Mô hình công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi dựa vào cộng đồng trường hợp tại xã vĩnh hòa huyện phú giáo tỉnh bình dương luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ phân tích Mô hình công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi dựa vào cộng đồng trường hợp tại, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thụy Tố Như
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Lê Thị Hoàng Liễu
• Trường học: Trường Đại Học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Mô Hình Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi Dựa Vào Cộng Đồng Tại Bình Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Tổng quan tình hình nghiên cứu
• Chăm sóc người cao tuổi dựa vào cộng đồng trên thế giới
• Chăm sóc người cao tuổi dựa vào cộng đồng tại Việt Nam
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Đối tượng, phạm vi và khách thể nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Cấu trúc của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Thực trạng người cao tuổi tại Việt Nam
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Khái niệm công tác xã hội
• 1.2.2. Khái niệm người cao tuổi
• 1.2.3. Khái niệm chăm sóc sức khỏe
• 1.2.4. Khái niệm cộng đồng
• 1.3. Mô hình chăm sóc sức khỏe NCT dựa vào cộng đồng
• 1.3.1. Chăm sóc sức khỏe NCT dựa vào cộng đồng theo nguyên lý y học gia đình
• 1.3.2. Mô hình chăm sóc sức khỏe NCT dựa trên câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau của UNFA thực hiện tại tỉnh Hải Dương và Bến Tre năm 2013-2015
• 1.4. Cách tiếp cận trong nghiên cứu
• 1.4.1. Lý thuyết nhu cầu của A. Maslow
• 1.4.2. Lý thuyết tiếp cận nhận thức hành vi
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ SỨC KHỎE VÀ NHU CẦU CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI CAO TUỔI TẠI XÃ VĨNH HÒA, HUYỆN PHÚ GIÁO, TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 2.1. Mô tả mẫu nghiên cứu
• 2.1.1. Mô tả đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2. Tổng quan về Hội Người cao tuổi tại xã Vĩnh Hòa
• 2.1.3. Mô tả đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 2.2. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi
• 2.2.1. Nhu cầu vật chất
• 2.2.2. Nhu cầu tinh thần
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ SỨC KHỎE VÀ NHU CẦU CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI CAO TUỔI TẠI XÃ VĨNH HÒA, HUYỆN PHÚ GIÁO, TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 3.1. Mô hình chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi dựa vào cộng đồng
• 3.1.1. Những vấn đề mà mô hình cần giải quyết
• 3.1.2. Mục tiêu của mô hình
• 3.1.3. Các hoạt động thực hiện ứng dụng mô hình
• 3.1.3.1. Hoạt động can thiệp 1
• 3.1.3.2. Hoạt động can thiệp 2
• 3.1.3.3. Hoạt động can thiệp 3
• 3.1.4. Mô hình được thực hiện với sự đồng tham gia của chính quyền địa phương và cộng đồng
• 3.1.5. Chế độ báo cáo, theo dõi, giám sát và lượng giá của mô hình
• 3.1.6. Kế hoạch tổng thể
• 3.1.7. Tính hiệu quả, sự tác động và tính bền vững của mô hình
• 3.1.8. Ngân sách thực hiện mô hình
• 3.1.9. Ứng dụng phương pháp Công tác xã hội trong hoạt động
• 3.2. Kết quả hoạt động của mô hình
• 3.2.1. Hoạt động hỗ trợ phổ biến nâng cao kiến thức hiểu biết về chính sách NCT và BHYT
• 3.2.2. Hoạt động hỗ trợ chăm sóc và phòng ngừa các bệnh thường gặp ở NCT
• 3.2.3. Hiệu quả của hoạt động hỗ trợ thăm khám, điều trị chăm sóc sức khỏe
• 3.2.4. Truyền thông về chính sách và các bệnh thường gặp cho NCT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi Dựa Vào Cộng Đồng

Mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng tại Bình Dương đang trở thành một giải pháp quan trọng trong bối cảnh già hóa dân số. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi mà còn giảm bớt gánh nặng cho hệ thống y tế. Theo nghiên cứu, việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của họ.

1.1. Khái Niệm Mô Hình Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi

Mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng là một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa y tế và xã hội. Mô hình này nhằm tạo ra một môi trường hỗ trợ, giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe và độc lập trong cuộc sống hàng ngày.

1.2. Lợi Ích Của Mô Hình Chăm Sóc Dựa Vào Cộng Đồng

Mô hình này mang lại nhiều lợi ích, bao gồm việc cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần cho người cao tuổi. Nó cũng giúp tăng cường sự kết nối xã hội và giảm cảm giác cô đơn, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi tại Bình Dương đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng số lượng người cao tuổi cùng với các vấn đề sức khỏe phức tạp đã tạo ra áp lực lớn cho hệ thống y tế. Nhiều người cao tuổi không được tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế đầy đủ, dẫn đến tình trạng sức khỏe ngày càng xấu đi.

2.1. Các Vấn Đề Sức Khỏe Phổ Biến

Người cao tuổi thường mắc phải nhiều bệnh mãn tính như tiểu đường, cao huyết áp và các vấn đề về tâm lý. Những bệnh này cần được quản lý chặt chẽ để tránh biến chứng nghiêm trọng.

2.2. Thiếu Thốn Về Dịch Vụ Y Tế

Hệ thống y tế tại địa phương còn thiếu thốn về cơ sở vật chất và nhân lực. Điều này khiến cho việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc cung cấp dịch vụ y tế tại nhà.

III. Phương Pháp Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi Dựa Vào Cộng Đồng

Để giải quyết các vấn đề trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này không chỉ tập trung vào điều trị mà còn chú trọng đến phòng ngừa và nâng cao nhận thức cho người cao tuổi và gia đình họ.

3.1. Chương Trình Giáo Dục Sức Khỏe

Các chương trình giáo dục sức khỏe giúp người cao tuổi hiểu rõ hơn về các bệnh lý và cách phòng ngừa. Điều này giúp họ chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe bản thân.

3.2. Hỗ Trợ Tâm Lý Và Xã Hội

Hỗ trợ tâm lý và xã hội cho người cao tuổi là rất cần thiết. Các hoạt động như câu lạc bộ, nhóm hỗ trợ giúp họ kết nối và chia sẻ kinh nghiệm, từ đó giảm bớt cảm giác cô đơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Chăm Sóc Sức Khỏe Tại Bình Dương

Mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng đã được triển khai tại nhiều địa phương ở Bình Dương. Các hoạt động chăm sóc sức khỏe đã mang lại nhiều kết quả tích cực, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Xã Vĩnh Hòa

Nghiên cứu tại xã Vĩnh Hòa cho thấy mô hình chăm sóc sức khỏe đã giúp giảm tỷ lệ bệnh tật và cải thiện sức khỏe cho người cao tuổi. Các hoạt động chăm sóc tại nhà đã được thực hiện hiệu quả.

4.2. Các Hoạt Động Hỗ Trợ Cộng Đồng

Các hoạt động hỗ trợ cộng đồng như khám sức khỏe định kỳ, tư vấn dinh dưỡng đã được tổ chức thường xuyên. Điều này không chỉ giúp người cao tuổi nhận được sự chăm sóc tốt hơn mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về sức khỏe.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Mô Hình Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi

Mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng tại Bình Dương đã chứng minh được tính hiệu quả và cần thiết. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và cộng đồng.

5.1. Định Hướng Phát Triển Mô Hình

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và phát triển mô hình chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người cao tuổi.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Sự Hợp Tác

Sự hợp tác giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng là rất quan trọng trong việc triển khai mô hình chăm sóc sức khỏe. Điều này sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ vững chắc cho người cao tuổi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi giây trôi qua toàn cầu có thêm hai người bước vào độ tuổi 60, tương đương khoảng 58 triệu người cao tuổi gia tăng mỗi năm. Tại Việt Nam, tốc độ già hóa dân số thuộc nhóm 10 quốc gia nhanh nhất thế giới. Cả nước chính thức bước vào giai đoạn già hóa từ năm 2011 với khoảng 10,1 triệu người cao tuổi, chiếm 11% dân số, trong đó có hơn 2 triệu người trên 80 tuổi. Dự báo đến năm 2030, tỷ lệ này sẽ chạm mốc 17% và vượt 25% vào năm 2050. Mặc dù tuổi thọ trung bình của người Việt đạt 74 tuổi, nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ đạt mức 64 tuổi, đồng nghĩa với việc người cao tuổi phải trải qua trung bình 10 năm cuối đời sống chung với bệnh tật và suy giảm chức năng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng hệ thống an sinh và dịch vụ công tác xã hội chuyên biệt trong chăm sóc y tế ban đầu tại khu vực nông thôn còn nhiều hạn chế, cơ sở vật chất trạm y tế cơ sở còn thiếu thốn và quá trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vẫn mang tính thụ động. Mục tiêu của luận văn là đánh giá toàn diện thực trạng và nhu cầu chăm sóc sức khỏe thể chất của người cao tuổi, đồng thời xây dựng, thử nghiệm và lượng giá tính hiệu quả của mô hình công tác xã hội chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại địa bàn xã Vĩnh Hòa, huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 10 năm 2018. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp mô hình can thiệp thực chứng, nâng cao tỷ lệ tiếp cận bảo hiểm y tế lên trên 90%, thúc đẩy năng lực tự chăm sóc sức khỏe và giảm áp lực quá tải cho hệ thống y tế tuyến trên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng dựa trên hai lý thuyết trụ cột của ngành công tác xã hội và hai mô hình can thiệp thực hành:

Thuyết Tháp nhu cầu của Abraham Maslow được sử dụng làm cơ sở phân tích nhu cầu đa tầng của người cao tuổi, từ nhu cầu sinh lý, an toàn thể chất đến nhu cầu hòa nhập xã hội, được tôn trọng và tự khẳng định bản thân. Việc thỏa mãn nhu cầu thể chất là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy sức khỏe tinh thần.

Thuyết Tiếp cận Nhận thức - Hành vi (mô hình S - C - R - B: Tác nhân kích thích - Nhận thức - Phản ứng - Hành vi) giải thích mối quan hệ giữa nhận thức về bệnh tật và hành vi tự chăm sóc sức khỏe. Lý thuyết chỉ ra rằng việc thay đổi nhận thức của người cao tuổi về phòng ngừa bệnh tật sẽ trực tiếp định hình lối sống lành mạnh và hành vi tuân thủ điều trị.

Bên cạnh đó, nghiên cứu kế thừa mô hình chăm sóc sức khỏe theo nguyên lý y học gia đình và mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau từng được Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) triển khai thực nghiệm tại Hải Dương và Bến Tre giai đoạn 2013 - 2015.

Nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm chuyên ngành then chốt gồm: Công tác xã hội (theo chuẩn Hiệp hội Quốc gia Nhân viên Xã hội Hoa Kỳ NASW và Liên đoàn Nhân viên Xã hội Quốc tế IFSW), Người cao tuổi (theo Luật Người cao tuổi Việt Nam năm 2010), Chăm sóc sức khỏe thể chất, Cộng đồng và Mô hình chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế hỗn hợp kết hợp phương pháp định lượng và định tính:

Nghiên cứu định lượng sử dụng bảng hỏi khảo sát trực tiếp với cỡ mẫu n = 254 người cao tuổi. Cỡ mẫu được xác định theo công thức tính mẫu xác suất với độ tin cậy 95%, sai số biên e = 0,05 (cho ra cỡ mẫu chuẩn n = 231), kết hợp bổ sung 10% mẫu dự phòng (23 mẫu) để đạt tổng số 254 người. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện phân tầng theo độ tuổi và giới tính được lựa chọn nhằm phản ánh sát cơ cấu nhân khẩu học tại địa bàn nông thôn mới. Toàn bộ dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý thống kê mô tả, kiểm định tương quan bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0.

Nghiên cứu định tính sử dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp (case study) và phỏng vấn sâu bán cấu trúc trên 11 khách thể đại diện (gồm 4 nam cao tuổi, 4 nữ cao tuổi, 1 cán bộ phụ trách Văn hóa - Xã hội, 1 Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã và 1 bác sĩ Trạm Y tế xã). Phương pháp này giúp đào sâu những rào cản tâm lý và khoảng trống chính sách mà số liệu định lượng chưa bộc lộ hết. Quá trình thu thập dữ liệu thực địa diễn ra liên tục từ tháng 5 đến tháng 10 năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa trên 254 người cao tuổi tại xã Vĩnh Hòa đã ghi nhận 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, về đặc điểm nhân khẩu và mức sống: Độ tuổi của người cao tuổi trải dài từ 60 đến 85 tuổi, trong đó nhóm 61 tuổi chiếm tỷ trọng cao nhất với 11,8%, nhóm 85 tuổi chiếm 2,8%. Cơ cấu dân tộc gồm 83% người Kinh, 10% người Hoa và 7% người Tày. Về học vấn, có 38,6% (98 người) học hết cấp 1, 33,5% (85 người) có trình độ trung cấp hoặc dạy nghề và 3,5% (9 người) mù chữ. Đáng chú ý, 75,6% người cao tuổi vẫn đang trực tiếp tham gia lao động tạo ra thu nhập thông qua làm vườn và buôn bán nhỏ, với mức thu nhập phổ biến nhất là 3 triệu đồng/tháng (70 người, chiếm 27,6%) và 4 triệu đồng/tháng (51 người, chiếm 20,1%).

Thứ hai, về tình trạng sức khỏe và thói quen thăm khám: Tỷ lệ người cao tuổi tự đánh giá sức khỏe tốt chiếm 61%, mức trung bình chiếm 28% và mức yếu chiếm 11%. Tỷ lệ có thẻ Bảo hiểm Y tế (BHYT) đạt mức rất cao là 91% (231 người), chỉ có 9% chưa tham gia. Tuy nhiên, tỷ lệ đi khám sức khỏe định kỳ chỉ dừng ở mức 61,4% (156 người), trong khi có tới 38,6% (98 người) không khám định kỳ mà chỉ đi khám khi có bệnh nặng hoặc lựa chọn tự mua thuốc tại quầy tư nhân.

Thứ ba, về điều kiện sinh hoạt và sự quan tâm tinh thần: 100% người cao tuổi tại địa bàn khảo sát có phòng riêng, bảo đảm không gian nghỉ ngơi cá nhân. Mặc dù vậy, có tới 72,8% người cao tuổi phản ánh chưa được cán bộ địa phương đến thăm hỏi thường xuyên tại nhà, chỉ có 27,2% nhận được sự thăm hỏi định kỳ.

Thứ tư, về năng lực y tế cơ sở: Đánh giá của người cao tuổi về cơ sở vật chất, trang thiết bị và đội ngũ y bác sĩ tại Trạm Y tế xã đạt điểm trung bình 2,493 điểm; công tác tuyên truyền vận động đạt 2,714 điểm trên thang đo mức độ đáp ứng nhu cầu chăm sóc ban đầu.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân bổ thu nhập kết hợp sơ đồ Ven (Venn diagram) thể hiện mối tương tác giữa người cao tuổi, Trạm Y tế và Hội Người cao tuổi. Phân tích cho thấy có sự bất cập rõ nét: tỷ lệ sở hữu BHYT rất cao (91%) nhưng tỷ lệ không khám định kỳ vẫn ở mức 38,6%. Nguyên nhân xuất phát từ tâm lý e ngại thủ tục y tế, thói quen tự điều trị và thiếu sự định hướng của nhân viên công tác xã hội chuyên nghiệp tại cộng đồng.

Khi so sánh với công trình của Đàm Viết Cương và cộng sự (nghiên cứu 1.132 hộ gia đình tại 7 tỉnh), kết quả tại xã Vĩnh Hòa có nét tương đồng về tình trạng người cao tuổi thiếu kiến thức phòng bệnh (nghiên cứu trước chỉ ra 45% người cao tuổi không biết cách phòng cao huyết áp). Kết quả này cũng tái khẳng định phát hiện của Trương Tấn Minh và Nguyễn Hoa Hội tại Khánh Hòa (khảo sát 1.404 người), khi chỉ có 36,7% người cao tuổi có hành vi chăm sóc sức khỏe tốt dù nhận thức chung đạt 56,6%.

Ý nghĩa thực tiễn từ mô hình tại xã Vĩnh Hòa chứng minh rằng, việc lồng ghép kỹ năng tham vấn, quản lý ca và tổ chức sinh hoạt nhóm của công tác xã hội đã chuyển đổi nhận thức thụ động thành hành vi chăm sóc chủ động, giúp giảm thiểu đáng kể chi phí điều trị phát sinh cho gia đình và xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên bằng chứng thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thứ nhất, tăng cường truyền thông giáo dục thay đổi nhận thức về chính sách BHYT và Luật Người cao tuổi. Mục tiêu hướng tới 100% hội viên người cao tuổi hiểu rõ quyền lợi khám chữa bệnh ban đầu và tự giác kiểm tra huyết áp định kỳ. Hoạt động do Hội Người cao tuổi phối hợp cùng công chức Văn hóa - Xã hội thực hiện thông qua hệ thống truyền thanh và sinh hoạt chi hội ấp trong vòng 6 tháng đầu năm 2022.

Thứ hai, thành lập và duy trì Câu lạc bộ Thể dục dưỡng sinh - Tự chăm sóc sức khỏe dựa trên mô hình liên thế hệ tự giúp nhau. Mục tiêu thu hút tối thiểu 80% người cao tuổi tại từng ấp tham gia rèn luyện thể chất 3 buổi mỗi tuần, tạo không gian giao lưu giải tỏa tâm lý. Trạm Y tế xã và Hội Người cao tuổi giữ vai trò điều phối chuyên môn, thực hiện liên tục từ quý 2 năm 2022.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình quản lý ca (case management) và lập hồ sơ theo dõi sức khỏe tại nhà cho nhóm người già neo đơn, bệnh mạn tính nặng. Mục tiêu đạt 100% người cao tuổi từ 80 tuổi trở lên và người có hoàn cảnh neo đơn được nhân viên y tế kết hợp cộng tác viên xã hội thăm khám tại nhà ít nhất 1 lần/tháng, do Trạm Y tế xã chủ trì phối hợp Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã.

Thứ tư, huy động nguồn lực xã hội hóa để củng cố quỹ chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi. Mục tiêu vận động tài trợ 100% kinh phí cấp thẻ BHYT cho nhóm người cao tuổi thuộc diện cận nghèo (hiện có 14 trường hợp) và hỗ trợ sinh kế cho 5 hộ người cao tuổi nghèo. UBND xã, Ban Chấp hành Hội Người cao tuổi và các doanh nghiệp trên địa bàn huyện Phú Giáo đồng tổ chức thực hiện trong giai đoạn 2022 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Cán bộ quản lý an sinh xã hội và chính quyền cơ sở: Vận dụng khung mô hình can thiệp để cụ thể hóa tiêu chí y tế - văn hóa trong chương trình Xây dựng Nông thôn mới nâng cao và Nông thôn mới kiểu mẫu.

Nhân viên công tác xã hội và cán bộ y tế cơ sở: Khai thác quy trình quản lý ca, kỹ thuật đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng (PRA) và các bước tổ chức can thiệp nhóm nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Công tác xã hội, Xã hội học, Y tế công cộng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo thực chứng về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp định lượng - định tính (SPSS kết hợp phỏng vấn sâu) và cách thức vận dụng thuyết Maslow, thuyết Nhận thức - Hành vi vào can thiệp lâm sàng tại cộng đồng.

Ban Chấp hành Hội Người cao tuổi và các tổ chức phi chính phủ: Tham khảo bài học kinh nghiệm về vận hành câu lạc bộ tự giúp nhau, kỹ năng vận động nguồn lực xã hội và phương thức truyền thông chính sách hiệu quả cho hội viên cao tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mới cốt lõi của mô hình công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại xã Vĩnh Hòa là gì? Mô hình chuyển đổi phương thức chăm sóc từ bị động tại cơ sở y tế sang chủ động dựa vào mạng lưới cộng đồng. Nhân viên công tác xã hội đóng vai trò kết nối giữa Trạm Y tế, chính quyền và các đoàn thể, áp dụng kỹ thuật quản lý ca để hỗ trợ thể chất lẫn tinh thần cho người cao tuổi.

Tại sao nghiên cứu lại kết hợp Thuyết tháp nhu cầu Maslow và Thuyết Nhận thức - Hành vi? Thuyết Maslow giúp phân loại và nhận diện chính xác các thứ bậc nhu cầu chưa được đáp ứng (từ dinh dưỡng, an toàn đến nhu cầu được thăm hỏi, tôn trọng). Trong khi đó, thuyết Nhận thức - Hành vi cung cấp cơ chế can thiệp S - C - R - B nhằm thay đổi quan niệm sai lệch về bệnh tật, từ đó hình thành thói quen khám định kỳ và tự chăm sóc.

Tỷ lệ 91% người cao tuổi có thẻ BHYT trong khảo sát nói lên điều gì? Con số 91% phản ánh chính sách an sinh xã hội bao phủ tốt tại địa bàn đạt chuẩn nông thôn mới. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra rằng có thẻ BHYT là điều kiện cần nhưng chưa đủ, bởi vẫn có 38,6% người cao tuổi không đi khám định kỳ, đòi hỏi phải có sự can thiệp truyền thông và đồng hành của công tác xã hội.

Những trở ngại lớn nhất khi triển khai mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng ở vùng nông thôn là gì? Rào cản lớn nhất gồm: nguồn nhân lực công tác xã hội chuyên trách tại xã chưa được định danh rõ ràng, cơ sở vật chất trạm y tế chỉ dừng ở mức điều trị bệnh thông thường, và kinh phí duy trì các hoạt động câu lạc bộ còn phụ thuộc nhiều vào nguồn vận động xã hội hóa.

Mô hình tại xã Vĩnh Hòa có khả năng nhân rộng sang các địa phương khác hay không? Hoàn toàn có thể nhân rộng. Mô hình được thiết kế dựa trên các nguồn lực sẵn có tại cấp xã (Trạm Y tế, Hội Người cao tuổi, Chi hội ấp) với chi phí vận hành thấp, dễ dàng tương thích với các xã nông thôn đang trong tiến trình nâng cao chất lượng tiêu chí y tế và an sinh xã hội.

Kết luận

Năm luận điểm tổng kết cốt lõi từ công trình nghiên cứu:

• Tốc độ già hóa dân số nhanh tại Việt Nam đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển dịch mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi về mạng lưới cơ sở dựa vào cộng đồng.
• Thực trạng tại xã Vĩnh Hòa cho thấy tỷ lệ sở hữu BHYT cao (91%) và 100% người cao tuổi có phòng riêng, nhưng vẫn còn 38,6% chưa duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ và 72,8% thiếu vắng sự thăm hỏi tinh thần thường xuyên từ đoàn thể.
• Việc ứng dụng các phương pháp công tác xã hội (quản lý ca, tham vấn, can thiệp nhóm) đóng vai trò then chốt trong việc thay đổi nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe thể chất của người cao tuổi.
• Mô hình chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng chứng minh tính khả thi cao, huy động hiệu quả sự tham gia liên ngành giữa y tế, chính quyền và nguồn lực xã hội hóa.
• Tính bền vững của mô hình phụ thuộc mật thiết vào việc duy trì hoạt động của các Câu lạc bộ Dưỡng sinh - Tự giúp nhau và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Trạm Y tế với Hội Người cao tuổi.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã chuẩn hóa quy trình can thiệp công tác xã hội thực tế tại một xã nông thôn mới, cung cấp bộ dữ liệu thực chứng 254 mẫu phục vụ hoạch định chính sách an sinh cấp cơ sở. Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung hoàn thiện bộ chỉ số theo dõi sức khỏe tại nhà và thể chế hóa chức danh nhân viên công tác xã hội cấp xã giai đoạn 2022 - 2025. Các cấp chính quyền địa phương, tổ chức xã hội và nhà nghiên cứu hãy cùng chung tay áp dụng, hoàn thiện mô hình chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng nhằm mang lại cuộc sống khỏe mạnh, an vui và trọn vẹn cho người cao tuổi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÌNH DƢƠNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT NGUYỄN THỤY TỐ NHƢ MÔ HÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƢỜI CAO TUỔI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG – TRƢỜNG HỢP TẠI XÃ VĨNH HÕA, HUYỆN PHÚ GIÁO, TỈNH BÌNH DƢƠNG CHUYÊN NGÀNH: CÔNG TÁC XÃ HỘI MÃ SỐ: 8760101 LUẬN VĂN THẠC SĨ BÌNH DƢƠNG – 2021 ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÌNH DƢƠNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT NGUYỄN THỤY TỐ NHƢ MÔ HÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƢỜI CAO TUỔI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG – TRƢỜNG HỢP TẠI XÃ VĨNH HÕA, HUYỆN PHÚ GIÁO, TỈNH BÌNH DƢƠNG CHUYÊN NGÀNH: CÔNG TÁC XÃ HỘI MÃ SỐ: 8760101 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TIẾN SĨ LÊ THỊ HOÀNG LIỄU BÌNH DƢƠNG – 2021 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu do tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả nghiên cứu, các kết luận đƣợc trình bày trong luận văn hoàn toàn trung thực, khách quan và chƣa đƣợc công bố ở bất kỳ một nghiên cứu nào khác. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình. Học viên Nguyễn Thụy Tố Nhƣ iii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên cho phép tôi đƣợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tập thể thầy cô giáo Trƣờng đại học Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng cùng các thầy cô giáo khoa Công tác xã hội đã tận tình dạy bảo và truyền đạt cho tôi những kiến thức, kinh nghiệm cũng nhƣ lòng yêu mến, tâm huyết với nghề nghiệp của các thầy cô.

Xin trân trọng cảm ơn cô TS. Lê Thị Hoàng Liễu ngƣời đã hƣớng dẫn và chỉ bảo cho tôi rất tận tình trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Nhờ có sự chỉ bảo giúp đỡ của cô, tôi đã có đƣợc nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc triển khai thực hiện đề tài nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Đảng ủy- HĐND- UBND- UBMTTQ Việt Nam và ngành, đoàn thể của xã Vĩnh Hòa, huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dƣơng cùng các bác Ban chấp hành Hội Ngƣời cao tuổi xã và Câu lạc bộ Văn nghệ - Thể dục dƣỡng sinh xã Vĩnh Hòa đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành tốt công trình nghiên cứu này.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các bác ngƣời cao tuổi trên địa bàn xã đã dành tình cảm và hợp tác với tôi trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài. Dù bản thân đã rất cố gắng và tâm huyết dành công sức cho nghiên cứu này nhƣng do kiến thức về lĩnh vực nghiên cứu chƣa đƣợc chuyên sâu, thời gian nghiên cứu còn hạn chế nên không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy, tôi rất mong nhận đƣợc sự đóng góp từ phía các thầy cô để luận văn của tôi đƣợc hoàn chỉnh hơn. Trân trọng cảm ơn! Vĩnh Hòa, ngày tháng năm 2021 Học viên Nguyễn Thụy Tố Nhƣ iv MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC HÌNH, BIỀU ĐỒ. Lý do chọn đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Chăm sóc ngƣời cao tuổi dựa vào cộng đồng trên thế giới. Chăm sóc ngƣời cao tuổi dựa vào cộng đồng tại Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. Đối tƣợng, phạm vi và khách thể nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Cấu trúc của đề tài. 14 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI.

Thực trạng ngƣời cao tuổi tại Việt Nam. Các khái niệm cơ bản. Khái niệm công tác xã hội. Khái niệm ngƣời cao tuổi.

Khái niệm chăm sóc sức khỏe. Khái niệm cộng đồng. Mô hình chăm sóc sức khỏe NCT dựa vào cộng đồng. Chăm sóc sức khỏe NCT dựa vào cộng đồng theo nguyên lý y học gia đình.

Mô hình chăm sóc sức khỏe NCT dựa trên câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau của UNFA thực hiện tại tỉnh Hải Dƣơng và Bến Tre năm 2013-2015. Cách tiếp cận trong nghiên cứu. Lý thuyết nhu cầu của A. Lý thuyết tiếp cận nhận thức hành vi.

26 CHƢƠNG 2:THỰC TRẠNG VỀ SỨC KHỎE VÀ NHU CẦU CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƢỜI CAO TUỔI TẠI XÃ VĨNH HÕA, HUYỆN PHÚ GIÁO, TỈNH BÌNH DƢƠNG. Mô tả mẫu nghiên cứu. Mô tả đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Tổng quan về Hội Ngƣời cao tuổi tại xã Vĩnh Hòa.

Mô tả đặc điểm mẫu nghiên cứu. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngƣời cao tuổi. Nhu cầu vật chất. Nhu cầu tinh thần.

40 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ SỨC KHỎE VÀ NHU CẦU CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƢỜI CAO TUỔI TẠI XÃ VĨNH HÕA, HUYỆN PHÚ GIÁO, TỈNH BÌNH DƢƠNG. Mô hình chăm sóc sức khỏe cho ngƣời cao tuổi dựa vào cộng đồng. Những vấn đề mà mô hình cần giải quyết. Mục tiêu của mô hình.

Các hoạt động thực hiện ứng dụng mô hình. Hoạt động can thiệp 1. Hoạt động can thiệp 2. Hoạt động can thiệp 3.

Mô hình đƣợc thực hiện với sự đồng tham gia của chính quyền địa phƣơng và cộng đồng. Chế độ báo cáo, theo dõi, giám sát và lƣợng giá của mô hình. Kế hoạch tổng thể. Tính hiệu quả, sự tác động và tính bền vững của mô hình.

Ngân sách thực hiện mô hình. Ứng dụng phƣơng pháp Công tác xã hội trong hoạt động. Kết quả hoạt động của mô hình. Hoạt động hỗ trợ phổ biến nâng cao kiến thức hiểu biết về chính sáchNCT và BHYT.

Hoạt động hỗ trợ chăm sóc và phòng ngừa các bệnh thƣờng gặp ở NCT. Hiệu quả của hoạt động hỗ trợ thăm khám, điều trị chăm sóc sức khỏe. Truyền thông về chính sách và các bệnh thƣờng gặp cho NCT. 70 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

73 vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nguyên nghĩa BHYT Bảo hiểm y tế CLB Câu lạc bộ CTXH Công tác xã hội HĐND Hội đồng nhân dân KHHGĐ Kế hoạch hóa gia đình NCT Ngƣời cao tuổi NVXH Nhân viên xã hội PRA Participatory Rapid Assessment PVS Phỏng vấn sâu UBND Ủy ban nhân dân viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Bảng độ tuổi ngƣời cao tuổi. Bảng đánh giá về nguồn lực chăm sóc sức khỏe ngƣời cao tuổi. Bảng mô tả hoạt động can thiệp 1.

Bảng mô tả hoạt động can thiệp 2. Bảng mô tả hoạt động can thiệp 3. Bảng mô tả hoạt động can thiệp với sự đồng tham gia của chính quyền địa phƣơng. Dự toán các hạng mục.

Mô tả và giải thích cụ thể các phƣơng pháp, kỹ thuật. 61 ix DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình 1. Mô hình chăm sóc NCT dựa vào cộng đồng theo y học gia đình. Mô hình chăm sóc NCT dựa trên câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau.

Tháp nhu cầu của Maxlow. Tỷ lệ theo yếu tố dân tộc của ngƣời cao tuổi. Trình độ học vấn ngƣời cao tuổi. Tổng thu nhập của ngƣời cao tuổi.

Tình trạng sức khỏe ngƣời cao tuổi. Tình trạng có thẻ BHYT của ngƣời cao tuổi. Tình trạng có việc tạo ra thu nhập của ngƣời cao tuổi. Tỷ lệ có phòng riêng của ngƣời cao tuổi.

Tỷ lệ đi khám sức khỏe của ngƣời cao tuổi. Tần suất cán bộ đến thăm ngƣời cao tuổi. Tỷ lệ hiểu biết về chính sách của ngƣời cao tuổi. Tỷ lệ tham gia các hoạt động tại địa phƣơngcủa NCT.

Đánh giá các hoạt động tại địa phƣơng của NCT. Mô hình (sơ đồ) chăm sóc ngƣời cao tuổi. Sơ đồ Vent về vấn đề tiếp cận chính sách và BHYT. Sơ đồ Vent về vấn đề thăm khám, điều trị và chăm sóc sức khỏe.

Lý do chọn đề tài Già hóa dân số là một trong những biến đổi nhân khẩu lớn nhất trên thế giới hiện nay. Sự chuyển đổi nhân khẩu học do già hóa dân số đang và sẽ tạo ra những tác động rất lớn đến mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, dân tộc. Theo WHO, trung bình cứ một giây có hai ngƣời bƣớc vào tuổi 60, tức mỗi năm thế giới có thêm khoảng 58 triệu ngƣời trên 60 tuổi. Trung bình cứ chín ngƣời sẽ có một ngƣời trên 60 tuổi và tỷ số này sẽ là 5:1 vào năm 2050.

Hiện nay, thế giới có khoảng 901 triệu ngƣời cao tuổi (năm 2018), chiếm 12,3% dân số. Số này sẽ tăng lên hơn hai tỷ ngƣời vào năm 2050, chiếm 22% dân số thế giới [23]. Theo phân tích của các chuyên gia, Việt Nam đứng top 5 trên thế giới về tốc độ già hóa dân số, tuy nhiên hệ thống chăm sóc, an sinh xã hội, các loại hình dịch vụ chuyên môn chăm sóc ngƣời cao tuổi ở nƣớc ta còn rất yếu và thiếu. Chính hai điều này đã tạo ra những thách thức lớn cho việc chăm sóc và đảm bảo sức khỏe cho ngƣời cao tuổi ở Việt Nam hiện nay.

Già hóa dân số đã trở thành vấn đề mang tính quốc tế. Bên cạnh những tác động tích cực, già hóa dân số đặt ra nhiều thách thức đối với mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội, nhất là trong công tác chăm sóc sức khỏe. Già hóa nhanh với nhiều điểm đáng lƣu ý đã tạo những áp lực rất lớn trong việc ban hành và thực thi những chính sách liên quan, nhất là công tác chăm sóc sức khỏe để ngƣời cao tuổi sống khỏe và sống tốt. Với phong tục tập quán, văn hóa và thực tế của Việt Nam, việc chăm sóc sức khỏe cho ngƣời cao tuổi dựa vào cộng đồng là phù hợp, là cơ sở để các cơ chế, chính sách cần hƣớng đến và là một phƣơng án hiệu quả mà nƣớc ta cần hƣớng tới.

Những năm qua, Việt Nam đã đạt đƣợc nhiều thành tựu quan trọng về kinh tế - xã hội, an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe., nhờ đó, tuổi thọ của ngƣời dân cũng đƣợc nâng cao. Theo báo cáo của Tổng cục Dân số Kế hoạch hóa gia đình, Việt Nam chính thức bƣớc vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và 1 hiện có khoảng 10,1 triệu ngƣời cao tuổi, chiếm 11% tổng dân số, trong đó có hơn hai triệu ngƣời trên 80 tuổi. Tuy nhiên, Việt Nam là một trong những nƣớc điển hình và đƣợc xếp vào nhóm mƣời nƣớc có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới. Dự báo đến năm 2030, tỷ lệ ngƣời cao tuổi ở Việt Nam chiếm 17% và đến năm 2050 chiếm 25% dân số cả nƣớc.