Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học (Hệ không chuyên lý luận chính trị) - NXB Chính trị Quốc gia Sự thật 2021

• Chuyên ngành: Lý luận chính trị
• Đề tài: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Loại tài liệu: Giáo trình đại học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học 2021

Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học 2021 là tài liệu học tập chính thức do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Tài liệu được Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật phát hành tại Hà Nội. Giáo trình dành cho sinh viên hệ không chuyên lý luận chính trị tại các trường đại học trên toàn quốc. Ban Chỉ đạo biên soạn gồm các đồng chí lãnh đạo từ Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Hội đồng Biên soạn do GS. Hoàng Chí Bảo làm Chủ tịch. Quá trình biên soạn trải qua nhiều giai đoạn, bắt đầu từ Quyết định số 165-QĐ/BTGTW năm 2016. Giáo trình trình bày những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học. Nội dung bao gồm quá trình hình thành, phát triển và vận dụng trong thực tiễn Việt Nam. Đây là công trình khoa học tập hợp nhiều chuyên gia đầu ngành.

1.1. Quá trình biên soạn và phát hành giáo trình

Giáo trình được Ban Chỉ đạo biên soạn với sự tham gia của nhiều chuyên gia hàng đầu. Quyết định số 165-QĐ/BTGTW ngày 06/6/2016 đánh dấu bước khởi đầu chính thức. Tiếp đó, các quyết định bổ sung vào năm 2018 và 2019 hoàn thiện đội ngũ biên soạn. Hội đồng Biên soạn gồm các phó giáo sư, tiến sĩ từ nhiều cơ quan nghiên cứu. Quá trình biên soạn đảm bảo tính hệ thống, khoa học và cập nhật. Giáo trình được kiểm định chất lượng nghiêm ngặt trước khi phát hành đại trà.

1.2. Đối tượng và phạm vi áp dụng giáo trình

Giáo trình dành cho hệ đào tạo không chuyên lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng. Sinh viên trên toàn quốc sử dụng tài liệu này theo chương trình đào tạo của Bộ Giáo dục. Nội dung phù hợp với trình độ đại cương, cung cấp kiến thức nền tảng. Đây là môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo đại học. Giáo trình giúp sinh viên hiểu bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa. Phạm vi áp dụng rộng rãi, phục vụ đa dạng ngành học khác nhau.

II. Phân tích nội dung cốt lõi của giáo trình CNXH khoa học

Giáo trình trình bày ba nội dung chính xuyên suốt toàn bộ tài liệu. Phần thứ nhất phân tích quá trình hình thành chủ nghĩa xã hội khoa học từ không tưởng đến khoa học. Phần thứ hai trình bày các nguyên lý cơ bản về xã hội xã hội chủ nghĩa, bao gồm đặc trưng kinh tế, chính trị, văn hóa. Phần thứ ba đề cập con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội với nhiều mô hình khác nhau. Giáo trình nhấn mạnh vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân và Đảng Cộng sản. Nội dung thể hiện sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin trong điều kiện mới. Giáo trình cập nhật các quan điểm mới nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tài liệu phân tích sâu sắc thực tiễn cách mạng Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử.

2.1. Quá trình hình thành chủ nghĩa xã hội khoa học

Chủ nghĩa xã hội khoa học phát triển từ chủ nghĩa xã hội không tưởng. Các nhà tư tưởng trước Mác đã phê phán bất công xã hội nhưng thiếu cơ sở khoa học. C. Mác và Ph. Ăngghen nâng lý luận lên trình độ khoa học bằng phép biện chứng duy vật. Sự ra đời gắn liền với phong trào công nhân thế kỷ XIX. Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản năm 1848 đánh dấu bước ngoặt lịch sử. Chủ nghĩa xã hội khoa học trở thành vũ khí tư tưởng sắc bén của giai cấp vô sản.

2.2. Con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Giáo trình phân tích con đường quá độ gián tiếp với nhiều trình độ phát triển khác nhau. Các nước lạc hậu có thể rút ngắn quá trình phát triển với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản. V.I. Lênin khẳng định điều này dựa trên thực tiễn Cách mạng tháng Mười Nga. Việt Nam vận dụng sáng tạo trong điều kiện cụ thể của đất nước. Quá độ lên CNXH là quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi kiên trì. Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra đường lối phù hợp với thực tiễn lịch sử.

III. Phương pháp học tập giáo trình CNXH khoa học hiệu quả

Học tập giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học đòi hỏi phương pháp khoa học và hệ thống. Trước hết, cần đọc kỹ toàn bộ nội dung để nắm cấu trúc tổng thể của giáo trình. Tiếp theo, phân tích từng chương theo logic từ tổng quan đến chi tiết. Việc ghi chép các khái niệm chính giúp ích đáng kể cho quá trình ôn tập. Thảo luận nhóm với bạn học tăng cường hiểu biết sâu sắc về nội dung. Liên hệ thực tiễn Việt Nam làm sáng tỏ các lý thuyết được trình bày. Sử dụng sơ đồ tư duy để tóm tắt và hệ thống hóa kiến thức. Ôn tập định kỳ đảm bảo ghi nhớ lâu dài các nội dung quan trọng.

3.1. Đọc hiểu và phân tích nội dung giáo trình

Bắt đầu bằng việc đọc lướt toàn bộ giáo trình để nắm tổng thể cấu trúc. Đọc kỹ từng chương, đánh dấu các khái niệm và luận điểm quan trọng. Phân tích mối quan hệ logic giữa các phần nội dung với nhau. Ghi chú những điểm chưa hiểu rõ để tra cứu thêm từ tài liệu tham khảo. So sánh với các nguồn tài liệu khác để mở rộng góc nhìn. Liên hệ với thực tiễn xã hội hiện nay để hiểu sâu hơn. Cách tiếp cận có hệ thống này giúp hiểu sâu và nhớ lâu kiến thức.

3.2. Thảo luận nhóm và liên hệ thực tiễn

Thảo luận nhóm là phương pháp học tập vô cùng hiệu quả cho môn học này. Chia sẻ quan điểm giữa các thành viên giúp mở rộng góc nhìn đa chiều. Liên hệ với các sự kiện thời sự làm sinh động lý thuyết khô khan. Phân tích các chính sách của Đảng và Nhà nước trong thực tế. So sánh lý luận với thực tiễn phát triển đất nước hiện nay. Cách tiếp cận này phát huy tư duy phản biện và sáng tạo. Học viên hiểu rõ hơn tính ứng dụng thực tiễn của chủ nghĩa xã hội khoa học.

IV. Kết luận về giá trị và ý nghĩa thực tiễn của giáo trình

Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học 2021 là tài liệu quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Nội dung thể hiện quan điểm khoa học, cách mạng và tính đảng rõ ràng. Giáo trình giúp sinh viên hiểu sâu sắc bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa. Tài liệu góp phần xây dựng thế hệ trẻ trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng. Kiến thức từ giáo trình phục vụ thiết thực cho học tập và công tác sau này. Giáo trình cập nhật các quan điểm mới nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là nền tảng tư tưởng vững chắc cho mỗi sinh viên trong thời đại mới. Giá trị của giáo trình vượt ra ngoài phạm vi học tập, ảnh hưởng đến nhận thức xã hội.

4.1. Giá trị khoa học và học thuật của giáo trình

Giáo trình được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực. Nội dung đảm bảo tính khoa học, hệ thống và cập nhật liên tục. Giáo trình phản ánh trung thực thực tiễn cách mạng Việt Nam qua các giai đoạn. Giá trị khoa học được thể hiện qua cách trình bày logic, có cơ sở lý luận vững chắc. Giáo trình là công trình tập thể chất lượng cao, được kiểm định nghiêm ngặt. Đây là nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy cho nghiên cứu khoa học xã hội.

4.2. Ý nghĩa thực tiễn đối với sinh viên và xã hội

Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng thiết yếu cho sinh viên mọi chuyên ngành. Hiểu biết về CNXH khoa học giúp định hướng tư tưởng đúng đắn cho thế hệ trẻ. Sinh viên nhận thức rõ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Kiến thức phục vụ cho việc học tập các môn lý luận chính trị khác. Giáo trình giúp sinh viên tích cực tham gia xây dựng xã hội công bằng, dân chủ. Ý nghĩa thực tiễn thể hiện rõ nét trong đời sống hàng ngày của mỗi công dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO RRB — GIAO TRINH CHU NGHIA XA HOI KHOA HOC (Dành cho bộc đọi học hệ không chuyên lý luộn chính trị) NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT Hà Nội - 2021 BAN CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN 1. Đồng chí Phạm Văn Linh, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Trưởng Ban Chỉ đạo; 2. Đồng chí Bùi Văn Ga, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; 3. Đồng chí Nguyên Văn Phúc, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Pho Trưởng Bạn n Chỉ đạo; 4. Đông chí Lê Hải An| Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; 5. Déng chi Mai Van Chinh, Ủy viên Trung ương Dang, Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Thành viên; 6. Đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Bộ Quốc phòng, Thành viên; 7. Đồng chí Nguyễn Văn Thành, Ủy viên Trung ương Dang, Thứ trưởng Bộ Công an, Thành viên; 8. Đông chí Triệu Văn Cường, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Thành viên; 9. Đồng chí Huỳnh Quang Hải, Thứ trưởng Bộ Tài chính, Thành viên; 10. Đồng chí Nguyễn Tất Giáp, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Thành viên; 11. Đồng chí Phạm Văn Đức, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Thành viên; 12. Đông chí Nguyễn Hồng Minh, Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Thành viên. (Theo Quyết định số 165-QĐ/BTGTW ngày 06/6/2016, số 1302- _ QĐ/BTGTVW ngày 05/4/2018, số 1861-QĐ/BTGTW ngày 04/01/2019 của Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng) HOI DONG BIEN SOAN - GS. Hoàng Chí Bảo, Chủ tịch Hội đồng - G8. Dương Xuân Ngọc, Phó Chủ tịch Hội đồng - PGS. Đỗ Thị Thạch, Thư ký chuyên môn - Thiếu tướng, PGS. Nguyễn Bá Dương - Thiếu tướng, PGS. Trần Xuân Dung - PGS. Phạm Công Nhất - PGS. Bùi Ngọc Lan - PGS. Đặng Hữu Toàn ˆ - -TS. Nguyễn Chí Hiếu - PGS. Đinh Ngọc Thạch - PGS. Đinh Thế Định - PGS. Lê Hữu Ái ˆ - PGS. Ngô Thị Phượng .- Nguyễn Mạnh Hùng, Thư ký hành chính LỜI NHÀ XUẤT BẢN Thực hiện các nghị quyết của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ngày 28/3/2014, Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Kết luận số 94-KI/TW “về việc tiếp tục đổi mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân”. Kết luận số 94-KL/TW khẳng định, đổi mới việc học . tập (bao gồm cả nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, xây dựng đội ngũ giáo viên.) lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân có tầm quan trọng chiến lược; đồng thời yêu cầu đổi mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân phải tạo bước tiến mới, có kết quả, chất lượng cao hơn, góp phần làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng giữ vai trò chủ đạo trong đời sống xã hội; bảo đảm thế hệ trẻ Việt Nam luôn trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng và với chế độ xã hội chủ nghĩa. Dưới sự chủ trì của Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, trực tiếp là Ban Chỉ đạo biên soạn chương trình, giáo trình lý luận chính trị, trong những năm qua, việc tổ chức biên soạn bộ giáo trình các môn lý luận chính trị được thực hiện nghiêm túc, công phu, cẩn trọng với nguyên tắc cần phân định rõ nội dung của từng đối tượng học, từng cấp học, bậc học, tránh trùng lắp, đồng thời bảo đảm tính liên thông. Phương châm của đổi mới việc học tập lý luận chính trị là cùng với đổi mới về nội dung phải đồng thời đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập theo hướng sinh động, mềm dẻo, phù hợp với thực tiễn cũng như đối tượng học tập; tạo được sự hứng thú và có trách nhiệm cho người dạy, người học. Đối với sinh viên đại học hệ không chuyên lý luận chính trị, phải xây dựng các bài giảng chung, tổng hợp các vấn để cơ bản nhất về chủ nghĩa Mác - Lênin, trọng tâm là về chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, gắn với tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ trương, đường lối của Đảng. Šinh viên hệ chuyền lý luận chính trị cần học tập các kiến thức sâu rộng, đầy đủ hơn, phù hợp với yêu cầu đào tạo. Trong quá trình biên soạn, tập thể các tác giả đã kế thừa nội dung các giáo trình do Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn. Đồng thời, Ban Chỉ đạo, tập thể tác giả đã tiếp thu các ý kiến góp ý của nhiều tập thể cũng như các nhà khoa học, giảng viên các trường đại bọc trong cả nước. Cho đến nay, về cơ bản bộ giáo trình đã hoàn thành việc biên soạn theo những tiêu chí đề ra. Nhằm cung cấp tài liệu giảng dạy, học tập cho giảng viên, sinh viên các trường đại học theo chương trình mới, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản bộ giáo trình lý luận chính trị dành cho bậc đại học hệ chuyên và không chuyên lý luận chính trị, gồm 5:.môn: - Giáo trình Triết học Mác - Lénin - Giáo trình Ninh tế chính tri Mac - Lénin - Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học - Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh - Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình tổ chức biên soạn, tiếp thu các ý kiến góp ý để hoàn thiện bản thảo và xuất bản, song do nhiều lý do chủ quan và khách quan, bộ giáo trình chắc chấn khó tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót, cần được tiếp tục bổ sung, chỉnh sửa và cập nhật. Rất mong nhận được các ý kiến góp ý của bạn đọc để bộ giáo trình được hoàn thiện hơn trong những lần xuất bản sau. Thư góp ý xin gửi về: Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, số 385 Đại Cổ Việt, Hà Nội; hoặc Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, số 6/86 Duy Tân, Cầu Giấy, Hà Nội, Email: suthat@nxhbctqg. Trân trọng giới thiệu bộ giáo trình với đông dao ban doc. Hà Nội, tháng 6 năm 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT Chương 1 NHẬP MÔN CHỦ NGHĨA Xà HỘI KHOA HỌC A. Về kiến thức: Sinh viên có kiến thức cơ bản, hệ thống về sự ra đời, các giai đoạn phát triển; đối tượng, phương pháp và ý nghĩa của việc học tập, nghiên cứu chủ nghĩa xã hội khoa học, một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác - Lênin. Về kỹ năng: Sinh viên biết vận dụng những tri thức đã học vào giải thích những vấn đề chính trị - xã hội trong đời sống hiện nay. Về tư tưởng: Sinh viên có thái độ tích cực với việc học tập các môn lý luận chính trị; có niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng và sự thành công của công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo. NỘI DUNG I- SU RA DOI CỦA CHỦ NGHĨA Xà HỘI KHOA HỌC Chủ nghĩa xã hội khoa học được hiểu theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng, chủ nghĩa xã hội khoa học là chủ nghĩa 11 Mác - Lênin, luận giải từ các giác độ triết học, kinh tế học . chính trị và chính trị - xã hội về sự chuyển biến tất yếu của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Lênin đã đánh giá khái quát bộ Tư bắn: “tác phẩm chủ yếu và cơ bản ấy trình bày chủ nghĩa xã hội khoa học. những yếu tố từ đó nảy sinh ra chế độ tương la†”), Theo nghĩa hẹp, chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác - Lênin. Trong tác phẩm Chống Đuyrinh, Ph. Ăngghen đã viết ba phần: “Triết học”, “Kinh tế chính trƑ và “Chủ nghĩa xã hội khoa học”. Lênin, khi viết tác phẩm Ba nguồn gốc và ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác, đã khẳng định: “Nó là người thừa kế chính đáng của tất cả những cái tốt đẹp nhất mà loài người đã tạo ra hồi thế kỷ XIX, đó là triết học Đức, kinh tế chính trị học Anh và chủ nghĩa xã hội Pháp””. Trong khuôn khổ môn học này, chủ nghĩa xã hội khoa học được nghiên cứu theo nghĩa hẹp. Hoàn cảnh lịch sử ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học a) Điều kiện kinh tế - xã hội Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp đã hoàn thành ở nước Anh, bắt đầu chuyển 1. Lênin: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005, t. Lénin: Toan tap, Sdd, t. 12 sang nước Pháp và Đức làm xuất hiện một lực lượng sản xuất mới, đó là nền đại công nghiệp. Nền đại công nghiệp phát triển đã làm cho phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa có bước phát triển vượt bậc. Trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, ©. Angghen đánh giá: “Giai cấp tư sản, trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ, đã tạo ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại”. Đây chính là nguyên nhân làm xuất hiện mâu thuẫn ngày càng quyết liệt giữa lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội với quan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất. Cùng với quá trình phát triển của nền đại công nghiệp, sự ra đời hai giai cấp có lợi ích cơ bản đối lập nhau: giai cấp tư sản và giai cấp vô sản (gial cấp công nhân). Cũng từ đây, cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống lại sự thống trị, áp bức của giai cấp tư sản ngày càng phát triển mạnh mẽ. Nhiều cuộc khởi nghĩa, nhiều phong trào đấu tranh đã bắt đầu và từng bước có tổ chức, trên quy mô rộng khắp. Phong trào Hiến chương của những người lao động ở nước Anh diễn ra trên 10 năm (1836 - 1848). Phong trào công nhân dệt ở thành phố Xilêdi, nước Đức diễn ra năm 1844. Đặc biệt, phong trào công nhân dệt thành phố Lion, nước Pháp diễn ra vào năm 1831 và năm 1834 1. Mac va Ph. Ăngghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t. 13 đã có tính chất chính trị rõ nét.