Luận án TS Luật học Lưu Bình Dương: Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu bị hại

Phân tích pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại trong tố tụng hình sự Việt Nam. Luận án nghiên cứu quy định, thực tiễn và vấn đề

• Tác giả: Lưu Bình Dương
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại trong tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ Luật học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu người bị hại

Pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại là bộ phận quan trọng trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Quy định này thể hiện sự cân bằng giữa quyền lực công của nhà nước và quyền tự bảo vệ lợi ích hợp pháp của cá nhân bị hại. Theo nguyên tắc chung, tố tụng hình sự Việt Nam vận hành trên cơ chế công tố, nhà nước có trách nhiệm khởi tố và chứng minh tội phạm. Tuy nhiên, với một số tội danh nhất định, pháp luật cho phép người bị hại chủ động yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Quy định này xuất phát từ việc tôn trọng quyền tự định đoạt của người bị hại, đồng thời phù hợp với đặc thù của một số hành vi phạm tội xâm hại trực tiếp đến quyền lợi cá nhân. Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP và các văn bản hướng dẫn đã cụ thể hóa quy định này. Nghiên cứu tổng quan giúp làm rõ cơ sở lý luận, thực trạng áp dụng và hướng hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này.

1.1. Khái niệm và bản chất pháp lý của khởi tố theo yêu cầu người bị hại

Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại là thủ tục tố tụng được tiến hành khi người bị hại có đơn yêu cầu cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án. Bản chất pháp lý của quy định này là sự hạn chế quyền công tố của nhà nước, trao cho người bị hại quyền định đoạt việc truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là ngoại lệ đối với nguyên tắc công tố trong tố tụng hình sự. Pháp luật quy định rõ các tội danh thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu, chủ yếu là các tội xâm phạm quyền lợi cá nhân như tội làm nhục người khác, tội vu khống, tội cố ý gây thương tích theo khoản 1 Điều 134 BLHS. Người bị hại có quyền rút yêu cầu trước khi mở phiên tòa sơ thẩm.

1.2. Vị trí và vai trò trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự

Pháp luật về khởi tố theo yêu cầu người bị hại giữ vị trí đặc biệt trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự. Quy định này vừa bảo đảm nguyên tắc công tố, vừa mở rộng quyền chủ động cho người bị hại. Vai trò của quy định thể hiện ở ba khía cạnh: bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị hại, giảm áp lực cho cơ quan tiến hành tố tụng trong xử lý các tội ít nghiêm trọng, và thúc đẩy hòa giải trong quan hệ xã hội. BLTTHS 2015 đã mở rộng phạm vi các tội khởi tố theo yêu cầu so với BLTTHS 2003. Các Điều 155, 156 BLTTHS 2015 là cơ sở pháp lý chính điều chỉnh vấn đề này. Sự phát triển của quy định phản ánh xu hướng nhân đạo hóa pháp luật hình sự Việt Nam.

II. Phân tích thực trạng pháp luật về khởi tố theo yêu cầu của người bị hại

Thực tiễn áp dụng pháp luật về khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại bộc lộ nhiều vấn đề bất cập. Thứ nhất, quy định về thủ tục công nhận người bị hại còn thiếu rõ ràng, gây khó khăn trong quá trình giải quyết. Thứ hai, trình tự, thời hạn thực hiện quyền yêu cầu khởi tố và rút yêu cầu chưa được quy định cụ thể, dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Thứ ba, việc xử lý các trường hợp người bị hại rút yêu cầu khởi tố gặp nhiều vướng mắc, đặc biệt khi vụ án có nhiều người bị hại. Thứ tư, quy định chưa bao quát hết các tội phạm xâm hại trực tiếp đến quyền lợi cá nhân. So với pháp luật nhiều quốc gia, pháp luật Việt Nam còn hạn chế về phạm vi và cơ chế thực hiện quyền tư tố. Các tồn tại trên ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả bảo vệ quyền lợi người bị hại và hiệu lực của pháp luật hình sự.

2.1. Những tồn tại bất cập trong quy định pháp luật hiện hành

Quy định pháp luật hiện hành về khởi tố theo yêu cầu người bị hại còn nhiều bất cập. Về chủ thể, việc xác định người đại diện hợp pháp của người bị hại chưa thống nhất. Về trình tự, thời hạn để người bị hại thực hiện quyền yêu cầu khởi tố không được quy định rõ ràng. Về nội dung, việc áp dụng quy định đối với một số tội danh cụ thể còn lúng túng. Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP đã hướng dẫn một số vấn đề nhưng chưa giải quyết triệt để. Đặc biệt, trường hợp nhiều người bị hại mà chỉ một số rút yêu cầu gây ra nhiều cách xử lý khác nhau. Quy định về hiệu lực của việc rút yêu cầu cũng chưa rõ ràng trong một số tình huống phức tạp.

2.2. So sánh với pháp luật một số quốc gia trên thế giới

Pháp luật nhiều quốc gia có quy định về quyền tư tố của người bị hại với mức độ khác nhau. Tại Đức, người bị hại có quyền tham gia tố tụng với tư cách nguyên đơn phụ, có quyền kháng cáo. Pháp luật Nhật Bản cho phép người bị hại khởi tố trực tiếp đối với một số tội phạm mà cơ quan công tố từ chối truy tố. Luật hình sự Trung Quốc quy định khởi tố theo yêu cầu cho các tội xâm phạm quyền lợi cá nhân tương tự Việt Nam. Tuy nhiên, các nước này thường có cơ chế rõ ràng hơn về thủ tục, thời hạn và hiệu lực của việc rút yêu cầu. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần mở rộng phạm vi và hoàn thiện cơ chế thực hiện quyền tư tố.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về khởi tố theo yêu cầu người bị hại

Hoàn thiện pháp luật về khởi tố theo yêu cầu người bị hại đòi hỏi cả phương hướng tổng thể và giải pháp cụ thể. Phương hướng chung là tiếp tục mở rộng quyền chủ động của người bị hại trong tố tụng hình sự, bảo đảm sự hài hòa giữa nguyên tắc công tố và quyền tư tố. Cần xây dựng cơ chế rõ ràng, minh bạch cho việc thực hiện quyền yêu cầu khởi tố và rút yêu cầu. Về giải pháp cụ thể, trước hết cần bổ sung quy định về thời hạn người bị hại thực hiện quyền yêu cầu khởi tố. Thứ hai, hoàn thiện quy định về hiệu lực của việc rút yêu cầu khởi tố trong trường hợp có nhiều người bị hại. Thứ ba, mở rộng phạm vi các tội danh khởi tố theo yêu cầu, bao gồm một số tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, tội xâm phạm bí mật đời tư. Thứ tư, quy định rõ vai trò của người bị hại khi tham gia buộc tội tại phiên tòa. Các giải pháp phải bảo đảm tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam.

3.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về khởi tố theo yêu cầu người bị hại

Phương hướng hoàn thiện pháp luật cần theo ba hướng chính. Hướng thứ nhất là mở rộng phạm vi các tội danh khởi tố theo yêu cầu, phù hợp với xu hướng nhân đạo hóa và tôn trọng quyền tự định đoạt của người bị hại. Hướng thứ hai là hoàn thiện cơ chế thực hiện quyền, bao gồm quy định rõ về thủ tục, thời hạn, hình thức yêu cầu khởi tố và rút yêu cầu. Hướng thứ ba là tăng cường vai trò của người bị hại trong quá trình tố tụng, đặc biệt tại giai đoạn truy tố và xét xử. Phương hướng này cần bảo đảm tính hệ thống, đồng bộ với các quy định khác của BLTTHS và BLHS. Việc hoàn thiện phải dựa trên cơ sở tổng kết thực tiễn và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

3.2. Các giải pháp cụ thể hoàn thiện quy định pháp luật

Giải pháp thứ nhất: bổ sung Điều 155 BLTTHS quy định thời hạn 30 ngày kể từ ngày biết tội phạm xảy ra để người bị hại yêu cầu khởi tố, trừ trường hợp bất khả kháng. Giải pháp thứ hai: quy định rõ khi có nhiều người bị hại, việc rút yêu cầu của một người không ảnh hưởng đến yêu cầu của người khác. Giải pháp thứ ba: bổ sung tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và tội xâm phạm bí mật đời tư vào danh mục tội khởi tố theo yêu cầu. Giải pháp thứ tư: quy định quyền của người bị hại được tham gia phiên tòa với tư cách người buộc tội bổ sung, có quyền đề nghị mức hình phạt. Các giải pháp cần được cụ thể hóa bằng Nghị quyết hướng dẫn áp dụng pháp luật.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại cho thấy đây là quy định tiến bộ, thể hiện sự quan tâm của nhà nước đến quyền lợi hợp pháp của người bị hại trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng còn nhiều bất cập cần được khắc phục. Về mặt lý luận, đề tài đã làm rõ khái niệm, bản chất, đặc điểm của pháp luật về khởi tố theo yêu cầu người bị hại. Đề tài đã phân tích toàn diện thực trạng quy định và áp dụng pháp luật, chỉ ra nguyên nhân của các tồn tại. Trên cơ sở đó, các giải pháp hoàn thiện được đề xuất mang tính khả thi cao. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc sửa đổi, bổ sung BLTTHS và các văn bản hướng dẫn. Kết quả nghiên cứu cũng có ý nghĩa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho cán bộ tiến hành tố tụng và người bị hại trong thực hiện quyền hợp pháp.

4.1. Đóng góp lý luận của đề tài luận án tiến sĩ

Đề tài đóng góp vào kho tàng lý luận pháp luật hình sự Việt Nam trên nhiều phương diện. Thứ nhất, luận án đã hệ thống hóa lý luận về pháp luật khởi tố theo yêu cầu người bị hại, làm rõ khái niệm và bản chất pháp lý. Thứ hai, nghiên cứu đã phân tích đặc điểm của loại pháp luật này, xác định vị trí trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự. Thứ ba, luận án cung cấp cái nhìn tổng thể về quá trình hình thành và phát triển quy định này trong lịch sử lập pháp Việt Nam. Thứ tư, nghiên cứu so sánh với pháp luật các nước giúp mở rộng góc nhìn học thuật. Các đóng góp lý luận này là nền tảng quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về quyền của người bị hại trong tố tụng hình sự.

4.2. Ý nghĩa thực tiễn và hướng phát triển nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Đối với cơ quan lập pháp, luận án cung cấp cơ sở khoa học để sửa đổi Điều 155, 156 BLTTHS và Điều 134, 155, 156 BLHS. Đối với cơ quan tiến hành tố tụng, nghiên cứu giúp thống nhất nhận thức và áp dụng pháp luật. Đối với người bị hại, kết quả nghiên cứu giúp nâng cao hiểu biết về quyền hợp pháp. Hướng phát triển nghiên cứu tiếp theo bao gồm: mở rộng phạm vi nghiên cứu sang giai đoạn truy tố, xét xử; nghiên cứu chuyên sâu về quyền của người bị hại trong một số tội phạm cụ thể; và đánh giá tác động của các giải pháp đề xuất sau khi được thực hiện trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Nghiên cứu về pháp luật và điều chỉnh pháp luật về vấn đề khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại trong tố tụng hình sự thời gian qua được các tác giả trên thế giới và Việt Nam công bố cụ thể: 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Công bố khoa học các công trình nghiên cứu về pháp luật và điều chỉnh pháp luật về khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại trong tố tụng hình sự Việt Nam ở nước ngoài chưa có tác giả nào thực hiện. Qua nghiên cứu các công trình khoa học đã công bố gần với đề tài ở ngoài nước và tác giả nước ngoài thực hiện, có một số công trình có phạm vi nghiên cứu gần đề tài là các công trình nghiên cứu về “quyền tư tố” hay “quyền truy tố cá nhân” trong tố tụng hình sự của các nước trên thế giới. Trong đó quyền tư tố là một bộ phận “quyền của người bị hại hay quyền của bị hại”, do vậy tác giả xác định các công trình nghiên cứu về quyền của người bị hại là một tư liệu quý để khai thác cho việc thực hiện luận án.

Cụ thể đã có các tài liệu, công trình nghiên cứu sau: - Các công trình nghiên cứu điển hình Châu Mỹ: Cuốn sách “Seeking Justice through the Criminal Justice System” (2010) (Tìm kiếm công lý trong hệ thống tư pháp hình sự) do Bộ Tư pháp Hoa Kỳ công bố trong chương trình khảo sát về thực trạng bảo vệ quyền của các bên tham gia vào quá trình tố tụng hình sự, là cuốn sách nổi bật. Sách đã phân tích vai trò của pháp luật và điều chỉnh pháp luật về quyền của người bị hại trong các hoạt động tố tụng hình sự; làm rõ điều chỉnh pháp luật về các quyền của người bị hại trong quá trình đồng hành cùng Tòa án xác định sự thật vụ án. Nghiên cứu chỉ ra rằng có cơ chế điều chỉnh pháp luật phù hợp người bị hại có thể là nhân tố tích cực, thúc đẩy sự hợp tác của họ với các cơ quan tố tụng sẽ góp phần nhanh chóng, hiệu quả chứng minh tội phạm, giải quyết vụ án [137]. 9 Bài báo “Let’ Rivive Private Criminal Procecutions”1 “Hãy thực hiện quyền truy tố cá nhân” của Hiệp Hội nghiên cứu Hiến pháp Hoa kỳ.

Bài viết phân tích trong bối cảnh pháp luật tố tụng hình sự Hoa Kỳ chưa quy định quyền tư tố, công trình nghiên cứu này các tác giả nêu ra yêu cầu vận động hành lang quy định trong pháp luật tố tụng hình sự Hoa Kỳ chế định “Quyền truy tố cá nhân” và phân tích các lợi ích của thực hiện quyền này cho phía người bị hại, đặt cơ sở lý luận xây dựng điều chỉnh pháp luật về quyền tư tố trong tố tụng hình sự ở Hoa Kỳ[136]. Bài “Mô hình tố tụng hình sự của liên bang Hoa Kỳ” của GS Richard S.Shine; theo bài viết mô hình tố tụng hình sự của Hoa Kỳ ưu tiên mục tiêu kiểm soát tội phạm trong khi đó đồng thời duy trì một quy trình thủ tục công bằng; Ông cũng trực tiếp so sánh mô hình này với mô hình tố tụng hình sự Việt Nam trên phương diện điều chỉnh pháp luật chỉ ra các nội dung khác biệt trong đó: nội dung điều chỉnh pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại ở pháp luật Hoa kỳ không được đề cập; việc phát động tố tụng đối với vụ án và truy tố người phạm tội do công tố viên đại diện nhà nước toàn quyền quyết định, người bị hại chỉ có vai trò như nhân chứng trong quá trình tố tụng hình sự. Tác giả cũng nêu ra bên cạnh tính chất tuyệt đối của công tố, pháp luật tố tụng hình sự Hoa Kỳ có chế định đặc thù là “mặc cả nhận tội” để điều chỉnh tính chất truy tố khi người phạm tội chủ động xác nhận tội phạm. Cũng theo tác giả xu thế điều chỉnh pháp luật về nội dung và tính chất của mô hình tố tụng hình sự Hoa Kỳ thời gian tới cũng vẫn không thay đổi [77, tr.

- Tại Châu Úc: Công trình “Victim of Crime: An Overview of Reasearch and Policy” (1998) “Nạn nhân của tội phạm: Tổng quan tình hình nghiên cứu và chính sách” của Viện Tội phạm học Australia. Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về người bị hại trong tố tụng hình sự của Australia, công trình đã trình bày trọng tâm về vấn đề nạn nhân của tội phạm (trong đó cơ bản là người bị hại) phân tích và bình luận các quan điểm và sáng kiến chính sách về điều chỉnh pháp luật bảo đảm quyền của người bị hại trong hệ thống tư pháp hình sự Australia. Công trình cũng đã phân tích các quan điểm và xu thế kiến nghị để hoàn thiện pháp luật nước này về bảo vệ 1 Xem trang website http://www.org/uslaw/pripro01.htm tra cứu 10 PM ngày 10/10/2016 10 quyền của nạn nhân tội phạm trong đó có định hướng trao các quyền rộng hơn cho người bị hại [133]. - Các công trình nghiên cứu điển hình tại Châu Âu: Công trình khoa học “Transition of criminal procedure systems” (2004) Quá trình chuyển đổi của hệ thống tố tụng hình sự của tác giả Pavisic Berislav, NXB Pravni fakultet Sveucilista, Croatia, xuất bản năm 2004.

Đây là công trình nghiên cứu về quá trình chuyển đổi của hệ thống tố tụng hình sự nhiều quốc gia thời gian gần đây như: Nga, Ukraina, BaLan, Lit va, CHDC Đức, Belarus, Grudia, Rumnia… về nhiều nội dung. Phân tích của tác giả về xu thế chuyển đổi và hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự của các nước và điều chỉnh pháp luật tố tụng hình sự tại các quốc gia về điều chỉnh pháp luật khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại gọi là “quyền yêu cầu truy tố tư nhân” hay là “quyền tư tố” đã chỉ rõ: (i) Quyền tư tố ở các quốc gia khác nhau có phạm vi khác nhau, cụ thể dẫn chứng: một số nước pháp luật tố tụng hình sự quy định quyền tư tố của cá nhân được áp dụng đối với tất cả tội phạm (như Cộng hòa Phần Lan, Síp), nhưng hầu hết các nước lại chỉ giới hạn một số hành vi phạm tội ít nghiêm trọng xâm phạm đến nhân thân của người bị hại (ở Nga, Ba Lan). (ii) Tác giả cũng phân tích điều chỉnh pháp luật về vai trò của người bị hại có những nội dung khác nhau: ở Nga người bị hại có quyền tư tố độc lập với vụ án tư tố; nhưng ở Đức, Thụy Điển, Pháp thì người bị hại chỉ có vai trò phụ thuộc hỗ trợ cùng công tố viên nhà nước thực hiện quyền của mình. Tác giả cũng làm rõ được các bảo đảm trong điều chỉnh pháp luật về quy trình, thủ tục để người bị hại thực hiện hiệu quả quyền của họ thông qua các quy phạm pháp luật riêng biệt [138].

Bài báo “Criminal Procedure in England and the United States: Comparisons in Initiating Prosecutions” của Irving R. Tác giả trình bày so sánh luật tố tụng hình sự của Anh và Hoa Kỳ trong quá trình bắt đầu khởi tố: liên quan đến quy định pháp luật điều chỉnh về khởi tố vụ án xác nhận “ở nước Anh hệ thống pháp luật được xây dựng trên nền tảng tư tố”; do đó “người Anh vẫn coi quyền tư tố hình sự của công dân như một trong các nguyên tắc Hiến định quan trọng chống lại sự lạm quyền của các công chức nhà nước”. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế người anh rất ít khi thực hiện quyền này vì lý do là chi phí tố tụng là quá lớn, họ có xu thế báo tin để 11 yêu cầu cảnh sát khởi tố. Về nội dung của tư tố pháp luật chỉ cho phép thực hiện đối với các tội hành hung hoặc trộm cắp vặt đơn giản.

Một trong các lý do hạn chế quyền tư tố chính là rào cản pháp luật của họ: rất nhiều đạo luật khác nhau quy định một vụ phạm tội, người yêu cầu trước tiên phải đạt được sự chấp thuận của tòa án và công chức chính phủ, lý do đưa ra là để tăng cường sự thống nhất trong chính sách khởi tố và giảm thiểu việc không đủ chứng cứ. Điều kiện này xuất phát từ tư tưởng điều chỉnh trong tố tụng hình sự của Vương quốc Anh dựa trên triết lý “khi quyết định bắt đầu khởi tố hình sự, người thực hiện khởi tố phải cân bằng hai trách nhiệm: phải có căn cứ xác đáng và tránh được hàm oan hoặc quấy rầy người vô tội” [135]. Bài “Mô hình tố tụng hình sự của Cộng hòa Italia” của TS. Marco Fabri; theo tác giả mô hình tố tụng hình sự của Cộng hòa Italia hiện nay là mô hình tố tụng tranh tụng với vai trò nhà nước giành toàn quyền “truy tố bắt buộc” với mọi loại tội phạm.

Trong pháp luật tố tụng hình sự của nước này quy định địa vị pháp lý và quyền của người bị hại khá khiêm tốn. Tuy vậy, họ vẫn có quyền yêu cầu khởi tố vụ án (querela) đối với các tội phạm ít nghiêm trọng. Trong trường hợp này, mặc dù yêu cầu của người bị hại là điều kiện tiên quyết để khởi tố vụ án, song người bị hại không trở thành bên công tố [50, tr. Tác giả cũng phân tích điều chỉnh pháp luật ở các giai đoạn tố tụng khác nhau trong trường hợp có liên quan đến khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại có quyền và nghĩa vụ nhất định.

Cũng theo nhận định của tác giả xu hướng cải cách mô hình tố tụng hình sự của Cộng hòa Ilalia thời gian tới vẫn trong khuôn khổ mô hình tố tụng hình sự tranh tụng nhưng mang tính pha trộn, nguyên tắc “truy tố bắt buộc” vẫn là điểm nhấn và không có ý tưởng ghi nhận mở rộng thêm quyền yêu cầu khởi tố của người bị hại như một số nước [50]. Bài “Mô hình tố tố tụng Cộng hòa Pháp” của tác giả Jean Philippe Rivaud; theo trình bày của tác giả, Bộ luật tố tụng hình sự của Cộng hòa Pháp quy định quyền yêu cầu khởi tố của người bị hại với tên gọi giống Việt Nam mà không gọi là “quyền tư tố”, các tội phạm mà người bị hại có quyền yêu cầu khởi tố là các tội xâm hại nhân thân bị hại; điều chỉnh về nội dung này pháp luật tố tụng hình sự Pháp khuyến khích mạnh mẽ việc người bị hại và người phạm tội hòa giải để thống nhất 12 việc bồi thường nhất là đối với các tội trộm cắp, đánh nhau hoặc phá hoại tài sản; 13 khi hai bên đạt được sự thống nhất công tố viên có thể miễn tố cho người thực hiện tội phạm [130, tr.