Luận văn thạc sĩ y học chỉ số huyết áp tâm thu cổ chân cánh tay abi ở người cao tuổi tăng huyết áp tại bệnh viện a thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu y học chỉ số huyết áp tâm thu cổ chân cánh tay abi ở người cao tuổi tăng huyết áp tại bệnh viện a, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Thị Hà Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tiến Dũng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Chỉ Số Huyết Áp Tâm Thu Cổ Chân - Cánh Tay (ABI) Ở Người Cao Tuổi Tăng Huyết Áp Tại Bệnh Viện A Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giải phẫu hệ động mạch chi dưới và cấu tạo thành động mạch bình thường
• 1.1.1. Giải phẫu hệ động mạch chi dưới
• 1.1.2. Cấu tạo thành động mạch bình thường
• 1.2. Đại cương về bệnh động mạch chi dưới
• 1.2.1. Khái niệm về bệnh động mạch ngoại biên
• 1.2.2. Khái niệm bệnh động mạch chi dưới mạn tính
• 1.2.3. Các yếu tố nguy cơ của vữa xơ động mạch và phát triển BĐMCD
• 1.2.4. Lâm sàng của bệnh động mạch chi dưới
• 1.2.5. Các phương pháp thăm dò trong chẩn đoán bệnh động mạch chi dưới
• 1.2.5.1. Chỉ số áp lực cổ chân – cánh tay (The Ankle Brachial pressure Index - ABI)
• 1.2.5.2. Nghiệm pháp gắng sức
• 1.2.5.3. Phương pháp siêu âm trong chẩn đoán BĐMCD
• 1.2.5.4. Chụp động mạch trong chẩn đoán bệnh động mạch chi dưới
• 1.2.5.5. Chụp cộng hưởng từ mạch máu (MRA)
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về BĐMCD
• 1.3.1. Dịch tễ học của bệnh động mạch chi dưới
• 1.3.2. BĐMCD một yếu tố nguy cơ độc lập dự đoán các biến cố tim mạch
• 1.4. Nghiên cứu về ABI
• 1.4.1. Cơ sở khoa học của ABI
• 1.4.2. Nghiên cứu và sử dụng ABI
• 1.4.3. Phương pháp tính ABI
• 1.4.4. Một số nghiên cứu sử dụng ABI trên thế giới và ở Việt Nam
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn đối tượng
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.1.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.2. Kỹ thuật chọn mẫu
• 2.2.3. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.2.3.1. Thông tin chung
• 2.2.3.2. Chỉ tiêu lâm sàng
• 2.2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.4.1. Khám lâm sàng
• 2.2.4.2. Đo chỉ số HATT cổ chân - cánh tay (ABI)
• 2.2.4.3. Xác định các yếu tố nguy cơ của BĐMCD
• 2.2.5. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2.6. Xử lý số liệu
• 2.2.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm chỉ số ABI ở người cao tuổi tăng huyết áp
• 3.3. Đặc điểm ABI theo phân độ lâm sàng của Cristol Robert
• 3.4. Đặc điểm lâm sàng BĐMCD theo ABI
• 3.5. Mối liên quan giữa ABI với một số yếu tố nguy cơ của BĐMCD
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm chỉ số ABI ở người cao tuổi tăng huyết áp
• 4.3. Đặc điểm ABI theo phân độ lâm sàng của Cristol Robert
• 4.4. Đặc điểm lâm sàng bệnh động mạch chi dưới theo ABI
• 4.5. Mối liên quan giữa ABI với một số yếu tố nguy cơ của BĐMCD
• 4.6. Tính khả thi và hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chỉ số huyết áp tâm thu cổ chân cánh tay ABI

Chỉ số huyết áp tâm thu cổ chân cánh tay (ABI) là một công cụ quan trọng trong việc đánh giá tình trạng sức khỏe của người cao tuổi, đặc biệt là những người mắc bệnh tăng huyết áp. ABI được tính bằng cách chia huyết áp tâm thu ở cổ chân cho huyết áp tâm thu ở cánh tay. Kỹ thuật này không chỉ đơn giản mà còn mang lại độ chính xác cao trong việc phát hiện các vấn đề về tuần hoàn máu.

1.1. Khái niệm về chỉ số ABI và tầm quan trọng

Chỉ số ABI giúp đánh giá tình trạng tuần hoàn máu ở chi dưới. Một giá trị ABI ≤ 0,9 cho thấy có nguy cơ cao mắc bệnh động mạch ngoại biên. Việc sử dụng ABI trong chẩn đoán giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời.

1.2. Đối tượng nghiên cứu và phương pháp thực hiện

Nghiên cứu này tập trung vào người cao tuổi tại bệnh viện A Thái Nguyên. Phương pháp đo ABI được thực hiện bằng cách sử dụng thiết bị đo huyết áp chuyên dụng, đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

II. Vấn đề tăng huyết áp ở người cao tuổi tại bệnh viện A Thái Nguyên

Tăng huyết áp là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng ở người cao tuổi. Theo thống kê, tỷ lệ người cao tuổi mắc tăng huyết áp ngày càng gia tăng, dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Việc phát hiện và điều trị kịp thời là rất cần thiết để cải thiện chất lượng cuộc sống.

2.1. Tình hình tăng huyết áp ở người cao tuổi

Tại bệnh viện A Thái Nguyên, tỷ lệ người cao tuổi mắc tăng huyết áp chiếm một phần lớn trong tổng số bệnh nhân. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp sớm để giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

2.2. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến tăng huyết áp

Các yếu tố như di truyền, lối sống không lành mạnh, và chế độ ăn uống không hợp lý là những nguyên nhân chính dẫn đến tăng huyết áp ở người cao tuổi. Việc nhận diện và quản lý các yếu tố này là rất quan trọng.

III. Phương pháp nghiên cứu chỉ số ABI ở người cao tuổi

Nghiên cứu này áp dụng phương pháp đo chỉ số ABI để đánh giá tình trạng sức khỏe của người cao tuổi mắc tăng huyết áp. Phương pháp này được thực hiện theo quy trình chuẩn, đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.1. Quy trình đo chỉ số ABI

Quy trình đo chỉ số ABI bao gồm việc đo huyết áp ở cổ chân và cánh tay, sau đó tính toán chỉ số ABI. Kỹ thuật này đơn giản, không xâm lấn và có thể thực hiện nhanh chóng tại bệnh viện.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định mối liên quan giữa chỉ số ABI và các yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch chi dưới. Kết quả sẽ giúp đưa ra những khuyến nghị về chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ số ABI có mối liên quan chặt chẽ với tình trạng sức khỏe của người cao tuổi mắc tăng huyết áp. Việc áp dụng chỉ số này trong thực tiễn sẽ giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho nhóm đối tượng này.

4.1. Đặc điểm chỉ số ABI ở người cao tuổi

Nghiên cứu cho thấy nhiều người cao tuổi có chỉ số ABI dưới 0,9, cho thấy nguy cơ cao mắc bệnh động mạch ngoại biên. Điều này cần được chú ý trong việc chăm sóc sức khỏe.

4.2. Ứng dụng chỉ số ABI trong chẩn đoán

Chỉ số ABI có thể được sử dụng như một công cụ chẩn đoán hiệu quả trong việc phát hiện sớm các vấn đề về tuần hoàn máu ở người cao tuổi, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về chỉ số ABI ở người cao tuổi tăng huyết áp tại bệnh viện A Thái Nguyên đã chỉ ra tầm quan trọng của việc phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện phương pháp chẩn đoán và điều trị cho nhóm đối tượng này.

5.1. Tầm quan trọng của việc phát hiện sớm

Việc phát hiện sớm các vấn đề về huyết áp và tuần hoàn máu sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định rõ hơn mối liên quan giữa chỉ số ABI và các yếu tố nguy cơ khác, từ đó phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho người cao tuổi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp hiện đang ảnh hưởng đến sức khỏe của hơn 1 tỷ người trên toàn cầu và là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến 7,1 triệu ca tử vong mỗi năm trong tổng số 17,5 triệu ca tử vong do bệnh tim mạch. Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành đã chạm mốc 25,1%, trở thành một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu thúc đẩy sự hình thành xơ vữa động mạch và bệnh động mạch chi dưới. Căn bệnh này ảnh hưởng tới khoảng 15% dân số trên 70 tuổi và làm gia tăng nguy cơ gặp các biến cố tim mạch nghiêm trọng từ 1,05 đến 3,77 lần. Mặc dù mức độ nguy hiểm rất cao, thực tế lâm sàng cho thấy chỉ có khoảng 49% bác sĩ thực sự quan tâm đến bệnh động mạch ngoại biên và vỏn vẹn 37% bác sĩ nội khoa chủ động khai thác triệu chứng đau cách hồi khi thăm khám.

Nghiên cứu được tác giả Lê Thị Hà Giang thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Tiến Dũng tại Bệnh viện A Thái Nguyên từ tháng 11/2012 đến tháng 07/2013 nhằm giải quyết bài toán cấp thiết trên. Đề tài tập trung vào 2 mục tiêu cụ thể: mô tả đặc điểm chỉ số huyết áp tâm thu cổ chân - cánh tay (ABI) ở 430 bệnh nhân cao tuổi tăng huyết áp và phân tích mối liên quan giữa chỉ số ABI với các yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến. Việc xác định sớm giá trị ABI có độ nhạy từ 79% đến 95% và độ đặc hiệu trên 95% giúp thiết lập hàng rào dự phòng các biến cố mạch vành, đột quỵ và nguy cơ cắt cụt chi ở người cao tuổi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng huyết động học dựa trên định luật Poiseuille về độ chênh áp qua vị trí lòng mạch bị chít hẹp. Khi lòng động mạch chi dưới bị mảng xơ vữa làm hẹp trên 50%, áp lực tâm thu tại vùng hạ lưu cổ chân sẽ sụt giảm rõ rệt so với áp lực tuần hoàn hệ thống đo tại cánh tay. Để lượng hóa mức độ tổn thương, đề tài sử dụng thang phân loại lâm sàng của Fontaine và Rutherford kết hợp bảng phân độ giá trị ABI của Cristol Robert bao gồm 6 mức độ: xơ cứng động mạch (ABI ≥ 1,10), bình thường (ABI từ 1,00 đến 1,09), thiếu máu chi dưới mức nhẹ (ABI từ 0,90 đến 0,99), thiếu máu mức vừa (ABI từ 0,70 đến 0,89), thiếu máu rõ ràng (ABI từ 0,50 đến 0,69) và thiếu máu mức độ trầm trọng (ABI < 0,50).

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: tăng huyết áp theo tiêu chuẩn JNC-VI và Tổ chức Y tế Thế giới (huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg); đái tháo đường theo tiêu chuẩn WHO năm 1998 (đường huyết lúc đói ≥ 7,0 mmol/l); rối loạn lipid máu theo NCEP ATP III năm 1993 (Cholesterol toàn phần > 5,2 mmol/l, Triglycerid > 2,3 mmol/l, HDL-C < 0,9 mmol/l, LDL-C > 3,4 mmol/l) và chỉ số khối cơ thể (BMI) theo chuẩn dành cho người châu Á.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang với phương pháp chọn mẫu có chủ đích. Cỡ mẫu tối thiểu được tính toán theo công thức ước lượng tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% và sai số tuyệt đối 5%, xác định cỡ mẫu chuẩn là 384 bệnh nhân. Để nâng cao tính đại diện và độ chính xác, tác giả đã thu thập dữ liệu thực tế trên 430 bệnh nhân cao tuổi từ 60 tuổi trở lên đang điều trị ngoại trú, tương ứng với việc khảo sát 860 chi dưới.

Toàn bộ đối tượng được đo chỉ số ABI đồng thời 4 chi bằng máy dao động ký mạch máu tự động Omron VP-1000 plus. Phương pháp này được lựa chọn nhờ ưu điểm không xâm lấn, tốc độ thực hiện nhanh trong 5 đến 10 phút, không phụ thuộc vào kỹ năng dò mạch Doppler của kỹ thuật viên và đem lại độ lặp lại rất cao. Toàn bộ số liệu lâm sàng, tiền sử hút thuốc lá, chỉ số nhân trắc học và kết quả xét nghiệm sinh hóa trên máy AU 400 - Olympus được xử lý bằng phần mềm thống kê y sinh học SPSS, kiểm định sự khác biệt bằng thuật toán Chi-square với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 430 người cao tuổi tăng huyết áp ghi nhận độ tuổi trung bình là 70,78 ± 6,95 tuổi, trong đó nhóm tuổi 61 - 69 chiếm tỷ lệ cao nhất với 51,4%, nhóm 70 - 79 tuổi chiếm 35,8% và nhóm trên 80 tuổi chiếm 12,8%. Tỷ lệ nam giới chiếm 53,3% và nữ giới chiếm 46,7%. Đa số bệnh nhân sinh sống tại khu vực đô thị với tỷ lệ 66,5% và cán bộ nghỉ hưu chiếm 55,3%. Về phân loại tăng huyết áp, mức độ 1 chiếm tỷ lệ chủ đạo 64,2%, tăng huyết áp độ 2 chiếm 27,9% và tăng huyết áp độ 3 chiếm 7,9%. Thể trạng thừa cân và béo phì chiếm tỷ lệ đáng kể với 40,2% (trong đó thừa cân là 26,7% và béo phì độ 1 là 13,3%).

Khảo sát 860 chi dưới theo phân độ Cristol Robert phát hiện: tỷ lệ xơ cứng động mạch (ABI ≥ 1,10) chiếm ưu thế áp đảo với 71,5% (615 chi); chỉ số ABI bình thường (1,00 - 1,09) chiếm 19,9% (171 chi); thiếu máu chi dưới mức nhẹ (ABI 0,90 - 0,99) chiếm 5,2% (45 chi); thiếu máu mức độ vừa (ABI 0,70 - 0,89) chiếm 3,3% (28 chi); thiếu máu rõ ràng (ABI 0,50 - 0,69) chiếm 0,1% (1 chi) và không ghi nhận ca thiếu máu mức độ trầm trọng. Kết quả so sánh giữa chân phải và chân trái không cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p > 0,05 (tỷ lệ xơ cứng mạch lần lượt là 69,5% ở chân phải và 73,5% ở chân trái).

Đặc biệt, tỷ lệ thiếu máu chi dưới có xu hướng tăng vọt theo tuổi và mức độ tăng huyết áp. Ở nhóm bệnh nhân từ 80 tuổi trở lên, tỷ lệ thiếu máu mức độ vừa đạt 7,3%, cao gấp 2,92 lần so với nhóm 60 - 69 tuổi (chỉ 2,5%). Đối với mức độ bệnh, bệnh nhân tăng huyết áp độ 3 có tỷ lệ thiếu máu chi dưới mức vừa lên tới 10,3%, cao gấp 3,96 lần so với nhóm tăng huyết áp độ 1 (chỉ 2,6%).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh chân thực bệnh cảnh thoái hóa mạch máu ở người cao tuổi. Khi phân tích qua các biểu đồ phân bố và bảng so sánh đa biến, tỷ lệ xơ cứng thành mạch tăng cao (71,5%) giải thích cho hiện tượng vôi hóa lớp áo giữa động mạch ở bệnh nhân tăng huyết áp lâu năm. Tình trạng tăng áp lực thành mạch kéo dài thúc đẩy quá trình phì đại cơ trơn và lắng đọng collagen, làm giảm khả năng co giãn sinh lý.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình kinh điển trên thế giới. Nghiên cứu Framingham từng khẳng định nguy cơ mắc bệnh động mạch ngoại biên ở người tăng huyết áp cao gấp 2,5 lần ở nam và 3,9 lần ở nữ. Nghiên cứu Rotterdam cũng chỉ ra tỷ lệ bệnh mạch máu ngoại vi tăng từ 8,8% ở lứa tuổi 55 - 59 lên tới 27% ở lứa tuổi 75 - 79. Tại Việt Nam, kết quả ghi nhận tỷ lệ giảm tưới máu chi dưới (ABI ≤ 0,9) chiếm khoảng 8,6% tổng số chi khảo sát, tương đồng với các công bố của tác giả Trần Hồng Nghị trên bệnh nhân tim mạch (10,8%). Điều này chứng minh giá trị ABI đo bằng kỹ thuật tự động là một chỉ dấu sinh học nhạy bén, giúp phát hiện sớm tổn thương cơ quan đích ngay cả khi người bệnh chưa bộc lộ triệu chứng đau cách hồi rầm rộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng thu thập được, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao:

• Thiết lập quy trình đo ABI thường quy tại các phòng khám ngoại trú: Ban Giám đốc các bệnh viện tuyến tỉnh và trung tâm y tế cần trang bị máy đo dao động ký tự động tại khoa khám bệnh, đặt mục tiêu đo sàng lọc định kỳ 6 tháng một lần cho 100% bệnh nhân tăng huyết áp từ 60 tuổi trở lên, giúp nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm bệnh lý tắc hẹp mạch máu lên trên 90%.
• Chuẩn hóa mục tiêu điều trị huyết áp và kiểm soát chuyển hóa: Các bác sĩ điều trị nội khoa cần phối hợp phác đồ hạ áp mục tiêu đưa huyết áp về dưới 140/90 mmHg, kết hợp kiểm soát lipid máu chặt chẽ (đưa chỉ số LDL-C về dưới 2,6 mmol/l) và kiểm soát đường huyết lúc đói dưới 7,0 mmol/l trong vòng 3 đến 6 tháng nhằm ngăn chặn tổn thương nội mạc tiến triển.
• Xây dựng chương trình can thiệp lối sống và phục hồi chức năng mạch máu: Đội ngũ y tế cần thiết lập phác đồ tư vấn cai thuốc lá tuyệt đối trong vòng 3 tháng cho các bệnh nhân có thói quen hút thuốc, đồng thời hướng dẫn chế độ tập đi bộ ngắt quãng từ 30 đến 45 phút mỗi ngày, duy trì tối thiểu 5 ngày mỗi tuần để kích thích phát triển tuần hoàn bàng hệ chi dưới.
• Đào tạo và nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ y tế tuyến cơ sở: Sở Y tế phối hợp cùng các trường đại học y dược tổ chức các khóa tập huấn ngắn hạn trong thời gian 1 năm cho 100% bác sĩ tuyến huyện về kỹ năng phân tích chỉ số ABI, nhận diện sớm các biến chứng xơ vữa và phân tầng nguy cơ tim mạch tổng thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ Tim mạch, Lão khoa và Nội tổng quát: Cung cấp nguồn tham chiếu thực chứng về phân bố ABI ở người cao tuổi Việt Nam, hỗ trợ tối ưu hóa quy trình chẩn đoán sớm và theo dõi đáp ứng điều trị xơ vữa động mạch ngoại biên.
• Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh ngành Y học: Nắm bắt phương pháp luận nghiên cứu cắt ngang chặt chẽ, cách tính toán cỡ mẫu chuẩn xác và phương thức ứng dụng thiết bị dao động ký tự động trong nghiên cứu y sinh học.
• Cán bộ quản lý y tế và lãnh đạo cơ sở khám chữa bệnh: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định danh mục đầu tư trang thiết bị y tế tuyến cơ sở, triển khai mô hình quản lý bệnh không lây nhiễm đạt hiệu quả kinh tế y tế cao.
• Người cao tuổi mắc bệnh lý tim mạch và gia đình: Giúp người bệnh hiểu rõ ý nghĩa của việc đo huyết áp tứ chi, nâng cao ý thức tuân thủ phác đồ điều trị và nhận biết sớm các dấu hiệu thiếu máu chi để đi khám kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số ABI là gì và có ý nghĩa như thế nào trong thăm khám tim mạch? Chỉ số ABI là tỷ số giữa huyết áp tâm thu cao nhất đo tại cổ chân chia cho huyết áp tâm thu cao nhất đo tại cánh tay. Ở người bình thường, chỉ số này dao động từ 1,00 đến 1,09. Khi ABI ≤ 0,9, độ chính xác trong phát hiện hẹp trên 50% lòng động mạch đạt độ nhạy tới 95%, là dấu hiệu cảnh báo bệnh động mạch chi dưới.

Tại sao người cao tuổi bị tăng huyết áp lại có tỷ lệ xơ cứng động mạch cao? Tình trạng huyết áp tăng cao kéo dài làm tăng áp lực cơ học lên thành mạch, dẫn đến tổn thương tế bào nội mô, dày lớp áo giữa và lắng đọng canxi. Trong nghiên cứu tại Bệnh viện A Thái Nguyên, có tới 71,5% chi dưới của người cao tuổi tăng huyết áp có biểu hiện xơ cứng mạch với ABI ≥ 1,10.

Đo ABI bằng máy Omron VP-1000 plus có gì vượt trội so với máy Doppler cầm tay? Máy Omron VP-1000 plus sử dụng công nghệ dao động ký tự động đo đồng thời cả 4 chi, hoàn thành quy trình trong vòng 5 đến 10 phút. Kỹ thuật này giúp loại bỏ sai số chủ quan do người thực hiện, giảm thiểu thời gian chờ đợi và thích hợp triển khai sàng lọc diện rộng tại phòng khám ngoại trú.

Mức độ tăng huyết áp ảnh hưởng như thế nào đến tình trạng thiếu máu chi dưới? Mức độ tăng huyết áp tỷ lệ thuận với mức độ thiếu máu chi. Nghiên cứu chứng minh bệnh nhân tăng huyết áp độ 3 có tỷ lệ thiếu máu chi mức độ vừa (ABI từ 0,70 đến 0,89) lên tới 10,3%, cao gấp gần 4 lần so với nhóm chỉ mắc tăng huyết áp độ 1 (2,6%).

Cần xử trí thế nào khi người bệnh có chỉ số ABI bất thường? Khi phát hiện ABI ≤ 0,9 hoặc ABI ≥ 1,10, người bệnh cần được chuyển khám chuyên khoa tim mạch để siêu âm Doppler mạch máu hoặc chụp mạch đánh giá tổn thương. Bệnh nhân cần được tối ưu hóa thuốc hạ áp, điều chỉnh mỡ máu bằng statin, tập luyện thể lực và ngừng hút thuốc lá ngay lập tức.

Kết luận

• Luận văn khẳng định chỉ số ABI là công cụ sàng lọc không xâm lấn có độ chính xác cao, giúp phát hiện sớm tổn thương xơ vữa và xơ cứng mạch máu ở người cao tuổi tăng huyết áp.
• Tỷ lệ xơ cứng động mạch (ABI ≥ 1,10) chiếm tới 71,5% và tỷ lệ thiếu máu chi dưới chiếm khoảng 8,6% ở quần thể nghiên cứu gồm 430 bệnh nhân.
• Tỷ lệ giảm chỉ số ABI gia tăng tỷ lệ thuận với tuổi thọ và độ trầm trọng của tăng huyết áp (nhóm trên 80 tuổi tăng gấp 2,92 lần; nhóm tăng huyết áp độ 3 tăng gấp 3,96 lần).
• Việc ứng dụng máy đo tự động Omron VP-1000 plus mang lại giải pháp tầm soát nhanh chóng, tiết kiệm chi phí cho các cơ sở y tế tuyến tỉnh.
• Đề tài cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp các nhà lâm sàng hoàn thiện quy trình dự phòng tai biến mạch máu não và biến cố mạch vành trong tương lai.

Hãy liên hệ các trung tâm y tế chuyên khoa gần nhất để được đo chỉ số ABI định kỳ, chủ động bảo vệ sức khỏe hệ mạch máu và phòng ngừa các biến chứng tim mạch nguy hiểm ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tăng huyết áp ảnh hưởng đến sức khoẻ của hơn 1 tỉ người trên toàn thế giới và là yếu tố nguy cơ tim mạch quan trọng nhất liên quan đến bệnh mạch vành, suy tim, bệnh mạch máu não, bệnh thận mạn tính và các bệnh động mạch ngoại vi (trong đó có bệnh động mạch chi dưới). Năm 2005 trong số 17,5 triệu người tử vong do các bệnh tim mạch thì tăng huyết áp là nguyên nhân trực tiếp gây tử vong của 7,1 triệu người. Tại Việt nam theo điều tra năm 2008 tỉ lệ tăng huyết áp ở người lớn là 25,1 % [36]. THA là một trong những yếu tố nguy cơ chủ yếu của bệnh động mạch chi dưới [27].

Bệnh động mạch chi dưới (BĐMCD) cùng nằm trong bệnh cảnh xơ vữa động mạch nói chung và là yếu tố nguy cơ cao cho các tai biến về tim mạch. Triệu chứng lâm sàng hay gặp nhất của BĐMCD là cơn đau cách hồi, nhưng bệnh lý này thường không có triệu chứng ở đa số bệnh nhân. BĐMCD ước tính làm giảm chất lượng cuộc sống của 2 triệu người Mỹ có triệu chứng và hơn 1 triệu người không có triệu chứng khập khiễng đau cách hồi, ảnh hưởng đến 15% dân số Hoa Kỳ trên 70 tuổi [51], [53]. Nhiều công trình nghiên cứu đã chứng minh bệnh nhân mắc bệnh động mạch chi dưới có nguy cơ bị biến cố tim mạch cao hơn từ 1,05 - 3,77 lần so với nhóm không bị bệnh [44].

Việc chẩn đoán BĐMNB sẽ giúp thầy thuốc có những biện pháp điều trị triệu chứng (giảm khập khiễng cách hồi), cải thiện chất lượng sống. Ngoài ra, quan trọng hơn là thiết lập các biện pháp ngăn ngừa bệnh lý và tử vong tim mạch trong tương lai. Tuy nhiên, cho đến nay, nhiều tài liệu trên thế giới đều thừa nhận việc cảnh giác bệnh lý này ở y giới còn rất thấp. Trong một nghiên cứu ở bệnh nhân BĐMNB cho thấy chỉ 49% bác sĩ có quan tâm đến bệnh lý này và trong một nghiên cứu khác chỉ 37% bác sĩ nội khoa có Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://lrc.vn 2 khai thác bệnh sử đau khập khiễng cách hồi ở bệnh nhân [11].

Vì vậy phát hiện sớm BĐMCD có ý nghĩa quan trọng. Ngày nay việc phát hiện sớm BĐMCD bằng cách sử dụng một kỹ thuật đơn giản không xâm lấn, được gọi là chỉ số HATT cổ chân - cánh tay (ABI). ABI được tính bằng cách chia huyết áp tâm thu ở cổ chân cho huyết áp tâm thu ở cánh tay để xác định tỷ lệ áp lực động mạch. So với chụp động mạch, một giá trị ABI ≤ 0,9 có độ nhạy 79 - 95% và độ đặc hiệu > 95% để phát hiện hẹp của ít nhất 50% lòng động mạch.

Hơn nữa, nó là một kỹ thuật, không tốn kém, chính xác, không yêu cầu nhân viên chuyên ngành. Bởi vì độ chính xác chẩn đoán và sự phổ biến của nó, ABI là phương pháp chọn lựa để chẩn đoán bệnh động mạch ngoại vi (PAD), mà ở hầu hết các bệnh nhân không biểu hiện bằng các triệu chứng và cần được sử dụng khi đánh giá những bệnh nhân có nguy cơ phát triển bệnh xơ vữa huyết khối [39]. Chỉ số ABI đã được chứng minh là một yếu tố dự báo mạnh các tai biến tim mạch ở bệnh nhân có BĐMCD ở quần thể người cao tuổi [69]. Bệnh lý này phổ biến trong phần đông dân số và ngày càng tăng ở Việt nam, là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng liên quan tới sự phát triển các bệnh tim mạch và mạch não[29].

Những dữ liệu về lợi ích của chỉ số ABI trong chẩn đoán BĐMCD và dự báo tổn thương cơ quan đích trên lâm sàng và tiền lâm sàng ở các đối tượng THA người cao tuổi ở Việt nam còn ít tác giả đề cập đến. Vì thế chúng tôi thực hiện đề tài: ″Chỉ số huyết áp tâm thu cổ chân – cánh tay (ABI) ở người cao tuổi tăng huyết áp tại bệnh viện A Thái Nguyên" với 2 mục tiêu: 1. Mô tả đặc điểm chỉ số huyết áp tâm thu cổ chân - cánh tay (ABI) ở người cao tuổi tăng huyết áp tại bệnh viện A Thái Nguyên. Phân tích mối liên quan giữa chỉ số ABI với một số yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch chi dưới ở người cao tuổi tăng huyết áp tại bệnh viện A Thái Nguyên.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://lrc.vn 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giải phẫu hệ động mạch chi dƣới và cấu tạo thành động mạch bình thƣờng 1. Giải phẫu hệ động mạch chi dưới [5] - Động mạch chậu gốc bắt đầu từ chỗ chia đôi của động mạch chủ bụng, gồm động mạch chậu gốc trái và động mạch chậu gốc phải. Động mạch chậu gốc chia thành động mạch chậu trong và động mạch chậu ngoài.

Động mạch chậu trong đi xuống chia nhiều nhánh nhỏ và cấp máu cho vùng tiểu khung. Động mạch chậu ngoài đi xuống, khi đi tới ngang mức dây chằng bẹn thì đổi tên thành động mạch đùi chung. Động mạch đùi chung chia hai nhánh tận là động mạch đùi sâu và động mạch đùi nông. - Động mạch đùi sâu là nhánh động mạch chính của đùi, cung cấp máu cho hầu hết các cơ ở đùi bởi các nhánh: động mạch mũ đùi ngoài, động mạch mũ đùi trong và các động mạch xiên, phân nhánh tạo vòng nối ở vùng khớp háng và khớp gối.

- Động mạch đùi nông chạy thẳng xuống ở mặt trước trong của đùi, nằm trong ống đùi (ống Hunter) cùng với thần kinh và tĩnh mạch đùi. Khi xuống tới lỗ gân khép thì đổi tên thành động mạch khoeo. - Động mạch khoeo chạy tiếp theo động mạch đùi nông kể từ vòng gân cơ khép đi xuống tới bờ dưới cơ khoeo thì chia làm hai ngành tận là động mạch chày trước và động mạch chày sau. Động mạch khoeo cho bảy nhánh bên và có nhiều vòng nối giữa những động mạch này và các nhánh động mạch từ động mạch chày trước chày sau tạo thành hai mạng mạch phong phú là mạng mạch khớp gối và mạng mạch bánh chè.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://lrc.vn 4 ĐMC bụng ĐM chậu gốc ĐM chậu trong ĐM đùi chung ĐM đùi nông ĐM đùi sâu ĐM khoeo ĐM chày trước ĐM mác ĐM chày sau ĐM mu chân Hình 1. Sơ đồ minh họa hệ động mạch chi dưới - Động mạch chày trước: Là một trong hai nhánh tận của động mạch khoeo, bắt đầu từ bờ dưới cơ khoeo đi qua bờ trên màng gian cốt ra khu cẳng chân trước. Tiếp tục đi xuống theo đường định hướng từ hõm trước đầu trên xương mác tới giữa hai mắt cá rồi chui qua mạc giữa các gân duỗi, đổi tên thành động mạch mu chân. - Động mạch chày sau: Là nhánh tận chính của động mạch khoeo từ bờ dưới cơ khoeo.

Động mạch chia rất nhiều ngành bên cung cấp cho phần lớn các cơ vùng cẳng chân sau. Khi chạy xuống rãnh cơ gấp dài ngón cái ở mặt trong xương gót, chia làm hai ngành tận là động mạch gan chân trong và động mạch gan chân ngoài. Các động mạch này tiếp nối với nhau tạo thành các cung gan chân nông và sâu, cung cấp máu cho toàn bộ bàn chân. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://lrc.

Cấu tạo thành động mạch bình thường [6] Thành động mạch bình thường gồm 3 lớp đồng tâm: từ ngoài vào trong là lớp áo ngoài, lớp áo giữa và trong cùng là lớp áo trong. Lớp áo ngoài là mô liên kết có nhiều sợi tạo keo và sợi chun chạy dọc theo động mạch. Lớp áo giữa là thành phần dày nhất của động mạch, áo giữa được cấu tạo bởi những sợi cơ trơn xếp theo hướng vòng quanh lòng mạch, xen kẽ giữa các tế bào cơ trơn là những lá chun và sợi chun, những sợi collagen và chất gian bào proteoglycan. Tỷ lệ giữa hai thành phần cơ và chun khác nhau tùy loại động mạch.

Các động mạch lớn còn có một màng ngăn chun ngoài mỏng ngăn cách lớp áo giữa và áo ngoài. Lớp áo trong gồm 3 lớp: - Màng ngăn chun trong là một màng ngăn cách áo trong và áo giữa. - Lớp dưới nội mạc được cấu tạo bởi mô liên kết thưa, rải rác có các tế bào cơ trơn. - Lớp nội mạc là mỏng nhất, tạo thành bởi những tế bào nội mạc lót bên trong lòng mạch, nhân tế bào lồi vào trong lòng mạch, bào tương mỏng.

◦ Lớp nội mạc bao gồm một lớp tế bào nội mạc liên kết chặt chẽ với nhau. Chúng có vai trò như một màng ngăn về mặt huyết động giữa thành động mạch và dòng máu tuần hoàn trong lòng mạch. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, lớp tế bào nội mạc có vai trò lớn trong việc tạo trương lực mạch, sự bám dính của bạch cầu và ngăn cản sự hình thành huyết khối trong lòng mạch. Đại cƣơng về bệnh động mạch chi dƣới 1.

Khái niệm về bệnh động mạch ngoại biên Bệnh động mạch ngoại biên (Peripheral Vascular Disease - PAD) là thuật ngữ đề cập đến những bệnh của động mạch không phải là động mạch não và động mạch vành. Nó thường được giới hạn là những động mạch cấp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://lrc.vn 6 máu cho chi trên, chi dưới, dạ dày và thận [14]. Có ba loại rối loạn về tuần hoàn ở bệnh lý này, bao gồm: - Bệnh động mạch ngoại biên chức năng, không có các tổn thương về cấu trúc của mạch máu. Thường xuất hiện và mất đi trong thời gian ngắn liên quan đến sự co thắt của mạch máu, mà hội chứng Raynaud là một ví dụ.

Nó thường khởi phát sau nhiễm lạnh, stress tâm lý, làm việc với máy có độ rung lớn hoặc hút thuốc lá. - Bệnh động mạch ngoại biên tổ chức, được gây ra bởi sự thay đổi cấu trúc của mạch máu do quá trình viêm nhiễm và huỷ hoại tổ chức. Bệnh động mạch ngoại biên là một ví dụ, do mảng xơ vữa hình thành và phát triển làm hẹp dần lòng động mạch làm cản trở dòng máu bình thường. - Bệnh lý tắc động mạch ngoại biên, thường do cục huyết khối lớn từ tim đi gây tắc các động mạch.

Nếu tắc mạch chi dưới sẽ gây ra bệnh cảnh tắc động mạch cấp tính đòi hỏi phải điều trị ngoại khoa cấp cứu. Khái niệm bệnh động mạch chi dưới mạn tính Bệnh động mạch chi dưới mạn tính có nguyên nhân phổ biến nhất là do mảng xơ vữa phát triển gây hẹp dần lòng mạch hoặc tắc nghẽn hoàn toàn, do đó làm giảm tưới máu chi khi vận động hoặc khi nghỉ [31], [54]. Trong bệnh động mạch chi dưới mạn tính, sự tổn thương nội mạc làm mảng xơ vữa phát triển gây hẹp dần và cuối cùng là tắc hoàn toàn động mạch [35].