Chương 1: Cơ sở lí luận của việc giảng dạy Thơ mới 1930 - 1945 trong nhà trường trung học phổ thông Chương 2: Điều tra thực tiễn giảng dạy Thơ mới 1930 - 1945 ở trường trung học phổ thông Chương 3: Đề xuất đổi mới phương pháp dạy học Thơ mới 1930 – 1945 ở trường trung học phổ thông 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC GIẢNG DẠY THƠ MỚI TRONG TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học Phương pháp dạy học là con đường để đạt được mục đích dạy học. Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học. Cách thức hành động bao giờ cũng diễn ra trong những hình thức cụ thể.
Cách thức và hình thức không tách nhau một cách độc lập. Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt được mục đích dạy học. Như chúng ta đã biết, mỗi một phương pháp giảng dạy dù cổ điển hay hiện đại đều nhấn mạnh lên một khía cạnh nào đó của cơ chế dạy-học hoặc nhấn mạnh lên mặt nào đó thuộc về vai trò của người thầy. Tôi cho rằng, cho dù các phương pháp thể hiện hiệu quả như thế nào thì nó vẫn tồn tại một vài khía cạnh mà người học và người dạy chưa khai thác hết.
Chính vì thế mà không có một phương pháp giảng dạy nào được cho là lý tưởng. Mỗi một phương pháp đều có ưu điểm của nó do vậy người thầy nên xây dựng cho mình một phương pháp riêng phù hợp với mục tiêu, bản chất của vấn đề cần trao đổi, phù hợp với thành phần nhóm lớp học, các nguồn lực, công cụ dạy-học sẵn có và cuối cùng là phù hợp với sở thích của mình. Theo chúng tôi, phương pháp giảng dạy được gọi là tích cực nếu hội tụ được các yếu tố sau: Thể hiện rõ vai trò của nguồn thông tin và các nguồn lực sẵn có; thể hiện rõ được động cơ học tập của người học khi bắt đầu môn học; thể hiện rõ được bản chất và mức độ kiến thức cần huy động; thể hiện rõ được vai trò của người học, người dạy, vai trò của các mối tương tác trong quá trình học; thể hiện được kết quả mong đợi của người học. Thực hiện dạy và học tích cực không có nghĩa là là gạt bỏ các phương pháp dạy học truyền thống.
Các sách lí luận đã chỉ rõ, về mặt hoạt động nhận thức, thì phương pháp thực hành là “tích cực” hơn phương pháp trực quan, phương 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp trực quan thì sinh động hơn phương pháp thuyết trình. Muốn dạy và học tích cực thì cần phát triển phương pháp thực hành, phương pháp trực quan. Đổi mới phương pháp dạy học cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực của hệ thống phương pháp dạy học đã quen thuộc, đồng thời cần học hỏi, vận dụng một số phương pháp mới, phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện dạy và học. Một số phương pháp dạy học tích cực gồm: Dạy học vấn đáp, đàm thoại; Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề; Dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ… Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định trong nghị quyết Trung ương 4 khoá VII (1 – 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII (12 – 1996), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (2005), được cụ thể hoá trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt chỉ thị số 14 (4 – 1999).
Luật Giáo dục, điều 28.2, đã ghi “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh ; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Với mục tiêu giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Đổi mới phương pháp dạy học cần có một cuộc cách mạng về tư duy: thay đổi kiểu tư duy đơn tuyến: là tư duy coi phương pháp là hệ thống các nguyên tắc, điều chỉnh hoạt động nhận thức và hoạt động cải tạo thực tiễn; chuyển kiến thức của thầy sang trò theo một chiều. Tư duy đơn tuyến là tư duy dễ cả tin, cần phải khắc phục.
Tư duy đa tuyến: là tư duy đặt phương pháp vào hệ thống hoạt động gồm nhiều thành tố, là tư duy theo hệ hình thái tương tác, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bao quát tổng thể mỗi sự vật từ đó nắm bắt được bản chất cụ thể và sâu xa của sự vật. Hãy chiêm nghiệm những triết lí về phương pháp: “Phương pháp là linh hồn của một nội dung đang vận động”; “Học phương pháp chứ không học dữ liệu”; “Thầy giáo tồi truyền đạt chân lí, Thầy giáo giỏi dạy cách tìm ra chân lí”; “Phương pháp tốt là làm đơn giản những phức tạp, Phương pháp tồi là phương pháp làm phức tạp những đơn giản”; “Thầy giỏi dạy cho mọi người hiểu, đồng thời tối ưu khả năng mỗi người”. Có thể nói cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy học là hướng tới hoạt động học tập chủ động chống lại thói quen học tập thụ động. Định hướng chung của đổi mới phương pháp là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, tự học, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, tạo được hứng thú học tập cho học sinh, tận dụng được công nghệ mới nhất; khắc phục lối dạy truyền thống truyền thụ một chiều các kiến thức có sẵn.
Rất cần phát huy cao năng lực tự học, học suốt đời trong thời đại bùng nổ thông tin. Tăng cường học tập cá thể phối hợp với hợp tác. Định hướng vào người học được coi là quan điểm định hướng chung trong đổi mới phương pháp dạy học. Quan điểm định hướng chung cần được cụ thể hoá thong qua những quan điểm dạy học khác, như dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo tình huống (dạy học gắn với tình huống thực tiễn), dạy học định hướng hành động…cũng như các phương pháp, kĩ thuật dạy học cụ thể nhằm tăng cường hơn nữa việc gắn lí thuyết với thực tiễn, tư duy với hành động, nhà trường với xã hội.
Đổi mới phương pháp dạy học được thực hiện theo các định hướng sau: Bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông; phù hợp với nội dung dạy học cụ thể; phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh; phù hợp với cơ sở vật chất, các điều kiện dạy học của nhà trường; phù hợp với việc đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả dạy - học; kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, có hiệu quả 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các phương tiện dạy học tiên tiến, hiện đại với việc khai thác những yếu tố tích cực của các phương pháp dạy học truyền thống; tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học, thiết bị dạy học và đặc biệt lưu ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin. Đặc trƣng thể loại Thơ mới 1930 – 1945 thuộc thể loại trữ tình. Tính trữ tình trong văn học bao gồm khía cạnh diễn đạt sự phát triển nội tâm con người, một vấn đề khoa học về con người. Đặc trưng của loại trữ tình là bộc lộ trực tiếp tư tưởng, cảm xúc, nhiệt tình, tâm tư, những trạng thái mạnh mẽ, xao động phong phú của tâm hồn và trí tuệ con người.
“Sự rung động truyền cảm của tác phẩm trữ tình là lời nói tràn đầy cảm xúc, suy nghĩ của nhà thơ, những lời nói thốt ra tự đáy lòng. Không phải tất cả các tác phẩm bằng thơ đều là tác phẩm trữ tình, nhưng tác phẩm trữ tình thường được sáng tác bằng thơ, bằng thứ ngôn ngữ tràn đầy âm thanh, nhịp điệu, ngưng đọng cảm xúc, suy nghĩ của nhà thơ, kết tinh hiện thực và cuộc sống, có sức xuyên thấm mạnh mẽ vào lòng người đọc” [22; Tr. Như vậy thơ thể hiện một cách tập trung nhất đặc trưng và sức mạnh của văn học. Và có lẽ sự tác động mạnh mẽ nhất ở thơ chính là “ý lớn tình sâu trong lời hay tiếng đẹp”.
“Thơ tức là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp”. “Thơ là một hình thái nghệ thuật cao quý, tinh vi. Người làm thơ phải có tình cảm mãnh liệt thể hiện sự nồng cháy trong lòng. Nhưng thơ là tình cảm và lí trí kết hợp một cách nhuần nhuyễn và có nghệ thuật Tình cảm và lí trí ấy được diễn đạt bằng những hình tượng đẹp đẽ qua những lời thơ trong sáng vang lên nhạc điệu khác thường” (Sóng Hồng, Thơ, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội,1966).
Thơ tượng trưng cho những gì đẹp đẽ, tinh tuý, lý tưởng trong cuộc sống và những gì cao quý, đằm thắm, thiết tha nhất trong lòng người. Cùng với những đặc trưng như vậy của thơ, lại thêm những nét độc đáo mới lạ của một trào lưu lãng mạn mà nhà phê bình Hoài Thanh đã gọi là “một thời đại trong thi ca”, 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Thơ mới” có khả năng tác động mạnh mẽ tới lí trí và tình cảm, mang lại cho bạn đọc niềm say mê, hứng thú. Thơ mới ra đời đến nay đã gần một thế kỉ. Hoàn cảnh xã hội mà Thơ mới ra đời khá phức tạp.
Thế hệ học sinh ngày nay có thể chưa hiểu hết bởi do khoảng cách về thời gian. Bạn đọc nói chung say mê Thơ mới, tìm đến Thơ mới để đáp ứng những nhu cầu tinh thần hết sức phong phú của bản thân. Những bài thơ, những câu thơ có cấu trúc tinh vi và dị biệt đã đem đến cho người đọc những khả năng hình dung liên tưởng tưởng tượng, những cảm nhận sâu sắc về thiên nhiên và cuộc sống con người. Thơ mới 1930-1945 chủ yếu là tiếng nói của tầng lớp trí thức tiểu tư sản.
Những thanh niên trí thức yêu đời, đầy nhiệt huyết, nhưng không tìm thấy con đường đi, họ bế tắc.