Mô Hình Chính Quyền Phường Trong Điều Kiện Không Tổ Chức Hội Đồng Nhân Dân

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls mô hình chính quyền phường trong điều kiện không tổ chức hội đồng nhân dân, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Trần Thị Yến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Xuân Đức
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Mô Hình Chính Quyền Phường Trong Điều Kiện Không Tổ Chức Hội Đồng Nhân Dân
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG VÀ BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG - QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN
• 1.1. Chính quyền phường và bộ máy chính quyền phường trong hệ thống chính quyền địa phương
• 1.2. Quá trình tổ chức chính quyền phường từ trước đến nay
• 1.2.1. Tổ chức quản lý "cấp phường" giai đoạn 1945 - 1980
• 1.2.2. Tổ chức chính quyền phường giai đoạn Hiến pháp 1980 - 1992
• 1.2.3. Tổ chức chính quyền phường theo pháp luật hiện hành
• 1.2.3.1. Hội đồng nhân dân phường
• 1.2.3.2. Ủy ban nhân dân phường
• 1.2.3.3. Những hạn chế trong mô hình chính quyền phường hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG TRONG ĐIỀU KIỆN KHÔNG TỔ CHỨC HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
• 2.1. Sự cần thiết khách quan của việc thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân phường
• 2.2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân
• 2.3. Tổ chức chính quyền phường theo mô hình chính quyền đô thị
• 2.3.1. Tinh giản bộ máy, biên chế, giảm các chi phí cho hoạt động của chính quyền phường
• 2.3.2. Đảm bảo quyền đại diện, quyền dân chủ của nhân dân ở phường
• 2.3.3. Đảm bảo việc giám sát của các cơ quan nhà nước trên địa bàn phường
• 2.3.4. Đáp ứng yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường
• 2.3.5. Đáp ứng các yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, phù hợp với thời đại khoa học công nghệ phát triển
• 2.3.6. Mô hình chính quyền phường theo những văn bản thí điểm không tổ chức hội đồng nhân dân huyện, quận, phường
• 2.3.6.1. Tổ chức bộ máy chính quyền phường
• 2.3.6.2. Cơ cấu tổ chức Ủy ban nhân dân phường
• 2.3.6.3. Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân phường
• 2.3.6.4. Hoạt động của Ủy ban nhân dân phường
• 2.3.6.5. Một số khó khăn cần khắc phục khi bộ máy chính quyền phường không tổ chức Hội đồng nhân dân
• 2.3.6.5.1. Hoạt động giám sát đối với Ủy ban nhân dân và cán bộ công chức phường
• 2.3.6.5.2. Việc thu thập ý kiến, nguyện vọng của nhân dân đối với chính quyền phường
• 2.3.6.5.3. Gia tăng áp lực lên Ủy ban nhân dân phường
• 2.3.6.6. Quy chế làm việc và phối hợp giữa Ủy ban nhân dân phường và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể ở phường
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ TIẾP TỤC HOÀN CHỈNH MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG TRONG ĐIỀU KIỆN KHÔNG TỔ CHỨC HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
• 3.1. Về tổ chức và cách thành lập Ủy ban nhân dân phường
• 3.2. Về tên gọi và chức danh
• 3.3. Về cách thành lập Ủy ban nhân dân phường
• 3.4. Về nhiệm vụ, quyền hạn
• 3.5. Về phương thức hoạt động
• 3.6. Chế độ hoạt động
• 3.7. Tăng cường sự phối hợp giữa Ủy ban nhân dân phường, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể ở phường
• 3.8. Nâng cao năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ công chức phường
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Chính Quyền Phường Không Có Hội Đồng Nhân Dân

Mô hình chính quyền phường không có Hội đồng nhân dân (HĐND) đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh cải cách hành chính tại Việt Nam. Việc không tổ chức HĐND tại phường nhằm mục đích tinh giản bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị. Mô hình này đã được thí điểm tại nhiều địa phương và đang thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và quản lý.

1.1. Khái Niệm Chính Quyền Phường Trong Hệ Thống Chính Quyền Địa Phương

Chính quyền phường là một phần của hệ thống chính quyền địa phương, bao gồm các cơ quan do nhân dân bầu ra để quản lý các công việc tại địa phương. Mô hình này được thiết lập nhằm phục vụ nhu cầu quản lý nhà nước và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Mô Hình Chính Quyền Phường

Mô hình chính quyền phường đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ thời kỳ trước đến nay. Sự thay đổi trong tổ chức và hoạt động của chính quyền phường phản ánh sự phát triển của xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh đô thị hóa.

II. Thực Trạng Chính Quyền Phường Không Có Hội Đồng Nhân Dân Hiện Nay

Thực trạng mô hình chính quyền phường không có HĐND hiện nay cho thấy nhiều thách thức và cơ hội. Mặc dù đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền phường.

2.1. Những Hạn Chế Trong Mô Hình Chính Quyền Phường Hiện Tại

Mô hình chính quyền phường không có HĐND đang gặp phải một số hạn chế như thiếu sự giám sát của nhân dân, khó khăn trong việc thu thập ý kiến và nguyện vọng của người dân, dẫn đến việc quản lý chưa thực sự hiệu quả.

2.2. Những Thách Thức Đặt Ra Đối Với Chính Quyền Phường

Chính quyền phường không có HĐND phải đối mặt với nhiều thách thức như áp lực từ người dân về việc đảm bảo quyền lợi, cũng như yêu cầu từ các cơ quan nhà nước về việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Chính Quyền Phường Không Có Hội Đồng Nhân Dân

Để nâng cao hiệu quả của mô hình chính quyền phường không có HĐND, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện tổ chức và hoạt động của Ủy ban nhân dân phường.

3.1. Tinh Giản Bộ Máy Hành Chính Tại Phường

Việc tinh giản bộ máy hành chính tại phường sẽ giúp giảm chi phí hoạt động, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý. Cần xác định rõ nhiệm vụ và quyền hạn của từng cơ quan để tránh chồng chéo.

3.2. Tăng Cường Sự Giám Sát Của Nhân Dân

Để đảm bảo quyền đại diện của nhân dân, cần thiết lập các cơ chế giám sát hiệu quả đối với hoạt động của Ủy ban nhân dân phường, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của chính quyền.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Chính Quyền Phường Không Có Hội Đồng Nhân Dân

Mô hình chính quyền phường không có HĐND đã được áp dụng tại nhiều địa phương và đã đạt được một số kết quả tích cực trong việc cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý.

4.1. Kết Quả Thí Điểm Tại Một Số Địa Phương

Nhiều địa phương đã thực hiện thí điểm mô hình chính quyền phường không có HĐND và ghi nhận những kết quả tích cực trong việc cải cách hành chính, giảm bớt thủ tục hành chính và nâng cao sự hài lòng của người dân.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Địa Phương

Các bài học kinh nghiệm từ những địa phương đã thực hiện mô hình này cho thấy sự cần thiết phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và sự tham gia của người dân trong quá trình quản lý.

V. Kết Luận Về Mô Hình Chính Quyền Phường Không Có Hội Đồng Nhân Dân

Mô hình chính quyền phường không có HĐND là một bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính tại Việt Nam. Tuy nhiên, để mô hình này thực sự phát huy hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ và sự tham gia tích cực của người dân.

5.1. Tương Lai Của Mô Hình Chính Quyền Phường

Tương lai của mô hình chính quyền phường không có HĐND phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới của chính quyền địa phương, cũng như sự tham gia của người dân trong quá trình quản lý.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Để Hoàn Thiện Mô Hình

Cần có các chính sách cụ thể nhằm hoàn thiện mô hình chính quyền phường không có HĐND, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nền hành chính công đô thị tại Việt Nam đứng trước yêu cầu tinh gọn và hiện đại hóa khi số lượng đơn vị hành chính lãnh thổ trên cả nước đạt 11.869 đơn vị với 306.262 đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp tính đến tháng 8 năm 2010. Mô hình tổ chức chính quyền địa phương cồng kềnh ba cấp hành chính trước đây tồn tại nhiều tầng nấc trung gian, làm giảm tính thông suốt của quyết định quản lý và phát sinh chi phí ngân sách ước tính hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Đề án thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện, quận, phường triển khai từ ngày 25 tháng 4 năm 2009 tại 10 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương với quy mô 67 huyện, 32 quận và 483 phường đã tạo nên bước đột phá lớn trong tiến trình cải cách bộ máy nhà nước.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là phân tích cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và đánh giá thực tiễn vận hành của mô hình chính quyền phường khi không tổ chức Hội đồng nhân dân. Mục tiêu cụ thể là làm rõ tính tất yếu khách quan của việc chuyển đổi mô hình hành chính đô thị, nhận diện các khó khăn phát sinh trong công tác giám sát, đại diện quyền làm chủ của nhân dân và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện cơ chế tổ chức bộ máy Ủy ban nhân dân phường. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát các đô thị thí điểm tiêu biểu như thành phố Đà Nẵng, thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2012. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc tối ưu hóa chi phí vận hành công quyền, rút ngắn khoảng 30% thời gian ban hành văn bản chỉ đạo và đóng góp cơ sở dữ liệu xác thực cho việc sửa đổi Hiến pháp năm 1992 cùng các đạo luật tổ chức bộ máy nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài xây dựng nền tảng trên hai lý thuyết trụ cột: Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước dân chủ nhân dân và Lý thuyết quản trị công đô thị hiện đại. Tư tưởng Hồ Chí Minh khẳng định chính quyền mạnh mẽ, sáng suốt phải là chính quyền gần dân, tinh gọn, tránh tầng nấc hình thức và phục vụ tối đa lợi ích của nhân dân, thể hiện rõ nét qua Sắc lệnh số 63 và Sắc lệnh số 77 năm 1945. Lý thuyết quản trị công đô thị nhấn mạnh tính thống nhất, liên thông, không thể chia cắt về không gian kinh tế, hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ công của cấu trúc đô thị.

Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ tác động qua lại giữa ba nhân tố: Tinh giản thể chế hành chính, Nâng cao hiệu lực quản lý điều hành và Bảo đảm quyền dân chủ trực tiếp của cư dân đô thị. Bốn khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình bao gồm: Chính quyền đô thị, Cơ quan hành chính chấp hành, Phân cấp quản lý nhà nước và Giám sát xã hội của Mặt trận Tổ quốc cùng các đoàn thể nhân dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp tổng hợp tài liệu pháp lý, phân tích quy phạm pháp luật và thống kê so sánh định lượng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 10 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đang thực hiện thí điểm với 483 phường đô thị, trong đó phân tích chuyên sâu tại 2 địa bàn trọng điểm là thành phố Đà Nẵng và tỉnh Vĩnh Phúc. Phương pháp chọn mẫu chủ đích được áp dụng nhằm thu thập dữ liệu từ các đô thị đại diện cho các vùng kinh tế trọng điểm có tốc độ đô thị hóa nhanh trên 60%.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê thực tiễn nhằm đối chiếu sự tương thích giữa văn bản pháp luật hiện hành và hiệu quả vận hành thực tế của bộ máy. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ 100% các báo cáo sơ kết 3 năm thực hiện Nghị quyết số 26/2008/QH12 của Quốc hội, các số liệu thống kê ngân sách của Bộ Tài chính và hệ thống văn bản pháp luật từ năm 1945 đến năm 2012. Tiến trình nghiên cứu được thực hiện qua ba mốc thời gian lịch sử: giai đoạn 1945 - 1980, giai đoạn 1980 - 1992 và giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc bãi bỏ Hội đồng nhân dân phường giúp tinh gọn bộ máy và tiết kiệm ngân sách nhà nước vượt bậc. Tại 10 địa phương thí điểm, việc giảm tải 483 Hội đồng nhân dân phường cùng hàng chục nghìn đại biểu kiêm nhiệm đã tiết kiệm hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Riêng thành phố Đà Nẵng đã tiết kiệm gần 7 tỷ đồng mỗi năm và tỉnh Vĩnh Phúc tiết kiệm khoảng 2,5 tỷ đồng chi phí vận hành trực tiếp. Trên quy mô cả nước, nếu không tổ chức 1.992 Hội đồng nhân dân cấp huyện, quận, phường, ngân sách ước tính tiết kiệm tới 277,55 tỷ đồng mỗi năm, tương đương mức giảm chi thường xuyên hơn 45% cho công tác đại biểu cơ sở.

Thứ hai, tốc độ chỉ đạo và hiệu lực điều hành hành chính được nâng cao rõ rệt. Khi chuyển đổi thành cơ quan hành chính thuần túy, Ủy ban nhân dân phường đã loại bỏ cơ chế trực thuộc hai chiều phức tạp, giúp thời gian xử lý và ban hành văn bản hành chính rút ngắn từ 30% đến 40% so với mô hình cũ.

Thứ ba, quyền làm chủ và giám sát của nhân dân không bị suy giảm mà được chuyển hóa thông qua các thiết chế dân chủ trực tiếp. Tại Đà Nẵng, 100% các kiến nghị cử tri tiếp tục được tiếp nhận và xử lý hiệu quả thông qua Đoàn Đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp, khắc phục triệt để tình trạng tiếp xúc cử tri hình thức vốn chỉ đạt tỷ lệ tham gia thực chất dưới 20% ở mô hình trước đây.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến tích cực xuất phát từ việc loại bỏ tính chất chia cắt không gian quản trị đô thị. Trước đây, các nghị quyết phát triển kinh tế xã hội của phường chiếm tới hơn 80% nội dung sao chép lại chỉ đạo của quận hoặc cấp ủy cấp trên, khiến hoạt động của Hội đồng nhân dân phường mang nặng tính hình thức. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột so sánh chi phí ngân sách trước và sau thí điểm tại các đô thị, thể hiện mức giảm chi tiêu công rõ nét. Đồng thời, một bảng tổng hợp đối chiếu chức năng, nhiệm vụ giữa hai mô hình sẽ minh chứng cho việc xóa bỏ sự chồng chéo quyền lực.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra thách thức mới: áp lực công việc lên cá nhân Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường tăng thêm khoảng 35% do phải tự chịu trách nhiệm toàn diện trước cơ quan hành chính cấp trên mà không còn cơ chế chia sẻ trách nhiệm tập thể.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và xác định rõ vị trí pháp lý của Ủy ban nhân dân phường. Quốc hội và Chính phủ cần khẩn trương sửa đổi Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân theo hướng quy định Ủy ban nhân dân phường là cơ quan hành chính nhà nước đại diện của Ủy ban nhân dân quận, thị xã, hoạt động theo chế độ thủ trưởng nhằm đạt mục tiêu 100% chuẩn hóa địa vị pháp lý trong lộ trình sửa đổi Hiến pháp từ năm 2013 đến năm 2015.

Thứ hai, đổi mới quy trình bổ nhiệm và tăng cường thẩm quyền người đứng đầu. Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận, thị xã thực hiện việc bổ nhiệm, miễn nhiệm trực tiếp Chủ tịch và Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường thay cho cơ chế bầu cử hình thức, hoàn thành chuyển giao 100% nhân sự lãnh đạo phường trong giai đoạn 2013 - 2014, giúp nâng cao tính chủ động và trách nhiệm cá nhân lên mức tối đa.

Thứ ba, tăng cường cơ chế phối hợp và giám sát xã hội của Mặt trận Tổ quốc. Ủy ban nhân dân phường cần ký kết quy chế phối hợp công tác định kỳ với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân cùng cấp, cam kết phản hồi 100% ý kiến đóng góp của cử tri và giảm 50% thời gian giải quyết đơn thư khiếu nại của người dân đô thị trong vòng 6 tháng kể từ khi áp dụng.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ công chức phường. Bộ Nội vụ và Ủy ban nhân dân các cấp cần xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng quản trị đô thị hiện đại, phấn đấu đến năm 2015 đạt tỷ lệ 100% công chức cấp phường có trình độ đại học đúng chuyên môn, vận hành hệ thống một cửa liên thông điện tử đạt trên 95% mức độ hài lòng của cư dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp. Đại biểu Quốc hội, cán bộ các cơ quan nghiên cứu của Chính phủ và Ủy ban Pháp luật của Quốc hội tìm thấy luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc từ dữ liệu của 10 địa phương thí điểm để phục vụ công tác sửa đổi Hiến pháp và Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Thứ hai, cán bộ lãnh đạo và công chức quản lý hành chính đô thị. Chủ tịch, Phó Chủ tịch và công chức chuyên môn tại các Ủy ban nhân dân quận, phường có thể sử dụng luận văn như một cẩm nang nghiệp vụ để tái cấu trúc quy trình điều hành theo chế độ thủ trưởng, giúp tối ưu hóa hơn 50 văn bản quản lý và giải quyết công việc hàng ngày.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu, giảng viên ngành luật và hành chính công. Học viện, trường đại học sử dụng tài liệu để bổ sung hệ thống giáo trình về tổ chức bộ máy nhà nước với 3 khung mô hình lý thuyết và nguồn tài liệu tham khảo phong phú.

Thứ tư, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành luật học. Người học dễ dàng tiếp cận phương pháp luận phân tích luật so sánh, phương pháp điều tra thực tiễn và kỹ thuật xử lý dữ liệu định lượng phục vụ cho việc thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học chuyên ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc không tổ chức Hội đồng nhân dân phường có làm mất đi quyền làm chủ của nhân dân không?
   Không làm mất quyền dân chủ vì người dân vẫn có 2 đại biểu đại diện trực tiếp là Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Thực tiễn tại 483 phường thí điểm cho thấy quyền làm chủ được củng cố thông qua kênh giám sát trực tiếp của Mặt trận Tổ quốc và các buổi đối thoại định kỳ giữa chính quyền với nhân dân.

2. Cơ chế bổ nhiệm Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường thay cho việc bầu cử mang lại lợi ích gì?
   Cơ chế bổ nhiệm trực tiếp bởi Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp quận giúp đảm bảo tính thông suốt của mệnh lệnh hành chính, loại bỏ tính hình thức trong bầu cử cơ sở. Phương thức này nâng cao trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu, rút ngắn khoảng 30% thời gian thực thi các chỉ đạo quản trị đô thị khẩn cấp.

3. Mô hình này giúp tiết kiệm ngân sách nhà nước như thế nào?
   Việc bãi bỏ các kỳ họp và chế độ phụ cấp cho đại biểu Hội đồng nhân dân phường giúp giảm thiểu đáng kể chi tiêu công. Minh chứng thực tế tại Đà Nẵng đã tiết kiệm gần 7 tỷ đồng mỗi năm và tỉnh Vĩnh Phúc tiết kiệm 2,5 tỷ đồng mỗi năm, mở ra cơ hội tối ưu hóa hàng trăm tỷ đồng ngân sách quốc gia.

4. Tại sao quản lý đô thị lại đòi hỏi phải tinh giản Hội đồng nhân dân cấp phường?
   Đô thị có tính chất tập trung cao, liên thông và không thể chia cắt về kết cấu hạ tầng giao thông, điện nước và quy hoạch. Nếu duy trì Hội đồng nhân dân phường sẽ tạo ra tình trạng cắt khúc cục bộ, gây chậm trễ trong việc triển khai các dự án quy hoạch hạ tầng xuyên suốt toàn thành phố.

5. Giải pháp nào để kiểm soát quyền lực của Ủy ban nhân dân phường khi không còn Hội đồng nhân dân cùng cấp?
   Kiểm soát quyền lực được tăng cường thông qua sự giám sát chặt chẽ của Hội đồng nhân dân cấp trên, thanh tra hành chính định kỳ và cơ chế giám sát xã hội của Mặt trận Tổ quốc. Quy chế đối thoại trực tiếp và công khai hóa 100% thủ tục hành chính giúp người dân giám sát hiệu quả mọi hoạt động của công quyền.

Kết luận

Nghiên cứu về mô hình chính quyền phường trong điều kiện không tổ chức Hội đồng nhân dân mang lại cái nhìn toàn diện và sâu sắc về công cuộc cải cách hành chính nhà nước với các kết luận cốt lõi:

• Khẳng định tính tất yếu khách quan và tính đúng đắn về mặt lý luận của việc xây dựng mô hình chính quyền đô thị một cấp hoàn chỉnh.
• Chứng minh hiệu quả vượt trội trong việc tinh giản biên chế và tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng cho ngân sách quốc gia qua thực tiễn 3 năm thí điểm tại 483 phường.
• Nâng cao tính thống nhất, thông suốt và rút ngắn thời gian điều hành của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước.
• Đảm bảo quyền dân chủ và phát huy vai trò giám sát của nhân dân thông qua Mặt trận Tổ quốc cùng các đoàn thể chính trị - xã hội.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm hoàn thiện quy chế tổ chức và nâng cao năng lực đội ngũ công chức phường.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn xác thực, mở đường cho lộ trình lập pháp hoàn thiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương trong giai đoạn 2013 - 2015. Hãy tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp trong đề tài để góp phần xây dựng nền hành chính Việt Nam hiện đại, tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CHÍNH QUYỀN PHƢỜNG VÀ BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN PHƢỜNG - QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN 1. CHÍNH QUYỀN PHƢỜNG VÀ BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN PHƢỜNG TRONG HỆ THỐNG CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG Khác với chế độ tự quản địa phương của một số nước, chính quyền địa phương của Việt Nam là một bộ phận hợp thành của chính quyền nhà nước thống nhất, bao gồm các cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do nhân dân địa phương trực tiếp bầu ra và các cơ quan, tổ chức khác được thành lập trên cơ sở các cơ quan quyền lực nhà nước này theo quy định của pháp luật nhằm quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội ở địa phương, trên cơ sở nguyên tắc tập trung dân chủ và kết hợp hài hòa giữa lợi ích nhân dân địa phương với lợi ích chung của cả nước. Khái niệm chính quyền địa phương trong khoa học pháp lý cũng như các khoa học khác của Việt Nam vẫn chưa được thống nhất. Ở nghĩa rộng, tất cả các cơ quan nhà nước đóng trên lãnh thổ địa phương, mà hoạt động của chúng có tác động trong phạm vi lãnh thổ địa phương đều được gọi là bộ phận cấu thành chính quyền nhà nước ở địa phương.

Vì vậy, ngoài HĐND các cấp cùng các UBND, còn các cơ quan quản lý khác của trung ương, viện kiểm sát, tòa án địa phương đều được gọi là những bộ phận cấu thành của chính quyền địa phương. Nhưng ở nghĩa hẹp, chính quyền địa phương chỉ gồm có HĐND, UBND và các ban, ngành của UBND. Các tòa án, viện kiểm sát về nguyên tắc tổ chức hoạt động là độc lập, chỉ tuân theo pháp luật nên không trực thuộc địa phương mà trực thuộc trung ương, cho dù địa bàn hoạt động nằm trên lãnh thổ địa phương. Trong nhiều văn bản của Đảng và Nhà nước Việt Nam, khái niệm chính quyền địa phương được sử dụng để chỉ tổ chức và hoạt động của hai cơ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quan là HĐND và UBND.

Nghị quyết lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) ngày 18 tháng 6 năm 1997 tại phần III, mục 4 về tiếp tục cải cách hành chính nhà nước đối với chính quyền địa phương chỉ đề cập tới việc kiện toàn củng cố HĐND và UBND các cấp và hướng cải cách tổ chức và hoạt động của hai cơ quan này mà không đề cập tới các cơ quan nhà nước khác trong hệ thống các cơ quan nhà nước ở địa phương. Quan niệm về chính quyền địa phương trên đây cho đến nay vẫn là quan niệm được thừa nhận chung. Theo đó, HĐND và Ủy ban hành chính (UBHC) (hoặc UBND) là các cơ quan do nhân dân lập ra để thực hiện quản lý các công việc địa phương tạo thành khái niệm chính quyền địa phương. Các cơ quan khác như Tòa án, Viện kiểm sát…tuy có thực hiện các công việc của nhà nước trên lãnh thổ địa phương nhưng không do nhân dân địa phương lập ra không được xem là các cơ quan thuộc thuật ngữ "chính quyền địa phương".

Như vậy, chính quyền địa phương là chính quyền do nhân dân địa phương lập ra xuất phát từ nhu cầu quản lý nhà nước ở địa phương, phục vụ nhân dân địa phương. Cơ quan nhà nước nào có được đặc điểm đó thì được xem là cơ quan nhà nước địa phương. Thời Pháp thuộc, nước ta chia ra làm ba kỳ, kỳ chia ra tỉnh, tỉnh chia ra phủ, phủ chia ra huyện, huyện chia ra tổng và cuối cùng là xã. Việc tổ chức lại hệ thống đơn vị hành chính nhằm mục tiêu xóa bỏ hệ thống cai trị, xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương kiểu mới và vận dụng các nguyên tắc phân chia mới.

Có thể thấy những hoạt động phân chia lại như sáp nhập (tỉnh, huyện (những năm 1960), xã (sau 1945)), lập thêm đơn vị hành chính (thị trấn (1951), khu tự trị (1959), phường (1980)) chính là thể hiện sự vận dụng nguyên tắc kinh tế (làm to đơn vị hành chính), dân tộc (có khu tự trị) và gần dân (áp xuống khu phố). Như vậy, mô hình chính quyền phường được ghi nhận thông qua Hiến pháp năm 1980. Chính quyền phường cùng với chính quyền xã, thị trấn được gọi chung là chính quyền cấp xã. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên, chính quyền phường được xác định là đơn vị hành chính ở đô thị.

Theo nghĩa thông thường, "đô thị được hiểu là nơi dân cư đông đúc, là trung tâm thương nghiệp, có thể cả nông nghiệp" [48, tr. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, dù diễn biến một cách chậm chạp, kéo dài trong điều kiện nền nông nghiệp tiểu nông, các đô thị ở Việt Nam được hình thành và phát triển. Lịch sử còn nhắc đến các đô thị lớn đương thời của đất nước như: thành Cổ Loa, Thăng Long, đô thị Phố Hiến, Hội An, cố đô Huế. Lần theo dấu vết lịch sử, cho thấy việc tổ chức đơn vị hành chính kiểu đô thị (thành phố, thị xã, thị trấn) xuất hiện khá muộn.

Cho đến nửa đầu thế kỷ XV, các thành (với nghĩa là pháo đài), phố (nơi tập trung làm ăn buôn bán) vẫn đang được đặt trực thuộc các huyện, lộ. Về sau này, từ những nơi tập trung dân cư (và là nơi đóng đô hay thủ phủ của bộ máy chính quyền Nhà nước các cấp) ban đầu đó, hình thành nên các đô thị lớn bé khác nhau và được Nhà nước đặt thành các đơn vị hành chính độc lập tách khỏi các huyện, lộ đương thời với một diện tích bao gồm khu pháo đài - hành chính, phố phường buôn bán, có thể bao quát cả vùng ngoại vi nhưng không quá nhiều. Số lượng, tên gọi các đơn vị hành chính đó khác nhau theo từng giai đoạn lịch sử. Đơn bị hành chính đô thị riêng biệt đầu tiên có lẽ chính là phủ Trung Đô được đặt ra vào thời Hậu Lê (đời Lê Thánh Tông, thế kỷ XV), (Lệnh tháng 4/1466 chia nước thành 12 đạo thừa tuyên và phủ Trung Đô).

Đây có thể là đơn vị hành chính kiểu thành phố trực thuộc trung ương đầu tiên tương đương với đạo, xứ. Phủ này được hình thành từ hai huyện ở kinh kỳ là Thọ Xương và Vĩnh Thuận (Quảng Đức). Cách tổ chức bộ máy cai quản cũng có những điểm khác: trong khi ở đạo (sau gọi là xứ) có cơ quan cai trị là Ty tuyên chính xứ do Tuyên chính xứ đứng đầu, tiếp đến là Tham chính xứ và Chủ sự, thì ở Phủ có Phủ Doãn, Thiếu Doãn và Thị trung. Về sau ở xứ đặt thêm 2 ty là Đô ty và Hiếu ty, tổng cộng có 3 ty: Thừa ty, Đô ty và Hiến ty do Thừa chính xứ, Tổng binh và Hiến sát ty đứng đầu thì ở phủ không thấy nói tới thay đổi như vậy.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đến thời các chúa Nguyễn, gọi Ái Tử (Quảng Trị) và sau đó là Phú Xuân, nơi đóng đô, là Chính dinh với bộ máy cai quản gồm Chúa, 4 viên quan đại thần (nội tả, hữu tả, nội hữu, ngoại hữu) và các ty. Sau đó lại đổi gọi là đô thành. Thời Pháp thuộc, các đô thị được mở mang và phát triển. Chúng được gọi chung là thành phố hay thành phố tự quản và phân theo các cấp khác nhau.

Từ sau Cách mạng tháng Tám, tên đô thị và cách tổ chức chính quyền có nhiều thay đổi. Về tên gọi, các đô thị (thời kỳ đầu gọi là các thị trấn) được đặt những tên gọi và với vị trí khác nhau. - Thành phố là tên gọi chỉ các thị trấn lớn như Hà Nội, Nam Định, Vinh - Bến Thủy, Huế, Đà Nẵng, Sài Gòn - Chợ Lớn. Thành phố nói chung, theo quy định, được chia ra các khu phố - đơn vị tương đương huyện (đối với Hà Nội) và tương đương xã (đối với các thành phố, thị xã khác).

- Thị xã là tên gọi các tỉnh lỵ và những nơi đô hội về mặt hành chính, là nơi tập trung công thương nghiệp, cửa hàng, giao thông vận tải được biệt lập và quan hệ trực tiếp với tỉnh. Thị xã được quy định có thể chia ra khu phố (cũng tên là khu phố nhưng tương đương như cấp xã - con dấu tạm theo khuôn khổ dấu của UBHC xã) nhưng nơi nào dân số còn ít (chưa tới 1 vạn) thì không nên chia. Dưới đơn vị hành chính này có các tổ chức nhân dân là "tiểu khu và tiếp đến là tổ nhân dân" [41]. Về sau, từ năm 1980 thì thị xã, thành phố thuộc tỉnh đều được chua ra phường và xã.

- Thị trấn là đơn vị hành chính được tổ chức sau này (từ năm 1952) trên địa bàn dân cư vốn trước đó được đặt dưới sự quản lý của xã, do dân cư tập trung làm ăn, giao thương buôn bán trở nên đông đúc, cần một sự quản lý độc lập mà thành. - Ngoài ra, còn một đơn vị dân cư có tính đô thị là xóm phố hay thị tứ. Theo quy định trước đây, xóm phố là một loại đơn vị dân cư có tính đô thị 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] như thị trấn nhưng số dân cư tập trung còn ít, chưa có tính chất ổn định đặt trực thuộc xã, mỗi xã có thể có nhiều xóm phố. Chúng không phải là đơn vị hành chính.

- Quận, phường: được phân định (tổ chức) bên trong đô thị. Quận được tổ chức tại thành phố trực thuộc trung ương (trước năm 1980 gọi là khu phố, đơn vị tương đương cấp huyện). Về địa vị pháp lý chúng được xếp tương đương theo cấp: quận tương đương huyện, thành phố thuộc tỉnh, thị xã; phường tương đương xã, thị trấn. QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG TỪ TRƯỚC ĐẾN NAY 1.

Tổ chức quản lý "cấp phƣờng" giai đoạn 1945 - 1980 1. Tổ chức chính quyền phường theo Sắc lệnh số 63, Sắc lệnh số 77 năm 1945 và Hiến pháp năm 1946 Ở nước ta, chính quyền địa phương của Nhà nước kiểu mới được thành lập trong cuộc đấu tranh cách mạng của quần chúng vũ trang giành chính quyền trong cuộc Cách mạng tháng Tám 1945. Các ủy ban giải phóng ra đời trong cuộc đấu tranh cách mạng, khởi nghĩa giành chính quyền ở các huyện, các làng là hình thức chính quyền "tiền Chính phủ" của nhân dân các địa phương khi ta chưa giành được chính quyền trong cả nước. Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, các ủy ban giải phóng đã trở thành các ủy ban nhân dân là tổ chức chính quyền tiền thân của các HĐND và UBND sau này.