Khóa luận pháp luật quản lý thuế thương mại điện tử - ĐH Luật Hà Nội

Tổng hợp khóa luận tốt nghiệp luật học về pháp luật quản lý thuế trong thương mại điện tử. Phân tích thực trạng, bất cập và giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Phạm Trần Diệu Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý thuế đối với TMĐT

Quản lý thuế đối với thương mại điện tử (TMĐT) là hệ thống quy định pháp lý nhằm đảm bảo người kinh doanh nộp thuế đúng mức. Hoạt động này phát triển nhanh, tạo ra thách thức mới về kiểm soát và thu thuế. Luật Quản lý thuế 2019 và các văn bản liên quan đã điều chỉnh cụ thể các nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp TMĐT. Các hình thức giao dịch như B2B, B2C, C2C đều phải tuân thủ quy định về đăng ký, kê khai và nộp thuế. Cơ quan thuế sử dụng công nghệ để theo dõi giao dịch, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc xác định doanh thu thực tế của các nền tảng TMĐT. Đặc biệt, thuế GTGT và thuế TNCN là hai loại thuế chính áp dụng cho hoạt động này.

1.1. Khái niệm và đặc điểm quản lý thuế TMĐT

Quản lý thuế TMĐT bao gồm các hoạt động như đăng ký, kê khai, tính thuế và thanh tra. Đặc điểm nổi bật là tính toàn cầu của giao dịch, khó khăn trong xác định địa điểm kinh doanh và tính chất ẩn danh của một số nền tảng. Các doanh nghiệp TMĐT phải đăng ký mã số thuế và khai thuế theo quy định, nhưng nhiều trường hợp vi phạm do thiếu hiểu biết về pháp luật. Cơ quan thuế phải phối hợp với các nền tảng TMĐT để thu thập dữ liệu, nhưng vẫn gặp trở ngại về tính minh bạch của giao dịch.

1.2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh TMĐT

Căn cứ pháp lý chủ yếu bao gồm Luật Quản lý thuế 2019, Luật Thuế GTGT và các nghị định, quyết định hướng dẫn. Các quy định cụ thể về đăng ký thuế, kê khai thuế và ấn định thuế được quy định chi tiết trong Thông tư 95/2020/TT-BTC. Ngoài ra, các hiệp định quốc tế về tránh trốn thuế cũng áp dụng trong trường hợp doanh nghiệp TMĐT có hoạt động xuyên biên giới. Các quy định này nhằm đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong thu thuế, nhưng vẫn cần cập nhật để phù hợp với xu hướng phát triển mới của TMĐT.

II. Phân tích vấn đề quản lý thuế TMĐT hiện nay

Quản lý thuế TMĐT gặp nhiều vấn đề như thiếu minh bạch, vi phạm pháp luật và khó khăn trong kiểm soát. Một số doanh nghiệp không đăng ký thuế hoặc khai thuế không chính xác để tránh nộp thuế. Cơ quan thuế phải đối mặt với thách thức trong việc xác định doanh thu thực tế của các nền tảng TMĐT, đặc biệt là đối với giao dịch quốc tế. Ngoài ra, việc áp dụng thuế GTGT và thuế TNCN còn gặp khó khăn do tính chất ẩn danh của một số giao dịch. Các biện pháp kiểm tra và thanh tra cũng chưa đủ mạnh để ngăn chặn vi phạm.

2.1. Vi phạm pháp luật về thuế trong TMĐT

Vi phạm pháp luật về thuế trong TMĐT chủ yếu bao gồm không đăng ký thuế, khai thuế không đầy đủ hoặc sai lệch, và trốn thuế. Các doanh nghiệp nhỏ và cá nhân kinh doanh TMĐT thường vi phạm do thiếu hiểu biết về quy định. Cơ quan thuế cũng gặp khó khăn trong việc phát hiện vi phạm do tính chất ẩn danh của giao dịch. Các biện pháp xử lý vi phạm như phạt tiền và thu hồi thuế chưa được áp dụng đầy đủ, dẫn đến tình trạng vi phạm vẫn diễn ra phổ biến.

2.2. Thách thức trong kiểm soát thuế TMĐT

Thách thức chính là tính toàn cầu của giao dịch TMĐT, khó khăn trong xác định địa điểm kinh doanh và tính chất ẩn danh của một số nền tảng. Cơ quan thuế phải phối hợp với các nền tảng TMĐT và ngân hàng để thu thập dữ liệu, nhưng vẫn gặp trở ngại về tính minh bạch. Ngoài ra, việc áp dụng thuế GTGT và thuế TNCN còn gặp khó khăn do tính chất xuyên biên giới của giao dịch. Các biện pháp kiểm tra và thanh tra cũng chưa đủ mạnh để ngăn chặn vi phạm, dẫn đến tình trạng thu thuế chưa đạt hiệu quả.

III. Giải pháp và phương pháp quản lý thuế TMĐT

Để cải thiện quản lý thuế TMĐT, cần áp dụng các giải pháp như tăng cường kiểm soát, sử dụng công nghệ và cải thiện hợp tác quốc tế. Cơ quan thuế phải tăng cường kiểm tra và thanh tra, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm. Sử dụng công nghệ như AI và blockchain để theo dõi giao dịch và phát hiện vi phạm cũng là một giải pháp hiệu quả. Ngoài ra, cần cải thiện hợp tác quốc tế để ngăn chặn trốn thuế xuyên biên giới. Các doanh nghiệp TMĐT cũng cần được hướng dẫn rõ ràng về nghĩa vụ thuế và cách khai thuế chính xác.

3.1. Sử dụng công nghệ trong quản lý thuế TMĐT

Sử dụng công nghệ như AI và blockchain giúp theo dõi giao dịch và phát hiện vi phạm một cách hiệu quả. Các hệ thống tự động hóa có thể phân tích dữ liệu và phát hiện các dấu hiệu vi phạm thuế. Ngoài ra, việc áp dụng blockchain giúp đảm bảo tính minh bạch và an toàn trong giao dịch TMĐT. Các nền tảng TMĐT cũng cần tích hợp các tính năng kiểm soát thuế để đảm bảo tuân thủ pháp luật. Các cơ quan thuế cũng cần đầu tư vào hệ thống công nghệ để cải thiện hiệu quả quản lý thuế.

3.2. Cải thiện hợp tác quốc tế và hợp tác giữa cơ quan thuế

Cải thiện hợp tác quốc tế giúp ngăn chặn trốn thuế xuyên biên giới và đảm bảo tính công bằng trong thu thuế. Các hiệp định quốc tế về tránh trốn thuế cần được áp dụng rộng rãi. Ngoài ra, hợp tác giữa các cơ quan thuế trong nước và quốc tế cũng cần được tăng cường để trao đổi thông tin và phát hiện vi phạm. Các doanh nghiệp TMĐT cũng cần được hướng dẫn về nghĩa vụ thuế quốc tế và cách khai thuế chính xác. Các biện pháp này giúp đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý thuế TMĐT.

IV. Kết luận và ứng dụng quản lý thuế TMĐT

Quản lý thuế TMĐT là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả thu thuế. Các giải pháp như tăng cường kiểm soát, sử dụng công nghệ và cải thiện hợp tác quốc tế đã được đề xuất. Các doanh nghiệp TMĐT cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thuế để tránh vi phạm. Cơ quan thuế cũng cần cải thiện hệ thống kiểm soát và thanh tra để phát hiện và xử lý vi phạm một cách hiệu quả. Kết quả của nghiên cứu này có thể được áp dụng trong thực tiễn quản lý thuế TMĐT để cải thiện hiệu quả thu thuế và đảm bảo tính minh bạch trong giao dịch.

4.1. Ứng dụng của nghiên cứu trong thực tiễn

Nghiên cứu này cung cấp các giải pháp cụ thể để cải thiện quản lý thuế TMĐT trong thực tiễn. Các doanh nghiệp TMĐT có thể áp dụng các biện pháp như đăng ký thuế đầy đủ, khai thuế chính xác và sử dụng công nghệ để theo dõi giao dịch. Cơ quan thuế cũng có thể áp dụng các biện pháp như tăng cường kiểm tra, sử dụng công nghệ và cải thiện hợp tác quốc tế để phát hiện và xử lý vi phạm. Các kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để cải thiện hệ thống quản lý thuế TMĐT và đảm bảo tính công bằng trong thu thuế.

4.2. Khuyến nghị cho chính sách quản lý thuế TMĐT

Để cải thiện quản lý thuế TMĐT, cần có các chính sách cụ thể như tăng cường kiểm soát, sử dụng công nghệ và cải thiện hợp tác quốc tế. Các doanh nghiệp TMĐT cần được hướng dẫn rõ ràng về nghĩa vụ thuế và cách khai thuế chính xác. Cơ quan thuế cũng cần đầu tư vào hệ thống công nghệ và cải thiện hợp tác với các cơ quan quốc tế để phát hiện và xử lý vi phạm. Các chính sách này sẽ giúp đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong quản lý thuế TMĐT và ngăn chặn vi phạm pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. Khái quát về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử 1. Khái niệm quản lý thuế của hoạt động quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử Theo OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế)3, quản lý thuế là việc thực hiện pháp luật, chính sách, thủ tục hành chính để đảm bảo tuân thủ pháp luật thuế tránh hiện tượng trốn thuế, gian lận thuế. Quản lý thuế bao gồm kiểm soát dựa trên rủi ro, quản lý thuế kỹ thuật số và dịch vụ người nộp thuế để tăng cường tuân thủ tự nguyện.

Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) định nghĩa quản lý thuế là một cách tiếp cận có hệ thống để tối ưu hóa việc thu thuế trong khi vẫn duy trì sự ổn định kinh tế4. Nó nhấn mạnh đến việc hiện đại hóa quản lý thuế, tăng tính minh bạch và sử dụng công nghệ để thực thi tốt hơn. Tổng cục thuế Việt Nam (nay là Cục Thuế theo Nghị định 29/2025/NĐ- CP ngày 24 tháng 02 năm 2025 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức Bộ Tài chính, có hiệu lực vào ngày 01/03/2025) cho rằng quản lý thuế được mô tả là đảm bảo tuân thủ thông qua các giải pháp thuế kỹ thuật số, hóa đơn điện tử và quản lý rủi ro tự động. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả và giảm gánh nặng hành chính cho người nộp thuế5.

Theo giáo trình Quản lý thuế của Học viện tài chính6 thì “Quản lý thuế là việc tổ chức thực thi pháp luật thuế của nhà nước, tức là quản lý thuế được hiểu là hoạt động tác động và điều hành của nhà nước đối với hoạt động thực hiện nghĩa vụ thuế (kê khai, tính thuế, nộp thuế) của người nộp thuế” 3 OECD (2022), Tax Administration 2022: Comparative Information on OECD and Other Advanced and Emerging Economies, OECD Publishing, Paris, https://www.org/tax/administration/tax-administration- 23077727.htm, truy cập ngày 10/01/2025. 4 IMF (2022), Improving Tax Collection, Raising Tax Revenue and Lessons in Tax Reform, Finance & Development Magazine, IMF, https://www.org/en/Publications/fandd/issues/2022/06/improving-tax- collection-raising-tax-revenue-lessons-tax-reform, truy cập ngày 10/01/2025. 5 Tổng cục Thuế (2021), Chiến lược cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2021-2030, Bộ Tài chính. 6 Học viện Tài chính (2010), Giáo trình Quản lý thuế, Nxb.

Chính trị quốc gia, tr. 6 Khái quát các khái niệm trên, quản lý thuế là quá trình tổ chức, thực thi và giám sát thuế theo quy định pháp luật nhằm đảm bảo sự đóng góp của người nộp thuế, tối ưu hóa nguồn thu ngân sách nhà nước do Chính phủ và cơ quan quản lý thuế thực hiện. Quản lý thuế bao gồm đăng ký thuế, khai thuế, tính thuế, nộp thuế, hoàn thuế, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và áp dụng biện pháp đặc thù khi cần thiết. Về hoạt động TMĐT, Tổ chức thương mại quốc tế (WTO) định nghĩa TMĐT tương đối rộng khi cho rằng đây là “việc sản xuất, phân phối, tiếp thị, bán và vận chuyển hàng hóa hoặc dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử”7.

Tại nước ta tiến sỹ Lê Văn Hiệp cũng đưa ra khái niệm TMĐT tương tự quan điểm trên, ông cho rằng “TMĐT là việc tiến hành một phần hay toàn bộ quy trình hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông hoặc các mạng mở khác”8. Ủy ban thương mại điện tử của Tổ chức hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) và tổ chức Hợp tác phát triển kinh tế (OECD) đem lại khái niệm hẹp hơn, cho rằng TMĐT chỉ là một phần mua bán và trao đổi hàng hóa dịch vụ so với khái niệm của WTO. Các học giả quốc tế lại mở rộng thêm góc độ về TMĐT khi cho rằng dữ liệu điện tử cũng là đối tượng của thương mại điện tử “Thương mại điện tử (Electronic commerce) là việc sử dụng hệ thống mạng Internet hoặc hệ thống mạng nội bộ để mua bán, trao đổi, chuyển nhượng dữ liệu, sản phẩm hay dịch vụ”9. Tác giả Phạm Nữ Mai Anh cũng thể hiện đồng tình với quan điểm này khi định nghĩa khái niệm về TMĐT trong luận án tiến sỹ rằng “Thương mại điện tử là các hoạt động thương mại được thực hiện trên các nền tảng công nghệ thông tin có kết nối Internet bằng cách áp dụng các phương tiện điện tử nhằm thực hiện trao đổi thông tin, giao dịch thương mại.

giữa các bên trong 7 WTO (1998), Work Programme on Electronic Commerce, adopted by the General Council on 25 September 1998, WT/L/274, WTO. 8 Lê Văn Thiệp (2016), Pháp luật thương mại điện tử ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ, Viện hàn lâm - Khoa học xã hội Việt Nam - Học viện khoa học xã hội, tr. (2021), E-commerce 2021: Business, Technology, Society, 17th Edition, Pearson Education 7 quan hệ mua bán. Hoạt động thương mại điện tử ngoài cung ứng các hàng hóa, dịch vụ thương mại thông thường còn bao gồm cung ứng các sản phẩm của công nghệ số như dịch vụ số, sản phẩm số, tài nguyên số”10.

Từ những khái niệm trên, có thể thấy TMĐT được định nghĩa một cách đa dạng, tùy thuộc vào góc nhìn của các tổ chức quốc tế, chuyên gia và học giả. Tuy nhiên có thể nêu định nghĩa về TMĐT như sau “Thương mại điện tử là hoạt động thương mại được thực hiện một phần hoặc toàn bộ thông qua các phương tiện điện tử kết nối mạng, bao gồm việc mua bán, trao đổi, chuyển giao hàng hóa, dịch vụ và dữ liệu số” Có thể thấy, TMĐT là một nội dung của hoạt động thương mại. Đặc biệt, trong thời đại số hoạt động này chiếm vị trí trong nhỏ trong việc phát triển nền kinh tế quốc gia cũng như toàn cầu. Do vậy, quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử là một nội dung quan trọng của quản lý thuế.

Tác giả Phạm Nữ Mai Anh đưa ra khái niệm quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử theo nghĩa hẹp rằng, đây là hoạt động tổ chức và điều hành các công việc của cơ quan thuế đối với người nộp thuế có hoạt động thương mại điện tử trong việc thực hiện các nghĩa vụ nộp thuế theo các quy định do pháp luật ban hành, nhằm thực hiện các mục tiêu, kế hoạch đề ra trong từng thời kỳ11. Hai tác giả Hồ Thị Thanh Trúc và Nguyên Văn Được cho rằng “Quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT là việc Nhà nước xác lập cơ chế, biện pháp để bảo đảm quyền và nghĩa vụ của chủ thể nộp thuế, cơ quan thu thuế và các tổ chức cá nhân có liên quan trong quá trình thu, nộp thuế trong hoạt động TMĐT”12 10 Phạm Nữ Mai Anh (2019), Quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ, Học viện tài chính, tr. 11 Phạm Nữ Mai Anh (2019), Quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ, Học viện tài chính, tr. 12 Hồ Thị Thanh Trúc & Nguyễn Văn Được (2024), Một số vấn đề pháp lý về quản lý thuế trong thương mại điện tử tại Việt Nam, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Kỳ 1 (412), tháng 9/2024, tr.

8 Từ khái niệm của quản lý thuế và hoạt động TMĐT, có thể đưa ra khái niệm: “Quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử là quá trình cơ quan thuế thực hiện các biện pháp pháp lý, kỹ thuật và hành chính nhằm giám sát, thu thuế và đảm bảo tuân thủ nghĩa vụ thuế từ các giao dịch thương mại điện tử. Hoạt động này bao gồm đăng ký thuế, kê khai, thu nộp, hoàn thuế, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm, đồng thời ứng dụng công nghệ số để giám sát các giao dịch trực tuyến, hạn chế trốn thuế và tăng cường minh bạch”. So với quản lý thuế truyền thống, quản lý thuế trong TMĐT đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan thuế, các nền tảng số, ngân hàng và các tổ chức trung gian thanh toán để xác định chính xác nghĩa vụ thuế của các chủ thể kinh doanh trên môi trường số. Đặc điểm quản lý thuế của hoạt động quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử Quản lý thuế của hoạt động quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT mang những đặc điểm chung của quản lý thuế nói chung như sau: Thứ nhất, chủ thể quản lý thuế là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Các chủ thể tham gia quá trình quản lý thuế bao gồm: Quốc hội - cơ quan xây dựng, ban hành hệ thống pháp luật thuế, Chính phủ - cơ quan thực thi pháp luật thuế; Bộ Tài chính, cơ quan thuế, cơ quan hải quan - hệ thống cơ quan chuyên môn giúp việc cho Chính phủ thay mặt nhà nước trực tiếp thực hiện quản lý thuế Thứ hai, đối tượng quản lý thuế là các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp thực hiện hoạt động phát sinh mối quan hệ đối với cơ quan quản lý thuế. Do đó, đối tượng quản lý thuế rất đa dạng, phức tạp đòi hỏi sự tiến bộ kịp thời của cách thức và phương pháp quản lý thuế. Thứ ba, công cụ quản lý thuế là hệ thống pháp luật, chính sách và kế hoạch. Pháp luật tạo nên cơ sở pháp lý để điều chỉnh các mối quan hệ kinh tế, duy trì sự ổn định lâu dài của nền kinh tế quốc dân.

Pháp luật thể hiện trong các văn bản có tính chất pháp lý do các chủ thể có thẩm quyền ban hành như Luật, 9 nghị định, thông tư, và các văn bản pháp luật khác. Chính sách tác động đến quản lý thuế bao gồm: chính sách kinh tế đối ngoại, chính sách về cơ cấu kinh tế, chính sách thuế. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý thuế cần phải xây dựng các kế hoạch ngắn hạn, trung hạn và dài hạn áp dụng cho từng thời kỳ, giai đoạn cụ thể. Thứ tư, phương pháp quản lý thuế là sự tổng hòa các phương pháp như: phương pháp mệnh lệnh - hành chính, phương pháp kinh tế, phương pháp giáo dục,.

Phương pháp mệnh lệnh - hành chính là phương pháp được áp dụng đối với mối quan hệ giữa cơ quan thuế và các cá nhân, tổ chức; giữa các cơ quan thuế các cấp với nhau và với cơ quan nhà nước khác. Trong đó, người nộp thuế phải chấp hành mệnh lệnh của cơ quan nhà nước, cơ quan nhà nước cấp dưới phải phục tùng mệnh lệnh của cơ quan cấp cao hơn. Phương pháp kinh tế sử dụng các lợi ích vật chất để khuyến khích người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thuế.