mở đầu cho quá trình giải quyết vụ án hình sự, trong đó các cơ quan có thẩm quyền sử dụng các biện pháp mà pháp luật tố tụng hình sự quy định nhằm xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự. Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự có các nhiệm vụ cơ bản như sau. Thứ nhất, phát hiện và tiếp nhận các thông tin về tội phạm kịp thời, chính xác. Phát hiện và tiếp nhận các thông tin về tội phạm là trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền và các cơ quan, tổ chức khác được pháp luật về tố tụng hình sự quy định.
Thông tin về tội phạm có thể được thu thập từ các nguồn khác nhau như tố giác của công dân; tin báo về tội phạm của các cơ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan, tổ chức; người phạm tội tự thú. và được coi là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, xác minh nhằm xác định dấu hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự. Pháp luật tố tụng hình sự quy định trong phạm vi trách nhiệm của mình các cơ quan có thẩm quyền và các cơ quan, tổ chức khác phải kịp thời phát hiện và tiếp nhận mọi nguồn tin về tội phạm với các hình thức phù hợp, bảo đảm chính xác [8, tr. Thứ hai, sử dụng mọi biện pháp luật định tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh nhằm nhanh chóng xác định các dấu hiệu của tội phạm.
Sau khi tiếp nhận thông tin về tội phạm, các cơ quan có thẩm quyền tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh để xác định xem có sự việc phạm tội xảy ra hay không, nếu có thì sự việc đó có hay không có dấu hiệu tội phạm? Hoạt động kiểm tra, xác minh thông tin về tội phạm được tiến hành bằng nhiều biện pháp khác nhau trong một khoảng thời gian theo luật định, tùy thuộc vào tính chất đơn giản, hay phức tạp của vụ án để xác định dấu hiệu tội phạm một cách nhanh chóng và chính xác. Dấu hiệu tội phạm chính là căn cứ cần và đủ được pháp luật quy định để cơ quan có thẩm quyền có thể dựa vào đó để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. Đây là nhiệm vụ chính của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự [8, tr. Thứ ba, ra quyết định khởi tố vụ án hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự có căn cứ và hợp pháp.
Cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố vụ án hình sự sau khi xác định được dấu hiệu tội phạm. Quyết định khởi tố vụ án là văn bản pháp lý làm cơ sở để CQĐT tiến hành các hoạt động điều tra. Trong trường hợp, nếu xác định không có dấu hiệu tội phạm thì ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự. Việc ra quyết định khởi tố vụ án hình sự là quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng và một số cơ quan khác được pháp luật quy định.
Quyết định khởi tố vụ án 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự phải do người có thẩm quyền ra mới hợp pháp [8, tr. Cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp huyện Để xác định những nội dung liên quan đến Cơ quan CSĐT thì cần làm rõ cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp huyện là gì? Khoản 1 Điều 33 Bộ luật TTHS quy định: Các cơ quan tiến hành tố tụng gồm có: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án. Theo Pháp lệnh tổ chức ĐTHS thì CQĐT gồm có: Cơ quan điều tra trong CAND, Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân, CQĐT ở VKSND tối cao. Đối với Cơ quan điều tra trong CAND gồm có: Cơ quan An ninh điều tra và Cơ quan CSĐT.
Như vậy, về địa vị pháp lý thì Cơ quan CSĐT là một trong những cơ quan tiến hành tố tụng được quy định trong Luật TTHS. Điều 1 Pháp lệnh tổ chức ĐTHS quy định, trong CAND có các CQĐT sau: - Cơ quan CSĐT Bộ Công an; Cơ quan CSĐT CA tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là Cơ quan CSĐT CA cấp tỉnh); Cơ quan CSĐT CA huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là Cơ quan CSĐT CA cấp huyện); - Cơ quan An ninh điều tra BCA; Cơ quan An ninh điều tra CA tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là Cơ quan An ninh điều tra CA cấp tỉnh) [49, tr. Như vậy, về vị trí thì Cơ quan CSĐT là một trong những CQĐT trong CAND và trong tổ chức của Cơ quan CSĐT gồm có: Cơ quan CSĐT Bộ Công an; Cơ quan CSĐT Công an tỉnh và Cơ quan CSĐT Công an cấp huyện. Theo Pháp lệnh tổ chức ĐTHS năm 2004 quy định: Cơ quan điều tra tiến hành điều tra tất cả tội phạm, áp dụng mọi biện pháp do Bộ luật TTHS quy định để xác định tội phạm và người 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã thực hiện hành vi phạm tội, lập hồ sơ, đề nghị truy tố; tìm ra nguyên nhân, điều kiện phạm tội và yêu cầu các cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp khắc phục và ngăn ngừa [49, Điều 3].
Như vậy, cũng như các CQĐT khác, Cơ quan CSĐT được pháp luật TTHS xác định vị trí pháp lý là Cơ quan tiến hành tố tụng, là cơ quan đầu tiên tiếp cận thông tin về tội phạm. Do đó Cơ quan CSĐT có nhiệm vụ thực hiện những biện pháp theo quy định của pháp luật để thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm và những vấn đề cần phải chứng minh khác trong một vụ án hình sự. Pháp luật TTHS (Luật TTHS và các văn bản hướng dẫn thi hành như pháp lệnh tổ chức ĐTHS, Thông tư 28/2014/TT-BCA…) quy định rõ về thẩm quyền điều tra theo từng cấp tổ chức của Cơ quan CSĐT. Theo đó, Cơ quan CSĐT Công an các cấp huyện tiến hành điều tra các vụ án hình sự về các tội phạm quy định tại các chương từ Chương XII đến Chương XXII của Bộ luật hình sự năm 1999 khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của TAND cấp huyện (trừ các tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của CQĐT của VKSND tối cao và Cơ quan An ninh điều tra trong CAND); Cơ quan CSĐT CA cấp tỉnh tiến hành điều tra các vụ án hình sự về các tội phạm quy định từ Chương XII đến Chương XXII của Bộ luật hình sự năm 1999 khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của TAND cấp tỉnh (trừ các tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của CQĐT của VKSND tối cao và Cơ quan An ninh điều tra trong CAND); các tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan CSĐT cấp huyện nhưng xét thấy cần trực tiếp điều tra; Cơ quan CSĐT Bộ Công an tiến hành điều tra các vụ án hình sự về các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, liên quan đến nhiều địa phương hoặc có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan CSĐT Công an cấp tỉnh nhưng xét thấy cần trực tiếp điều tra.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên cơ sở phân tích như trên có thể hiểu: Cơ quan Cảnh sát điều tra là một trong những cơ quan tiến hành tố tụng được tổ chức trong hệ thống Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân, được tổ chức từ cấp Bộ đến cấp huyện, có trách nhiệm điều tra tất cả những tội phạm theo thẩm quyền, được áp dụng các biện pháp điều tra theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự nhằm xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội, lập hồ sơ, đề nghị truy tố trước pháp luật. Từ khái niệm trên ta có thể hiểu “cơ quan điều tra công an cấp huyện” chính là cơ quan cảnh sát điều tra thuộc lực lượng công an nhân dân cấp huyện, có thẩm quyền tiến hành tố tụng, được tổ chức và hoạt động theo pháp luật, có trách nhiệm điều tra những tội phạm theo thẩm quyền được quy định trong Pháp lệnh Điều tra hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự. Khái niệm thẩm quyền của cơ quan điều tra công an cấp huyện Theo định nghĩa của Từ điển Luật học thì "thẩm quyền" được hiểu là "tổng hợp các quyền và nghĩa vụ hành động, quyết định của các cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống bộ máy nhà nước do pháp luật quy định" [54, tr. Khái niệm "thẩm quyền" gồm hai nội dung chính là quyền hành động và quyền quyết định.
Quyền hành động là quyền được làm những công việc nhất định, còn quyền quyết định là quyền hạn giải quyết công việc đó trong phạm vi pháp luật cho phép. Giáo trình Luật tố tụng hành chính Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2001 cũng định nghĩa: "Thẩm quyền là quyền hạn theo pháp luật quy định, của cơ quan công quyền và công chức giữ chức vụ nhà nước nhất định’’ [38, tr. Từ sự phân tích trên, ta có thể hiểu thẩm quyền là tổng hợp các quyền mà pháp luật quy định cho một tổ chức hoặc một cán bộ, công chức nhà nước được thực hiện công việc trong các lĩnh vực và phạm vi nhất định. Như vậy, thẩm quyền của Cơ quan điều tra công an cấp huyện trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự là tổng hợp các quyền mà pháp luật tố tụng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình sự và pháp luật về điều tra hình sự trao cho Cơ quan điều tra công an cấp huyện – một hệ thống cơ quan điều tra thuộc lực lượng Công an nhân dân được tổ chức ở cấp huyện, thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn trong một giai đoạn tố tụng bắt đầu từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo tội phạm cho đến khi ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự.
Các căn cứ xác định thẩm quyền của Cơ quan điều tra công an cấp huyện trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự Thẩm quyền điều tra là một trong những quy định quan trọng trong Bộ luật TTHS. Việc xác định đúng thẩm quyền điều tra của các CQĐT sẽ đảm bảo cho hoạt động điều tra không chồng chéo, không để chống địa bàn, không để lọt tội phạm, thiết lập mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau giữa các CQĐT, khai thác triệt để sức mạnh của cả hệ thống CQĐT trong hoạt động điều tra xử lý tội phạm.