai thử thách sống còn và là hai mục tiêu cơ bản: Kinh doanh có lãi và thanh toán được nợ. Một doanh nghiệp làm ăn thua lỗ kéo dài sẽ dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn lực và buộc phải đóng cửa. Mặt khác, nếu doanh nghiệp không có khả năng thanh toán nợ đến hạn cũng sẽ bị ngừng hoạt động và buộc phải đóng cửa. Như vậy, các nhà quản trị doanh nghiệp và chủ doanh nghiệp cần phải có đầy đủ thông tin về tình hình hoạt động tài chính của doanh nghiệp, từ đó có thể đánh giá đúng đắn tình hình tài chính đã qua, thực hiện cân bằng tài chính, khả năng thanh toán, khả năng sinh lời, rủi ro và dự đoán chính xác tình hình tài chính để đề ra quyết định đúng đắn.
Đối với các chủ ngân hàng và các nhà cho vay tín dụng: Phân tích tài chính doanh nghiệp giúp họ đánh giá khả năng vay và thanh toán nợ của khách hàng. Mối quan tâm của họ hướng chủ yếu vào khả năng thanh 5 Trường Đại học Bách khoa Hà Nội Viện Kinh tế và quản lý toán nợ của doanh nghiệp. Vì vậy, họ đặc biệt chú ý đến lượng tiền và các tài sản có thể chuyển đổi thành tiền nhanh, từ đó so sánh với số nợ ngắn hạn để biết được khả năng thanh toán tức thời của doanh nghiệp. Ngoài ra các chủ ngân hàng và những nhà cho vay tín dụng cũng rất quan tâm đến lượng vốn của chủ sở hữu, đó chính là khoản bảo hiểm cho họ trong trường hợp doanh nghiệp gặp rủi ro.
Không ngân hàng và nhà cho vay nào sẵn sàng cho vay nếu các thông tin cho thấy người vay không đảm bảo chắc chắn khoản vay sẽ được thanh toán đúng hạn. Người cho vay cũng quan tâm đến khả năng sinh lợi của doanh nghiệp, vì đó là cơ sở của việc hoàn trả vốn và lãi vay dài hạn. Đối với nhà cung cấp vật tư, thiết bị, hàng hoá, dịch vụ: Phân tích tài chính doanh nghiệp giúp họ nhận biết khả năng thanh toán của doanh nghiệp, từ đó có thể quyết định bán hàng hay không bán hàng, áp dụng phương thức thanh toán hợp lý để có thể thu hồi tiền bán hàng nhanh chóng. Đối với các nhà đầu tư: Phân tích tài chính giúp họ nhận biết tình hình thu nhập của vốn chủ sở hữu, lợi tức cổ phần và giá trị tăng thêm của vốn đầu tư.
Nhờ vào phân tích tài chính để nhận biết khả năng sinh lời của doanh nghiệp, đó chính là căn cứ quan trọng trong việc ra quyết định có nên đầu tư vào doanh nghiệp hay không. Đối với khách hàng: Phân tích tài chính doanh nghiệp giúp họ đánh giá khả năng, năng lực sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, mức độ uy tín của doanh nghiệp để quyết định có ứng trước tiền hàng hay không. Đối với người lao động trong doanh nghiệp: Phân tích tài chính giúp họ về hoạt động của doanh nghiệp, nắm bắt được xu hướng phát triển của doanh nghiệp, từ đó nâng cao trách nhiệm đối với công việc mà họ đảm nhận, giúp họ đánh giá được thu nhập của bản thân sẽ tăng lên hay giảm đi. Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước như tài chính, ngân hàng, kiểm toán, thuế : 6 Trường Đại học Bách khoa Hà Nội Viện Kinh tế và quản lý Phân tích tài chính giúp cho việc kiểm tra, giám sát, kiểm toán, hướng dẫn và tư vấn cho doanh nghiệp thực hiện các chính sách, chế độ, thể lệ về tài chính, kế toán, thuế và kỷ luật tài chính, tín dụng, ngân hàng… Như vậy: Phân tích tài chính là cơ sở để dự đoán tài chính, nó có thể được ứng dụng theo nhiều hướng khác nhau, nhằm phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau.
Chính vì thế phân tích tài chính thực sự có ích và cần thiết đối với nhiều đối tượng. Nội dung phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Thu thập thông tin Nhà phân tích sử dụng mọi nguồn thông tin có khả năng phản ánh và thuyết minh thực trạng hoạt động tài chính doanh nghiệp, phục vụ cho việc ra các quyết định tài chính. Nguồn thông tin bao gồm những thông tin bên trong doanh nghiệp và thông tin bên ngoài doanh nghiệp.
Thông tin bên trong doanh nghiệp Thông tin kế toán phản ánh tập trung trong báo cáo tài chính là những nguồn thông tin đặc biệt quan trọng. Do vậy, phân tích tài chính trên thực tế chủ yếu là phân tích các báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính phản ảnh tình hình tài chính và kết quả kinh doanh một doanh nghiệp. Mục đích của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng nhu cầu cho những người sử dụng để đưa ra các quyết định kinh tế.
Hệ thống báo cáo tài chính ở nước ta bao gồm: - Bảng cân đối kế toán.01-DN - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.02-DN - Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.03-DN - Bảng thuyết minh các báo cáo tài chính.