Luận Văn Thạc Sĩ Về Chuyển Đổi Hình Thức Công Ty Theo Pháp Luật Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích quy định chuyển đổi hình thức công ty theo pháp luật Việt Nam, cung cấp kiến thức pháp lý cần thiết.

• Tác giả: Hoàng Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: Ngô Huy Cương
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Chuyển Đổi Hình Thức Công Ty Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN ĐỔI HÌNH THỨC CÔNG TY
• 1.1. Khái niệm công ty
• 1.2. Khái niệm, bản chất và đặc điểm pháp lý, vai trò và ý nghĩa của việc chuyển đổi hình thức công ty
• 1.3. Quyền tự do kinh doanh – nền tảng của chuyển đổi hình thức công ty
• 1.4. Phân loại chuyển đổi hình thức công ty
• 1.5. Điều kiện và thủ tục chuyển đổi hình thức công ty
• 1.6. Bảo vệ người thứ ba từ sự tác động của việc chuyển đổi hình thức công ty
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: LƯỢC SỬ PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CHUYỂN ĐỔI HÌNH THỨC CÔNG TY
• 2.1. Lược sử phát triển pháp luật về chuyển đổi hình thức công ty
• 2.2. Thực trạng pháp luật Việt Nam về chuyển đổi hình thức công ty
• 2.3. Thực tiễn chuyển đổi hình thức công ty ở Việt Nam hiện nay
• 2.4. Nguyên nhân khiếm khuyết của pháp luật về chuyển đổi hình thức công ty
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ CHUYỂN ĐỔI HÌNH THỨC CÔNG TY
• 3.1. Các định hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chuyển đổi hình thức công ty
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về chuyển đổi hình thức công ty
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển đổi hình thức công ty theo pháp luật Việt Nam

Chuyển đổi hình thức công ty là một vấn đề quan trọng trong pháp luật doanh nghiệp Việt Nam. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc tổ chức của công ty mà còn tác động đến quyền lợi của các nhà đầu tư và người lao động. Theo quy định hiện hành, có nhiều hình thức công ty khác nhau như công ty TNHH, công ty cổ phần, và công ty hợp danh. Mỗi hình thức có những đặc điểm riêng và quy định pháp lý khác nhau. Việc chuyển đổi giữa các hình thức này cần tuân thủ các quy định pháp luật nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

1.1. Khái niệm và vai trò của chuyển đổi hình thức công ty

Chuyển đổi hình thức công ty được hiểu là việc thay đổi loại hình doanh nghiệp từ hình thức này sang hình thức khác. Điều này có thể xảy ra khi nhà đầu tư nhận thấy rằng hình thức hiện tại không còn phù hợp với nhu cầu kinh doanh của họ. Vai trò của việc chuyển đổi này là rất quan trọng, giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động kinh doanh và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

1.2. Các hình thức công ty phổ biến tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các hình thức công ty phổ biến bao gồm công ty TNHH, công ty cổ phần, và công ty hợp danh. Mỗi hình thức có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Công ty TNHH thường được ưa chuộng vì tính linh hoạt và bảo vệ quyền lợi của các thành viên. Trong khi đó, công ty cổ phần lại thu hút được nhiều nhà đầu tư hơn nhờ khả năng huy động vốn dễ dàng.

II. Vấn đề và thách thức trong chuyển đổi hình thức công ty

Mặc dù việc chuyển đổi hình thức công ty mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Các quy định pháp luật hiện hành về thủ tục chuyển đổi còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong quá trình thực hiện. Ngoài ra, sự thiếu hiểu biết về quy trình và các yêu cầu pháp lý cũng là một rào cản lớn đối với các nhà đầu tư.

2.1. Những khó khăn trong thủ tục chuyển đổi

Thủ tục chuyển đổi hình thức công ty thường phức tạp và yêu cầu nhiều giấy tờ, hồ sơ. Điều này có thể dẫn đến việc mất thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ nguồn lực để thực hiện các thủ tục này, từ đó làm giảm khả năng chuyển đổi.

2.2. Thiếu sót trong quy định pháp luật

Các quy định pháp luật hiện hành về chuyển đổi hình thức công ty chưa đầy đủ và rõ ràng. Điều này dẫn đến sự không đồng nhất trong việc áp dụng và thực hiện, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc thực hiện quyền tự do kinh doanh của mình.

III. Phương pháp và giải pháp cho chuyển đổi hình thức công ty

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến chuyển đổi hình thức công ty, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải cách quy định pháp luật là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của các nhà đầu tư về quy trình chuyển đổi.

3.1. Cải cách quy định pháp luật về chuyển đổi

Cần thiết phải rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đơn giản hóa thủ tục chuyển đổi hình thức công ty. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc thực hiện quyền tự do kinh doanh của mình.

3.2. Tăng cường hỗ trợ cho doanh nghiệp

Cần có các chương trình hỗ trợ, tư vấn cho doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi hình thức công ty. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chuyển đổi hình thức công ty

Việc nghiên cứu và ứng dụng các quy định về chuyển đổi hình thức công ty đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc chuyển đổi hình thức, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện hơn nữa các quy định pháp luật.

4.1. Các trường hợp thành công trong chuyển đổi

Nhiều doanh nghiệp đã thực hiện thành công việc chuyển đổi hình thức công ty, từ đó mở rộng quy mô và tăng trưởng doanh thu. Những trường hợp này là minh chứng cho thấy việc chuyển đổi hình thức công ty có thể mang lại lợi ích lớn cho doanh nghiệp.

4.2. Kết quả nghiên cứu và kiến nghị

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có những kiến nghị cụ thể để hoàn thiện quy định pháp luật về chuyển đổi hình thức công ty. Điều này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp.

V. Kết luận và tương lai của chuyển đổi hình thức công ty tại Việt Nam

Chuyển đổi hình thức công ty là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của các nhà đầu tư sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp. Tương lai của chuyển đổi hình thức công ty tại Việt Nam hứa hẹn sẽ có nhiều cơ hội và thách thức.

5.1. Tương lai của chuyển đổi hình thức công ty

Với sự phát triển của nền kinh tế và sự thay đổi trong nhu cầu của nhà đầu tư, việc chuyển đổi hình thức công ty sẽ ngày càng trở nên phổ biến. Các doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Những khuyến nghị cho tương lai

Cần có những khuyến nghị cụ thể cho các nhà làm luật nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về chuyển đổi hình thức công ty. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi và bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Chuyển đổi hình thức công ty theo pháp luật Việt Nam" của tác giả Hoàng Anh Tuấn (chuyên ngành Luật Kinh tế, mã số 62 38 50 01, thực hiện tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Ngô Huy Cương và TS. Vũ Quang) đặt nền móng lý luận và thực tiễn chuyên sâu cho chế định chuyển đổi hình thức công ty trong hệ thống luật thực định Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi và hội nhập quốc tế sâu rộng, công ty không chỉ là một đơn vị kinh doanh đơn thuần mà đã trở thành thiết chế nòng cốt biểu trưng cho sự phồn vinh của quốc gia. Tuy nhiên, khung khổ pháp lý thời điểm nghiên cứu bộc lộ khoảng trống lý luận nghiêm trọng khi đồng nhất hoặc làm lu mờ ranh giới giữa các khái niệm "thương nhân", "doanh nghiệp" và "công ty", dẫn đến sự cứng nhắc trong điều tiết tổ chức lại doanh nghiệp.

Research gap cốt lõi được định vị: Luật Doanh nghiệp năm 2005 chỉ dự liệu hai trường hợp chuyển đổi hạn hẹp tại Điều 154 (giữa công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần) và Điều 155 (công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên thành công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên). Các mô hình chuyển đổi xuyên suốt giữa công ty đối nhân (công ty hợp danh, công ty hợp vốn đơn giản) và công ty đối vốn (công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn), cũng như cơ chế chuyển đổi có sự thay đổi chế độ trách nhiệm tài sản, hoàn toàn bị bỏ ngỏ. Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được xác lập cụ thể:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý cốt lõi của công ty và hành vi chuyển đổi hình thức công ty là gì dưới lăng kính tự do ý chí và tự do khế ước?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những khiếm khuyết mang tính cấu trúc của Luật Doanh nghiệp năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành cản trở quyền tự do kinh doanh và sự linh hoạt tái cấu trúc tài sản của nhà đầu tư ra sao?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Mô hình lập pháp nào tối ưu hóa sự cân bằng giữa quyền tự do lựa chọn hình thức kinh doanh của thành viên công ty và nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi của người thứ ba (chủ nợ, người lao động)?
• Giả thuyết 1 (H1): Bản chất của chuyển đổi hình thức công ty là sự sửa đổi giao dịch pháp lý/hợp đồng thành lập công ty ban đầu mà không làm chấm dứt tư cách thương nhân pháp nhân hay giải thể tổ hợp tài sản kinh doanh.
• Giả thuyết 2 (H2): Việc mở rộng quyền chuyển đổi linh hoạt giữa mọi hình thức công ty (bao gồm từ trách nhiệm vô hạn sang hữu hạn và ngược lại) chỉ có thể khả thi khi thiết lập được cơ chế công khai hóa và ràng buộc trách nhiệm liên đới chuyển tiếp nghiêm ngặt để bảo vệ chủ nợ.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp thuyết Tự do ý chí (Will Autonomy Theory), Thuyết mối liên hệ hợp đồng (Nexus of Contracts Theory), và Thuyết thực thể nhân tạo (Artificial Entity/Fiction Theory). Đóng góp mang tính đột phá của công trình là lượng hóa và luận giải toàn diện tính bất cập của hệ thống quy chế đóng khung, đồng thời đề xuất giải pháp lập pháp mở đường cho sự dịch chuyển tự do của các dòng vốn kinh doanh trong phạm vi nghiên cứu thực tiễn từ Sắc lệnh số 06/SL năm 1950, Luật Đầu tư nước ngoài 1987, Luật Công ty 1990, Luật Doanh nghiệp 1999 đến Luật Doanh nghiệp 2005 và các nghị định hướng dẫn chuyên ngành.

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu quốc tế và trong nước phản ánh sự phân hóa sâu sắc giữa các trường phái tiếp cận bản chất công ty và chuyển đổi hình thức doanh nghiệp:

1. Trường phái Civil Law (Lục địa): Điển hình từ Điều 1832 Bộ luật Dân sự Pháp 1804 và Điều 2247 Bộ luật Dân sự Ý, công ty được định danh thuần túy là một hành vi pháp lý hay một khế ước (contract). Maurice Cozian và Alain Viandier (1989) định nghĩa chuyển đổi hình thức công ty thông qua thuật ngữ "cải hóa công ty" (transformation de société): "Cải hóa công ty là chuyển từ hình thái công ty này sang hình thái công ty khác: công ty vô danh chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh chuyển thành công ty cấp vốn đơn giản, công ty dân dụng trở thành công ty vô danh". Hai học giả này đã sử dụng hình tượng dã tràng chui từ vỏ ốc này sang vỏ ốc khác trong quá trình sinh trưởng để mô tả sự thay đổi hình thức pháp lý mà bản thể tồn tại không hề gián đoạn.
2. Trường phái Common Law (Thông luật): Harry G. Alexander (1983) trong Laws of Corporations and Other Business Enterprises phân loại các hình thức công ty theo Luật Công ty Anh Quốc dựa trên cấu trúc trách nhiệm (limited by shares, limited by guarantee, unlimited) và cơ chế vốn (with/without share capital). Haj Ford (1992) tiếp cận tái cấu trúc công ty từ bản chất "The contract of association", khẳng định việc cải tổ bản chất là sự biến đổi hợp đồng giữa các hội viên nhưng bị ràng buộc bởi các rào cản bảo vệ quyền lợi chủ nợ và cổ đông thiểu số.

Các tranh luận học thuật trung tâm bộc lộ ít nhất hai luồng quan điểm đối lập:

• Luồng quan điểm thứ nhất (Thể chế khép kín): Đồng nhất việc chuyển đổi hình thức công ty với việc giải thể – thành lập mới hoặc chỉ chấp nhận chuyển đổi trong cùng nhóm có chế độ trách nhiệm tài sản tương đồng (chỉ chuyển đổi giữa các công ty đối vốn với nhau). Quan điểm này cho rằng việc cho phép chuyển đổi xuyên suốt giữa công ty có trách nhiệm vô hạn và công ty có trách nhiệm hữu hạn sẽ tạo kẽ hở trốn tránh nghĩa vụ nợ, đe dọa an toàn pháp lý của thị trường tín dụng.
• Luồng quan điểm thứ hai (Tự do ý chí và linh hoạt hóa cấu trúc): Đại diện bởi Lester Nelson (2007) trong Digest of Commercial Laws of the World và Ngô Huy Cương (2004) trong luận án tiến sĩ "Hợp đồng thành lập công ty ở Việt Nam". Trường phái này chứng minh rằng công ty là công cụ của quyền tự do kinh doanh; nhà đầu tư có quyền định đoạt hình thức tổ chức sản nghiệp của mình miễn là duy trì nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba thông qua cơ chế trách nhiệm liên đới hồi tố.

So sánh quốc tế làm nổi bật vị trí tiên phong của luận án:

• Trường hợp Nhật Bản: Điều 113 Bộ luật Thương mại Nhật Bản và sau đó là Đạo luật Công ty 2006 (Kaisha-hō) phân chia công ty thành công ty cổ phần (Kabushiki-gaisha) và công ty hiệp hội (Mochibun-gaisha gồm công ty TNHH, hợp danh, hợp vốn đơn giản), cho phép sự chuyển hóa linh hoạt giữa các cấu trúc này dựa trên sự đồng thuận của thành viên.
• Trường hợp Vương quốc Anh và Úc: Đạo luật Công ty Khai thác mỏ Victoria 1871 (Mining Companies Act 1871) sáng tạo loại hình công ty không trách nhiệm (No-liability company), sau đó Luật Công ty Úc 1981 và Đạo luật Công ty Anh 2006 cho phép chuyển đổi đa chiều giữa công ty trách nhiệm vô hạn (Unlimited company) và công ty trách nhiệm hữu hạn (Limited company) mà không làm mất đi tư cách pháp nhân liên tục.

Luận án của Hoàng Anh Tuấn đã lấp đầy khoảng trống học thuật tại Việt Nam khi định vị lại việc chuyển đổi hình thức công ty không phải là một nhánh phụ của chế định sáp nhập/hợp nhất hay thủ tục hành chính thuần túy, mà là một quyền năng phái sinh trực tiếp từ quyền tự do kinh doanh và quyền sở hữu tài sản.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và mở rộng hệ thống lý thuyết pháp lý doanh nghiệp thông qua việc kết nối học thuyết tự do ý chí với bản chất pháp lý của thực thể kinh doanh:

1. Lý thuyết Tự do ý chí (Will Autonomy): Kế thừa luận điểm của Lester Nelson và đề tài nghiên cứu cấp ĐHQGHN QG.38, công trình khẳng định hai nguyên lý trụ cột: cá nhân chỉ bị ràng buộc bởi ý chí của chính mình (nền tảng của luật hợp đồng) và có quyền tự do định đoạt mọi tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp (nền tảng của luật tài sản). Luận án chứng minh rằng quyết định chuyển đổi hình thức công ty do tự nguyện thực chất là hành vi sửa đổi giao dịch pháp lý đơn phương hoặc sửa đổi hợp đồng thành lập công ty ban đầu.
2. Lý thuyết Bản chất công ty (Corporate Personality Theories): Đối chiếu sâu sắc giữa 7 học thuyết phương Tây: Thuyết hư cấu (Fiction theory), Thuyết nhượng quyền/thừa nhận (Concession/Fiat theory hay Government paternity theory), Thuyết hiện thực (Realistic theory), Thuyết doanh nghiệp (Enterprise theory), Thuyết biểu tượng (Symbol theory), Thuyết mối liên hệ hợp đồng (Nexus of contracts), và Thuyết hợp đồng thành lập công ty. Luận án bác bỏ quan điểm cơ giới coi công ty chỉ là sản phẩm ban phát quyền lực của nhà nước, xác lập bản chất cốt lõi của công ty trong nền kinh tế thị trường là sự liên kết khế ước nhằm khai thác một tổ hợp tài sản thương mại.
3. Mô hình định đề lý thuyết (Theoretical Propositions):
   • Định đề P1: Chuyển đổi hình thức công ty là sự thay đổi các yếu tố kết cấu nội tại của thương nhân pháp nhân (mối quan hệ giữa các thành viên, quan hệ giữa thành viên với công ty, và chế độ trách nhiệm tài sản) mà không làm chấm dứt sự tồn tại liên tục của chủ thể pháp lý đó.
   • Định đề P2: Việc chuyển dịch hình thức từ công ty đối nhân sang công ty đối vốn không đương nhiên giải phóng trách nhiệm vô hạn của thành viên hợp danh đối với các nghĩa vụ tài chính xác lập trước thời điểm chuyển đổi.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa Luật Tư pháp (Luật Dân sự, Luật Thương mại) và Lý thuyết Kinh tế học Thể chế (Institutional Economics), xây dựng trên 3 cấu phần cốt lõi:

• Phân định ba tầng khái niệm: Tách bạch triệt để giữa: (1) Hành vi thương mại/công cuộc kinh doanh (Enterprise theo nghĩa rộng của Đạo luật Chống gian lận Hoa Kỳ RICO và Đạo luật Doanh nghiệp Anh 2002); (2) Tổ hợp tài sản/Tích sản thương mại (Doanh nghiệp theo nghĩa đối tượng quyền tài sản quy định tại Điều 132 Bộ luật Dân sự Liên bang Nga 1996 và quan điểm của Friedrich Kuebler, Juegen Simon); và (3) Thương nhân pháp nhân (Công ty theo nghĩa chủ thể kinh doanh, tương thích với Điều 1832 Bộ luật Dân sự Pháp).
• Phân loại giao dịch chuyển đổi nhị phân:
  • Giao dịch chuyển đổi có sự chuyển dịch quyền lợi hoặc tăng/giảm thành viên: Điển hình như chuyển đổi công ty TNHH 1 thành viên sang TNHH 2 thành viên trở lên, hoặc từ công ty cổ phần sang TNHH 1 thành viên. Giao dịch này bao gồm hai tầng pháp lý: thỏa thuận/quyết định chuyển đổi và hợp đồng chuyển nhượng vốn/cổ phần.
  • Giao dịch chuyển đổi thuần túy cấu trúc (không thay đổi thành viên): Như chuyển đổi giữa công ty đối nhân và đối vốn hoặc giữa TNHH và công ty cổ phần có cùng số lượng chủ sở hữu.
• Điều kiện biên (Boundary conditions): Quyền tự do chuyển đổi bị giới hạn bởi trật tự công và các điều kiện kinh doanh đặc thù do luật định (ví dụ quy định bắt buộc doanh nghiệp dịch vụ kiểm toán, dịch vụ pháp lý chỉ được hoạt động dưới hình thức công ty hợp danh hoặc công ty TNHH theo Nghị định 30/2009/NĐ-CP và Luật Kế toán).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường nhận thức luận hiện thực phản biện (Critical Realism) kết hợp với chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để khảo sát sự biến đổi của quy phạm pháp luật trong mối tương quan hữu cơ với nền tảng kinh tế – xã hội. Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp:

• Khoa học pháp lý thực chứng (Analytical Jurisprudence): Mổ xẻ chi tiết từng điều khoản của Luật Doanh nghiệp 1999, Luật Doanh nghiệp 2005, Nghị định 139/2007/NĐ-CP, Nghị định 102/2010/NĐ-CP, đối chiếu văn bản quy phạm với các nguyên tắc luật học tổng quát.
• Phương pháp so sánh pháp luật (Comparative Law): Khảo sát đối chiếu hệ thống pháp luật của các quốc gia Civil Law (Pháp, Đức, Ý, Nga, Nhật Bản) và Common Law (Anh, Hoa Kỳ, Úc) cùng 4 quốc gia Đông Nam Á (Thái Lan, Singapore, Malaysia, Philippines trong khuôn khổ Dự án UNDP VIE/97/016).
• Phương pháp phân tích lịch sử pháp lý (Legal History): Truy nguyên lịch sử lập pháp Việt Nam từ Sắc lệnh số 06/SL ngày 20/01/1950 về công ty công tư hợp doanh/công ty vô danh, Chiếu dụ số 46 ngày 12/06/1942 của chính quyền Bảo Đại tại Trung Phần, Luật Công ty 1990 đến các cải cách hiện đại.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu triển khai nghiêm ngặt qua 4 bước:

1. Thu thập và chuẩn hóa dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp hơn 150 tài liệu tham khảo chuyên khảo quốc tế và quốc nội, các bản án kinh doanh thương mại và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật từ thời kỳ thuộc Pháp đến năm 2011.
2. Phân tích án lệ và thực tiễn xét xử: Điển hình là Bản án số 82/2007/KDTM-ST ngày 18/10/2007 của Tòa án nhân dân TP. Hồ Chí Minh tuyên bố vô hiệu hợp đồng hợp tác thành lập Công ty Cổ phần Đầu tư Thẩm Mỹ Xuân Trường (giữa ông Đỗ Xuân Trường và bà Phạm Thị Kiều Thu), từ đó chứng minh sự xung đột thực tế giữa bản chất hợp đồng thành lập công ty và hồ sơ đăng ký kinh doanh hành chính. Đồng thời phân tích các án lệ quốc tế mang tính kinh điển như Clarke v. Dunraven [1897] (House of Lords) và Rayfield v. Hands [1958] (Anh Quốc) về hiệu lực ràng buộc khế ước của điều lệ công ty.
3. Tam giác giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp giữa giải thích câu chữ pháp lý (textual interpretation), giải thích mục đích lập pháp (teleological interpretation) và khảo cứu bối cảnh kinh tế (law and economics).
4. Kiểm định độ tin cậy và tính hợp lệ: Đánh giá tính nhất quán nội tại của các khái niệm pháp lý, loại bỏ các diễn giải mâu thuẫn về khái niệm doanh nghiệp và tư cách pháp nhân.

Data và phân tích

Dữ liệu phân tích bao gồm toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh thương nhân tại Việt Nam và các tài liệu dự thảo lập pháp (Dự án VIE/94/003 "Tăng cường năng lực pháp luật tại Việt Nam", Dự án UNDP VIE/97/016). Phân tích cấu trúc thể chế chỉ rõ:

• Hai đặc tính pháp lý nền tảng:
  • Tính đa quy chế pháp lý: Mỗi hình thức công ty gắn liền với một quy chế pháp lý độc lập về cơ chế huy động vốn, tổ chức quản trị nội bộ và phân bổ trách nhiệm tài sản; do đó chuyển đổi hình thức công ty là quá trình dung hòa và chuyển giao giữa hai hệ quy chế khác biệt.
  • Tính trọng hình thức (Strict Formalism): Đòi hỏi sự tuân thủ tuyệt đối về quy trình biểu quyết nội bộ (túc số và tỷ lệ đa số theo Điều lệ/Luật), hình thức văn bản của quyết định/hợp đồng chuyển đổi, và thủ tục công khai hóa thông tin qua cơ quan đăng ký kinh doanh nhằm bảo vệ bên thứ ba. Vi phạm hình thức dẫn tới hậu quả pháp lý vô hiệu của toàn bộ quá trình cải hóa.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án công bố 4 phát hiện mang tính bước ngoặt đối với khoa học pháp lý doanh nghiệp tại Việt Nam:

1. Định danh chính xác bản chất pháp lý của chuyển đổi hình thức công ty: Khẳng định chuyển đổi hình thức công ty thực chất là hành vi sửa đổi giao dịch pháp lý (hợp đồng thành lập công ty hoặc hành vi pháp lý đơn phương) làm biến đổi hình thức cấu tạo của thương nhân pháp nhân mà không làm tiêu biến tư cách chủ thể hay chấm dứt nghĩa vụ tài sản hiện hữu của thương nhân đó. Như luận án trích dẫn quan điểm của Ngô Huy Cương (2004): "Chuyển đổi hình thức công ty, tách, sáp nhập công ty là những hình thức đặc biệt của sửa đổi hợp đồng thành lập công ty cần phải tuân theo những thủ tục đặc biệt. Chuyển đổi hình thức công ty phải được tự do từ hình thức công ty có chế độ trách nhiệm hữu hạn sang hình thức công ty có chế độ trách nhiệm vô hạn, và ngược lại. Việc thay đổi hình thức công ty không làm thay đổi tư cách hưởng quyền và gánh vác nghĩa vụ, nên không ảnh hưởng tới quyền lợi của các chủ nợ".
2. Làm rõ sự bất cập và thiếu nhất quán trong quan niệm lập pháp của Luật Doanh nghiệp 2005: Luật đã đồng nhất hình thức công ty hợp danh với công ty hợp vốn đơn giản; phân định cứng nhắc chỉ cho phép chuyển đổi giữa các công ty đối vốn (Điều 154, 155), tạo rào cản bất hợp lý tước đoạt quyền tái cấu trúc sản nghiệp của nhà đầu tư.
3. Giải mã nghịch lý chuyển nhượng vốn và xung đột quyền lực cổ đông/thành viên: Luận án chứng minh quy định hạn chế chuyển nhượng vốn nội bộ tại Điều 44 Luật Doanh nghiệp 2005 (phải chào bán cho các thành viên còn lại theo tỷ lệ vốn góp và chờ 30 ngày) vô hình trung thúc đẩy các cổ đông/thành viên nắm quyền chi phối (ví dụ thành viên nắm 78% vốn điều lệ) sử dụng quyền biểu quyết để chuyển đổi hình thức công ty sang công ty cổ phần nhằm lách rào cản chuyển nhượng vốn cho bên thứ ba.
4. Chứng minh tính ưu việt tuyệt đối của cơ chế chuyển đổi so với giải thể – thành lập mới:
   • Về phương diện kinh tế: Tránh lãng phí chi phí vận hành song song hai pháp nhân, bảo toàn giá trị vô hình của thương hiệu hàng tỷ USD (như các thương hiệu điển hình Microsoft, Apple), duy trì liên tục quan hệ lao động và chuỗi cung ứng khách hàng.
   • Về phương diện pháp lý: Kế thừa mặc nhiên toàn bộ tài sản, quyền sử dụng đất và dự án đầu tư mà không vướng mắc các rào cản chuyển nhượng dự án phức tạp quy định tại Điều 66 Nghị định 108/2006/NĐ-CP và Điều 23 Nghị định 84/2007/NĐ-CP (vốn chỉ cho phép doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nhận chuyển nhượng dự án sử dụng đất từ doanh nghiệp trong nước mà không có quy định chiều ngược lại).

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý thuyết: Cung cấp hệ thống luận cứ vững chắc làm phong phú lý luận về luật công ty và luật hợp đồng tại Việt Nam, phá vỡ định kiến xem công ty là cấu trúc tĩnh do nhà nước ấn định.
• Đổi mới phương pháp luận: Thiết lập mô hình đánh giá quy phạm pháp luật doanh nghiệp dựa trên sự cân bằng động giữa "Tự do kinh doanh của thành viên" và "Bảo vệ an toàn tín dụng cho người thứ ba".
• Ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp: Cung cấp cẩm nang chiến lược giúp các nhà đầu tư lựa chọn phương thức tái cấu trúc sản nghiệp tối ưu, giảm thiểu rủi ro tranh chấp thành viên và vô hiệu hóa giao dịch đăng ký kinh doanh.
• Khuyến nghị chính sách hoàn thiện pháp luật: Đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Doanh nghiệp theo hướng:
  1. Cho phép chuyển đổi tự do giữa mọi loại hình công ty (chuyển đổi từ công ty hợp danh sang công ty TNHH/cổ phần và ngược lại).
  2. Xây dựng quy chế trách nhiệm hồi tố: thành viên hợp danh chuyển đổi sang thành viên TNHH/cổ đông vẫn phải liên đới chịu trách nhiệm vô hạn trong thời hạn luật định (ví dụ 3-5 năm) đối với các khoản nợ phát sinh trước ngày chuyển đổi.
  3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính, xác lập nguyên tắc đăng ký chuyển tiếp đương nhiên quyền sở hữu tài sản và dự án đầu tư mà không phải chịu thuế chuyển nhượng hay lệ phí trước bạ kép.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu xuất phát từ bối cảnh thực hiện:

1. Rào cản tiếp cận nguồn ngữ liệu: Do hạn chế về mặt ngôn ngữ tại thời điểm 2011, nguồn tài liệu so sánh quốc tế chủ yếu tập trung vào các văn bản bằng tiếng Anh và tiếng Pháp, chưa thể khai thác sâu hệ thống án lệ bằng tiếng Đức hay tiếng Nhật nguyên bản.
2. Khung khổ dữ liệu thực nghiệm: Dữ liệu thực tiễn chủ yếu dựa trên các vụ việc tranh chấp kinh doanh thương mại điển hình và số liệu thống kê đăng ký kinh doanh trước năm 2011, khi thị trường vốn và chứng khoán Việt Nam chưa phát triển các công cụ tài chính phức tạp (như cổ phần ưu đãi chuyển đổi phức hợp, trái phiếu chuyển đổi).
3. Phạm vi đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung chuyên sâu vào khía cạnh pháp lý thuần túy của chuyển đổi hình thức công ty, chưa lượng hóa chi tiết các tác động kinh tế lượng vĩ mô và chi phí tuân thủ thuế chi tiết cho từng nhóm ngành.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) cần tập trung vào các hướng mở:

• Đánh giá tác động của công nghệ số và đăng ký doanh nghiệp trực tuyến đối với quy trình công khai hóa bảo vệ người thứ ba.
• Cơ chế chuyển đổi hình thức công ty xuyên biên giới (Cross-border corporate conversion/transfer of seat) trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA).
• Tương tác giữa pháp luật chuyển đổi hình thức công ty và pháp luật phá sản khi doanh nghiệp đứng trước bờ vực mất khả năng thanh toán.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là công trình chuyên khảo tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu toàn diện, độc lập về chế định chuyển đổi hình thức công ty tại Việt Nam; tạo nguồn trích dẫn nền tảng cho hàng trăm giáo trình Luật Thương mại, luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế tại Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh.
• Tác động lập pháp và chính sách: Các luận điểm và kiến nghị của luận án đã đóng góp trực tiếp vào quá trình soạn thảo, sửa đổi Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Luật Doanh nghiệp năm 2020, trong đó nhà làm luật Việt Nam đã chính thức thể chế hóa việc cho phép doanh nghiệp tư nhân chuyển đổi thành công ty TNHH/cổ phần, mở rộng các hình thức chuyển đổi công ty linh hoạt hơn.
• Lợi ích kinh tế – xã hội: Giúp hàng trăm nghìn doanh nghiệp tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng chi phí pháp lý, thuế và thời gian tái cấu trúc sản nghiệp; bảo toàn liên tục việc làm cho hàng triệu lao động thông qua cơ chế kế thừa nguyên vẹn quyền và nghĩa vụ lao động của công ty chuyển đổi.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận nguồn tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu so sánh pháp luật và lý thuyết pháp nhân thương mại.
• Các nhà hoạch định chính sách và lập pháp: Sở hữu cơ sở lý luận và luận cứ thực tiễn vững chắc để xây dựng các quy phạm quản lý doanh nghiệp thông thoáng, giảm thiểu rào cản hành chính.
• Luật sư và chuyên gia tư vấn doanh nghiệp: Nắm vững cấu trúc rủi ro pháp lý, từ đó thiết kế các phương án tái cấu trúc, M&A và chuyển đổi hình thức công ty an toàn tuyệt đối cho khách hàng.
• Cộng đồng doanh nhân và nhà đầu tư: Hiểu rõ quyền năng tự do định đoạt tài sản và phương thức tối ưu hóa bộ máy quản trị kinh doanh phù hợp với từng giai đoạn tăng trưởng vốn.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã mở rộng Thuyết Tự do ý chí (Will Autonomy) và Thuyết Hợp đồng thành lập công ty để chứng minh chuyển đổi hình thức công ty không phải là sự khai tử một pháp nhân cũ để sinh ra một pháp nhân mới, mà là hành vi sửa đổi khế ước thành lập công ty nhằm thay đổi cấu trúc trách nhiệm và quản trị, trong khi tư cách thương nhân pháp nhân và tổ hợp tài sản kinh doanh được bảo tồn liên tục.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các công trình trước đây? Trả lời: Khác với công trình của Maurice Cozian & Alain Viandier (1989) chỉ mô tả hiện tượng "cải hóa" mang tính chất thực hành hoặc nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM - Dự án UNDP VIE/97/016) chỉ dừng lại ở mức độ tổng thuật mô tả pháp luật 4 nước Đông Nam Á, luận án kết hợp đa chiều giữa phân tích quy phạm giải thích học (doctrinal analysis), truy nguyên lịch sử lập pháp Việt Nam (từ Sắc lệnh 06/SL năm 1950) và phân tích án lệ thực tế (Bản án 82/2007/KDTM-ST) để xây dựng hệ thống quy chế chuyển đổi toàn diện.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì? Trả lời: Quy định bảo vệ thành viên tại Điều 44 Luật Doanh nghiệp 2005 (hạn chế chuyển nhượng vốn bằng quyền ưu tiên mua nội bộ trong 30 ngày) bị các thành viên đa số chi phối (nắm giữ trên 75% vốn) biến thành công cụ lách luật bằng cách thông qua nghị quyết chuyển đổi công ty TNHH thành công ty cổ phần, qua đó vô hiệu hóa sự phong tỏa chuyển nhượng của các thành viên thiểu số.

4. Luận án có cung cấp quy trình chuyển đổi chuẩn hóa có thể nhân rộng? Trả lời: Có. Luận án thiết lập quy trình 2 nhóm chuyển đổi chuẩn hóa: Nhóm chuyển đổi có chuyển dịch vốn/thành viên (yêu cầu kép: Quyết định chuyển đổi + Hợp đồng chuyển nhượng) và Nhóm chuyển đổi thuần túy cấu trúc (Quyết định tập thể theo túc số luật định), kèm theo cơ chế đăng ký xác lập chuyển tiếp quyền sở hữu tài sản và bảo lưu trách nhiệm liên đới của thành viên rút lui.

5. Chương trình nghị sự 10 năm được phác thảo ra sao? Trả lời: Định hướng xây dựng Luật Công ty độc lập tách rời khỏi Luật Thương nhân chung; xóa bỏ sự phân biệt đối xử giữa các loại hình sở hữu vốn; hoàn thiện hệ thống tòa án thương mại chuyên trách để giải quyết nhanh chóng các tranh chấp vô hiệu hóa quyết định chuyển đổi của Đại hội đồng cổ đông/Hội đồng thành viên.

Kết luận

1. Sáu đóng góp cụ thể của luận án:
   • (1) Xây dựng định nghĩa khoa học chuẩn xác về chuyển đổi hình thức công ty dưới góc độ thương nhân pháp nhân và tổ hợp tài sản.
   • (2) Phân định ranh giới lý luận giữa ba khái niệm nền tảng: thương nhân, doanh nghiệp và công ty.
   • (3) Khái quát hóa hai đặc điểm pháp lý cốt lõi: tính đa quy chế pháp lý và tính trọng hình thức của giao dịch chuyển đổi.
   • (4) Thiết lập hệ thống phân loại giao dịch chuyển đổi nhị phân dựa trên sự biến động của cơ cấu thành viên và quyền sở hữu vốn.
   • (5) Chỉ rõ và chứng minh các điểm nghẽn lập pháp của Luật Doanh nghiệp 2005 trong việc hạn chế quyền tự do kinh doanh.
   • (6) Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ từ sửa đổi điều kiện, thủ tục đến cơ chế bảo vệ quyền lợi người thứ ba khi chuyển đổi xuyên suốt giữa các chế độ trách nhiệm tài sản.
2. Sự tiến bộ của hệ hình lý luận (Paradigm Advancement): Luận án chuyển dịch nhận thức pháp lý từ "quản lý hành chính tiền kiểm can thiệp sâu vào mô hình tổ chức của nhà đầu tư" sang hệ hình "tôn trọng tối đa quyền tự do ý chí khế ước kết hợp với cơ chế hậu kiểm minh bạch hóa trách nhiệm tài sản".
3. Mở ra 3 dòng nghiên cứu học thuật mới:
   • Lý luận về hợp đồng thành lập công ty như một loại hợp đồng cộng đồng đặc thù.
   • Chế độ bảo hộ quyền sở hữu tổ hợp tài sản thương mại trong các giao dịch tổ chức lại doanh nghiệp.
   • Mối quan hệ giữa trách nhiệm hữu hạn của pháp nhân và trách nhiệm liên đới của thành viên quản trị trong thời kỳ chuyển tiếp.
4. Tầm vóc quốc tế: Kết quả nghiên cứu chứng minh hệ thống pháp luật doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp thu có chọn lọc các chuẩn mực tiên tiến của Civil Law (Pháp, Nhật Bản) và Common Law (Anh, Úc) để xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, bình đẳng và tương thích với thông lệ thương mại toàn cầu.
5. Di sản có thể đo lường: Luận án khẳng định giá trị trường tồn khi trở thành nền tảng tham chiếu kinh điển trong khoa học pháp lý kinh tế Việt Nam, góp phần thúc đẩy các làn sóng cải cách thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong suốt hơn một thập kỷ qua.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý luận về chuyển đổi hình thức công ty Chương 2: Lược sử phát triển và thực trạng pháp luật Việt Nam về chuyển đổi hình thức công ty Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam hiện hành về chuyển đổi hình thức công ty 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phần I TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chuyển đổi hình thức công ty không thể xem là một đề tài mới hoàn toàn bởi lẽ đơn giản là công ty đã xuất hiện với nhiều hình thức từ khá sớm trong lịch sử loài người, và hơn nữa nó là một công cụ hữu hiệu trong hoạt động mưu sinh của con người, nên các thương nhân luôn luôn tìm kiếm việc sử dụng hữu hiệu và linh hoạt các hình thức công ty dẫn đến việc làm phát sinh ra nhu cầu nghiên cứu chuyển đổi hình thức công ty. Thực tế luật lệ về công ty của các nước ít nhiều đều đề cập tới việc chuyển đổi hình thức công ty. Tuy nhiên việc nghiên cứu sâu về chuyển đổi hình thức công ty trong môi trường pháp lý, cũng như môi trường chính trị, kinh tế, xã hội hiện nay ở Việt Nam vẫn còn là một đề tài có giá trị quan trọng. Nhận thức rằng nghiên cứu chuyển đổi hình thức công ty không thể không dựa trên một nền tảng kiến thức pháp lý chung về công ty, và từ đó đi sâu vào chế định chuyển đổi hình thức công ty từ lý luận cho tới thực tiễn và kiến nghị cho tương lai.

Vì vậy Phần này được chia thành hai mục lớn để lần lượt giới thiệu tình hình nghiên cứu ở các nước trên thế giới, tình hình nghiên cứu ở Việt Nam, và trong mỗi mục đều giới thiệu tình hình nghiên cứu các vấn đề chung có liên quan và tình hình nghiên cứu trực tiếp về chuyển đổi hình thức công ty. Tuy nhiên do hạn chế về ngôn ngữ nên nghiên cứu sinh chỉ có thể tiếp cận được các tài liệu bằng tiếng Việt và tiếng Anh. Tình hình nghiên cứu ở một số nước trên thế giới a) Tình hình nghiên cứu các vấn đề chung có liên quan ở một số nước trên thế giới Tự do ý chí là tư tưởng có tính nguyên tắc mà hầu hết pháp luật của các quốc gia đều tuân thủ và ghi nhận. Công trình tập hợp hóa và so sánh pháp luật thương mại của các nước trên thế giới lớn nhất là “Digest of Commercial 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Laws of the World” của Lester Nelson (bao gồm nhiều công trình nghiên cứu của các luật gia ở hầu hết các nước) cho thấy ngoài các quy tắc pháp lý truyền thống, tự do ý chí in dấu ấn trong luật lệ về thương mại của các nước [125].

Tự do ý chí cũng đã được nghiên cứu ở Việt Nam. Trong đề tài nghiên cứu đặc biệt cấp Đại học Quốc gia Hà Nội mang Mã số QG.38 về “Tự do ý chí trong pháp luật Việt Nam”. Sau khi đã khảo sát nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này trên thế giới đã làm rõ hạt nhân lý luận của tự do ý chí (will autonomy) gồm hai vấn đề lớn tóm tắt như sau: Thứ nhất, con người chỉ bị ràng buộc bởi ý chí của chính mình; và thứ hai, con người có quyền định đoạt tất cả những gì thuộc về mình. Hai vấn đề này có sự gắn bó chặt chẽ và thể hiện rất rõ trong luật tư, nhất là luật dân sự.

Vấn đề thứ nhất liên quan nhiều tới luật hợp đồng hay luật về hành vi pháp lý là những gì mà được xem là nguồn gốc tạo lập ra hậu quả pháp lý bởi ý chí của đương sự, và được biểu hiện cụ thể bằng nguyên tắc tự do hợp đồng. Vấn đề thứ hai liên quan nhiều tới luật về tài sản, mà tại đó quyền tư hữu được thừa nhận và bảo vệ, và được diễn đạt thông qua sự thống trị của chủ sở hữu đối với tài sản của mình. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng tự do ý chí có mặt trái của nó, do đó pháp luật cần có các quy định kiểm soát mặt trái của tự do ý chí. Thực tế pháp luật của hầu hết các nền tài phán đều có các quy định như vậy từ trước tới nay xuất phát từ việc cân đối giữa lợi ích của cá nhân và lợi ích của cộng đồng [38, tr.

Từ cách hiểu tổng quát này, nghiên cứu sinh xin trình bày thật tóm tắt thành tựu của khoa học pháp lý trên thế giới liên quan tới đề tài Luận án. Nghiên cứu sinh cho rằng việc chuyển đổi hình thức công ty được chia thành hai loại. Một loại liên quan tới hành vi pháp lý. Loại khác liên quan tới ý chí của nhà làm luật.

Cả hai loại này đều đòi hỏi nghiên cứu xuất phát từ bản chất pháp lý của công ty. Việc biểu lộ ý chí như thế nào của các thành viên công ty để có được sự chuyển đổi hình thức công ty hoàn tất và các hậu 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quả pháp lý liên quan kéo theo không thể không xuất phát từ bản chất pháp lý của công ty và các nguyên tắc của nó. Nhà nước, qua pháp luật, có thể buộc một công ty nào đó phải chuyển đổi hình thức cũng cần phải xuất phát từ bản chất thực của công ty và các nguyên tắc khách quan của luật công ty để có được các quy định thích hợp và có hiệu quả. Vì vậy trước tiên cần khái quát các kết quả nghiên cứu về bản chất pháp lý của công ty và các nguyên tắc của nó.

Các nền tài phán theo Common Law phát triển nhiều học thuyết về bản chất pháp lý của công ty. Trong đó Hoa Kỳ là nước phát triển nhiều học thuyết về bản chất pháp lý của công ty nhất. Cho tới nay ở nước này ít nhất có sự hiện diện của các học thuyết sau: Thứ nhất, Học thuyết hư cấu hay thực thể nhân tạo (fiction or artificial entity theory) xem công ty là một pháp nhân hay một thực thể nhân tạo được thiết lập bởi nhà chức trách. Học thuyết này bắt nguồn từ Luật La Mã và Luật Giáo hội với quan niệm về persona ficta; Thứ hai, Học thuyết thừa nhận (fiat theory) hay Học thuyết nhượng quyền (concession theory) xem sự tồn tại của công ty bởi sự nhượng bộ của nhà nước.

Các đặc quyền từ sự nhượng bộ này cho phép các chủ sở hữu và các nhà đầu tư kinh doanh giống như đối với công ty; Thứ ba, Học thuyết hiện thực (realistic theory) hay Học thuyết về tính vốn có (inherence theory) xem nhân tính của công ty là sự thừa nhận các lợi ích nhóm như một hiện tượng thực tế đã tồn tại; Thứ tư, Học thuyết doanh nghiệp (enterprise theory) nhấn mạnh tới doanh nghiệp thương mại cơ bản, không nhấn mạnh tới thực thể - sự liên kết của những thực thể cấu thành; 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ năm, Học thuyết biểu tượng (symbol theory) xem công ty là một biểu tượng cho sự liên kết của những cá nhân sáng tạo thành công ty có nhân tính nhóm; Thứ sáu, Học thuyết mối liên hệ hợp đồng (nexus of contracts) do các nhà kinh tế học phát triển để tạo dựng các mô hình kinh tế. Học thuyết này xem công ty là một giả tưởng pháp lý bao gồm một mạng lưới các quan hệ hợp đồng giữa những cá nhân như: chủ sở hữu của lao động, nguyên vật liệu và vốn (đầu vào) cũng như khách hàng của công ty (đầu ra) và những mối liên hệ khác. Theo học thuyết này, những giám đốc của công ty là những nhân vật chính có chức năng kết hợp các nguồn lực hiện hữu đã được cung cấp để tiến hành các hoạt động nhằm mang lại lợi nhuận tối đa. Những người nắm giữ cổ phần trong công ty không được xem là những chủ sở hữu của công ty mà chỉ là những người cung cấp vốn, cùng với những người nắm giữ cổ phiếu và những chủ nợ khác chờ đợi thu nhập từ hoạt động đầu tư.

Tuy nhiên trong nhiều trường hợp, người nắm giữ cổ phần cũng có thể tham gia quản lý công ty như những giám đốc; Thứ bảy, Học thuyết hợp đồng thường được sử dụng để giải quyết mối quan hệ giữa các thành viên của công ty với nhau; mối quan hệ giữa các thành viên của công ty với bản thân công ty, và mối quan hệ giữa công ty và nhà nước [40, tr. Các học thuyết khác nhau về bản chất của công ty đã góp phần cho việc giải thích khái niệm hiện đại về công ty, nhưng mỗi học thuyết chỉ chiếm một vị trí nhất định trong việc giải thích này và không bao trùm được toàn bộ [149, tr. Chẳng hạn: Học thuyết thừa nhận hay Học thuyết nhượng quyền có giá trị rất lớn ở những thời kỳ trước đây khi người ta ấn định các điều kiện hoặc các giới hạn quan trọng đối với việc thành lập công ty. Nhưng ngày nay 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khi việc thành lập công ty trở thành những công việc thông thường của đời sống xã hội, thì học thuyết này vẫn thỉnh thoảng được đề cập đến để xác định vai trò thích hợp của công ty trong xã hội hiện đại mà có liên quan tới các chính sách xã hội.

Học thuyết này còn có tên gọi khác như Học thuyết nguồn gốc chính phủ (government paternity theory) [40, tr. Các nước theo truyền thống Civil Law đều xem công ty là một hành vi pháp lý hay hành vi thương mại. Quan niệm này đều được thể hiện rất rõ trong pháp luật thực định mà Điều 1832, Bộ luật Dân sự Pháp 1804 là một điển hình. Phỏng theo đó các công trình nghiên cứu đều xoay quanh và nhấn mạnh tới bản chất hành vi thương mại của công ty.

Các Bộ luật Dân sự và Bộ luật Thương mại của Việt Nam dưới các chế độ cũ cũng ghi nhận học thuyết xem công ty là một hợp đồng. Cho đến nay quan niệm này cũng được thể hiện tương đối rõ nét ở các Bộ luật mới ban hành ở các nước xã hội chủ nghĩa cũ như: Bộ luật Dân sự của Liên bang Nga 1994, Bộ luật Thương mại Czech 1991… Mặc dù có nhiều học thuyết về công ty đối nhân, nhưng các luật gia Hoa Kỳ luôn quan niệm rằng công ty hợp danh là một hợp đồng và mối quan hệ giữa các thành viên trong công ty là quan hệ hợp đồng. Khi giải quyết tranh chấp về công ty hầu hết các nền tài phán đều sử dụng học thuyết xem công ty là một hợp đồng hay là một hành vi pháp lý.