Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh chóng với sự mở rộng của các sàn giao dịch trực tuyến lớn như Shopee, TikTok Shop, Lazada, Sendo. Việc ứng dụng TMĐT vào hoạt động sản xuất kinh doanh đã trở thành xu thế tất yếu, giúp các doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp khách hàng, tối ưu hóa chi phí vận hành và mở rộng thị phần. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp sản xuất truyền thống vẫn gặp khó khăn trong việc nắm bắt bản chất, xây dựng kênh bán hàng trực tuyến bài bản và quản trị chuỗi cung ứng số.
Công ty TNHH Nhựa Văn Minh (thành lập năm 2016) là đơn vị chuyên sản xuất và phân phối các sản phẩm chậu nhựa nông nghiệp, chậu trang trí nội ngoại thất và cung cấp nguyên liệu nhựa. Sau hơn 8 năm hoạt động, đến năm 2024, tình hình kinh doanh của công ty có dấu hiệu chững lại trước áp lực cạnh tranh thị trường, chi phí nguyên vật liệu tăng cao và sự chuyển dịch trong hành vi mua sắm của người tiêu dùng. Nhận thức được thực tế này qua thời gian kiến tập, nhóm sinh viên chuyên ngành Thương mại điện tử thuộc Khoa Tài chính – Thương mại, Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) đã thực hiện đề tài nhằm xây dựng mô hình phân phối trực tuyến cho doanh nghiệp trên nền tảng Shopee.
Đề tài được thực hiện bởi nhóm sinh viên: Lê Văn Hoàng (MSSV: 2188901291), Nguyễn Đại Phát (MSSV: 2188901415), Đoàn Gia Huy (MSSV: 2188901503), Phạm Vũ Phú Mạnh (MSSV: 2188901365), Nguyễn Quốc Hậu (MSSV: 2188900968) thuộc lớp 21DTMA3, dưới sự hướng dẫn của giảng viên Lê Quyết Tâm vào năm 2024 tại TP. Hồ Chí Minh.
Mục tiêu nghiên cứu:
- Mục tiêu tổng quát: Phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh, đề xuất và xây dựng mô hình kinh doanh thương mại điện tử nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh.
- Mục tiêu cụ thể:
- Phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh.
- Đề xuất và xây dựng mô hình kinh doanh thương mại điện tử trên sàn thương mại điện tử Shopee ứng dụng vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu:
- Câu hỏi 1: Xác định tình hình hoạt động kinh doanh của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh?
- Câu hỏi 2: Thực trạng hoạt động kinh doanh ngành hàng vật liệu, vật dụng nhựa tại Việt Nam?
- Câu hỏi 3: Cần ứng dụng mô hình thương mại điện tử nào? Như thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh?
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động kinh doanh thương mại điện tử của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh.
- Phạm vi thời gian: Từ tháng 9/2024 đến tháng 11/2024.
- Phạm vi không gian: Thu thập dữ liệu thực tế tại văn phòng (65A đường số 8, P. Bình Hưng Hòa B, Q. Bình Tân, TP.HCM) và nhà xưởng (B23 Trần Đại Nghĩa, Ấp 2, Xã Tân Nhựt, Huyện Bình Chánh, TP.HCM) của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Đề tài xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật, công trình nghiên cứu chuyên ngành và các chỉ số đo lường hiệu suất TMĐT:
- Khái niệm TMĐT và Sàn TMĐT: Áp dụng định nghĩa TMĐT của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Emmanuel Lallana & cộng sự (2000), Ủy ban Châu Âu (EC) và Khoản 1 Điều 3 Nghị định 52/2013/NĐ-CP; định nghĩa Sàn giao dịch thương mại điện tử theo Nghị định 85/2021/NĐ-CP ngày 25/9/2021.
- Mô hình giao dịch trực tuyến: Hệ thống hóa 5 mô hình giao dịch chính gồm B2B (Doanh nghiệp với Doanh nghiệp), B2C (Doanh nghiệp với Khách hàng), C2C (Người tiêu dùng với Người tiêu dùng), B2G (Doanh nghiệp với Chính phủ), và C2G (Công dân với Chính phủ).
- Chỉ số đo lường hiệu suất TMĐT: Giá trị trung bình đơn hàng (AOV), Giá trị vòng đời khách hàng (CLV), Tỷ lệ hủy giỏ hàng (Shopping Cart Abandonment Rate), Tỷ lệ hoàn trả (Returns as Percentage of Sales), Tỷ suất lợi nhuận đóng góp (Contribution Margin Ratio), Tỷ lệ nhấp chuột (CTR), Tỷ lệ thoát trang (Bounce Rate), Tỷ lệ chuyển đổi (Conversion Rate) và Điểm đánh giá toàn diện (Comprehensive Score).
- Lý thuyết quản trị kho vận và chuỗi cung ứng: Ứng dụng hệ thống quản trị kho hàng (WMS), IoT, Robot tự động hóa, Blockchain, Lean Warehousing, Just-in-Time (JIT) và Cross-Docking trong logistics TMĐT.
Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thống kê: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính nội bộ, hồ sơ nhân sự của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh và số liệu thống kê thị trường sàn TMĐT Việt Nam 6 tháng đầu năm 2024 từ Metric, iPrice, DataReportal.
- Phương pháp xử lý số liệu: Lập bảng đối chiếu, tính toán tốc độ tăng trưởng doanh thu, chi phí, lợi nhuận qua 3 quý đầu năm 2024; phân tích tỷ trọng cơ cấu nhân sự theo giới tính, trình độ và vị trí công tác.
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Đánh giá thực trạng phân phối truyền thống, phân tích điểm mạnh - điểm yếu và các đối thủ cạnh tranh trên Shopee (NPP Nhựa Hiệp Thành, VIETPOT) để định hình quy trình vận hành gian hàng trực tuyến.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Giới thiệu khái quát về Công ty TNHH Nhựa Văn Minh
Công ty TNHH Nhựa Văn Minh được thành lập năm 2016, hoạt động trong lĩnh vực thiết kế, sản xuất và phân phối các sản phẩm chậu nhựa phục vụ nhà vườn, chậu trang trí nội ngoại thất và cung ứng nguyên liệu nhựa. Cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp vận hành theo mô hình trực tuyến chức năng gồm Hội đồng quản trị, Giám đốc điều hành và 4 phòng ban: Phòng Kinh doanh, Phòng Sản xuất, Phòng Hành chính nhân sự và Phòng Tài chính kế toán.
Về nguồn nhân lực, doanh nghiệp hiện có trên 60 lao động. Cơ cấu lao động được phân bổ theo giới tính, trình độ chuyên môn và vị trí công việc như sau:
| Tiêu chí phân loại |
Nhóm phân loại |
Số lượng (người) |
Tỷ lệ (%) |
| Giới tính |
Nam giới |
44 |
73,33% |
|
Nữ giới |
16 |
26,67% |
| Trình độ học vấn |
Thạc sĩ |
6 |
10,00% |
|
Đại học |
20 |
33,33% |
|
Cao đẳng |
10 |
16,66% |
|
Trung cấp |
24 |
40,01% |
| Vị trí công tác |
Người điều hành doanh nghiệp |
4 |
6,67% |
|
Cán bộ quản lý khác |
7 |
11,67% |
|
Nhân viên chuyên môn nghiệp vụ |
39 |
65,00% |
|
Nhân viên trực tiếp kinh doanh |
10 |
16,66% |
Kết quả hoạt động kinh doanh của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh trong 3 quý đầu năm 2024 phản ánh sự biến động không đồng đều giữa doanh thu và lợi nhuận:
| Chỉ tiêu tài chính |
Quý I/2024 (VND) |
Quý II/2024 (VND) |
Quý III/2024 (VND) |
Chênh lệch Q.II/Q.I (VND) |
Chênh lệch Q.III/Q.II (VND) |
| Doanh thu |
6.183.480.665 |
6.297.035.153 |
7.479.629.547 |
+113.554.488 (+2,00%) |
+1.182.594.394 (+18,78%) |
| Chi phí |
2.184.043.708 |
2.048.906.437 |
2.912.853.246 |
-135.137.271 |
+863.946.809 |
| Lợi nhuận trước thuế |
2.200.083.729 |
2.789.239.658 |
2.482.105.675 |
+589.155.929 |
-307.133.983 |
| Lợi nhuận sau thuế |
1.760.066.983 |
2.164.770.782 |
1.984.684.560 |
+404.703.799 (+6,00%) |
-180.086.222 (-8,30%) |
Phân tích kết quả: Doanh thu Quý III/2024 đạt mức tăng trưởng cao (tăng 18,78% so với Quý II), tuy nhiên lợi nhuận sau thuế lại sụt giảm 8,30% (tương đương giảm 180.086.222 VND). Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc chi phí đầu vào tăng cao (chi phí Quý III tăng 863.946.809 VND), các khoản đầu tư cho máy móc, nguyên vật liệu và tiếp thị đội lên trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt. Định hướng của công ty trong giai đoạn tới là mở rộng xuất nhập khẩu hàng tiêu dùng gia đình, vật liệu xây dựng và xem TMĐT là chiến lược đầu tư trọng tâm dài hạn.
Chương 2: Thực trạng hoạt động kinh doanh ngành hàng của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh trên sàn TMĐT Shopee
Chương 2 tổng kết bối cảnh phát triển của các sàn TMĐT tại Việt Nam trong nửa đầu năm 2024. Thị trường ghi nhận sự phân hóa rõ rệt: trong khi Shopee và TikTok Shop duy trì đà tăng trưởng tích cực (TikTok Shop tăng 150% về doanh số và 242,15% về sản lượng so với cùng kỳ 2023), các sàn còn lại như Lazada, Tiki và Sendo đều sụt giảm. Dựa trên quy mô thị phần và lượng truy cập ổn định, Nhựa Văn Minh lựa chọn Shopee làm nền tảng nòng cốt để phát triển kênh phân phối trực tuyến B2C.
Quy trình thiết lập gian hàng thương hiệu "Sóng Nhựa Văn Minh" trên Shopee bao gồm: khởi tạo tài khoản bán hàng, xác thực OTP, thiết lập tên gian hàng chuẩn nhận diện, cập nhật thông tin cửa hàng và liên kết đơn vị vận chuyển. Nhóm nghiên cứu đã chuẩn hóa danh mục 7 dòng sản phẩm chủ lực để niêm yết lên sàn:
| STT |
Tên sản phẩm |
Mã ký hiệu |
Kích thước / Quy cách kỹ thuật |
| 1 |
Pallet nhựa Văn Minh |
VM04-LS |
1000 x 600 x 100 mm |
| 2 |
Sóng nhựa sầu riêng Văn Minh |
VM06-HL-KT |
440 x 370 x 210 mm (+10 mm) |
| 3 |
Pallet nhựa chân cốc Văn Minh |
VM01-PL |
1000 x 1200 x 140 mm |
| 4 |
Rổ tròn, cần xé nhựa Văn Minh |
VM-CX |
Đa dạng kích thước, chủng loại |
| 5 |
Sóng hở nhựa Văn Minh |
SH |
Nhiều kích thước, màu sắc |
| 6 |
Sóng bít nhựa Văn Minh |
VMT-SB |
Nhiều kích thước, màu sắc |
| 7 |
Pallet lót sàn không chân |
VM03-KC |
1000 x 600 x 35 mm |
Gian hàng được thiết kế đồng bộ với bộ nhận diện thương hiệu gồm logo, banner chương trình, mô tả sản phẩm chi tiết, mức giá niêm yết khởi điểm từ 45.000 VND/sản phẩm. Về tình hình cạnh tranh, nhóm tiến hành phân tích đối thủ trực tiếp trên sàn gồm NPP Nhựa Hiệp Thành và Chậu nhựa VIETPOT. Kết quả cho thấy Nhựa Văn Minh có lợi thế về giá thành sản xuất trực tiếp và độ bền cơ học của sản phẩm nhựa công nghiệp, nhưng gặp bất lợi về mức độ nhận diện thương hiệu trực tuyến và số lượng lượt mua, đánh giá tích lũy trên sàn.
Chương 3: Bài học kinh nghiệm từ đợt kiến tập tại Công ty TNHH Nhựa Văn Minh
Trên cơ sở phân tích thực trạng và vận hành thử nghiệm, chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện hoạt động kinh doanh trực tuyến cho Công ty TNHH Nhựa Văn Minh:
- Phát triển nguồn nhân lực: Áp dụng 5 phương thức đào tạo bao gồm Đào tạo trực tiếp, Đào tạo trực tuyến (E-learning), Cố vấn (Mentoring), Huấn luyện chuyên sâu (Coaching) và Đào tạo tại chỗ. Tiêu chuẩn hóa tuyển dụng nhân sự TMĐT với 4 nhóm năng lực: kiến thức cơ sở ngành, công nghệ thông tin, nghiệp vụ chuyên sâu TMĐT và kỹ năng khai thác công cụ số.
- Tối ưu hóa gian hàng và sản phẩm (On-site SEO):
- Đặt tên gian hàng và tiêu đề sản phẩm sát từ khóa tìm kiếm của người dùng (tên định danh + công năng + địa phương).
- Tối ưu các chỉ số vận hành cốt lõi: nâng cao CTR, kiểm soát Bounce Rate, tăng Conversion Rate.
- Sản xuất video ngắn từ 15-20 giây chèn logo, tem nhãn bản quyền chống sao chép hình ảnh.
- Sử dụng phần mềm quản lý bán hàng đa kênh để đồng bộ tồn kho tự động, ngăn ngừa tỷ lệ hủy đơn do hết hàng thực tế (tránh bị Shopee phạt hoặc đóng cửa gian hàng).
- Ứng dụng công nghệ kho và quản trị logistics: Giải quyết vấn đề chi phí giao nhận hiện chiếm từ 10% đến 15% giá trị đơn hàng bằng cách ứng dụng hệ thống quản lý kho WMS, IoT, quy trình Lean Warehousing, nguyên tắc Just-in-Time (JIT) và kỹ thuật Cross-Docking.
- Quy trình tự vận chuyển ngoài và thu thập chứng từ: Lưu trữ bằng chứng giao hàng (Proof of Delivery - POD) tối thiểu 3 tháng đối với 4 tình huống giao nhận:
- Tình huống 1: Người mua trực tiếp nhận hàng (chụp ảnh người mua cùng đơn hàng hoặc chụp đơn hàng trước cửa/địa chỉ nhận).
- Tình huống 2: Người nhận thay (chụp ảnh người nhà hoặc nhân viên nhận giúp kèm phiếu giao hàng).
- Tình huống 3: Yêu cầu để hàng trước cửa (chụp ảnh kiện hàng đặt tại vị trí kèm số nhà rõ ràng và phiếu giao hàng).
- Tình huống 4: Giao tại quầy lễ tân hoặc văn phòng (chụp ảnh người nhận hoặc đơn hàng trước biển hiệu/địa chỉ).
- Chính sách dịch vụ khách hàng và truyền thông: Kích hoạt gói vận chuyển Hỏa Tốc (12-24 giờ); áp dụng chính sách đổi mới 100% đối với sản phẩm lỗi từ nhà sản xuất; trực chat tư vấn kỹ thuật; tối ưu ngân sách Shopee Ads theo từng chiến dịch và mở rộng hợp tác với KOLs/Influencers.
Kết quả và đóng góp
- Hệ thống hóa dữ liệu kinh doanh và nhân sự: Báo cáo chi tiết hiện trạng cơ cấu nhân sự gồm trên 60 lao động và kết quả tài chính 3 quý đầu năm 2024 của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh (doanh thu đạt đỉnh tại Quý III với 7,48 tỷ VND; lợi nhuận sau thuế đạt đỉnh tại Quý II với 2,16 tỷ VND).
- Thiết lập gian hàng TMĐT thực tế: Hoàn thiện mô hình gian hàng Shopee cho doanh nghiệp, chuẩn hóa dữ liệu hình ảnh, kích thước kỹ thuật và nội dung mô tả cho 7 dòng sản phẩm pallet và sóng nhựa công nghiệp với mức giá từ 45.000 VND.
- Xây dựng quy trình vận hành và kiểm soát logistics: Thiết lập quy trình thu thập và lưu giữ bằng chứng giao nhận (Proof of Delivery) với 4 kịch bản thực tế, đồng thời tích hợp phương thức giao hàng Hỏa Tốc 12-24 giờ nhằm nâng cao năng lực phục vụ đơn hàng nội thành.
- Đóng góp giải pháp ứng dụng: Đề xuất khung giải pháp toàn diện kết hợp giữa tối ưu hóa SEO on-site, quảng cáo Shopee Ads, đào tạo nhân sự 5 cấp độ và lộ trình ứng dụng công nghệ kho hiện đại (WMS, JIT, Cross-docking) cho doanh nghiệp sản xuất nhựa vừa và nhỏ.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế:
- Dữ liệu thực nghiệm tại doanh nghiệp chỉ được thu thập trong thời gian kiến tập từ tháng 9/2024 đến tháng 11/2024, số liệu tài chính mới phản ánh 3 quý đầu năm 2024.
- Nghiên cứu tập trung triển khai thực tế trên sàn Shopee, chưa đánh giá sâu việc triển khai đồng thời trên các nền tảng khác như TikTok Shop hay các sàn TMĐT quốc tế B2B (Alibaba, Amazon).
- Hoạt động quảng bá qua Shopee Ads và hợp tác KOLs mới dừng lại ở bước lập kế hoạch và phân tích nguyên nhân chưa hiệu quả, chưa có số liệu đo lường hiệu quả chuyển đổi thực tế dài hạn sau tối ưu.
- Hướng nghiên cứu tiếp theo:
- Mở rộng nghiên cứu chiến lược phân phối đa kênh (Omnichannel), kết nối đồng bộ giữa Shopee, TikTok Shop và hệ thống bán lẻ trực tiếp.
- Nghiên cứu thực nghiệm ứng dụng phần mềm quản lý kho WMS kết hợp công nghệ IoT và mã vạch chuyên sâu cho chuỗi cung ứng ngành nhựa.
Giá trị tham khảo
- Đối tượng tham khảo:
- Sinh viên chuyên ngành Thương mại điện tử, Marketing, Quản trị kinh doanh và Logistics làm đề tài đồ án tốt nghiệp hoặc báo cáo kiến tập liên quan đến việc đưa sản phẩm công nghiệp lên sàn TMĐT.
- Ban lãnh đạo và phòng kinh doanh của các doanh nghiệp sản xuất nhựa, đồ gia dụng, vật tư nông nghiệp đang tìm kiếm giải pháp chuyển đổi mô hình từ bán lẻ truyền thống sang sàn TMĐT B2C.
- Phần nội dung có giá trị ứng dụng cao:
- Quy trình đăng ký, thiết lập danh mục sản phẩm chuẩn SEO và cấu hình vận chuyển cho hàng hóa cồng kềnh trên Shopee (Chương 2).
- Hướng dẫn thu thập bằng chứng giao nhận (Proof of Delivery) 4 kịch bản và khung đào tạo nhân sự TMĐT chuyên biệt (Chương 3).
Câu hỏi thường gặp
1. Tình hình kinh doanh của Công ty TNHH Nhựa Văn Minh trong 3 quý đầu năm 2024 có biến động như thế nào?
Doanh thu của công ty tăng trưởng qua từng quý: Quý I đạt 6.183.480.665 VND, Quý II đạt 6.297.035.153 VND (tăng 2%), và Quý III đạt 7.479.629.547 VND (tăng 18,78% so với Quý II). Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế sau khi tăng 6% ở Quý II (đạt 2.164.770.782 VND) đã giảm xuống 1.984.684.560 VND ở Quý III (giảm 8,3%) do chi phí nguyên vật liệu và chi phí đầu tư kinh doanh tăng mạnh.
2. Gian hàng Shopee của Nhựa Văn Minh niêm yết những nhóm sản phẩm chủ lực nào?
Gian hàng niêm yết 7 nhóm sản phẩm chính gồm: Pallet nhựa VM04-LS (1000x600x100mm), Sóng nhựa sầu riêng VM06-HL-KT (440x370x210mm), Pallet nhựa chân cốc VM01-PL (1000x1200x140mm), Rổ tròn/cần xé nhựa VM-CX, Sóng hở SH, Sóng bít VMT-SB và Pallet lót sàn không chân VM03-KC (1000x600x35mm) với mức giá từ 45.000 VND.
3. Khóa luận đề xuất quy trình thu thập bằng chứng giao hàng (Proof of Delivery) trong những trường hợp nào?
Doanh nghiệp cần lưu giữ bằng chứng giao hàng tối thiểu 3 tháng cho 4 tình huống: (1) Người mua trực tiếp nhận hàng, (2) Người khác nhận thay (người nhà/đồng nghiệp), (3) Yêu cầu đặt đơn hàng trước cửa có kèm ảnh số nhà, và (4) Đơn hàng giao cho lễ tân hoặc tại văn phòng.
4. Nguyên nhân nào khiến hoạt động quảng bá trên Shopee của Nhựa Văn Minh trước đó chưa đạt hiệu quả cao?
Văn bản chỉ rõ 3 nguyên nhân chính: ngân sách chi cho Shopee Ads chưa đủ lớn để tiếp cận tệp khách hàng tiềm năng rộng; các chương trình khuyến mãi chưa tạo được sự khác biệt so với đối thủ cạnh tranh; và việc hợp tác với các KOLs, Influencers chưa đạt hiệu quả lan tỏa.
5. Những giải pháp công nghệ kho nào được đề xuất nhằm tối ưu chuỗi cung ứng TMĐT của công ty?
Đề tài đề xuất ứng dụng hệ thống quản lý kho WMS, tích hợp cảm biến IoT, tự động hóa bằng robot, công nghệ Blockchain, phương pháp quản trị tinh gọn Lean Warehousing, mô hình Just-in-Time (JIT) và kỹ thuật phân phối Cross-Docking nhằm giảm chi phí lưu kho và hạn chế tỷ lệ giao nhận chiếm 10-15% giá trị đơn hàng.
Kết luận
Đồ án tốt nghiệp "Kế hoạch xây dựng mô hình kinh doanh trên sàn TMĐT Shopee cho Công ty TNHH Nhựa Văn Minh" của nhóm sinh viên Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) đã phân tích chi tiết thực trạng tài chính, nhân sự và quy trình vận hành của doanh nghiệp sản xuất nhựa trong năm 2024. Đề tài đã hoàn thành việc thiết lập gian hàng trực tuyến trên sàn Shopee với danh mục 7 sản phẩm pallet và sóng nhựa kỹ thuật, đồng thời chuẩn hóa quy trình đăng bài chuẩn SEO và xử lý logistics. Hệ thống giải pháp đề xuất về đào tạo nhân sự, tối ưu công nghệ kho WMS, quản trị bằng chứng giao hàng và phân bổ ngân sách tiếp thị mang tính thực tiễn cao, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng kênh phân phối số một cách bài bản và bền vững.