Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH TRAO ĐỔI SÁCH CHO SINH VIÊN 1. Các khái niệm có liên quan đến đề tài 1. Khái niệm về trao đổi sách Ngày nay, có rất nhiều định nghĩa về “trao đổi sách”, và các ý tưởng “xây dựng mô hình trao đổi sách” cho sinh viên, sinh viên, các câu lạc bộ, thư viện., nhưng hiện chưa có một công trình nghiên cứu cụ thể nào phân tích rõ ràng được “khái niệm trao đổi sách” là gì?. Trong bài nghiên cứu khoa học này, nhóm tác giả sẽ tiếp cận “khái niệm trao đổi sách” theo định nghĩa: Trao đổi sách là trao đổi tri thức.
Những kiến thức mình đã lĩnh hội, đã có để đem trao đổi với các bạn sinh viên khác cùng đọc, còn mình lại đổi được những cuốn sách mà mình yêu thích, kiến thức mới mà mình chưa có, giúp nâng cao kỹ năng sống, tạo lên nền tảng vững chắc cho những bước tiến sau này. Khái niệm về mô hình trao đổi sách cho sinh viên Mô hình trao đổi sách là một mô hình giúp cho sinh viên có nhu cầu mong muốn trao đổi những cuốn sách hay cho nhau nhằm đáp ứng được nhu cầu cung cấp tri thức của mỗi người. ‘Mô hình trao đổi sách’ giúp cho mọi người tìm cho mình những cuốn sách phù hợp cho mình nhanh nhất, tìm được bạn bè cùng sở thích, kết nối lại với nhau. Mô hình trao đổi sách cho sinh viên là nơi các bạn sinh viên mang tới những cuốn giáo trình, sách tham khảo mình đã học qua và không dùng tới nữa để đổi lấy những cuốn sách mà mình cần tới từ các bạn sinh viên khác.
Nhằm tôn vinh những giá trị của sách và đẩy mạnh phong trào đọc sách trong sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội. Khi các bạn trẻ có những cuốn sách không đọc nữa, hoặc muốn chia sẻ những cuốn sách hay đến những người khác, có thể liên hệ với đồng chí Bí thư Đoàn Trường để góp sách cũ của mình. Đồng chí Bí thư Đoàn Trường lập danh sách các bạn góp sách, phân loại và lập danh mục sách để các sinh viên khác dễ dàng tìm đọc. Mô hình “Trao đổi sách” giúp các bạn sinh viên có cơ hội tiếp cận với nhiều nguồn tri thức, thông tin khoa học bổ ích, góp phần quan trọng trong việc nuôi dưỡng thói quen đọc sách, tuyên truyền, 7 Luan van định hướng về lối sống đẹp, sống có ích trong đoàn viên thanh niên.
Mục đích của mô hình là tạo ra cầu nối giữa các sinh viên trong Trường, là dịp để sinh viên các khóa giao lưu trao đổi những cuốn sách với nhau bởi những cuốn sách cũ với người này nhưng mới với người khác. Đây là hoạt động mang ý nghĩa tiết kiệm hiệu quả, làm giảm áp lực chi phí trong học tập, tạo ra niềm vui mới trong sinh viên. Các nhân tố tác động đến mô hình trao đổi sách Chất lượng giảng dạy đại học ở nước ta thời gian gần đây đang bộc lộ một số hạn chế nhất định như: Việc giảng dạy và học tập vẫn diễn ra một cách thụ động, cổ truyền và nhàm chán. Thầy giảng, đọc, chiếu những gì đã được chuẩn bị trong giáo án.
Trò nghe, chép, nhớ những gì thầy chuyển giao. Phương thức dạy và học như thế đang làm mất đi khả năng sáng tạo, năng lực tư duy độc lập, sự sinh động và hấp dẫn của các buổi học. Làm thế nào để những buổi học trở nên thực sự hứng thú cho sinh viên? Làm thế nào để khơi gợi niềm say mê của sinh viên đối với việc khám phá?, Làm thế nào để kích thích năng lực sáng tạo?, thử thách khả năng tồn tại và tư duy độc lập của sinh viên?. Bài toán này cần nhiều lời giải khác nhau, nhưng trong đó nhất thiết phải có lời giải từ các thư viện đại học.
Hãy xây dựng một mô hình sách mà ở đó đầy đủ nhất, nhiều người sử dụng được, một cách thuận tiện nhất. Nhân tố khách quan 1. Yếu tố kinh tế Kinh tế tác động tới mọi hoạt động trong xã hội, trong đó có thư viện sách. Kinh tế có thể ảnh hưởng trực tiếp tới quy mô nhân sự cũng như kinh phí đầu tư cho các hoạt động của thư viện sách.
Hơn thế nữa, yếu tố kinh tế còn tác động trực tiếp tới mức thu nhập của NLTV, điều này ảnh hưởng trực tiếp tới việc đảm bảo những yêu cầu trong tuyển chọn nhân sự cũng như tâm lý làm việc của NLTV. [9] Ngoài ra, kinh tế cũng là yếu tố ảnh hưởng tới việc lựa chọn và xây dựng mô hình thư viện sách của các nước. Tác giả rút ra kết luận này khi tìm hiểu mô hình thư viện sách của một số nước trên thế giới. Cụ thể: 8 Luan van Các nước có nền kinh tế được xếp vào nhóm nước đang phát triển và nước công nghiệp hoá mới (nhóm nằm giữa các nước phát triển và nước đang phát triển) như: Inđônêxia, Cộng hoà Nam Phi có xu hướng đề xuất mô hình thư viện sách dạng khép kín và dạng hỗn hợp (kết hợp giữa mô hình khép kín và mô hình liên kết).
[9] Các nước có nền kinh tế được xếp vào nhóm nước phát triển như: Hoa Kỳ, Thuỵ Điển, Vương quốc Anh lại có xu hướng đề xuất các mô hình thư viện sách dạng liên kết. Yếu tố văn hoá Văn hoá là một khái niệm rộng lớn, với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên, có thể xem xét văn hoá ở các góc độ như: trình độ dân trí, chuẩn mực giá trị trong quan hệ ứng xử, giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc… Thư viện là một thiết chế văn hoá, thể hiện tinh thần của một dân tộc ở mọi thời đại. Vì vậy, mọi biến đổi dù tích cực hay tiêu cực của văn hoá đều ảnh hưởng tới sự nghiệp thư viện.
[9] Các nước có nền văn hoá lúa nước như: Indonesia, Cộng hòa Nam Phi có xu hướng lựa chọn mô hình thư viện sách dạng khép kín và dạng hỗn hợp. [9] Các nước có nền văn hoá du mục như: Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Thuỵ Điển, Scotland lại có xu hướng xây dựng mô hình thư viện sách dạng liên kết. Yếu tố khoa học công nghệ Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tác động mạnh mẽ tới mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội, trong đó có hoạt động thư viện. thư viện sách không chỉ là nơi lưu giữ, bảo quản tài liệu mà còn có nhiệm vụ cung cấp thông tin phục vụ cho hoạt động dạy và học trong nhà Trường.
Vì vậy, trước những tiến bộ về khoa học công nghệ, thư viện sách cần phải thay đổi về cơ cấu bổ sung vốn tài liệu; ứng dụng công nghệ thông tin trong xử lý tài liệu, tạo lập các sản phẩm và dịch vụ thông tin; phương thức phục vụ người sử dụng, liên kết chia sẻ nguồn lực thông tin giữa các cơ quan thư viện - thông tin…[9] Như vậy, yếu tố khách quan bao gồm:Yếu tố chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học công nghệ đều có các tác động gián tiếp và trực tiếp tới tổ chức và hoạt 9 Luan van động của thư viện sách. Do vậy, khi nghiên cứu xây dựng, lựa chọn mô hình tổ chức và hoạt động của thư viện sách ở Việt Nam, đặc biệt là các mô hình trao đổi sách dành cho sinh viên rất cần xem xét các yếu tố này để có thể vừa phù hợp với tình hình thực tế trong nước, vừa kế thừa kinh nghiệm của các nước phát triển. Nhân tố chủ quan 1. Phương pháp giáo dục Là một bộ phận, có nhiệm vụ hỗ trợ hoạt động dạy và học trong nhà Trường, nên thư viện sách sẽ bị tác động trực tiếp bởi mục tiêu giáo dục.
Phương thức giáo dục là cách thức thực hiện giáo dục để đạt mục tiêu đề ra trước đó. Do vậy, phương thức giáo dục cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng tới tổ chức của thư viện sách. Sự tác động của phương pháp giáo dục đến thư viện sách đã và đang được nhiều tác giả trong và ngoài nước đề cập tới trong các tài liệu. Cụ thể: Theo Hiệp hội Thư viện Trường học Hoa Kỳ (AASL): từ năm 2010, 85% các Trường công lập ở Hoa Kỳ đã quyết định thông qua CCSS (the Common Core State Standards) bao gồm 12 sự thay đổi trong cách dạy ngôn ngữ (đọc/ viết) và toán học.
Từ khi áp dụng các tiêu chuẩn này, các Trường sẽ phải cung cấp minh chứng về sự hỗ trợ của NLTV và giảng viên đối với quá trình học tập để sinh viên có thể phát triển các kỹ năng, ứng dụng vào thực tế. Điều này đòi hỏi NLTV phải chủ động xây dựng cộng đồng học tập với sự tham gia của người học, đồng thời chương trình thư viện sách cần thay đổi từ chỗ cung cấp kho tài liệu truyền thống sang vai trò tiên phong, chủ động trong học tập của sinh viên[9]. Ở Việt Nam, đổi mới phương pháp giáo dục đã và đang diễn ra ở hầu khắp các Trường Đại học. Theo đó, việc “đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỉ quan tâm đến việc sinh viên học được cái gì đến chỗ quan tâm sinh viên vận dụng được cái gì qua việc học.
Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo cách 10 Luan van "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất” [3]. Điều này đã dẫn tới sự thay đổi vai trò của thư viện sách , từ chỗ “cung ứng cho giảng viên và sinh viên đầy đủ sách., sưu tầm và giới thiệu sách, báo của Đảng., thu hút giảng viên và sinh viên tham gia các hoạt động thư viện, phối hợp với các thư viện khác để khai thác vốn tài liệu, tổ chức quản lý theo đúng nghiệp vụ thư viện” [5] đến việc “NLTV cần hợp tác với giảng viên trong việc tìm hiểu nội dung từng môn học để có thể cung cấp tài liệu hoặc lồng ghép về kiến thức thông tin vào từng môn học. Đồng thời, với sinh viên, thư viện cần trang bị các kỹ năng giúp sinh viên tự học suốt đời, tổ chức các hoạt động ngoại khoá và các dịch vụ bổ trợ trực tiếp cho học tập của sinh viên” [8-9]. Như vậy, ở cả trong và ngoài nước, yếu tố mục tiêu và phương pháp giáo dục đang trực tiếp ảnh hưởng tới vai trò cũng như cách thức hoạt động của thư viện sách .