Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường có sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp trong nước và quốc tế, cùng tác động từ sự phát triển của công nghệ số, hoạt động bán hàng đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển của mỗi tổ chức kinh doanh. Đối với lĩnh vực sản xuất và cung ứng vật tư kỹ thuật, đặc biệt là thiết bị ngành nước và ngành hơi, việc xây dựng và vận hành hiệu quả hoạt động quản trị bán hàng là yêu cầu thiết yếu nhằm nâng cao vị thế cạnh tranh, duy trì tệp khách hàng và tối ưu hóa lợi nhuận.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Khánh Linh tập trung nghiên cứu thực tế tại Công ty TNHH Thương mại và Xuất nhập khẩu Bình Phát Việt Nam – doanh nghiệp thành lập từ năm 2012 chuyên cung cấp các thiết bị ngành nước, ngành hơi, xăng dầu và phụ kiện kim loại. Mặc dù công ty đã bước đầu tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường, đẩy mạnh bán hàng qua website và áp dụng các chương trình xúc tiến bán, công tác quản trị bán hàng tại đây vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế về quy trình, năng lực nhân sự và cơ chế giám sát.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua ba nhiệm vụ chính:

  1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động quản trị bán hàng trong doanh nghiệp.
  2. Tập trung phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động quản trị bán hàng tại Công ty TNHH Thương mại và Xuất nhập khẩu Bình Phát Việt Nam giai đoạn 2020 – 2022.
  3. Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quản trị bán hàng tại công ty trong giai đoạn tiếp theo.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản trị bán hàng của doanh nghiệp.
  • Phạm vi không gian: Thực hiện tại Công ty TNHH Thương mại và Xuất nhập khẩu Bình Phát Việt Nam (trụ sở tại số 248 đường Nguyễn Văn Linh, phường Thạch Bàn, quận Long Biên, thành phố Hà Nội).
  • Phạm vi thời gian: Số liệu và các báo cáo phục vụ nghiên cứu được thu thập trong giai đoạn từ năm 2020 đến hết năm 2022, kết hợp một số dữ liệu quản lý quý đầu năm 2023.
  • Phạm vi nội dung: Toàn bộ các khâu trong quy trình quản trị bán hàng, từ xác định mục tiêu, xây dựng chiến lược, tổ chức lực lượng bán hàng, giám sát, chăm sóc khách hàng đến đánh giá hiệu quả kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, khóa luận tiếp cận quản trị bán hàng dưới góc độ là một tiến trình quản trị bao gồm các hoạt động hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát hoạt động của đội ngũ bán hàng nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu của khách hàng với chi phí hợp lý nhất, qua đó tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp. Tác giả tổng hợp các nội dung học thuật từ giáo trình và bài giảng Quản trị bán hàng của Trường Đại học Thương mại, tập trung vào các trụ cột:

  • Quy trình quản trị bán hàng: Xây dựng mục tiêu bán hàng (doanh số, sản lượng, thị phần, lợi nhuận, phát triển khách hàng, mở rộng thị trường); Hoạch định chiến lược bán hàng (chiến lược nguồn hàng, chiến lược cạnh tranh, chiến lược bán hàng cá nhân, chiến lược bán hàng theo nhóm, chiến lược bán hàng tư vấn, chiến lược gia tăng giá trị); Thiết kế cấu trúc tổ chức lực lượng bán hàng (theo khu vực địa lý, theo sản phẩm, theo khách hàng, theo cơ cấu hỗn hợp); Giám sát và đánh giá hoạt động bán hàng; Quản trị công tác chăm sóc khách hàng.
  • Tiêu chí đánh giá hiệu quả: Khung đo lường định lượng gồm doanh thu (tổng doanh thu, doanh thu thuần, các khoản giảm trừ doanh thu), chi phí bán hàng, lợi nhuận bán hàng (lợi nhuận gộp, tỷ lệ lãi gộp, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh) và tỷ lệ phần trăm nhóm bán hàng đạt chỉ tiêu doanh số.
  • Các nhân tố ảnh hưởng: Hệ thống hóa thành hai nhóm môi trường bên ngoài (kinh tế, văn hóa - xã hội, khoa học công nghệ, pháp luật, điều kiện tự nhiên, đối thủ cạnh tranh, khách hàng, đặc trưng ngành hàng) và môi trường bên trong (năng lực tài chính, nguồn nhân lực, phương thức thanh toán, chiến lược phát triển kinh doanh, vị trí địa lý của doanh nghiệp).

Về phương pháp nghiên cứu, đề tài sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và phân tích số liệu thứ cấp:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng dữ liệu thứ cấp được cung cấp chính thức từ Phòng Tài chính - Kế toán - Vật tư và Phòng Tổ chức - Hành chính - Kế hoạch của công ty. Dữ liệu bao gồm các báo cáo tài chính giai đoạn 2020 – 2022, báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, bảng cân đối tài sản và nguồn vốn, tài liệu quản lý nhân sự, danh mục sản phẩm kinh doanh và các hóa đơn, bảng theo dõi khiếu nại khách hàng.
  • Phương pháp thống kê và phân tích số liệu: Tính toán các chỉ tiêu tuyệt đối, tương đối, tốc độ tăng trưởng và tỷ trọng cơ cấu nhằm lượng hóa biến động của tài sản, nguồn vốn, doanh thu và lợi nhuận qua các năm.
  • Phương pháp so sánh: So sánh đối chiếu các chỉ tiêu kinh tế, tài chính và kết quả thực hiện bán hàng giữa các năm 2020, 2021 và 2022 để làm rõ xu hướng vận động, nhận diện các mặt đạt được và tồn tại trong công tác quản trị.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận về hoạt động quản trị bán hàng trong doanh nghiệp

Chương này đóng vai trò xây dựng nền tảng lý thuyết cho toàn bộ đề tài. Tác giả làm rõ khái niệm, vai trò và ý nghĩa của quản trị bán hàng đối với sự tồn tại của doanh nghiệp lẫn việc phát triển năng lực của người lao động. Nội dung quản trị được phân tích qua từng công đoạn cụ thể:

  • Mục tiêu bán hàng được phân định thành mục tiêu định lượng (doanh số, sản lượng, lợi nhuận, thị phần) và mục tiêu định tính (mức độ hài lòng của khách hàng, mở rộng mạng lưới phân phối).
  • Các mô hình chiến lược bán hàng cơ bản được phân tích ưu, nhược điểm, trong đó nhấn mạnh chiến lược bán hàng cá nhân và bán hàng theo nhóm đối với các ngành hàng kỹ thuật, công nghiệp.
  • Bốn mô hình tổ chức lực lượng bán hàng được khái quát hóa thông qua sơ đồ: theo khu vực địa lý, theo sản phẩm, theo khách hàng và theo cơ cấu hỗn hợp. Tác giả lưu ý mô hình tổ chức theo khách hàng giúp nắm bắt sát sao nhu cầu phân đoạn nhưng dễ làm tăng chi phí vận hành và chồng chéo địa bàn.
  • Tiêu chí đánh giá kết quả quản trị bán hàng tập trung vào các đại lượng tài chính như doanh thu thuần, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh, tỷ lệ lãi gộp và tỷ lệ nhân sự đạt chỉ tiêu bán hàng (với mốc tham chiếu dưới 60% phản ánh chỉ tiêu thiếu thực tế hoặc năng lực yếu, còn 90-100% phản ánh chỉ tiêu được đặt ra quá thấp).

Chương II: Thực trạng hoạt động quản trị bán hàng tại Công ty TNHH TM&XNK Bình Phát Việt Nam

Chương hai tập trung phân tích chi tiết tình hình hoạt động kinh doanh và thực tế công tác quản trị bán hàng tại đơn vị nghiên cứu:

  • Giới thiệu doanh nghiệp: Công ty thành lập ngày 24/09/2012, hoạt động với quy mô ban đầu hơn 15 nhân sự. Lĩnh vực kinh doanh chính là bán buôn, phân phối các sản phẩm van kim loại, thiết bị vật tư ngành nước, thiết bị ngành hơi, xăng dầu và các hạng mục thi công lắp đặt liên quan đến cơ điện, cấp thoát nước. Bộ máy tổ chức của công ty gồm Ban Giám đốc (Giám đốc, Phó Giám đốc) và 4 phòng ban trực thuộc: Phòng Tổ chức - Hành chính - Kế hoạch, Phòng Tài chính - Kế toán - Vật tư, Phòng Thiết kế - Dự toán và Phòng Kỹ thuật - Thi công.
  • Tình hình tài sản và nguồn vốn giai đoạn 2020 – 2022: Cơ cấu tài sản của công ty có sự chênh lệch lớn giữa tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn. Tài sản ngắn hạn luôn chiếm từ 99,8% đến 99,9% tổng tài sản (năm 2020 đạt 7.686 nghìn đồng; năm 2021 là 7.947 nghìn đồng; năm 2022 tăng lên 7.804 nghìn đồng). Tài sản dài hạn chỉ chiếm từ 0,1% đến 0,2% tổng tài sản (năm 2020 đạt 2.471 nghìn đồng; năm 2021 giảm 74,4% xuống 691.283 đồng; năm 2022 tăng lên 11.261 nghìn đồng). Về nguồn vốn, vốn chủ sở hữu chiếm ưu thế tuyệt đối (98,3% năm 2020; 98,8% năm 2021; 99,1% năm 2022), trong khi nợ phải trả giảm liên tục từ 130.023 nghìn đồng (chiếm 1,7%) năm 2020 xuống 95.454 nghìn đồng (chiếm 1,2%) năm 2021 và còn 68.xxx nghìn đồng năm 2022. Điều này cho thấy công ty chủ yếu dựa vào nguồn vốn nội bộ, khả năng tự chủ tài chính cao nhưng chưa khai thác mạnh đòn bẩy tài chính.
  • Khái quát kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020 – 2022: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ có sự phục hồi sau dịch COVID-19, năm 2020 đạt 920.457 nghìn đồng, năm 2021 tăng 22,7% và năm 2022 tăng mạnh 108,9% so với năm 2021. Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp tăng trưởng qua các năm, từ 62.xxx nghìn đồng (năm 2020) lên 78.350 nghìn đồng (năm 2021) và đạt 128.052 nghìn đồng (năm 2022).
Chỉ tiêu kinh doanh (ĐVT: nghìn đồng) Năm 2020 Năm 2021 Năm 2022 So sánh 2021/2020 (%) So sánh 2022/2021 (%)
Doanh thu bán hàng và CCDV 920.457 Tăng 22,7% Tăng 108,9% 122,7% 208,9%
Giá vốn hàng bán 342.xxx Đang cập nhật Đang cập nhật - -
Lợi nhuận gộp 518.xxx Đang cập nhật Đang cập nhật - -
Chi phí quản lý kinh doanh 509.xxx Đang cập nhật Đang cập nhật - -
Kết quả kinh doanh tài chính (Lãi) 62.xxx 78.350 128.052 126,4% 163,4%
Lợi nhuận sau thuế TNDN 62.xxx 78.350 128.052 Tăng trưởng Tăng trưởng
  • Thực trạng công tác quản trị bán hàng:
    • Xây dựng mục tiêu: Do Giám đốc trực tiếp ấn định trong các cuộc họp đầu năm, chủ yếu dựa trên cảm tính chủ quan và số liệu doanh số năm trước, tập trung vào mục tiêu doanh số ngắn hạn mà chưa cân đối đầy đủ chi phí bán hàng.
    • Chiến lược bán hàng: Công ty áp dụng chủ yếu chiến lược bán hàng cá nhân, do tệp khách hàng phần lớn là khách hàng công nghiệp và nhà thầu xây lắp. Quy trình bán hàng cá nhân gồm 6 bước: (1) Thăm dò, đánh giá và thiết lập quan hệ với khách hàng; (2) Tạo niềm tin cho khách hàng; (3) Tìm hiểu nhu cầu khách hàng; (4) Giới thiệu sản phẩm; (5) Phục vụ khách hàng; (6) Chốt đơn.
    • Kênh phân phối và công cụ: Công ty kết hợp bán hàng trực tiếp, kênh đại lý bán buôn - bán lẻ, triển khai website bán hàng và sử dụng hệ thống hóa đơn điện tử phục vụ quản trị thanh toán.
    • Đánh giá chung: Công ty có ưu điểm là sản phẩm đa dạng, linh hoạt trong tiếp cận khách hàng công nghiệp, bộ máy gọn nhẹ. Tuy nhiên, tồn tại các hạn chế: mục tiêu bán hàng mang tính ngắn hạn; đào tạo nhân viên chưa bài bản; các chính sách xúc tiến thương mại và dịch vụ sau bán hàng còn đơn điệu; việc xử lý khiếu nại khách hàng và đo lường độ thỏa dụng chưa được chuẩn hóa thành quy trình chuyên nghiệp.

Chương III: Một số giải pháp hoàn thiện hoạt động quản trị bán hàng tại Công ty TNHH TM&XNK Bình Phát Việt Nam

Trên cơ sở định hướng phát triển chung của công ty và nhận diện các điểm nghẽn quản trị, tác giả xây dựng 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Cải thiện trình độ chuyên môn và nghiệp vụ của lực lượng bán hàng: Đổi mới quy trình tuyển dụng theo tiêu chuẩn năng lực; tổ chức các khóa bồi dưỡng định kỳ về kiến thức kỹ thuật sản phẩm (thông số kỹ thuật van, khớp nối, tiêu chuẩn đường ống) và kỹ năng đàm phán, giao tiếp; hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu suất, xây dựng chính sách lương thưởng gắn liền với chỉ tiêu để tạo động lực làm việc.
  2. Tăng cường các hoạt động xúc tiến bán hàng: Nâng cấp và tối ưu hóa hệ thống website giới thiệu sản phẩm của công ty; đẩy mạnh các kênh tiếp thị trực tuyến (digital marketing) nhằm tiếp cận nhóm khách hàng nhà thầu, doanh nghiệp xây dựng; thiết kế các chương trình khuyến mại, chiết khấu thương mại linh hoạt đối với các đơn hàng số lượng lớn để kích thích tiêu thụ.
  3. Cải thiện phương thức trong các dịch vụ sau bán hàng: Xây dựng quy trình tiếp nhận và xử lý khiếu nại của khách hàng một cách nhanh chóng, minh bạch; hoàn thiện các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn lắp đặt và bảo hành sản phẩm; thiết lập hệ thống lưu trữ dữ liệu khách hàng để duy trì quan hệ lâu dài, nâng cao tỷ lệ khách hàng quay lại mua hàng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã phản ánh tương đối toàn diện bức tranh kinh doanh của Công ty TNHH Thương mại và Xuất nhập khẩu Bình Phát Việt Nam trong giai đoạn 2020 – 2022 thông qua các số liệu tài chính cụ thể:

  • Phân tích rõ nét sự biến động của doanh thu từ mức 920.457 nghìn đồng năm 2020, tăng 22,7% trong năm 2021 và đạt mức tăng trưởng 108,9% trong năm 2022.
  • Chứng minh khả năng tự chủ tài chính cao của doanh nghiệp thông qua tỷ trọng vốn chủ sở hữu luôn duy trì trên 98% qua 3 năm (đạt 99,1% năm 2022), đồng thời chỉ ra điểm đặc thù về cơ cấu tài sản khi tài sản ngắn hạn chiếm tới hơn 99,8% tổng tài sản.
  • Hệ thống hóa quy trình bán hàng cá nhân 6 bước đang vận hành thực tế tại doanh nghiệp, nhận diện các nút thắt trong công tác giao chỉ tiêu doanh số và phân bổ nhân sự theo địa bàn.

Về mặt giải pháp, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp gắn với 3 khía cạnh: nhân sự bán hàng, công cụ xúc tiến bán và chất lượng dịch vụ sau bán hàng. Các đề xuất này bám sát vào đặc thù doanh nghiệp thương mại vật tư kỹ thuật vừa và nhỏ, nơi mà quan hệ cá nhân của đại diện thương mại và dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật đóng vai trò quyết định. Đóng góp của đề tài nằm ở việc đối chiếu giữa khung lý luận quản trị bán hàng chuẩn tắc với thực tiễn áp dụng tại một doanh nghiệp thương mại - dịch vụ ngành nước tại Hà Nội, cung cấp các luận cứ thực tế để ban lãnh đạo công ty xem xét điều chỉnh chính sách bán hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và điều kiện thu thập thông tin:

  • Dữ liệu nghiên cứu chủ yếu dựa trên các báo cáo tài chính và tài liệu nội bộ thứ cấp giai đoạn 2020 – 2022; chưa triển khai các cuộc khảo sát điều tra sơ cấp với cỡ mẫu cụ thể (khảo sát mức độ hài lòng của khách hàng hoặc khảo sát động lực làm việc của nhân viên bán hàng) để kiểm định định lượng bằng các mô hình hồi quy.
  • Một số bảng số liệu chi tiết trong văn bản (như doanh thu chi tiết theo 2 cửa hàng ở Quý 1/2023, tỷ lệ phần trăm nhóm bán hàng đạt chỉ tiêu, bảng theo dõi khiếu nại Quý 4/2022) chưa được phân tích sâu ở cấp độ từng dòng sản phẩm do dữ liệu trích xuất giới hạn.

Hướng nghiên cứu mở rộng cho các đề tài tiếp theo bao gồm: Mở rộng thời gian nghiên cứu sang các năm tài chính tiếp theo nhằm đánh giá độ trễ của các giải pháp; kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng khảo sát tệp khách hàng B2B (các nhà thầu, đại lý) để đo lường mức độ ảnh hưởng của chính sách sau bán hàng đến quyết định mua hàng lặp lại.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo phù hợp cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị doanh nghiệp và Thương mại: Cung cấp mẫu hình nghiên cứu thực tế về đề tài quản trị bán hàng tại một doanh nghiệp thương mại quy mô vừa và nhỏ.
  • Người làm đề tài khóa luận liên quan đến ngành vật tư xây dựng, thiết bị công nghiệp: Đáng tham khảo ở phần hệ thống hóa cơ cấu tổ chức bộ máy, danh mục mã ngành kinh doanh vật tư ngành nước theo quy định hiện hành, và cách thức phân tích báo cáo tài chính phục vụ đánh giá hoạt động bán hàng.
  • Nhà quản trị tại các doanh nghiệp thương mại B2B: Tham khảo mô hình quy trình bán hàng cá nhân 6 bước và các khuyến nghị về việc hoàn thiện dịch vụ chăm sóc khách hàng công nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH TM & XNK Bình Phát Việt Nam hoạt động chính trong lĩnh vực gì và cung cấp những sản phẩm nào? Công ty hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực phân phối, bán buôn và bán lẻ các thiết bị ngành nước, ngành hơi, xăng dầu và công nghiệp nặng. Danh mục sản phẩm chính gồm các loại van kim loại, ống nối, phụ kiện lắp đặt vệ sinh, sắt thép, kim loại và các thiết bị cơ điện phục vụ xây lắp công trình.

2. Cơ cấu bộ máy quản lý của công ty được thiết kế như thế nào? Bộ máy công ty hoạt động theo mô hình trực tuyến - chức năng, đứng đầu là Giám đốc, hỗ trợ bởi Phó Giám đốc. Các khối chuyên môn được chia thành 4 phòng ban: Phòng Tổ chức - Hành chính - Kế hoạch, Phòng Tài chính - Kế toán - Vật tư, Phòng Thiết kế - Dự toán và Phòng Kỹ thuật - Thi công.

3. Chiến lược bán hàng chủ đạo tại công ty là gì và quy trình bán hàng gồm mấy bước? Do đặc thù khách hàng chủ yếu là khách hàng công nghiệp và nhà thầu xây dựng, công ty áp dụng chiến lược bán hàng cá nhân. Quy trình bán hàng cá nhân tại đơn vị gồm 6 bước: (1) Thăm dò, đánh giá và thiết lập quan hệ với khách hàng; (2) Tạo niềm tin cho khách hàng; (3) Tìm hiểu nhu cầu khách hàng; (4) Giới thiệu sản phẩm; (5) Phục vụ khách hàng; (6) Chốt đơn.

4. Cơ cấu tài sản và nguồn vốn của công ty giai đoạn 2020 – 2022 có đặc điểm gì nổi bật? Tài sản ngắn hạn chiếm tỷ trọng áp đảo (99,8% - 99,9% tổng tài sản), trong khi tài sản dài hạn chỉ chiếm 0,1% - 0,2%. Về nguồn vốn, công ty tự chủ tài chính rất cao khi vốn chủ sở hữu chiếm trên 98% (năm 2022 đạt 99,1%), nợ phải trả rất thấp và giảm dần từ 1,7% (năm 2020) xuống còn dưới 1% vào năm 2022.

5. Kết quả doanh thu và lợi nhuận của công ty biến động ra sao trong giai đoạn nghiên cứu? Sau giai đoạn khó khăn do dịch năm 2020 với doanh thu 920.457 nghìn đồng, kết quả kinh doanh của công ty đã tăng trưởng trở lại: doanh thu năm 2021 tăng 22,7% và năm 2022 tăng 108,9% so với năm 2021. Lợi nhuận sau thuế tương ứng tăng từ mức 62.xxx nghìn đồng (năm 2020) lên 78.350 nghìn đồng (năm 2021) và đạt 128.052 nghìn đồng (năm 2022).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Khánh Linh đã hoàn thành việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị bán hàng và phản ánh chi tiết thực trạng tại Công ty TNHH Thương mại và Xuất nhập khẩu Bình Phát Việt Nam giai đoạn 2020 – 2022. Công trình làm rõ các chỉ số tài chính, phương thức tổ chức lực lượng bán hàng cá nhân và các mắt xích còn hạn chế trong việc giao chỉ tiêu cũng như dịch vụ sau bán hàng. Hệ thống 3 nhóm giải pháp đề xuất tại Chương III cung cấp những căn cứ thực tiễn thiết thực để doanh nghiệp hoàn thiện quy trình kinh doanh và phát triển mạng lưới phân phối vật tư ngành nước trong các năm tiếp theo.