Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG CÔNG CHỨC CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN 1. Công chức và công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện 1. Khái niệm công chức, công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện 1. Công chức Công chức là một khái niệm chung được sử dụng phổ biến nhiều quốc gia trên thế giới để chỉ những công dân được tuyển dụng vào làm việc thường xuyên trong cơ quan nhà nước, do tính chất đặc thù của mỗi quốc gia, khái niệm công chức của các nước cũng không hoàn toàn đồng nhất.
Có nước chỉ giới hạn công chức trong phạm vi những người hoạt động quản lý nhà nước. Một số nước khác có quan niệm rộng hơn, công chức không chỉ bao gồm những người thực hiện trực tiếp các hoạt động quản lý nhà nước mà còn bao gồm cả những người làm việc trong các cơ quan có tính chất công cộng. Khái niệm công chức được hình thành và thường gắn liền với sự hình thành và phát triển của nền hành chính nhà nước. Khái niệm công chức lần đầu tiên được nêu ra trong Sắc lệnh 76/SL ngày 20-5-1950 của Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ban hành Quy chế công chức như sau: “Những công dân Việt Nam được chính quyền nhân dân tuyển dụng, giao giữ một chức vụ thường xuyên trong các cơ quan Chính phủ, ở trong hay ở ngoài nước, đều là công chức theo Quy chế này, trừ những trường hợp riêng biệt do Chính phủ định" (Trích Điều 1, Sắc lệnh số 76/SL ngày 20 tháng 5 năm 1950).
Cùng với sự phát triển của đất nước và nền hành chính nước nhà, khái niệm công chức đã dần được quy định cụ thể hơn, chi tiết hơn. Tuy nhiên, các khái niệm này vẫn chưa phân định rõ ràng ai là cán bộ, ai là công chức. Năm 2008, Quốc hội 10 nước Cộng hoà XHCN Việt Nam đã thông qua Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12. Đây là bước tiến mới, mang tính cách mạng về cải cách chế độ công vụ, công chức, thể chế hoá quan điểm, đường lối của Đảng về công tác cán bộ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Điều 4, Khoản 2 Luật Cán bộ, công chức năm 2008, xác định: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, thuộc đơn vị Quân đội nhân dân mà không phải là sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan đơn vị thuộc công an nhân dân mà không phải là sỹ quan, hạ sỹ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức Chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập) trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. Để hướng dẫn thi hành Luật cán bộ công chức, Chính phủ và các bộ ngành đã ban hành nhiều văn bản pháp luật mới như Nghị định số 06/2010/NĐ- CP ngày 25 tháng 01 năm 2010 quy định công chức là "Công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh, trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. Có thể thấy, ở nước ta khái niệm công chức đã có sự thay đổi theo từng giai đoạn lịch sử và bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác nhau. Tuy nhiên vẫn tìm thấy những điểm chung trong các khái niệm về công chức trong các văn bản luật ở nước ta, đó là: Công chức là công dân Việt Nam; được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, được giao một công vụ; làm việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị của Nhà nước; hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.
Công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện Cơ quan hành chính nhà nước là một bộ phận cấu thành quan trọng của bộ máy nhà nước. Trong đó huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện) là cấp hành chính thứ ba trong bốn cấp quản lý hành chính của bộ máy HCNN ở nước ta. Đây là cấp hành chính trung gian, vừa thực hiện chức năng trực tiếp phục vụ công dân, vừa lãnh đạo điều hành cấp dưới. Cấp huyện có vai trò quan trọng trong việc chỉ đạo, điều hành, hướng dẫn trực tiếp cho cấp xã, phường, thị trấn thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật cuả Nhà nước tại địa phương.
Để thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình tại Nghị định số 37/2014/NĐ- CP ngày 05/05/2014 đã quy định, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND cấp huyện quản lý Nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương theo quy định của pháp luật và theo sự phân công, phân cấp hoặc ủy quyền của UBND cấp huyện và theo quy định của pháp luật, góp phần bảo đảm sự quản lý thống nhất của ngành hoặc lĩnh vực công tác ở địa phương. Cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện chịu sự chỉ đạo, quản lý tổ chức, vị trí việc làm, biên chế công chức, cơ cấu ngạch công chức và công tác của UBND cấp huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ của cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh. Mặt khác các phòng chuyên môn thuộc UBND cấp huyện triển khai thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình thông qua đội ngũ công chức. Công chức phòng chuyên môn thuộc UBND cấp huyện là một bộ phận của công chức nhà nước nói chung, làm việc trong phòng chuyên môn thuộc UBND cấp huyện.
12 Theo Nghị định số 06/2010/NĐ-CP ngày 25/01/2010 của Chính phủ quy định những người là công chức tại Khoản 2 Điều 6 đã khẳng định rõ công chức trong cơ quan HCNN cấp huyện gồm: a) Chánh Văn phòng, Phó Chánh Văn phòng và người làm việc trong Văn phòng HĐND và UBND; b) Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND quận, huyện, Chánh Văn phòng, Phó Chánh Văn phòng và người làm việc trong Văn phòng UBND quận, huyện nơi thí điểm không tổ chức HĐND; c) Người giữ chức vụ cấp trường, cấp phó và người làm việc trong các cơ quan chuyên môn thuộc UBND. Như vậy, công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện là một bộ phận của nhóm công chức trong cơ quan hành chính nhà nước ở cấp huyện, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh, trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách nhà nước, để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan chuyên môn là tham mưu, quản lý ngành hay lĩnh vực công tác theo quy định của pháp luật và làm việc trong các cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân cấp huyện. Đặc điểm công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện Công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện có đầy đủ những đặc điểm của công chức nói chung. Tuy nhiên, xuất phát từ đặc thù vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện có những đặc điểm riêng như sau: Một là, công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện được tuyển dụng vào ngạch chức vụ, chức danh trong các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện.
Công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong các cơ quan chuyên 13 môn thuộc UBND cấp huyện, nó phân biệt với công chức thuộc UBND cấp tỉnh, hay các chức danh công chức tại UBND cấp xã. Hai là, công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ của các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh đồng thời hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ về lĩnh vực quản lý của các cơ quan chuyên môn cho cán bộ, công chức cấp xã. Đối với các vấn đề có liên quan đến chuyên môn nghiệp vụ thì công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện nhận các hướng dẫn, chỉ đạo của cấp tỉnh đồng thời tiếp nhận những thắc mắc về chuyên môn nghiệp vụ của công chức cấp xã và hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn nghiệp vụ của công chức cấp xã. Ba là, công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện thực hiện chức năng tham mưu, giúp việc cho UBND huyện quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương và thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo sự lãnh đạo UBND cấp huyện và theo quy định của pháp luật; góp phần bảo đảm sự thống nhất quản lý của ngành hoặc lĩnh vực công tác ở địa phương.
Vị trí, vai trò của công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện Công chức là một trong những yếu tố cơ bản cấu thành nền HCNN. Nhà nước muốn tổ chức và quản lý xã hội tốt thì phải coi trọng việc xây dựng và quản lý đội ngũ công chức. Nhà nước không thể thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình trong việc quản lý, điều hành mọi lĩnh vực của đời sống xã hội theo pháp luật nếu không có một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả với đội ngũ công chức có trình độ, phẩm chất và được tổ chức khoa học. Các yếu tố cấu thành nền hành chính nhà nước có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Và trong tổng thể nền hành chính, xét từ các yếu tố cấu thành nên nền hành chính, đội ngũ công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện giữ một vị trí vô cùng quan trọng, quyết định đến chất 14 lượng và hiệu quả hoạt động, hiệu lực quản lý nhà nước ở chính quyền cấp huyện thể hiện ở các vai trò cụ thể như sau: Thứ nhất, công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện là lực lượng nồng cốt và quan trọng trong hệ thống chính trị của huyện, trực tiếp tham mưu UBND cấp huyện và các phòng chuyên môn thuộc UBND cấp huyện trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, an ninh quốc phòng; cũng như tham mưu trình UBND huyện ban hành các quyết định, chỉ thị; chương trình, kế hoạch ngắn hạn, dài hạn, giai đoạn 05 năm và hàng năm.