Luận văn thạc sĩ về người làm chứng trong luật tố tụng hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls người làm chứng trong luật tố tụng hình sự việt nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Viết Kiên
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Phượng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Người Làm Chứng Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Số Liệu Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Đắk Lắk)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của người làm chứng trong luật tố tụng hình sự Việt Nam

Người làm chứng đóng vai trò quan trọng trong việc xác minh sự thật của vụ án hình sự. Theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003, người làm chứng là những người biết được các tình tiết liên quan đến vụ án. Họ có thể cung cấp thông tin cần thiết để làm sáng tỏ vụ việc, từ đó giúp cơ quan tiến hành tố tụng đưa ra quyết định chính xác. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người làm chứng vẫn gặp nhiều thách thức trong thực tiễn.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của người làm chứng trong tố tụng hình sự

Người làm chứng là những cá nhân có khả năng cung cấp thông tin liên quan đến vụ án. Họ có thể là nhân chứng trực tiếp hoặc gián tiếp. Đặc điểm của người làm chứng bao gồm khả năng nhận thức và sự trung thực trong lời khai. Việc xác định rõ khái niệm này là rất quan trọng để đảm bảo tính khách quan trong quá trình tố tụng.

1.2. Quy định pháp luật về người làm chứng trong BLTTHS

BLTTHS năm 2003 quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của người làm chứng. Theo đó, người làm chứng có quyền được bảo vệ và không bị đe dọa trong quá trình tham gia tố tụng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực thi các quy định này, dẫn đến việc người làm chứng không dám ra làm chứng.

II. Những thách thức trong việc thực hiện quyền của người làm chứng tại Đắk Lắk

Tại Đắk Lắk, việc thực hiện quyền của người làm chứng gặp nhiều khó khăn. Nhiều người làm chứng lo ngại về sự an toàn của bản thân khi tham gia tố tụng. Các vụ án hình sự phức tạp thường có sự đe dọa từ các đối tượng liên quan, khiến người làm chứng không dám cung cấp thông tin. Điều này ảnh hưởng đến tính khách quan của quá trình điều tra và xét xử.

2.1. Tình trạng đe dọa và áp lực đối với người làm chứng

Nhiều người làm chứng tại Đắk Lắk đã phải đối mặt với áp lực từ các đối tượng liên quan đến vụ án. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của họ mà còn làm giảm tính chính xác của lời khai. Cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả hơn để đảm bảo an toàn cho người làm chứng.

2.2. Thiếu thông tin và hỗ trợ cho người làm chứng

Nhiều người làm chứng không được cung cấp đầy đủ thông tin về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Điều này dẫn đến việc họ không biết cách bảo vệ bản thân và thực hiện quyền của mình trong quá trình tố tụng. Cần có các chương trình tuyên truyền và hỗ trợ để nâng cao nhận thức cho người làm chứng.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ người làm chứng trong tố tụng hình sự

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ người làm chứng, cần có các biện pháp cụ thể nhằm cải thiện quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng. Việc xây dựng một môi trường an toàn cho người làm chứng là rất cần thiết để khuyến khích họ tham gia vào quá trình tố tụng.

3.1. Cải cách quy định pháp luật về bảo vệ người làm chứng

Cần xem xét và sửa đổi các quy định trong BLTTHS để đảm bảo quyền lợi của người làm chứng được bảo vệ tốt hơn. Các biện pháp bảo vệ cần được quy định rõ ràng và cụ thể để người làm chứng có thể yên tâm khi tham gia tố tụng.

3.2. Tăng cường hỗ trợ tâm lý cho người làm chứng

Cần có các chương trình hỗ trợ tâm lý cho người làm chứng để giúp họ vượt qua nỗi lo sợ và áp lực khi tham gia tố tụng. Việc này không chỉ giúp họ tự tin hơn mà còn nâng cao chất lượng lời khai, từ đó góp phần làm sáng tỏ vụ án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về người làm chứng tại Đắk Lắk

Nghiên cứu thực tiễn tại Đắk Lắk cho thấy rằng việc bảo vệ người làm chứng có ảnh hưởng lớn đến kết quả điều tra và xét xử. Các vụ án có sự tham gia của người làm chứng thường có tính khách quan cao hơn. Tuy nhiên, vẫn cần nhiều cải cách để đảm bảo quyền lợi của họ được thực thi đầy đủ.

4.1. Kết quả đạt được trong việc bảo vệ người làm chứng

Trong thời gian qua, một số biện pháp đã được triển khai để bảo vệ người làm chứng tại Đắk Lắk. Những kết quả này cho thấy sự cần thiết của việc tiếp tục cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật để nâng cao hiệu quả bảo vệ.

4.2. Những hạn chế và nguyên nhân trong thực tiễn

Mặc dù đã có những tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện quyền của người làm chứng. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và sự thiếu nhận thức của người dân về quyền lợi của mình.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho người làm chứng trong tố tụng hình sự

Việc bảo vệ người làm chứng trong tố tụng hình sự là một vấn đề quan trọng cần được chú trọng. Cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả bảo vệ và khuyến khích người làm chứng tham gia vào quá trình tố tụng. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức cho người dân.

5.1. Đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật

Cần có các đề xuất cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về người làm chứng, từ đó tạo ra một khung pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi của họ.

5.2. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Việc tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật về quyền lợi của người làm chứng là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân và khuyến khích họ tham gia vào quá trình tố tụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƯỜI LÀM CHỨNG TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm và đặc điểm về người làm chứng 1. Khái niệm người làm chứng Trong lịch sử lập pháp Việt Nam, Bộ luật Hồng Đức là bộ luật đầu tiên quy định về người làm chứng, Điều 714 quy định: Những người làm chứng trong việc kiện tụng nếu xét ra ngày thường đôi bên kiện tụng là người thân tình hay có thù oán, thì không cho phép ra làm chứng. Nếu những người ấy giấu giếm ra làm chứng, thì khép vào tội không nói đúng sự thật.

Hình quan, ngục biết mà dung túng việc đó đều bị tội [40]. Trong Bộ luật tố tụng áp dụng tại Bắc kỳ thời Pháp thuộc người làm chứng được quy định cụ thể tại Điều 20 như sau: "Phàm người chứng đã liệt danh trong đơn khống chế và các người mà quan thẩm phán liệu nghĩ đến chất vấn trong khi thẩm cứu, thì đều phải bị đòi gọi đến TA để chất vấn". Ngoài việc quy định chủ thể nào là người làm chứng, bộ luật còn quy định về nghĩa vụ của người làm chứng tại Điều 22 như sau: Phàm người chứng đã bị chiếu lệ đòi gọi, không có gì hợp lẽ mà tự ý không đến hầu trước Tòa sơ cấp nghĩ xử việc vi cảnh, hoặc trước TA tỉnh, hoặc Tòa đệ tam cấp hoặc trước quan thẩm cứu thì có thể bị ép bắt phải đến hầu và vì cớ không đến hầu phải bị xử phạt từ 1 đồng đến 5 đồng và phạt giam từ 1 ngày đến 5 ngày, hoặc hai thứ phải chịu một [12]. Trước khi BLTTHS năm 1988 ra đời, trong pháp luật TTHS Việt Nam đã có những văn bản hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, công văn số 98- 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NCPL ngày 2/3/1974 gửi Tòa án nhân dân địa phương đề cập việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ từ lời khai của người làm chứng.

Công văn nêu lên sự cần thiết phải xác minh, kiểm tra, đánh giá chứng cứ từ lời khai của người làm chứng. Lời khai của người làm chứng trực tiếp hay gián tiếp đều phải được xác minh có đúng sự thật không vì những lý do sau: - Người làm chứng tuy khách quan nhưng vì trí nhớ hoặc mắt có thể không tốt, nên thuật lại có thể không hoàn toàn đúng diễn biến của sự việc - Việc xảy ra đã lâu nên không nhớ chi tiết, thuật lại có thiếu sót - Ngại phiền phức hoặc thù oán mà không khai hết sự việc mà mình đã biết - Vì cảm tình hoặc có mâu thuẫn với một bên trong vụ án mà khai thêm hoặc bớt, thiếu chính xác - Có nhân chứng, vì nhớ không kỹ mà khai thêm, bớt, suy diễn theo chủ quan của mình - Vì bị đe dọa hoặc bị mua chuộc mà khai sai sự thật - Đã khai không đúng, nhưng sau vẫn khai như trước, vì sợ khai khác thì bị đánh giá là người không trung thực Thông thường lời khai của những người đúng đắn, ngay thẳng, không có thân thuộc, bạn bè, không có mâu thuẫn gì với bị cáo, với người bị hại hoặc không có quyền lợi gì liên quan đến vụ án thì có nhiều khả năng chính xác. Tuy nhiên, không thể khẳng định trước là lời khai của nhân chứng nào là đáng tin hơn nhân chứng nào, dù là nhân chứng trực tiếp, nếu lời khai ấy chưa được xác minh, thẩm tra lại. Trong công văn này, Tòa án nhân dân tối cao còn rút ra một vấn đề cần chú ý khi kiểm tra, đánh giá chứng cứ từ lời khai của người làm chứng: - Xem nhân chứng thuộc loại trực tiếp hay gián tiếp - Sự việc họ khai có rõ ràng hay chỉ là phỏng đoán, suy diễn - Trạng thái về tinh thần, tuổi của người làm chứng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Cương vị, điều kiện công tác, nơi ở của họ có thể cho phép họ biết rõ sự việc như họ đã khai không? [33].

- Họ có quan hệ thân thuộc, bạn bè hoặc có mâu thuẫn gì với bị cáo, với người bị hại không? Quyền lợi của họ có liên quan đến vụ án không? Như vậy, vấn đề người làm chứng, cũng như việc quy định về quyền, nghĩa vụ của họ được đề cập từ rất sớm trong lịch sử lập pháp Việt Nam. Pháp luật hầu hết các quốc gia đều có những quy định về người làm chứng vì lời khai của người làm chứng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giải quyết vụ án một cách chính xác, khách quan, không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm, tăng niềm tin của nhân dân vào pháp luật. Với những ý nghĩa trên, BLTTHS năm 2003 đã ghi nhận người làm chứng là người tham gia tố tụng hình sự tại Điều 55, có sự bổ sung, kế thừa các quy định của BLTTHS năm 1988. BLTTHS năm 2003 quy định: Người nào biết được các tình tiết liên quan đến vụ án đều có thể được triệu tập đến làm chứng.

Những người sau đây không được làm chứng: a) Người bào chữa của bị can, bị cáo; b) Người do có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất mà không có khả năng nhận thức được những tình tiết của vụ án hoặc không có khả năng khai báo đúng đắn [18, Điều 55]. Như vậy theo quy định của pháp luật có thể hiểu như sau về người làm chứng: + Người làm chứng là người biết được các tình tiết liên quan đến vụ án. Nhận thức của người làm chứng về các tình tiết của vụ án có thể trực tiếp hoặc gián tiếp (trực tiếp nhìn thấy, nghe thấy hay được người khác kể lại). Những tình tiết mà người làm chứng biết được có thể liên quan đến đối 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tượng chứng minh được quy định tại Điều 63 BLTTHS năm 2003 hoặc các tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án (có ý nghĩa chứng minh).

Việc họ biết được các tình tiết của vụ án là một thực tế khách quan, và vì vậy họ có thể được triệu tập đến để khai báo về thực tế khách quan đó với tư cách người làm chứng cung cấp chứng cứ cho người có trách nhiệm chứng minh. Việc một người biết về các tình tiết liên quan đến vụ án hình sự là một thực tế khách quan, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của cơ quan hay người tiến hành tố tụng. + Người tham gia tố tụng với tư cách người làm chứng khi họ không phải người bào chữa của bị can, bị cáo. Theo quy định tại Điều 56 BLTTHS năm 2003 thì người bào chữa có thể là luật sư; người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo; bào chữa viên nhân dân.

Người bào chữa của bị can, bị cáo có thể biết được các tình tiết của vụ án từ nhiều nguồn và trong những khoảng thời gian khác nhau: có thể biết trước khi tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa từ những thông tin không phải do bị can, bị cáo cung cấp, có thể biết được các tình tiết đó do có mặt ở nơi xảy ra tội phạm, do quen biết bị can, bị cáo hoặc do được người khác kể lại. Cũng có thể người đó biết được các tình tiết vụ án trong quá trình thực hiện nhiệm vụ bào chữa do được đọc hồ sơ vụ án, do tiếp xúc với bị can, bị cáo. Người bào chữa tham gia tố tụng để thực hiện chức năng gỡ tội nên chỉ đưa ra các chứng cứ có lợi cho bị can, bị cáo. Vì vậy, điểm b khoản 2 Điều 56 BLTTHS năm 2003 cũng đã quy định nếu một người nào đó đã tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa thì không được làm chứng trong vụ án đó.

+ Người đó phải có khả năng nhận thức được các tình tiết của vụ án và có khả năng khai báo đúng đắn. Điểm b khoản 2 Điều 55 BLTTHS năm 2003 quy định những người do có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất mà không có khả năng nhận thức được những tình tiết liên quan đến vụ án hoặc không 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] có khả năng khai báo đúng đắn thì không được làm chứng. Theo quy định của pháp luật thì người làm chứng là người biết được các tình tiết liên quan tới vụ án, những người có nhược điểm về thể chất biết được các tình tiết theo cách riêng của họ. Người điếc không nghe thấy được nhưng có thể nhìn thấy, người mù không thể nhìn thấy được nhưng có thể nghe thấy.

Vì vậy, nếu vào thời điểm nhận thức hoặc khai báo sự việc mà do có nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần mà không có khả năng nhận thức hoặc khai báo đúng đắn thì không được làm chứng. Nếu các nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần không làm ảnh hưởng đến khả năng nhận thức và khai báo thì có thể tham gia tố tụng với tư cách người làm chứng. + Người biết được các tình tiết liên quan đến vụ án chỉ có thể trở thành người làm chứng khi được các cơ quan tiến hành tố tụng triệu tập. Trong thực tiễn điều tra có nhiều người biết tình tiết của vụ án đang điều tra nhưng không trở thành người làm chứng bởi luật quy định những trường hợp này không được làm chứng (người bào chữa của bị can, bị cáo; người có nhược điểm tâm thần, thể chất mà không có khả năng nhận thức và khai báo đúng đắn - khoản 2 Điều 55 BLTTHS năm 2003) hoặc do cơ quan có thẩm quyền xét thấy không cần thiết phải triệu tập họ để lấy lời khai với tư cách người làm chứng trong vụ án.

Trường hợp có nhiều người biết các thông tin liên quan đến vụ án, các cơ quan tiến hành tố tụng phải có sự lựa chọn. Những người biết được nhiều tin tức quan trọng, biết được các tình tiết một cách sâu sắc, chính xác, đầy đủ; những người có khả năng mô tả lại một cách tốt nhất những hiểu biết của họ mà cơ quan điều tra đang cần; những người có thiện chí, có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ người làm chứng thường được các cơ quan tiến hành tố tụng lựa chọn. Việc lựa chọn triệu tập ai là người làm chứng sẽ làm giảm được khối lượng công việc, tránh tình trạng lan man trong thu thập chứng cứ. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.