Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM KHANG KHAI, TỈNH XIÊNG KHOẢNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy các môn học Lý luận chính trị 4 là một trong những nội dung quan trọng mà các quốc gia theo định hướng chính trị xã hội chủ nghĩa đặt ra trong hệ thống giáo dục quốc dân. Tùy thuộc vào hệ thống chính trị và giáo dục đặc thù mà mỗi quốc gia có định hướng riêng cho các môn học Lý luận chính trị.
Việt Nam là một trong những quốc gia theo đuổi mục tiêu, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Do đó, ở Việt Nam có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến vấn đề nâng cao chất lượng dạy học các môn Lý luận chính trị, tiêu biểu là các công trình sau: - Cuốn sách “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học ” (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Hà Nội, 2004) do tác giả Nguyễn Duy Bắc chủ biên. Cuốn sách là một tập hợp những bài viết của nhiều nhà nghiên cứu lý luận chuyên sâu, trong đó các tác giả đã tập trung phân tích chất lượng dạy và học các môn Lý luận chính trị ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới [4]. - Cuốn sách “Phương pháp giảng dạy lý luận chính trị ” (Nhà xuất bản Lao động Xã hội, Hà Nội, 2008) do tác giả Ngô Văn Thạo (Chủ biên) đã khái quát chung về lý luận chính trị và giáo dục lý luận chính trị cũng như một số vấn đề tâm lý và giáo dục học trong giảng dạy học lý luận chính trị, phẩm chất nghề nghiệp, nghệ thuật diễn giảng, kiểm tra, đánh giá trong dạy học lý luận chính trị ở các trường Chính trị huyện trên đất nước Việt Nam [2929].
- Trong cuốn sách “Một số vấn đề về phương pháp giảng dạy lý luận chính trị ” (Nhà xuất bản Thông tấn, Hà Nội, 2009), tác giả Vũ Ngọc Am đã trình bày nhiều vấn đề liên quan phương pháp giảng dạy lý luận chính trị ở Việt Nam [1]. - Tác giả Phạm Huy Kỳ trong cuốn sách “Lý luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị”, (Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính quốc gia, Hà Nội, 2010), đã trình bày một số vấn đề lý luận và phương pháp dạy học lý luận chính trị ở Việt Nam [19]. 5 - Tác giả Trần Thị Anh Đào (Chủ biên) trong cuốn “Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay” (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010 đã giới thiệu với độc giả một số vấn đề chung về công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam; thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên và qua đó đề xuất những phương hướng cơ bản và giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa [11]. Đề tài KX 10-08 “Đổi mới phương pháp giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin ở Việt Nam- Những vấn đề chung” do GS.TS Nguyễn Hữu Vui làm chủ nhiệm (2002) đã đánh giá thực trạng sử dụng phương pháp trong giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin và đề ra những giải pháp cơ bản để đổi mới phương pháp giảng dạy các môn khoa học ở Việt Nam [37].
Đề tài cấp Bộ mã B.TS Trần Thị Anh Đào (Chủ nhiệm đề tài), (2009) “Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay” đã làm rõ những khái niệm liên quan đến môn học lý luận chính trị, phân tích vai trò của giáo dục lý luận chính trị đối với sinh viên, qua đó đưa ra những nhận đinh, đánh giá, đề xuất một số giải pháp, định hướng nâng cao giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên ở Việt Nam [12]. Luận án tiến sĩ triết học của Nguyễn Tiến Thủ (2003), "Quan hệ biện chứng giữa chủ thể và khách thể nhận thức với việc phát huy vai trò chủ thể trong học tập của sinh viên Việt Nam hiện nay", Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Tác giả luận án đã phân tích quan hệ chủ thể và khách thể của quá trình nhận thức, mối quan hệ giữa chủ thể - khách thể trong quá trình học tập bậc đại học của sinh viên Việt Nam, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp nhằm phát huy vai trò chủ động, tích cực, sáng tạo của sinh viên trong quá trình 6 nhận thức [322]. Trong luận án Tiến sĩ Triết học với tiêu đề “Giáo dục lý luận Mác - Lênin với việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay ”, (Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2002), tác giả Hoàng Anh đã khái quát có hệ thống các vấn đề lý luận về giáo dục lý luận Mác - Lênin, sự hình thành và phát triển nhân các của sinh viên, kinh tế thị trường.
Thông qua việc khảo sát thực tế việc học tập các môn Lý luận chính trị của sinh viên ở các trường đại học ở Thủ đô Hà Nội, tác giả đã chỉ ra thực trạng và những vấn đề đặt ra trong giáo dục lý luận Mác - Lênin cho sinh viên ở Việt Nam [2]. Luận văn Thạc sĩ Triết học của Hoàng Thị Hương, “Vấn đề giáo dục lý luận Mác - Lê nin cho sinh viên các trường cao đẳng sư phạm ở các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam hiện nay” (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2005) đã phân tích một cách khái quát bức tranh toàn cảnh của việc giáo dục lý luận Mác - Lênin cho sinh viên ở các tỉnh miền núi phía Bắc ở Việt Nam. Trong đó tác giả khẳng định, việc giáo dục các môn khoa học Mác - Lênin cho sinh viên ở khu vực miền núi phía Bắc ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn nhất định, chất lượng học và tập còn nhiều yếu, kém. Để nâng cao chất lượng dạy và học các môn khoa học Mác - Lênin, tác giả cho rằng cần chú trọng vào nhiều khâu, trong đó quan trọng nhất phải là đổi mới nội dung và phương pháp dạy học [18].
Ngoài các công trình trên, ở Việt Nam, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học các môn Lý luận chính trị, các nhà khoa học trên cợ sở phân tích thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân ở Việt Nam đã đề xuất nhiều giải pháp khả quan, như các bài viết của: PGS.TS Đào Duy Quát với bài viết: “Đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị trong tình hình mới”, Tạp chí Tư tưởng - Văn hoá số 6 năm 2006 [24]; Bài viết của TS. Nguyễn Công Hưng, “Để thực hiện tốt 7 chương trình đổi mới giáo dục lý luận Mác - Lênin ở trường Đại học và cao đẳng”, Tạp chí Tuyên giáo, số 6 năm 2010 [17]; TS. Đặng Thị Nhiệt Thu với bài: “Đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị trong các trường đại học và cao đẳng”, Tạp chí Khoa học chính trị, số 3 năm 2010. [31] Các công trình này đã luận giải một các sâu sắc các khái niệm: Lý luận, Lý luận chính trị, giáo dục lý luận chính trị.
đưa ra thực trạng công tác giảng dạy các môn Lý luận chính trị và đưa ra các giải pháp nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu trong nước Từ khi bắt đầu sự nghiệp đổi mới đến nay, các Nghị quyết Đại hội Đảng, các Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ượng của các Hội nghị công tác chính trị - tư tưởng của nhà nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào đều đánh giá cao về công tác tư tưởng, chính trị. Các Nghị quyết: Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành Trung ượng Đảng (khóa IV) về công tác chính trị - tư tưởng trong tình hình mới (năm 1989); Nghị quyết của Bộ Chính trị Trung ượng Đảng số 13/BCHTW (ngày 31/4/1995) về công tác chính trị - tư tưởng trong giai đoạn mới; Nghị quyết của Bộ Chính trị Trung ượng (tháng 7/1997) về những nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng và Nghị quyết số 60 của Bộ Chính trị Trung ượng (tháng 7/2003) về phượng hướng nhiệm vụ và giải pháp chung của công tác chính trị - tư tưởng trong tình hình mới đều khẳng định công tác tư tưởng, chính trị và giáo dục tư tưởng, chính trị cho nhân dân có một tầm quan trọng đặc biệt trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Trong những năm qua, việc nghiên cứu và quán triệt tầm quan trọng của công tác tư tưởng được tiến hành thường xuyên liên tục.
Đặc biệt ở vào các thời điểm bước ngoặt của lịch sử, nhất là từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV trở lại đây, đã có nhiều hội thảo, báo cáo của các ban ngành và nhiều bài báo được đăng trên những Tạp chí như: Xây dựng Đảng, Tuyên truyền, A Lun May với mong muốn kế thừa và nhằm làm rõ những luận cứ trong các Nghị quyết về công tác tư tưởng chính trị của Đảng. 8 Với định hướng chính trị xã hội chủ nghĩa, ở nước Lào, các môn Lý luận chính trị có một vị trí và vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Việc nghiên cứu và giảng dạy các môn học này trong thời gian qua đã được Đảng và Nhà nước đặc biệt chú ý.