Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC TẠI CÁC CƠ QUAN THANH TRA 1. Cơ sở lý luận về quản trị nguồn nhân lực tại các cơ quan thanh tra 1. Một số vấn đề về công tác thanh tra 1. Khái niệm thanh tra Thanh tra với nghĩa là danh từ chung được hiểu là một thực thể pháp lý, một thiết chế nhà nước về thanh tra để chỉ cơ quan, tổ chức thanh tra hoặc bộ phận, lĩnh vực thanh tra nhất định.
Đồng thời, thanh tra với nghĩa là một động từ còn để chỉ hoạt động kiểm tra, kiểm soát của cơ quan, tổ chức, người được giao nhiệm vụ, quyền hạn nhằm: “xem xét và phát hiện, ngăn chặn với những gì trái với quy định” của các tổ chức, cá nhân là đối tượng của thanh tra. Thanh tra nhà nước Luật Thanh tra năm 2010 nêu tại khoản 1, Điều 3, như sau: “Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.” Thanh tra hành chính Tại khoản 2, Điều 3, Luật Thanh tra năm 2010 nêu: “Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chúc, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao”. Thanh tra chuyên ngành Tại khoản 3, Điều 3, Luật Thanh tra năm 2010 nêu: “Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó”.
6 Phân biệt thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành Về mặt chủ thể, xuất phát từ khái niệm thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra từ trên xuống, hướng vào đối tượng bên trong bộ máy. Còn thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra hướng ra ngoài bộ máy, hướng vào đời sống xã hội nhằm đảm bảo trật tự kỷ cương, pháp luật phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực. Đối tượng của hoạt động thanh tra hành chính phải là các cơ quan nhà nước và công chức nhà nước. Đối tượng thanh tra của thanh tra chuyên ngành có phạm vi rộng hơn.
Mục đích của hoạt động thanh tra hành chính Điều 2, Luật Thanh tra năm 2010 nêu: “Mục đích thanh tra nhằm phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. Quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng, Nhà nước ta về công tác thanh tra hành chính Quan điểm của Chủ nghĩa Mác- Lênin Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin, ở đâu có Nhà nước thì ở đó có thanh tra, kiểm tra, giám sát. Lênin đã từng nói: “Quản lý đồng thời phải có thanh tra; quản lý và thanh tra là một chứ không phải là hai”. Người đã nhiều lần khẳng định vai trò của công tác thanh tra, kiểm tra và đề cập đến việc kiểm tra, thanh tra các mệnh lệnh, chỉ thị được thực hiện trên thực tế đối với toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước.
Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì thanh tra luôn là hiện thân của kỷ cương pháp luật; là công tác có tính chất thường xuyên, phục vụ thiết thực 7 cho sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước đối với đời sống xã hội. Thanh tra dù được thực hiện dưới bất cứ hình thức nào cũng luôn có tác dụng hạn chế, răn đe những hành vi vi phạm pháp luật của các đối tượng quản lý. Đồng thời, không chỉ đưa ra các giải pháp hướng vào việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật mà còn có tác dụng khắc phục các kẽ hở của chính sách, pháp luật, ngăn ngừa tận gốc mầm mống phát sinh những vi phạm pháp luật. Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta Trong sự nghiệp cách mạng, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng và đặt thanh tra vào vị trí quan trọng.
Các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, các văn bản pháp luật của Nhà nước về công tác thanh tra hơn 70 năm qua tiếp tục khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra: “…là một công tác quan trọng, Đảng và Chính phủ có tin cậy mới giao cho làm nhiệm vụ ấy. Có thể nói cán bộ thanh tra là tai, mắt của Đảng và Chính phủ, tai mắt có sáng suốt thì người mới sáng suốt”. Và người cán bộ thanh tra phải là một điển hình về năng lực và đạo đức cách mạng, phải “như cái gương cho người ta soi mặt”. Các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra hành chính - Nguyên tắc tuân theo pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời.
- Nguyên tắc không trùng lặp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra. Phân biệt hoạt động thanh tra hành chính với các hoạt động kiểm tra, điều tra và giám sát Phân biệt giữa thanh tra hành chính và kiểm tra Giữa thanh tra hành chính với kiểm tra có nhiều điểm khác biệt thể hiện qua các nội dung sau: 8 Một là, về chủ thể tiến hành: Chủ thể tiến hành thanh tra phải là Nhà nước, còn chủ thể tiến hành kiểm tra có thể là Nhà nước hoặc có thể là chủ thể phi Nhà nước. Hai là, về mục đích thực hiện và phương pháp tiến hành: Mục đích của thanh tra hành chính không chỉ là xem xét, đánh giá một cách bình thường nữa mà phải toàn diện, sâu sắc và bao giờ cũng rộng hơn, sâu hơn đối với các mục đích hoạt động kiểm tra. Ba là, về phạm vi và thời gian hoạt động: Phạm vi hoạt động kiểm tra thường theo bề rộng, diễn ra liên tục, ở khắp nơi với nhiều hình thức phong phú, mang tính quần chúng.
Phạm vi hoạt động thanh tra thường hẹp nhưng sâu hơn, đối chiếu công phu, giải quyết nhiều mối quan hệ. Phân biệt giữa thanh tra hành chính với điều tra Giữa thanh tra và điều tra hình sự có sự khác nhau về chủ thể, mục đích, đối tượng và phương pháp tiến hành như sau: Một là, về chủ thể tiến hành: Chủ thể tiến hành thanh tra là các tổ chức thanh tra và chủ yếu là Đoàn thanh tra hoặc Thanh tra viên. Trong khi điều tra hình sự được tiến hành do các cơ quan điều tra. Hai là, về phương pháp tiến hành: Quá trình điều tra, cơ quan điều tra áp dụng tổng hợp các biện pháp do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định.
Trong khi đó các phương pháp tiến hành thanh tra như đối thoại, đối chiếu, tạm đình chỉ hoặc kiến nghị người có thẩm quyền tạm đình chỉ việc làm khi xét thấy việc làm đó gây thiệt hại nghiêm trọng đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Phân biệt giữa thanh tra hành chính và giám sát Với ý nghĩa chung nhất, giám sát và thanh tra đều được tiến hành trên cơ sở các quyền và nghĩa vụ của chủ thể được thanh tra, giám sát và đối tượng chịu sự thanh tra, giám sát. Tuy nhiên, chúng vẫn có điểm khác nhau cơ bản là trong khi thanh tra hành chính luôn gắn liền với quản lý nhà nước, mang tính 9 quyền lực nhà nước thì giám sát có thể mang tính quyền lực nhà nước hoặc không mang tính quyền lực nhà nước. Mối quan hệ giữa hoạt động thanh tra hành chính với hoạt động kiểm tra, điều tra, giám sát Mặc dù có những sự khác biệt nêu trên, nhưng với tư cách là một bộ phận của hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước, hoạt động theo một thể pháp luật thống nhất, giữa các chủ thể tiến hành thanh tra hành chính, kiểm tra, điều tra, giám sát có những mối quan hệ ràng buộc, tương hỗ, phối hợp với nhau khi thực thi chức năng, nhiệm vụ của mình.
Từ sự phân định này có thể thấy, hoạt động thanh tra hành chính hỗ trợ đắc lực cho hoạt động kiểm tra, điều tra, giám sát. Chính vì vậy, có thể khẳng định trong mối quan hệ giữa thanh tra hành chính, kiểm tra, điều tra, giám sát thì các cơ quan Thanh tra nhà nước giữ vị trí trung tâm và có vai trò là cầu nối trong cơ chế thanh tra, kiểm tra, điều tra, giám sát. Mối quan hệ giữa thanh tra hành chính với quản lý nhà nước Xuất phát từ quan điểm thanh tra là một khâu trong chu trình quản lý nhà nước, chúng ta nhận thấy mối quan hệ giữa thanh tra hành chính với quản lý Nhà nước như sau: - Thanh tra hành chính gắn liền với quản lý nhà nước - Thanh tra hành chính mang tính quyền lực nhà nước - Thanh tra hành chính mang tính độc lập tương đối 1. Vị trí, vai trò của công tác thanh tra hành chính trong đời sống xã hội - Là phương thức và nội dung quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
- Phát hiện những sơ hở, bất cập trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách, chế độ để kiến nghị, đề xuất, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. 10 - Phát hiện phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa xử lý các vi phạm, bảo vệ lợi ích của nhà nước, các quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân, góp phần ổn định tình hình trật tự xã hội, thúc đẩy phát triển KTXH. - Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các đối tượng thanh tra. Nhân lực và quản trị nguồn nhân lực 1.