Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA CÔNG SỞ VÀ TỔNG QUAN ĐÀI PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH HẢI PHÒNG 1. Các khái niệm cơ bản 1. Văn hóa Trên thực tế ở nhiều lĩnh vực, ở nhiều khía cạnh của cuộc sống đã chứng minh sự khác biệt của con người trong thế giới rộng lớn này, đó chính là nhờ có văn hóa. Tuy nhiên, để hiểu về khái niệm “văn hóa” đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, do đó có những định nghĩa khác nhau về Văn hóa.
Theo UNESCO: Văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể của nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội. Văn hóa bao gồm văn hóa nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những tập tục, những tín ngưỡng… Văn hóa đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân và chính văn hóa làm cho chúng trở thành những nhân vật đặc biệt cơ bản, có lý tính, có phê phán và chân thật một cách đạo lý. Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một phương án chưa hoàn thành để xem xét, tìm tòi không biết mệt mỏi những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên những công trình vượt trội trên bản thân [27, tr. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh như sau: Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng.
Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự 12 tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn. Theo quan điểm của GS - TS Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội” [30, tr. Công sở Với vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và có cơ cấu tổ chức do pháp luật quy định, được sử dụng công quyền để tổ chức công việc Nhà nước hoặc dịch vụ công vì lợi ích chung của xã hội, của cộng đồng vì vậy: Công sở là nơi cán bộ, công chức, viên chức làm việc, để thực hiện các nghĩa vụ và quyền được nhà nước giao phó.
Do vậy, công sở luôn có những quy chế, quy định riêng để mọi người tuân thủ, thực hiện, tạo nên sự thống nhất trong công việc, trong ý chí và hành động. Nói đến công sở là nói đến văn minh công sở, là nói đến nếp sống, đến ý thức và bản lĩnh sống của người cán bộ, công chức, viên chức. Công sở là nơi tập thể cán bộ, công chức, viên chức cùng lao động, suy nghĩ để hoàn thành chức năng, công việc được giao. Công sở là một tổ chức đặt dưới sự quản lý trực tiếp của nhà nước.
Công sở là một tổ chức thực hiện cơ chế điều hành, kiểm soát công việc hành chính, là nơi soạn thảo văn bản để thực hiện công vụ, đảm bảo thông tin cho hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước, nơi phối hợp hoạt động thực hiện một nhiệm vụ được nhà nước giao. Là nơi tiếp nhận yêu cầu, đề nghị, khiếu nại của công dân. Do đó, công sở là một bộ phận hợp thành tất yếu của thiết chế bộ máy quản lý nhà nước [47]. Văn hóa công sở Trong quá trình xây dựng một nhà nước pháp quyền, nhất là trong bối cảnh chính phủ đang thực hiện chủ trương xây dựng một chính phủ hiện đại, minh bạch, kiến tạo và cải cách hành chính, thì việc xây dựng văn hóa công sở đang là việc làm cấp thiết.
Do sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các hoạt động của mỗi cơ quan công quyền ngày càng đòi hỏi sự chuyên nghiệp thì áp lực công việc của các cơ quan công sở chính quyền ngày càng lớn. Từ đây sẽ tọa nên áp lực không nhỏ đến đội ngũ cán bộ của những cơ quan đó. Vì thế những cách ứng xử, những mỗi quan hệ giữa các công chức, viên chức với nhau giữa họ với người dân và những cơ quan liên quan, với cấp trên, cấp dưới… cần phải có chuẩn nhất định, làm được điều này, trước tiên chúng ta phải hiểu thế nào là văn hóa, thế nào là công sở… để từ đó mới có hướng đi đúng và xây dựng được những tiêu chí rõ ràng phù hợp với từng cơ quan đơn vị mình. Quy chế văn hóa công sở của cơ quan hành chính nhà nước được ban hành kèm theo quyết định số 129/2007/QĐ-TTg ngày 2/8/2007 của Thủ tướng Chính phủ quy định thực hiện những nội dung của văn hóa công sở như: Trang phục, giao tiếp và ứng xử xã hội của cán bộ công chức, viên chức khi thi hành nhiệm vụ, cách bài trí công sở tại các cơ quan hành chính nhà nước.
Đây là những nội dung quan trọng của văn hóa công sở và cũng là phạm vi điều chỉnh của quy chế [25, tr 8]. Văn hóa công sở cũng được coi là tổng hòa của chuỗi giá trị hữu hình và vô hình, trong đó bao gồm: phương pháp tổ chức quản lý, trình độ nhận thức, đạo đức nghề nghiệp, môi trường cảnh quan, phương tiện làm việc, giao tiếp ứng xử của cán bộ, nhân viên nhằm xây dựng một công sở văn minh, lịch sự, hoạt động đúng pháp luật và đạt hiệu quả cao. 14 Theo Bộ Tài chính - Kho bạc Nhà nước, trích từ “Văn hóa công sở và giao tiếp hành chính”: “Văn hóa công sở là một môi trường văn hóa đặc thù, với những giá trị chuẩn mực chi phối mọi hoạt động, mọi quan hệ của công sở cũng như đối với công dân với tư cách là một cơ quan quyền lực của Nhà nước hay một cơ quan dịch vụ công. Văn hóa công sở còn được cho là đồng nghĩa với văn hóa giao tiếp ứng xử trong công sở: “Văn hóa công sở được hiểu là những quy tắc, các chuẩn mực ứng xử của cán bộ công chức nhà nước với nhau và với đối tượng giao tiếp là các công dân, nhằm phát huy tối đa năng lực của những người tham gia giao tiếp để đạt được hiệu quả cao nhất trong công việc công sở” [39, tr12].
Bảo đảm tính trang nghiêm và hiệu quả hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước; Xây dựng phong cách ứng xử chuẩn mực của cán bộ, công chức, viên chức trong hoạt động công vụ, hướng tới mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức tốt, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Trong giao tiếp và ứng xử, cán bộ, công chức, viên chức phải có thái độ lịch sự, tôn trọng. Ngôn ngữ giao tiếp phải rõ ràng, mạch lạc; không nói tục, nói tiếng lóng, quát nạt [39, tr10]. Trong Từ điển nghiên cứu về quản lý nhà nước và quản lý địa phương của Học viện Công vụ Liên bang Nga, văn hóa công sở được tiếp cận từ góc độ rộng hơn, đó là “tập hợp các định hướng và giá trị, chuẩn mực do truyền thống hay do thói quen tạo nên, đặc trưng riêng của hoạt động công vụ tại các cơ quan nhà nước thực hiện ở mục tiêu của tổ chức, quan điểm, thái độ của con người đối với công việc, cách xử lý xung đột”.
Nói đến văn hóa công sở tức là nói đến văn hóa của tổ chức đặc thù, có giới hạn không gian là các cơ quan nhà nước và đối tượng thực hành văn hóa công sở là cán bộ công chức. Văn hóa công sở được hiểu là hệ thống các giá trị, các quy tắc giao tiếp ứng xử, chuẩn mực đạo đức của cán bộ 15 công chức, các phương thức, cách thức quản lý gắn với việc tìm kiếm các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động công sở, những đặc trưng riêng trong hoạt động công vụ của cơ quan nhà nước nói chung và tại mỗi công sở nói riêng. Văn hóa công sở chịu ảnh hưởng bởi những nét chung của văn hóa dân tộc và đặc điểm văn hóa riêng của từng địa bàn lãnh thổ, đồng thời vừa phải tiếp thu những tinh hoa của văn hóa nhân loại. Trong mỗi công sở cũng có những nét riêng của công sở đó và mỗi thành viên lại có những phương thức làm việc riêng, tạo nét văn hóa riêng của mỗi cá nhân trong công sở.
Xây dựng văn hóa công sở Xây dựng VHCS chính là xây dựng lề lối và nền nếp làm việc một cách khoa học, tuân thủ theo những nội quy và quy định chung của thành phố và chính cơ quan, đơn vị đó. Trong quá trình làm việc, luôn đảm bảo được tính trật tự kỷ cương nhưng không mất đi tính dân chủ. Trong quá trình hoạt động, VHCS sẽ dần được hình thành theo đặc thù của từng cơ quan, đơn vị và mang những sắc thái riêng. Tuy nhiên, yếu tố mấu chốt để đánh giá cơ quan đó có đạt tiêu chuẩn là cơ quan VHCS hay không thì vẫn phải dựa vào các tiêu chí như: hiệu quả công việc, môi trường làm việc thân thiện, xây dựng nếp sống văn minh nơi công sở và văn hóa ứng xử của CBCCVC và người lao động với mọi người xung quanh hay với môi trường tự nhiên, nhất là không còn tình trạng quan liêu, cửa quyền, dân chủ và công bằng.
Như vậy, xây dựng văn hóa công sở là xây dựng một môi trường làm việc thân thiện, hiệu quả, chuyên nghiệp và hiện đại. Khi thực hiện đầy đủ các yếu tố để xây dựng VHCS thì sẽ tạo được hứng khởi và bầu không khí cởi mở cho CBCCVC hăng say công hiến, làm việc đạt kết quả cao nhất. Đồng thời, xây dựng VHCS không chỉ đơn thuần là xây dựng những nội quy, quy định để mọi người thực hiện mà bên cạnh đó mỗi cá nhân 16 trong một tập thể cũng cần xác định vị trí, vai trò của mình trong việc góp phần xây dựng VHCS chung tại cơ quan, đơn vị. Với những biểu hiện rất đơn giản như biết chào, biết cười và biết nói lời cảm ơn hay lời xin lỗi, hòa đồng thân thiện, giúp đỡ mọi người xung quanh.
