Chương I Nghị định số 29/2012/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 12 tháng 4 năm 2012 phân loại Viên chức như sau: - Theo vị trí việc làm, viên chức được phân loại như sau: + Viên chức quản lý bao gồm những người quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật Viên chức; 13 Luan van + Viên chức không giữ chức vụ quản lý bao gồm những người chỉ thực hiện chuyên môn nghiệp vụ theo chức danh nghề nghiệp trong đơn vị sự nghiệp công lập. - Theo chức danh nghề nghiệp, viên chức được phân loại trong từng lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp với các cấp độ từ cao xuống thấp như sau: + Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng I; + Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng II; + Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng III; + Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng IV. Tuyển dụng viên chức 1. Tuyển dụng Hiểu một cách đơn giản thì tuyển dụng là việc tìm kiếm và lựa chọn đúng người để thỏa mãn các nhu cầu lao động và bổ sung cho lực lượng lao động hiện có trong các tổ chức, cơ quan, đơn vị.
Theo giáo trình “Tổ chức nhân sự hành chính nhà nước” – Học viện Hành chính quốc gia định nghĩa: “Tuyển dụng là tuyển thêm người, hay bổ sung thêm người cho tổ chức, cũng được hiểu như đưa thêm người mới vào làm công việc chính thức cho tổ chức, tức là khâu đầu tiên cho giai đoạn hình thành nguồn nhân lực cho tổ chức” Với Định nghĩa trên, với bất kì một tổ chức, một cơ quan, đơn vị nào cũng có nhu cầu tuyển dụng và sử dụng lao động và mục đích của việc tuyển dụng đó là xác định nhu cầu thực tế, chỉ định các mục tiêu và phân tích công việc bao gồm những yếu tố riêng của tuyển dụng để lựa chọn ra trong tập hợp ứng cử viên một người có đủ kỹ năng, kiến thức và động cơ phù hợp nhất với 14 Luan van những đòi hỏi của vị trí công việc đề ra. Vì lý do đó mà ngày nay trong môi trường kinh tế xã hội cạnh tranh gay gắt thì việc tuyển dụng lao đông được nâng tầm như một chiến lược mũi nhọn quyết định đến sự thành bại của tổ chức. Một số yêu cầu chung của tuyển dụng: - Thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của tổ chức. - Tuyển chọn người có trình độ chuyên môn phù hợp nhất với yêu cầu công việc.
- Tuyển chọn được người thông minh, sáng tạo, năng động và nhiệt tình với công việc. Khái niệm tuyển dụng Viên chức Với vai trò như điều kiện tiên quyết trong chu trình tổ chức cán bộ của các tổ chức, đơn vị thì việc tuyển dụng được đội ngũ viên chức xứng đáng, có năng lực chuyên môn và có phẩm chất đạo đức trong sáng là mục tiêu, hay là một chiến lược để nâng cao chất lượng, củng cố vị trí quan trọng trong xã hội đối với các đơn vị sự nghiệp công lập nói riêng và của tất cả các ngành, lĩnh vực mà nhà nước cung ứng dịch vụ nói chung. Ngay trong định nghĩa Viên chức trong Luật Viên chức 2010 cũng đã khẳng định tầm quan trọng của việc tuyển dụng là khâu đầu tiên để hình thành đội ngũ viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập và trong Luật cũng đưa ra một số nội dung cụ thể đối với tuyển dụng viên chức là “việc lựa chọn những người có phẩm chất, trình độ và năng lực vào làm viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập” (Khoản 4, Điều 3) theo đó, những yêu cầu cơ bản của việc tuyển dụng viên chức cần phải được đánh giá quá ba tiêu chuẩn: phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn và khả năng làm việc. Trong các đơn vị sự nghiệp công lập có rất nhiều công việc từ giản đơn đến phức tạp vì vậy việc tuyển dụng lao động cũng được phân loại và tuyển 15 Luan van dụng cho phù hợp với từng loại công việc.
Đối với các công việc phức tạp đòi hỏi trình độ như cung ứng dịch vụ công, vận hành các công việc mang tính chuyên môn thì phải được thực hiện bởi đội ngũ viên chức. Đối với các công việc mang tính chất thừa hành, giúp việc thì thực hiện tuyển dụng theo hợp đồng lao động 68/2000/NĐ-CP, hợp đồng vụ việc hoặc sử dụng dịch vụ cung ứng lao động từ các đơn vị khác. Ngay khi có sự phân biệt rõ ràng hai đối tượng công chức và viên chức thành những đối tượng độc lập thì bản thân việc tuyển dụng đối với các đối tượng này cũng có sự khác nhau cơ bản. Công chức với vai trò công quyền hoạt động để thực thi công vụ vì vậy tuyển dụng công chức phải tuân theo những quy định chặt chẽ về điều kiện, phương thức.
Khi tuyển dụng phải căn cứ vào chỉ tiêu biên chế và tuyển dụng chủ yếu bằng hình thức thi tuyển. Việc xét tuyển cũng có nhưng phải có những điều kiện tương đối khắt khe được quy định cụ thể bởi Chính phủ. Còn đối với tuyển dụng viên chức thì các đơn vị sự nghiệp công lập căn cứ vào nhu cầu công việc, vị trí việc làm tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và quỹ tiền lương của đơn vị để tuyển dụng viên chức. Việc tuyển dụng viên chức chủ yếu thông qua hình thức thi tuyển và xét tuyển, ràng buộc giữa viên chức và đơn vị sử dụng viên chức bằng các hợp đồng lao động.
Tuy nhiên, từ trước tới nay các cuộc thi tuyển đối với viên chức thường gắn liền với tuyển dụng công chức và nội dung tuyển dụng giữa hai đối tượng này không có sự phân biệt nào, ngay cả khi được phân biệt rõ ràng giữa các đối tượng đó thì việc tuyển dụng viên chức vẫn chịu ảnh hưởng rất nhiều từ những quan điểm tuyển dụng cũ kỹ, chậm đổi mới mang tính hình thức và vẫn phải tuân theo những quy định tương đối chặt chẽ, nhiều thủ tục làm giảm đi tính chủ động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Tóm lại, tuyển dụng viên chức là việc lựa chọn những công dân Việt Nam có phẩm chất đạo đức, trình độ và năng lực làm công tác chuyên môn 16 Luan van tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Việc tuyển dụng được thực hiện thông qua hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển cho những vị trí mà đơn vị có nhu cầu. Đây là công việc mang tính thời điểm nhưng có ảnh hưởng lâu dài đến sự tồn tại và phát triển của đơn vị sử dụng lao động.
Nội dung cơ bản của tuyển dụng viên chức 1. Nguyên tắc tuyển dụng viên chức a) Những nguyên tắc chung về tuyển dụng người lao động Tuy việc tuyển dụng nhân sự đối với các đối tượng, ngành nghề, lĩnh vực khác nhau sẽ có những yêu cầu, điều kiện cụ thể khác nhau nhưng tất cả vẫn phải dựa trên một số nguyên tắc chung cơ bản để đảm bảo cho việc tuyển dụng đạt hiệu quả bao gồm 4 nguyên tắc như sau: - Nguyên tắc thứ nhất, tuyển dụng theo nhu cầu thực tiễn: Nhu cầu này phải được phản ánh trong chiến lược và chính sách lao động của mỗi tổ chức, đơn vị. Tùy theo nhu cầu thực tiễn của vị trí đang thiếu có cần thiết hay bức thiết để đưa ra nhu cầu tuyển dụng. - Nguyên tắc thứ hai, dân chủ và công bằng: mọi người đều có quyền và có điều kiện được bộc lộ phẩm chất, tài năng của mình trong các lĩnh vực mà minh đăng kí ứng tuyển.
Vì vậy với nhà tuyển dụng, việc công khai các yêu cầu, tiêu chuẩn, điều kiện cần thiết để tất cả mọi người đều được bình đẳng tham gia ứng cử vào vị trí thích hợp. Kiên quyết khắc phục tình trạng ô dù, ê kíp, bè phái, cục bộ từ phía nhà tuyển dụng. Điều này vô cùng quan trọng vì đây thực sự là vấn nạn trong công tác tuyển dụng lao động ở Việt Nam và nó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng tuyển dụng cũng như sự phát triển lâu dài của tổ chức. - Nguyên tắc thứ ba, tuyển dụng tài năng qua thi tuyển: Đây là vấn đề khá quan trọng đối với nhà tuyển dụng.
Việc tuyển dụng qua thi tuyển cần được áp dụng rộng rãi vì mục đích của tuyển dụng là nhằm nâng cao chất 17 Luan van lượng đội ngũ nhân viên về mọi mặt. Nhà tuyển dụng cần tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nhiều người tham gia thi tuyển vào một vị trí. Để làm được việc đó thì cần phải tổ chức một hội đồng thi tuyển có thành phần phù hợp với việc tuyển chọn từng vị trí nhất định, có quy chế làm việc chặt chẽ, đảm bảo tính khách quan, trung thực và có quyền độc lập khi đánh giá. Ý kiến của Hội đồng phải được tôn trọng.
Kết hợp thi tuyển chuyên môn, sát hạch năng lực với việc đánh giá các phẩm chất đạo đức của người lao động. Sau khi có sự thống nhất giữa kết quả thi tuyển về chuyên môn với việc đánh giá về phẩm chất đạo đức mới ra quyết định tuyển dụng hay bổ nhiệm. - Nguyên tắc cuối cùng là tuyển dụng phải có điều kiện, tiêu chuẩn rõ ràng: Nguyên tắc này nhằm tránh việc tùy tiện, chủ quan, cảm tính trong quá trình nhận xét, đánh giá và quyết định tuyển dụng lao động. Cùng với những thông tin tuyển dụng rõ ràng, chế độ thưởng phạt nghiêm minh cũng cần phải được công bố hết sức cụ thể trước khi tuyển dụng.
Từ những nguyên tắc tuyển dụng cơ bản trên, mỗi tổ chức, đơn vị trong mỗi ngành nghề, lĩnh vực khác nhau đưa ra các tiêu chí cụ thể để tuyển dụng cho đơn vị mình nhưng không xa rời nguyên tắc để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả cho công tác tuyển dụng của mình. b) Các nguyên tắc tuyển dụng viên chức Từ những nguyên tắc chung trong tuyển dụng lao động thì Nhà nước cũng xác định cho việc tuyển dụng viên chức những nguyên tắc cụ thể như sau: 1. Bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng, khách quan và đúng pháp luật: Đây là nguyên tắc tiên quyết cần phải đảm bảo trong bất cứ một hoạt động nào của nhà nước đặc biệt là trong lĩnh vực tuyển dụng. Phải có sự công khai, minh bạch, khách quan thì việc tuyển dụng mới thực sự thành công và 18 Luan van đạt được mục đích ban đầu là tuyển dụng được những người tài, xứng đáng cả về tri thức lẫn đạo đức.
Bảo đảm tính cạnh tranh: vì xét cho cùng việc cạnh tranh trong thi tuyển hay xét tuyển của các ứng viên đều là để tìm ra được những ứng viên ưu tú, xuất sắc đúng với mục đích của nhà tuyển dụng đề ra.